De lente is nauwelijks begonnen, maar sommige mensen hadden met Kerst al last van hooikoorts. De snotneuzen en tranende ogen zijn niet alleen een probleem in het voorjaar. De microscopische pollen veroorzaken een groot ongemak, dat nog altijd wordt onderschat. Patiënten gaan vaak niet langs een arts, waardoor ze geen optimale behandeling krijgen. Wat doet hooikoorts met je lichaam en wat kun je ertegen doen? Presentatie: Gemma Venhuizen Gasten: Martine Kamsma & Sander Voormolen Redactie en m...
Mar 22, 2023•40 min•Season 4Ep. 232
Schrijver J.R.R Tolkien schiep in zijn boeken De Hobbit en In de ban van de ring een uitgebreide mythische wereld vol Dwergen, Elven, Orks en Hobbits, waar een allesvernietigende oorlog dreigt. Inmiddels vele generaties verslonden de boeken, toch werd het werk van Tolkien niet meteen omarmd door de literatuur. Hoe kwam Tolkien tot de schepping van de wereld in zijn boeken en hoe staat het nu met de literaire en wetenschappelijke erkenning van de romans? Lees hier het artikel dat Peter van der Pl...
Mar 15, 2023•49 min•Season 4Ep. 231
Op het ijskoude Spitsbergen gaat ‘s zomers de zon niet onder, in de winter is het altijd donker. Toch trekt het pooleiland al eeuwenlang mensen: wegens walvisvangst, voor de kolenmijnen en tegenwoordig vooral wetenschappers. De hele eilandengroep is een openluchtlaboratorium voor de effecten van klimaatverandering en daar worden de klimaatmodellen van de toekomst gebouwd. Presentatie: Gemma Venhuizen Gasten: Jan van Poppel & Hendrik Spiering Redactie en montage: Elze van Driel Heeft u vragen...
Mar 08, 2023•50 min•Season 4Ep. 230
Hij behoort tot de populairste fruitsoorten en ligt in iedere supermarkt, maar hoelang nog? De banaan wordt bedreigd door allerlei ziektes en dat is een probleem, omdat we in Europa en de VS allemaal klonen van dezelfde banaan eten. Het is niet de eerste keer dat we de banaan dreigen te verliezen. Kunnen we hem nog redden, en moeten we dat eigenlijk wel willen? Want de banaan blijkt ook symbool te staan voor alles wat er misgaat in de voedselproductie. Presentatie: Gemma Venhuizen Gasten: Martin...
Mar 01, 2023•50 min•Season 4Ep. 229
Drukke jongetjes in een basisschoolklas, stuiterballen, dat is het beeld dat bij veel mensen op komt als het over ADHD gaat. Maar niet alleen jongens hebben het, het wordt ook steeds vaker bij meisjes en volwassenen geconstateerd. En nee, mensen met ADHD zijn niet lui, of altijd hyperactief. Ook lijkt de diagnose samen te hangen met slaap- en gezondheidsklachten. Het klassieke beeld van ADHD is door recent onderzoek aan het verschuiven. Dit is wat we ervan leren en hoe we ermee om kunnen gaan. P...
Feb 22, 2023•39 min•Season 4Ep. 228
Computers kunnen dankzij kunstmatige intelligentie boeken schrijven, schilderen, de allerbeste schaker ter wereld verslaan. Ze kunnen zebrastrepen herkennen en medische diagnoses stellen. Maar ze kunnen ook een heleboel niet, zoals menselijke intuïtie nabootsen. Daarbij gaan ze ook weleens de mist in. Zo zei de nieuwe chatbot van Google, Bard, dat de James Webb-telescoop als eerste foto's van een planeet buiten ons zonnestelsel had genomen. En ChatGPT deed per abuis verslag van een sportwedstrij...
Feb 15, 2023•44 min•Season 4Ep. 227
In de VS werd in januari een nieuw middel tegen alzheimer goedgekeurd. Het nieuws werd daar met gejuich ontvangen, want er zijn geen goede medicijnen tegen. Maar ook dit middel werkt nauwelijks. Toch biedt dit futiele medicijn ook hoop: het geeft een beter inzicht in waar toekomstige middelen kunnen ingrijpen. Presentatie: Laura Wismans Gasten: Niki Korteweg & Sander Voormolen Redactie en montage: Elze van Driel Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan naar onze...
Feb 08, 2023•34 min•Season 4Ep. 226
Nederland en water zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. We houden ervan, maar dreiging ligt altijd op de loer. Na de Watersnoodramp in 1953 werd Nederlands grootste verdedigingssysteem tegen hoog water vanuit zee gebouwd. Alleen met een veranderend klimaat en stijgende zeespiegel werd toen geen rekening gehouden. Kunnen ze ons nog wel beschermen in de nabije toekomst? Presentatie: Gemma Venhuizen Gasten: Laura Wismans & Bart Funnekotter Redactie en montage: Elze van Driel Heeft u vragen,...
Feb 01, 2023•50 min•Season 4Ep. 225
Als je de supermarkt inloopt kom je vaak eerst groenten en fruit tegen. Dat maakt gezond kiezen makkelijk. Als je verder loopt begint de keuzestress: welke pizza of welk toetje kies je? Wat is de minst slechte keuze? De Nutri-score -de gekleurde letters op verpakkingen- moet daarbij helpen. Alleen staan die letters haaks op de Schijf van Vijf. Dus wat zegt de score precies? En hebben we er echt iets aan? Presentatie: Gemma Venhuizen Gasten: Martine Kamsma & Niki Korteweg Redactie en montage:...
Jan 25, 2023•39 min•Season 4Ep. 224
Gezichten, zeepaardjes of een konijn: Wie naar boven kijkt hoeft zich nooit te vervelen. In schapenwolken en stapelwolken is altijd wel een fantasiewereld te zien. Wolken zijn ouder dan de mensheid en vanzelfsprekend onderdeel van ieders leven en tegelijkertijd nog altijd onbegrepen. Wat weten we wel en niet over wolken? En waarom is het zo belangrijk om te weten hoe ze zich gedragen? Presentatie: Gemma Venhuizen Gasten: Laura Wismans en Marcel aan de Brugh Redactie en montage: Elze van Driel Fo...
Jan 18, 2023•40 min•Season 4Ep. 223
Opperhoofden met verentooien, wilden te paard en altijd in gevecht met cowboys. En makkelijk overmeesterd door kolonisten uit Engeland, Frankrijk of Spanje. Het is het stereotype beeld van indianen. Maar volgens de Finse historicus Pekka Hämäläinen is het anders gelopen dan we denken. Indianen waren geen passieve decorstukken van de geschiedenis. Ze waren actieve spelers, en geen slachtoffers. Presentatie: Gemma Venhuizen Gasten: Sjoerd de Jong en Hendrik Spiering Redactie en montage: Elze van D...
Jan 11, 2023•48 min•Season 4Ep. 222
Onbehaarde Apen duikt in zijn winterslaap. Gemma, Hendrik en Laura hebben een speciale aflevering uit het archief getrokken. --- Brood is in ons hoekje van de wereld niet van tafel af te slaan. Maar hoe en waar is brood eigenlijk ontstaan? Hoe kwam het in onze supermarkt terecht? En waarom zijn er zulke sterke meningen over wat nou het beste brood is? Presentatie: Lucas Brouwers Gast: Martine Kamsma en Hendrik Spiering Productie en montage: Mirjam van Zuidam Zie het privacybeleid op https://art1...
Jan 04, 2023•1 hr 3 min•Season 4Ep. 221
Onbehaarde Apen duikt in zijn winterslaap. Gemma, Hendrik en Laura hebben een speciale aflevering uit het archief getrokken. --- Sinds zijn verschijning in de middeleeuwen is koning Arthur nooit meer uit het collectieve geheugen verdwenen. Verhalen over de ridders van de Ronde Tafel, de heilige graal, tovenaar Merlijn, het zwaard in de steen en het overspel van Lancelot met koningin Guinevere blijven films, boeken en tv-series inspireren. Wat is de magie van deze vertellingen en waar komt deze r...
Dec 28, 2022•55 min•Season 4Ep. 220
Onbehaarde Apen duikt in zijn winterslaap. Gemma, Hendrik en Laura hebben een speciale aflevering uit het archief getrokken. --- Als het tegenwoordig gaat over slavernij is het onderwerp meestal de transatlantische slavernij: de slavenhandel waar Nederland vanaf de 16e eeuw aan mee deed. Maar de geschiedenis van de slavernij wereldwijd gaat veel verder terug. Al voordat er een schrift bestond, werden mensen als eigendom gehouden. De Zweedse historicus Dick Harrison beschrijft in zijn nieuwe boek...
Dec 21, 2022•52 min•Season 4Ep. 219
Onbehaarde Apen duikt in zijn winterslaap. Gemma, Hendrik en Laura hebben een speciale aflevering uit het archief getrokken. --- Een verkoudheid was altijd al vervelend, maar in tijden van Covid-19 is het extra verdacht wanneer het snot uit je neus loopt. Toch speelt dit slijmerige goedje een grote rol in het bestrijden van ziekteverwekkers. En daarbij deinst het niet terug voor geweld.Presentatie: Lucas Brouwers, Gemma Venhuizen , Nienke BeintemaProductie: Kim Kabbedijk Host: Lucas Brouwers Gas...
Dec 14, 2022•41 min•Season 4Ep. 218
In de eerste jaren van ons leven hechten we ons aan onze verzorgers. Maar hoe groot is de invloed daarvan op ons latere leven? En als die hechting in de vroege jeugd verkeerd loopt, kan het dan nog goedkomen? In deze aflevering onderzoeken Niki Korteweg en Hendrik Spiering de grenzen van de beroemde hechtingstheorie. Host: Laura Wismans Gasten: Niki Korteweg & Hendrik Spiering Redactie en montage: Rosa van Toledo Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van ...
Dec 07, 2022•42 min•Season 4Ep. 217
Chocolade. Wie houdt er niet van? Maya’s, slavernij, suiker en industrie bepaalden de geschiedenis. Nu hopen we vooral dat de lekkernij gezond is. Helaas niet. Martine Kamsma en Hendrik Spiering over de mythes van chocolade. Host: Gemma Venhuizen Co-host: Hendrik Spiering Gast: Martine Kamsma Redactie en montage: Julia Vié Afbeelding: Getty Images Show notes: The secret life of chocolate - Marcos Patchett Kritische voedingsdeskundige Marion Nestle Lees op de NRC-site meer van Martine Kamsma over...
Nov 30, 2022•39 min•Season 4Ep. 216
Honderd jaar geleden is het graf van Toetanchamon ontdekt. In één klap wordt deze onbeduidende farao icoon van de Egyptische archeologie. Wie is Toetanchamon? Wat lag er allemaal in zijn graf? En waarom is hij zó beroemd geworden? Host: Gemma Venhuizen Gasten: Bart Funnekotter en Hendrik Spiering Redactie en montage: Rosa van Toledo Afbeelding: Khaled Elfiqi / EPA Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-not-sell-my...
Nov 23, 2022•46 min•Season 4Ep. 215
Stikstof. Een veelbesproken onderwerp, maar wat vertelt de wetenschap ons over dit element? In deze aflevering bespreken we waarom we eigenlijk van stikstof moeten houden. Host: Gemma Venhuizen Gasten: Laura Wismans & Marcel aan de Brugh Redactie en montage: Julia Vié Beeld: Getty Images Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info ....
Nov 16, 2022•32 min•Season 4Ep. 214
Hij ontdekte hoe mieren met elkaar communiceren en onderzocht de rol van erfelijkheid in menselijk gedrag. Het werk van de vorig jaar overleden bioloog Edward Osborne Wilson was baanbrekend en revolutionair. Maar de bioloog had ook een schaduwkant. Wie was Wilson? Waarom was hij zo’n grote wetenschapper? En wat maakte hem zo controversieel? Host: Gemma Venhuizen Gasten: Hendrik Spiering & Sander Voormolen Redactie en montage: Rosa van Toledo Foto: Rick Friedman/Polaris Zie het privacybeleid ...
Nov 09, 2022•43 min•Season 4Ep. 213
Luisteren. We zijn ervoor gemaakt, en we doen het de hele dag door. Maar wat gebeurt er in die eindeloze gesprekken die we voeren? Wat doet je brein als je luistert? Onbehaarde Apen duikt in de verschillen tussen luisteren en lezen. Shownotes: Conversational repair and human understanding - Makoto Hayashi, Geoffrey Raymond en Jack Sidnell The domestication of the savage mind - Jack Goody Ted talk van Özlem Cekic Presentatie: Gemma Venhuizen Gasten: Hendrik Spiering en Niki Korteweg Redactie en m...
Nov 02, 2022•34 min•Season 4Ep. 212
Wetenschapsredacteur Laura Wismans kreeg een tweeling: een fenomeen dat vaker voorkomt in haar familie. Haar dochters lijken sprekend op elkaar terwijl de gynaecologen tijdens haar zwangerschap verzekerden dat het om een twee-eiige tweeling zou gaan. Hoewel het fenomeen al zo oud is als de mensheid, is het nog steeds grotendeels een mysterie hoe tweelingen ontstaan. Laura Wismans onderzoekt waar het onderzoeksveld nu staat, waarom zij een tweeling kreeg en of ze inderdaad twee-eiig zijn. In dit ...
Oct 26, 2022•39 min•Season 4Ep. 211
Salamanders in Europa worden met uitsterven bedreigd door een huid-etende-schimmelziekte. Wat is dit voor ziekte? Hoe verspreidt zij zich en wat kunnen we ertegen doen? Host: Laura Wismans Gasten: Gemma Venhuizen en Sander Voormolen Redactie en montage: Rosa van Toledo Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info ....
Oct 19, 2022•34 min•Season 4Ep. 210
We hoeven niet ver in de geschiedenis te duiken om te zien dat in oorlogstijd de mens in staat is tot vergaand en gruwelijk geweld. Hoe kan het toch dat mensen tot zulke daden overgaan? Welke patronen liggen eraan ten grondslag? Host: Gemma Venhuizen Gasten: Bart Funnekotter & Hendrik Spiering Montage en edit: Rosa van Toledo Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info ....
Oct 12, 2022•47 min•Season 4Ep. 209
De Nobelprijs Scheikunde gaat dit jaar naar de ontdekking van de zogeheten klikchemie. De Amerikaan Barry Sharpless (1941), de Deen Morten Meldal (1954) en de Amerikaanse Carolyn Bertozzi (1966) delen de prijs. Host: Gemma Venhuizen Gasten: Niki Korteweg en Laura Wismans Redactie en montage: Rosa van Toledo Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info ....
Oct 05, 2022•14 min•Season 4Ep. 208
De Nobelprijs voor Natuurkunde gaat dit jaar naar de Fransman Alain Aspect (75), de Amerikaan John F. Clauser (79) en de Oostenrijker Anton Zeilinger (77) voor hun ontdekkingen rond het fenomeen van quantumverstrengeling van fotonen. Host: Gemma Venhuizen Gasten: Laura Bergshoef en Sander Voormolen Redactie en montage: Rosa van Toledo Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info ....
Oct 04, 2022•16 min•Season 4Ep. 207
De Zweedse geneticus Svante Pääbo (67) krijgt dit jaar de Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde voor zijn onderzoek naar in kaart brengen van oud dna in menselijke skeletten. Host: Gemma Venhuizen Gasten: Hendrik Spiering & Niki Korteweg Redactie & montage: Rosa van Toledo Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info ....
Oct 03, 2022•21 min•Season 4Ep. 206
De herfst is begonnen en dat betekent hoosbuien, wind tegen en eindeloze grijze luchten. Deze najaarsstormen zijn niet prettig, maar niks vergeleken met hoe het er op andere planeten aan toegaat. Buien van gesmolten ijzer, giftige wolken of een horizontale glasregen: het zijn weerfenomenen die we op aarde gelukkig niet kennen. Hoe wordt dit buitenaardse weer onderzocht en waarom is het klimaat op een planeet hier 600 lichtjaar vandaan überhaupt relevant? Shownotes: Lees meer over onderzoek naar ...
Sep 28, 2022•31 min•Season 4Ep. 205
Geologen en klimaatwetenschappers zijn er al decennia mee bezig: het Antropoceen, het tijdperk waarin de mens de belangrijke kracht op aarde is. Maar hoe nuttig is die term? Lang niet iedereen in de wetenschap is er enthousiast over. Het zou zelfs hoogmoed zijn, een tijdperk naar de mens te noemen. En hoe activistisch kan de wetenschap eigenlijk zijn? Host: Gemma Venhuizen Gasten: Marcel aan den Brugh & Hendrik Spiering Redactie en montage: Rosa van Toledo Zie het privacybeleid op https://ar...
Sep 21, 2022•44 min•Season 4Ep. 204
Extreme vermoeidheid. Hartkloppingen. Hersenmist. Na een corona-infectie kampen mensen soms nog jaren met een waaier aan klachten. Langzaam weten onderzoekers het biologische mechanisme dat schuilgaat achter long covid te ontrafelen. Wat weten we nu van dit postcovidsyndroom? Host: Gemma Venhuizen Gasten: Niki Korteweg & Hendrik Spiering Redactie en montage: Rosa van Toledo Links: https://www.nrc.nl/nieuws/2022/08/18/bij-mensen-met-long-covid-vertoont-het-immuunsysteem-tal-van-afwijkingen-a4...
Sep 14, 2022•38 min•Season 4Ep. 203
