"Инээгээрэй, эгэл биш юм шүү энэ инээд" гээд дуу байдаг. Инээд үнэхээр эгэл биш эмчилгээ болдогийг шинжлэх ухаан тайлсаар байна. Дэлгэрэнгүйг: Noureldein, M. H., & Eid, A. A. (2017). Homeostatic effect of laughter on diabetic cardiovascular complications: The myth turned to fact. diabetes research and clinical practice.
Монголчууд бараг бүгдээрээ буюу 97.7% нь улсынхаа эрүүл мэндийн даатгалын системд хамрагдаж, хотол олноороо санаа зоволтгүйгээр эмнэлэгт үзүүлж чаддаг юм шиг ойлгогддог. Гэвч бодит байдал хэр зөрүүтэй вэ? Дэлэгэрэнгүйг: Dugee, O., Palam, E., Dorjsuren, B., & Mahal, A. (2018). Who is bearing the financial burden of non-communicable diseases in Mongolia?. Journal of global health, 8(1).
Өнөөдрийн нойр дутуу хоносон чинь таны эрүүл мэнд, хөдөлмөрийн бүтээмж, оюун ухааныг хэрхэн хордуулдагийг мэдэх үү? Дэлгэрэнгүйг: Krause, A. J., Simon, E. B., Mander, B. A., Greer, S. M., Saletin, J. M., Goldstein-Piekarski, A. N., & Walker, M. P. (2017). The sleep-deprived human brain. Nature Reviews Neuroscience, 18(7), 404.
Хоол боловсруулах замын бичил биетийн бүрдэлд сүүний хүчлийн бактер буюу цагаан идээ хэрэглэснээр хэрхэн нөлөөлж таргалалттай тэмцэх вэ? Дэлгэрэнгүйг: Tsai, Y. T., Cheng, P. C., & Pan, T. M. (2014). Anti-obesity effects of gut microbiota are associated with lactic acid bacteria. Applied microbiology and biotechnology, 98(1), 1-10.
Аутофаги буюу эсийн өөрөө өөрөөсөө идэх механизм нь өлссөн үед идэвхиждэг бөгөөд мацаг барих үед ид шидээ үзүүлж эхэлдэг. Энэ механизмыг насаараа судалсан хүн Нобелийн шагнал авсанаар аутофаги анхаарлын төвд оржээ. Дэлгэрэнгүйг: Rubinsztein, D. C., & Frake, R. A. (2016). Yoshinori Ohsumi's Nobel Prize for mechanisms of autophagy: from basic yeast biology to therapeutic potential. The journal of the Royal College of Physicians of Edinburgh, 46(4), 228-233.
Зуун хувь сэргийлж болох авч Монголд 4-5 хүүхэд тутмын нэг нь ахуйн орчинд түлэгдэж байна. Ихэн тохиолдол нь халуун хоол, цайнаас болж түлэгддэг боловч, эцэг эхчүүдийн түлэгдэлтээс хамгаалах мэдлэг нэн доогуур байгаа нь энэ судалгаагаар тогтоогдсон. Дэлгэрэнгүйг: Khandarmaa, T. O., Harun-Or-Rashid, M., & Sakamoto, J. (2012). Risk factors of burns among children in Mongolia. Burns, 38(5), 751-757.
Эмнэлгийн багаж хэрэгслээс үүдэлтэй эмнэлгийн дотоод орчны халдвар манайд олон улсын төвшинөөс давсан үзүүлэлттэй байна. Энэ эмгэнэлт байдлыг тодорхойлж, мэдээлсэн чухал өгүүлэлтэй танилцана. Дэлгэрэнгүйг: Ider, B. E., Baatar, O., Rosenthal, V. D., Khuderchuluun, C., Baasanjav, B., Donkhim, C., ... & Sodnomdarjaa, B. (2016). Multicenter study of device-associated infection rates in hospitals of Mongolia: Findings of the International Nosocomial Infection Control Consortium (INICC). American ...
Эхинококк буюу бэтэг, малд эргүү өвчин Монголд хөгжиж буй орнуудыг төлөөлөхүйц хэмжээнд их байна. Энэ өвчний оношлогооны хэрэгслийг сайжруулах шаардлага тулгараад байна. Ito, A., & Budke, C. M. (2015). The present situation of echinococcoses in Mongolia. Journal of helminthology, 89(6), 680-688.
Хөдөөд чинээлэг, хотод чадуу давхаргынхан анхан шатны эрүүл мэндийн үйлчилгээнд түлхүү хамрагдаж байна. Өрх, сумын эмнэлэг үнэ төлбөргүй гэсэн ч бүх нийтийг хамарч чадахгүй байсаар байна. Дэлгэрэнгүйг: Dorjdagva, J., Batbaatar, E., Svensson, M., Dorjsuren, B., Batmunkh, B., & Kauhanen, J. (2017). Free and universal, but unequal utilization of primary health care in the rural and urban areas of Mongolia. International journal for equity in health, 16(1), 73.
Утаагаа бууруулж чадахгүй байгаа Улаанбаатарт төрж гарч ирэх нялх үрсээ хамгаалж гэртээ агаар цэвэршүүлэгч ашиглахаас өөр арга алга. Эх үүсвэртэй тэмцэхгүйгээр утааг нь цэвэршүүлээд аргаа барж байна даа бид. Дэлгэрэнгүйг: Barn, P., Gombojav, E., Ochir, C., Laagan, B., Beejin, B., Naidan, G., ... & Janssen, P. A. (2018). The effect of portable HEPA filter air cleaners on indoor PM2. 5 concentrations and second hand tobacco smoke exposure among pregnant women in Ulaanbaatar, Mongolia: The UGAA...
Монголд төрөлхийн тэмбүүтэй нярайн төрөлт их хэвээр байна. Хэдэн амьгүй төрөлт, нярайн эндэгдэл төрөлхийн тэмбүүнээс шалтгаалдаг бол? Дэлгэрэнгүйг: Enkhbat, E., Korenromp, E. L., Badrakh, J., Zayasaikhan, S., Baya, P., Orgiokhuu, E., ... & Mahiané, G. (2018). Adult female syphilis prevalence, congenital syphilis case incidence and adverse birth outcomes, Mongolia 2000–2016: Estimates using the Spectrum STI tool. Infectious Disease Modelling, 3, 13-22.
Витамин Д-г сүрьеэгийн эмчилгээний үед нэмэлтээр өгөхөд цэрийн шинжилгээнд онцын өөрчлөлт гарахгүй ч тодорхой гентэй хүмүүст нөлөөлөх магадлалтай. Дэлгэрэнгүйг: Ganmaa, D., Munkhzul, B., Fawzi, W., Spiegelman, D., Willett, W. C., Bayasgalan, P., ... & Xenakis, T. (2017). High-Dose Vitamin D3 during Tuberculosis Treatment in Mongolia. A Randomized Controlled Trial. American journal of respiratory and critical care medicine, 196(5), 628-637.
Ажил дээрээ сууж сууж ирээд, гэртээ зурагтныхаа өмнө бас суусаар л байдаг уу? Тэгвэл танд үхлийн аюул заналхийлж байна. Дэлгэрэнгүйг: Patel, A. V., Bernstein, L., Deka, A., Feigelson, H. S., Campbell, P. T., Gapstur, S. M., ... & Thun, M. J. (2010). Leisure time spent sitting in relation to total mortality in a prospective cohort of US adults. American journal of epidemiology, 172(4), 419-429.
Элэгний хурц үрэвсэл Монголд хэр тархалттай байна вэ? Дэлгэрэнгүйг: Tsatsralt‐Od, B., Primadharsini, P. P., Nishizawa, T., Ohnishi, H., Nagashima, S., Takahashi, M., ... & Okamoto, H. (2018). Distinct changing profiles of hepatitis A and E virus infection among patients with acute hepatitis in Mongolia: The first report of the full genome sequence of a novel genotype 1 hepatitis E virus strain. Journal of medical virology.
Hэгэнт таргалаад эхэлсэн хүүхэдтэй бол эрт биеийн жинг нь хэвийн хэмжээнд барих тусам ирээдүйд чихрийн шижнээр өвөх магадлал төдий чинээ буурдаг. Дэлгэрэнгүйг: BJERREGAARD, Lise G., et al. Change in Overweight from Childhood to Early Adulthood and Risk of Type 2 Diabetes. New England Journal of Medicine, 2018, 378.14: 1302-1312.
Дугуй унах, гүйх хоёрын аль нь илүү ашигтай вэ? Долоо хоногт 9 км-с дээш тогтмол гүйж заншвал таны яс нэг насаар залуужиж байх болно. Дэлгэрэнгүйг: Belavy, D. L., Quittner, M. J., Ridgers, N. D., Shiekh, A., Rantalainen, T., & Trudel, G. (2018). Specific Modulation of Vertebral Marrow Adipose Tissue by Physical Activity. Journal of Bone and Mineral Research.
Хавдрын эсийн хяналтгүй хуваагдал орчны ба удамшлын нөлөөнөөс гадна ДНХ-ийн репликацийн үед санамсаргүйгээр мутаци үүссэнээс болдог. Дэлгэрэнгүйг: Tomasetti, C., Li, L., & Vogelstein, B. (2017). Stem cell divisions, somatic mutations, cancer etiology, and cancer prevention. Science, 355(6331), 1330-1334.
Төрөх нярайн биеийн жин жирэмсэний аль үеийн жин нэмэгдэлтэй илүү холбоотой бол? Жирэмслэхээс өмнөх үеийн болон жирэмсэний эхний 3 сарын эхийн жин төрөх нярайн жинг тодорхойлдог байна. Дэлгэрэнгүйг: Retnakaran, R., Wen, S. W., Tan, H., Zhou, S., Ye, C., Shen, M., ... & Walker, M. C. (2018). Association of Timing of Weight Gain in Pregnancy With Infant Birth Weight. JAMA pediatrics, 172(2), 136-142.
Өнгөрсөн 40 жилийн хугацаанд хийгдсэн 2400 гаруй судалгааг нэгтгэн хүүхдийн таргалалт хэрхэн өөрчлөгдөж байгааг судалсан байна. Азийн орнуудад сүүлийн жилүүдэд тарган хүүхдийн тоо илт өсчээ. Дэлгэрэнгүйг: Abarca-Gómez, L., Abdeen, Z. A., Hamid, Z. A., Abu-Rmeileh, N. M., Acosta-Cazares, B., Acuin, C., ... & Agyemang, C. (2017). Worldwide trends in body-mass index, underweight, overweight, and obesity from 1975 to 2016: a pooled analysis of 2416 population-based measurement studies in 128· 9 ...
Монгол хүүхдийн хөгжилд боловсрол, эхийн сэтгэл санааны байдал шийдвэрлэх нөлөөтэй. Дэлгэрэнгүйг: Dagvadorj, A., Ganbaatar, D., Balogun, O. O., Yonemoto, N., Bavuusuren, B., Takehara, K., ... & Akahira-Azuma, M. (2018). Maternal socio-demographic and psychological predictors for risk of developmental delays among young children in Mongolia. BMC pediatrics, 18(1), 68.
Охид 6 наснаас эхлэн өөрсдийгөө хөвгүүдээс илүү байж чадахгүй гэж бодож эхэлдэг. Дэлгэрэнгүйг: Bian, L., Leslie, S. J., & Cimpian, A. (2017). Gender stereotypes about intellectual ability emerge early and influence children’s interests. Science, 355(6323), 389-391.
Өөхний хэрэглээг хязгаарлах зөвлөмжийг няцааж, мах сүүгээ сайн зооглож, нүүрс усны хэрэглээгээ багасгавал зүрх судасны өвчнөөс сэргийлэх магадлалтай гэсэн 2017 оны хамгийн их шуугиан тарьсан өгүүллийг танилцуулж байна. Дэлгэрэнгүйг: Dehghan, M., Mente, A., Zhang, X., Swaminathan, S., Li, W., Mohan, V., ... & Amma, L. I. (2017). Associations of fats and carbohydrate intake with cardiovascular disease and mortality in 18 countries from five continents (PURE): a prospective cohort study. The La...
Теломеразын нээлтээр ирээдүйд хүний хөгшрөлтийг зогсоох, эсвэл хавдрын эсийг идэвхигүйжүүлэх эмчилгээний асар том боломж байна гэж шуугицгааж байна. Бясалгал хийснээр теломераз идэвхижих үү гэдгийг эмнэл зүйн туршилт судалгаагаар туршжээ. Дэлгэрэнгүйг: Lavretsky, H., Epel, E. S., Siddarth, P., Nazarian, N., Cyr, N. S., Khalsa, D. S., ... & Irwin, M. R. (2013). A pilot study of yogic meditation for family dementia caregivers with depressive symptoms: effects on mental health, cognition, and t...
Хөхөөр хоолллох нь нярайн авах ёстой шим тэжээлийг бүрэн хангаад зогсохгүй эх үрийн холбоог нягтруулж, бие ба сэтгэхүйн эрүүл мэнд, эдийн засгийн хувьд асар их үр ашигтай нь хэдийнээ тодорхой болсон билээ. Харин эмнэлгийн ажилтнуудад сургалт явуулсанаар хөхөөр хооллолтыг нийтээр нь нэмэгдүүлж чадах уу? Дэлгэрэнгүйг: Balogun, O. O., Dagvadorj, A., Yourkavitch, J., da Silva Lopes, K., Suto, M., Takemoto, Y., ... & Ota, E. (2017). Health Facility Staff Training for Improving Breastfeeding Outco...
Монголд том жинтэй төрсөн нярайг борогшуун, бадриун, их эр хэмээн өхөөрддөг. Гэтэл 4000г-с дээш жинтэй төрсөн нярай эхэд болон өөртөө ямаршуу сөрөг үр дагавар авчирдагийг та сонирхож үзсэн үү? Дэлгэрэнгүйг: Koyanagi, A., Zhang, J., Dagvadorj, A., Hirayama, F., Shibuya, K., Souza, J. P., & Gülmezoglu, A. M. (2013). Macrosomia in 23 developing countries: an analysis of a multicountry, facility-based, cross-sectional survey. The Lancet, 381(9865), 476-483.
Хиймэл оюун ухаан эмчийн оронд онош тавьж чадахуу? Дэлхийг шуугиулж байгаа энэ асуултанд Голландын судалгааны баг хариулахыг оролджээ. Дэлгэрэнгүйг: Bejnordi, B. E., Veta, M., van Diest, P. J., van Ginneken, B., Karssemeijer, N., Litjens, G., ... & Geessink, O. (2017). Diagnostic Assessment of Deep Learning Algorithms for Detection of Lymph Node Metastases in Women With Breast Cancer. Jama, 318(22), 2199-2210.
Олдмол чихрийн шижинтэй хүн биеийн жингээ хассанаар чихрийн шижингээ дахиулахгүй байх боломж бүрэн бий. Дэлгэрэнгүйг: Lean, M. E., Leslie, W. S., Barnes, A. C., Brosnahan, N., Thom, G., McCombie, L., ... & Rodrigues, A. M. (2017). Primary care-led weight management for remission of type 2 diabetes (DiRECT): an open-label, cluster-randomised trial. The Lancet.
Гүн нойронд автаж, чимээгүй орчинд сайн амарч чадвал тархин дахь мэдрэлийн эсийн дохиоллууд эрчимжиж, сурах чадвар тань дээшилнэ. Судалгааны дэлгэрэнгүйг: Fattinger, S., de Beukelaar, T. T., Ruddy, K. L., Volk, C., Heyse, N. C., Herbst, J. A., ... & Huber, R. (2017). Deep sleep maintains learning efficiency of the human brain. Nature communications, 8, 15405.
Жимс ногоо идвэл биеийн жингээ хадгалахаас өөрөөр ямар ашигтай вэ? Сэтгэл санааны байдалд эерэгээр нөлөөлж, эрч хүчтэй идэвхитэй болдог гэнэ шүү. Дэлгэрэнгүйг: Conner, T. S., Brookie, K. L., Carr, A. C., Mainvil, L. A., & Vissers, M. C. (2017). Let them eat fruit! The effect of fruit and vegetable consumption on psychological well-being in young adults: A randomized controlled trial. PloS one, 12(2), e0171206.
Хүүхдийн хүйсийг жирэмслэхээс өмнө биологийн аргаар зохицуулах шинэ үүд хаалгыг нээж өгч байж магадгүй нэгэн сонирхолтой судалгааг танилцуулна. Дэлгэрэнгүйг: Retnakaran, R., Wen, S. W., Tan, H., Zhou, S., Ye, C., Shen, M., ... & Walker, M. C. (2017). Maternal blood pressure before pregnancy and sex of the baby: a prospective preconception cohort study. American journal of hypertension, 30(4), 382-388.
