Nuacht Mhall. Príomhscéalta na seachtaine, léite go mall. * Inniú an 27ú de mhí na Samhna. Is mise Liam Ó Brádaigh. Bhuaigh Tadhg Mac Dhonnagáin, scríbhneoir as Maigh Eo atá ina chónaí ar an Spidéal, an gradam do ‘Leabhar Gaeilge na Bliana’ ag na ‘An Post Irish Book Awards’ ar son a leabhair, Madame Lazare . Roghnaíodh leabhar Mhic Dhonnagáin don ghradam as gearrliosta de chúig theideal. Baineann plota an úrscéil le bean óg a dhéanann iarracht tuiscint a fháil ar rúndiamhair shaol a seanmháthar,...
Nov 27, 2021•4 min•Ep. 70
Nuacht Mhall. Príomhscéalta na seachtaine, léite go mall. * Inniu an fichiú lá de mhí na Samhna. Is mise Alanna Ní Ghallachóir. D’fhógair ceannaire Bhiúró Cibearchoireachta an Gharda Síochána go bhfuil roinnt oibríochtaí beartaithe acu sna míonna amach romhainn, atá ceangailte leis an fhiosrúchán maidir leis an ionsaí bogearraí éirice in aghaidh Fheidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte i mbliana. Bailíodh fianaise ó naoi ndlínse timpeall an domhain, agus gardaí agus a gcomhpháirtithe ag déanamh ions...
Nov 20, 2021•5 min•Ep. 69
Nuacht Mhall. Príomhscéalta na seachtaine, léite go mall. * Inniu an tríú lá déag de mhí na Samhna. Is mise Niall Ó Cuileagáin. Tá an t-iarpholaiteoir agus iarghníomhaí cearta sibhialta sa Tuaisceart Austin Currie ar shlí na fírinne agus é ochtó a dó bliain d'aois. Rugadh Currie i dTír Eoghain agus chuir sé tús lena shaol gníomhaíoch i 1968 nuair a throid sé in aghaidh an tseicteachais sa mhargadh tithíochta. Dhá bhliain ina dhiaidh sin, bhunaigh sé an SDLP in éindí le cúpla polaiteoir eile, Joh...
Nov 13, 2021•5 min•Ep. 68
Nuacht Mhall. Príomhscéalta na seachtaine, léite go mall. * Inniu an séú lá de mhí na Samhna. Is mise Ella Hassett. Thosaigh an Chomhdháil um Athrú Aeráide nó COP26, atá ar siúl i nGlaschú in Albain, an tseachtain seo. Is tionól é COP26 ina dtagann tíortha, ceannairí cultúrtha, gníomhaithe agus grúpaí eile le chéile chun na Spriocanna Domhanda um Fhorbairt Inbhuanaithe a bhaint amach agus beart a dhéanamh chun athrú aeráide a stopadh. Thug an Taoiseach Micheál Martin a aitheasc i nGlaschú tráthn...
Nov 06, 2021•5 min•Ep. 67
Nuacht Mhall. Príomhscéalta na seachtaine, léite go mall. * Inniu an tríochadú lá de mhí Dheireadh Fómhair. Is mise Siubhán Nic Amhlaoibh. Tháinig scaifte eagsúil de roinnt páirtithe polaitíochta le chéile Dé Máirt ar son cearta teanga i dTuaisceart Éireann. Gealladh Acht Teanga sa Tuaisceart i mí an Mheithimh, i ndiaidh ceithre bliana déag de mhoilleadóireacht. Duirt Brandon Lewis (státrúnaí an Tuaiscirt) go gcomhlíonfadh siad an reachtaíocht Ghaeilge a bhí geallta i gclár Stormont "New Decade ...
Oct 30, 2021•3 min•Ep. 66
Nuacht Mhall. Príomhscéalta na seachtaine, léite go mall. * Inniu an tríú lá is fiche de mhí Dheireadh Fómhair. Is mise Gwyneth Nic Aidicín Ní Loingsigh. Thosaigh an chéad chéim eile de laghdú na srianta Covid-19 in Éirinn Dé hAoine, ach bhí roinnt athruithe ón mbunphlean athoscailte i gceist. Leis an bplean nua, beidh teanndáileog den vacsaín ar fáil do dhaoine níos sine na seasca bliain d'aois, bainfear úsáid níos leithne as na mearthástálacha antaigine agus leanfar le húsáid na dteastas digit...
Oct 23, 2021•4 min•Ep. 65
Nuacht Mhall. Príomhscéalta na seachtaine, léite go mall. * Inniu an séú lá déag de mhí Dheireadh Fómhair. Is mise Oisín Mac Conamhna. Tá an tAontas Eorpach tar éis moltaí nua a fhógairt chun Prótacal Thuaisceart Éireann a chur i bhfeidhm as seo amach. Faoi na moltaí, beidh sé i bhfad níos éascaí chun leigheasanna a iompórtáil sa Tuaisceart ón mBreatain; agus tá an tAontas Eorpach sásta ochtó faoin gcéad de sheiceanna ar earraí ag teacht i dtír ann ón mBreatain a sheachaint. Acht tá siad ag seas...
Oct 16, 2021•4 min•Ep. 64
Nuacht Mhall. Príomhscéalta na seachtaine, léite go mall. * Inniu an naoú lá de mhí Dheireadh Fómhair. Is mise Gráinne Ní Bhrosnacháin. Ag Coiste Oireachtais na Gaeilge, dúirt Ardstiúrthóir RTÉ Dee Forbes nár comhlíonadh dualgais reachtúla an chraoltóra náisiúnta le haghaidh freastal ar phobal na Gaeilge. Léirigh an Coimisinéir Teanga Rónán Ó Domhnaill ceithre bliana ó shin nach raibh ach 0.7% de chláracha á gcraoladh ag RTÉ as Gaeilge. Ach dúirt an tArdstiúrthóir gur craoladh 700 uair a chloig ...
Oct 09, 2021•5 min•Ep. 63
Nuacht Mhall. Príomhscéalta na seachtaine, léite go mall. * Inniu an dara lá de mhí Dheireadh Fómhair. Is mise Niall Ó Siadhail. Táthar ag súil go dtiocfadh le druga trialach nua ráta cur in ospidéal nó fiú ráta báis mar gheall ar Covid-19 a laghdú faoina leath. Tugadh an táibléad d'othair a raibh an víreas orthu dhá uair sa lá agus bhí na torthaí chomh dearfach gur stop siad an triail go luath. Anois tá an comhlacht cogaisíochta ag iarraidh cead an druga a úsáid i gcás éigeandála. Seans go mbei...
Oct 02, 2021•4 min•Ep. 62
Nuacht Mhall. Príomhscéalta na seachtaine, léite go mall. * Inniu an cúigiú lá is fiche de mhí Mheán Fómhair. Is mise Sibéal Dempsey. Bhuaigh beirt déagóirí as Corcaigh, Cormac Harris agus Alan O’Sullivan, an chéad duais ag comórtas eolaithe óga na hEorpa. Rinne an péire imscrúdú staitisticiúil ar mhinicíocht steiréitíopaí inscne i measc leanaí idir cúig agus seacht mbliana d’aois. Chomh maith leis sin, chuimhnigh said ar smaoineamh nua chun dul i gcoinne claonadh inscne. Bhí bua eile don tír ag...
Sep 25, 2021•5 min•Ep. 61
Nuacht Mhall. Príomhscéalta na seachtaine, léite go mall. * Inniú an 18ú de mhí Mheán Fómhair. Is mise Liam Ó Brádaigh. Rinne gníomhaithe den ghrúpa comhshaoil ‘Insulate Britain’ agóidí ar feadh an M25 i Londain ar an gCéadaoin, ag cruthú moilleanna tráchta i rith an lae. Gabhadh breis agus seachtó agóideoir as ucht an mótarbhealach gnóthach a bhlocáil. Tá an grúpa ag éileamh go ngeallfaidh an rialtas tithíocht shóisialta a insliú roimh 2025 agus deir siad go leanfaidh siad ar aghaidh leis an ng...
Sep 18, 2021•5 min•Ep. 60
Nuacht Mhall. Príomhscéalta na seachtaine, léite go mall. * Inniu an t-aonú lá déag de Mheán Fómhair. Is mise Alanna Ní Ghallachóir Fógraíodh le linn na seachtaine go mbeidh cosc ar mhná ag imirt spóirt san Afganastán. De réir Údarás Cultúrtha na hAfganastáine, ní cheadófar do mhná spórt ar bith a imirt ar eagla go nochtfadh siad a gcorp. Dúirt Leascheannaire an Údaráis nach bhfuil spórt riachtanach do mhná agus nach gceadaíonn Ioslam nó an Éimíríocht Ioslamach do mhná spórt a imirt. Dúirt an Le...
Sep 11, 2021•5 min•Ep. 59
Nuacht Mhall. Príomhscéalta na seachtaine, léite go mall. * Inniu an ceathrú lá de mhí Mheán Fómhair. Is mise Niall Ó Cuileagáin. Fuair ceithre dhuine dhéag ar a laghad bás i Nua-Eabhrac oíche Dé Céadaoin tar éis tulcaí mar gheall ar an stoirm thrópaiceach Ida. Bhí níos mó báistí ná mar a bhí riamh ann agus dá bharr sin dúnadh na stáisiúin traenach faoi thalamh. Fógraíodh staid éigeandála sa chathair agus dúirt an Méara Bill de Blasio go raibh “teagmhas aimsire amach is amach” ag tarlú sa cheant...
Sep 04, 2021•5 min•Ep. 58
Nuacht Mhall. Príomhscéalta na seachtaine, léite go mall. * Inniu an t-ochtú lá is fiche de mhí Lúnasa. Is mise Gwyneth Nic Aidicín Ní Loinsigh Bhuaigh Luimneach Cluiche Ceannais Iomána na hÉireann ar an Domhnach don dara bliain as a chéile. Bhain siad bua amach i gcoinne Corcaí le trí cúl agus tríocha a dó cúilín, an scór b’airde a baineadh amach i gcluiche ceannais na hEireann riamh. D’fhreastail slua daichead míle ar an gcluiche i bPáirc an Chrócaigh, rud a tharraing conspóid mar gheall go bh...
Aug 28, 2021•4 min•Ep. 57
Nuacht Mhall. Príomhscéalta na seachtaine, léite go mall. * Inniu an t-aonú lá is fiche de mhí Lúnasa. Is mise Niall Ó Siadhail. Beagnach fiche bliain tar éis do na Stáit Aontaithe agus a gComhghuaillithe ionradh a dhéanamh ar an Afganastáin, tá an Talaban i réim an athuair. Thit Cabúl gan frithbheartaíocht an deireadh seachtaine seo caite, agus tá eagla go dtabharfaidh an réimeas nua isteach córas dian a chuireann cosc ar shaoirse mhná na tíre. Chomh maith leis sin, tá os cionn 300,000 duine a ...
Aug 21, 2021•5 min•Ep. 56
Nuacht Mhall. Príomhscéalta na seachtaine, léite go mall. * Inniu an 14 Lúnasa. Is mise Ella Hassett. Tá bonn óir Oilimpeach buaite ag Kellie Harrington na hÉireann i gcró na dornálaíochta sna cluichí Oilimpeacha. Fuair Harrington an ceann is fearr ar Beatriz Ferreira as an mBrasaíl sa gcomhrac ceannais 60kg i dTóiceó Dé Domhnaigh. Tá Harrington ar an tríú dornálaí as Éirinn a chroch bonn óir abhaile ó na Cluichí Oilimpeacha, chomh maith le Katie Taylor i 2012 agus Michael Carruth i 1992. Is as ...
Aug 14, 2021•5 min•Ep. 55
Nuacht Mhall. Príomhscéalta na seachtaine, léite go mall. * Inniu an seachtú lá de mhí Lúnasa. Is mise Oisín Mac Conamhna. Tá na Cluichí Olimpeacha ar siúl i Tokyo fós, agus tá toradh an-maith bainte amach ag foireann na hÉireann. Tá bonn óir agus dhá bhonn cré-umha buaite acu, agus beidh Kellie Harrington ag iarraidh bonn óir a fháil i dtroid ceannais éadrom-mheáchan na mban amárach. Bhuaigh na rámhálaithe Paul O’Donovan agus Fintan McCarthy ón Sciobairín an bonn óir sa chomórtas céasairlí beir...
Aug 07, 2021•5 min•Ep. 54
Nuacht Mhall. Príomhscéalta na seachtaine, léite go mall. * Inniu an t-aonú lá is tríocha de mhí Iúil. Is mise Sibéal Dempsey. Thosaigh na Cluichí Oilimpeacha Dé hAoine seo caite leis an searmanas oscailte i dTóiceo. Tá roinnt comórtais nua curtha leis na Cluichí i mbliana; karate, clárscátáil agus surfáil san áireamh. Bhí tús neamhghnách ag na Cluichí mar briseadh stiúrthóir an tsearmanais oscailte as a phost de bharr mí-iompair. Fuarthas píosaí scannáin ina raibh sé ag magadh faoin Uileloscadh...
Jul 31, 2021•5 min•Ep. 53
Nuacht Mhall. Príomhscéalta na seachtaine, léite go mall. * Inniú an ceathrú lá is fiche de mhí Iúil. Is mise Liam Ó Brádaigh. Tá rialtais údarásacha ag baint úsáid as teicneolaíocht a chruthaigh an comhlacht Iosraelach, Grúpa NSO, chun spiaireacht ar ghníomhaí ar son cearta an duine, iriseoirí, dlíodóirí agus polaiteoirí ar fud an domhain, de réir imscrúdú de chuid na meán an tseachtain seo. Dúirt an Grúpa NSO go n-úsáidtear an bogearra haiceála, ‘Pegasus’ chun súil a choinneáil ar choirpigh ai...
Jul 24, 2021•4 min•Season 1Ep. 52
Nuacht Mhall. Príomhscéalta na seachtaine, léite go mall. * Inniu an 17ú lá déag de mhí Iúil, 2021. Is mise Ella Hassett. Tar éis ceithre bliana agus beagnach céad is ochtó eagrán, críochnóidh an podchraoladh cáiliúil Motherfoclóir ag deireadh an tsamhraidh seo. Fógraíodh an nuacht ar Twitter oíche Dé Luain an tseachtain seo. Dúirt bunaitheoir an phodchraolta Darach Ó Séaghdha go bhfuil an grúpa fós ina gcairde ach go mbeadh siad ag obair ar thionscnaimh nua as seo amach. Go bunúsach, is é téama...
Jul 17, 2021•4 min•Ep. 51
Nuacht Mhall. Príomhscéalta na seachtaine, léite go mall. * Inniu an deichiú lá de mhí Iúil. Is mise Niall Ó Cuileagáin. Tharla sciorradh talún i gcathair Atami sa tSeapáin an Satharn seo caite. Dhearbhaigh na húdaráis go bhfuair ceathrar bás agus go bhfuil na scórtha eile fós ar iarraidh. Tá na saighdiúirí agus na hoibrithe éigeandála ag cuardach tríd an láib agus an smionagar. Scrios an sciorradh talún níos mó ná céad foirgneamh san áit mhór turasóireachta. Tharla an tubaiste tar éis laethanta...
Jul 10, 2021•5 min•Ep. 50
Nuacht Mhall. Príomhscéalta na seachtaine, léite go mall. * Inniu an tríú lá de mhí Iúil. Is mise Alanna Ní Ghallachóir. Tá tonn teasa ag dul ar aghaidh i dTuaisceart Stáit Aontaithe Mheiriceá agus i gCeanada. Faoi Dhéardaoin, fuair 486 duine bás anabaí i gCeanada, mar gheall ar teas thar meán. Bhain an teocht 49.2 céim Celsius amach, teocht níos airde ná mar a bhí riamh ann, i gcúige British Colombia. I dTuaisceart na Stát Aontaithe, d’ardaigh an teocht go 46.1 céim in Portland agus 42.2 in Sea...
Jul 03, 2021•5 min•Ep. 49
Nuacht Mhall. Príomhscéalta na seachtaine, léite go mall. * Inniu an séú lá déag de mhí an Mheithimh. Is mise Niall Ó Siadhail. Tá imní go bhfuil tríú tonn de phaindéim Covid-19 ar siúl agus líon cásanna an athraithigh Delta ag dul in airde sa Bhreatain. Meastar gurb iad ionfhabhtaithe i measc aosaigh óga a spreag an méadú seo, agus mar sin, moltar go nglacfaidh gach duine os cionn ocht mbliana déag d’aois leis an vacsaín chomh luath agus is féidir. In Éirinn, tá bialanna agus tithe tábhairne ag...
Jun 26, 2021•5 min•Ep. 48
Nuacht Mhall. Príomhscéalta na seachtaine, léite go mall. * Inniu an naoú lá déag de mhí an Mheithimh. Is mise Gwyneth Nic Aidicín Ní Loingsigh. D’éirigh Edwin Poots as mar cheannaire an DUP ar an Aoine tar éis trí seachtaine sa phost. Ar an lá céanna vótáil tromlach mór de bhaill an DUP in aghaidh cinneadh Poots leanúint ar aghaidh le hathdhéanamh Feidhmeannas Stormont agus ainmniú Paul Givan mar Chéad-Aire Tuaisceart Éireann. Aontaíodh oíche Déardaoin go dtabharfaidh Rialtas na Breataine an re...
Jun 19, 2021•4 min•Ep. 47
Nuacht Mhall. Príomhscéalta na seachtaine, léite go mall. * Inniu an dara lá déag de mhí an Mheithimh. Is mise Oisín Mac Conamhna. Tá ceannairí polaitiúla thíortha daonlathacha saibhre an domhain, an G7, ag teacht le chéile an tseachtain seo le haghaidh cruinniú mullaigh eatarthu. Tá siad ag plé ceisteanna móra geopholaitiúla, go háirithe an phaindéim. Tá Joe Biden ar a chéad turas taobh amuigh dá thír mar Uachtarán, agus tá cúig chéad milliún dáileog Pfizer geallta aige do na tíortha atá i mbéa...
Jun 12, 2021•5 min•Ep. 46
Nuacht Mhall. Príomhscéalta na seachtaine, léite go mall. * Inniu an cúigiú lá de mhí an Mheithimh. Is mise Sibéal Dempsey. D’fhógair an Taoiseach, Micheál Martin plean téarnaimh geilleagrach an rialtais Dé Máirt. Is fiú níos mó ná trí bhilliún go leith euro an plean agus beidh sé ag dul i ngleic le réimse leathan ceisteanna. Tá sé dírithe ar na hoibrithe agus na gnólachtaí a bhí gortaithe ag an bpandéim. Beidh laghdú caoga euro déanta ar íocaíocht dífhostaíochta na pandéime ó Mheán Fómhair. Bei...
Jun 05, 2021•5 min•Ep. 45
Nuacht Mhall. Príomhscéalta na seachtaine, léite go mall. * Inniu an 29ú lá de mhí Bealtaine. Is mise Niall Ó Cuileagáin. D’ordaigh Uachtarán na Bealarúise Alexander Lukashenko do eitilt de chuid Ryanair tuirlingt i Mionsc Dé Domhnaigh. Bhí an t-eitleán ar a shlí ón nGréig go dtí an Liotuáin nuair a fuair an píolóta an t-ordú. Bhí an gníomhaí de chuid an fhreasúra Roman Protasevich ar an eitilt agus tá sé féin agus a chéile á gcoimeád ag na húdaráis sa Bhealarúis anois. Mhaígh Protasevich i bhfí...
May 29, 2021•5 min•Ep. 44
Nuacht Mhall. Príomhscéalta na seachtaine, léite go mall. * Ghlac Comh-Aireacht Slándála Iosrael le sos comhraic chun deireadh a chur le coimhlint idir Iosrael agus míleataigh as Gaza. Dhaingnigh grúpaí armtha na Pailistíne an sos comhraic. Dúradh go dtiocfaidh sé i bhfeidhm ón Aoine ag 2 a.m. Mhair an choimhlint aon lá déag go dtí seo, le 232 duine maraithe in Gaza agus dhá duine déag maraithe in Iosrael. Dé réir cheannaire Shinn Féin, Mary Lou McDonald, fuair sí gealltanais ó cheannaire nuatho...
May 22, 2021•4 min•Ep. 43
Nuacht Mhall. Príomhscéalta na seachtaine, léite go mall. * Inniu an cúigiú lá déag de mhí na Bealtaine. Is mise Niall Ó Siadhail. Fógraíodh i dtuarascáil chróinéara Dé Máirt go raibh deichniúir íospartach sléachta i mBaile Uí Mhurchú i mBéal Feirste in 1971 go hiomlán neamhchiontach agus níorbh iad aon bhagairt ar na saighdiúirí a dhúnmharaigh iad. Tháinig an breithiúnas seo i ndiaidh feachtas fada chun ainmneacha na n-íospartach a ghlanadh. Cáineadh príomh-aire na Ríochta Aontaithe Boris Johns...
May 15, 2021•4 min•Ep. 42
Nuacht Mhall. Príomhscéalta na seachtaine, léite go mall. * Inniu an t-ochtú lá de mhí na Bealtaine. Is mise Ella Hassett. Tá an tOllamh Regina Uí Chollatáin ceaptha ina Cathaoirleach ar Bhord Fhoras na Gaeilge. Faoi láthair, tá sí ag obair mar Chathaoir agus Ollamh na Nua-Ghaeilge agus Ceann Scoil na Gaeilge, an Léinn Cheiltigh agus an Bhéaloidis i gColáiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath. Chomh maith leis sin, is iarbhall de Bhord Stiúrtha TG4 í. Is as Leitir Ceanainn i nDún na nGall í ó dhúchas...
May 08, 2021•5 min•Ep. 41
