Dinosaurioen garaikoak dira marmokak, 500 milioi urtetik gora dituzte. Gainera, bada marmoka mota bat hilezkorra dena; zahartzeari utzi eta gaztetzen joaten dena. Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko komunikazio eta dibulgazio arduradunak bizi-zikloa iraultzearen inguruko xehetasunak eman dizkigu Zientzia Gosaria podkastean.
Fusio nuklearreko prototipoak eraikitzeak esan nahi duena da Lurrean bertan izarretan nukleoan gertatzen diren erreakzioak errepikatu nahi ditugula, Amaia Arregi Donostia International Physics Centerreko zientzialaria eta komunikazio teknikariak Zientzia Gosarian azaldu duenez. Hau da, instalazio handi edo ez hain handietan izar txikiak sortu eta jarri nahi ditugu martxan, askatzen duten energia bildu eta ustiatzeko.
DNA artifiziala sortzea posible dela frogatzen duten esperimentuak badaude; baina idazte eta irakurketa prozesuak oso mantsoak dira oraindik Amaia Arregi Donostia International Physics Centerreko zientzialaria eta komunikazio teknikariak Zientzia Gosarian azaldu digunez. Horrez gain, izaki bizidunetan datu digitalak biltegiratzeko aukera aztertzen duen instalazioa ikus dezakegu Donostian: Clouds of Pollen du izena eta Donostia International Physics Centerrek eta Tabakalerak aurkeztu dute elkarla...
Duela hamarkada bat baino gehiago, planeta mailan historiako lehen esperimentua egiteko ametsa sortu zen zenbait zientzialarirengan, asteroide baten ibilbidea aldatzea posible ote zen frogatzeko. Dart edo dardo misioaren berri eman digu Idoia Mujika, Materiaren Fisika Zentroko komunikazio eta dibulgazio arduradunak Zientzia Gosaria podcastaren atal honetan. NASAren Dart misioaren jatorri kontzeptuala, ibilbidea aldatze zen. Lortu ote dute? Benetako mehatxuaren aurrean defendatzeko dugun gaitasun...
Toki eta garai zehatzetan gertatzen den fenomenoa da Zientzia gosariaren atal honetara Amaia Arregik ekarri diguna. Ez da ohiko gertakaria Itsasoa erabat argiztatzen dute organismo bizidunek eragitn dutena eta. Satelite batek dozena bat kasu posible atzeman ditu berriki, eta ontzi bateko eskifaiak ere dokumentatu du fenomenoa. Argazkietan lehen aldiz jaso den arren, ez da fenomeno berria. Literaturan ere behin baino gehiagotan aipatu izan da. Zer eta nola gertatzen den jakiteko, egin klik!
Zientzia gosaria podcastaren aldi berriari ekingo diogu atal honen bestez eta robotika sozialari buruz hitz egin dugu Amaia Arregi DIPC-ko zientzialari eta komunikazio arduraduna eta Elena Lazkano, EHUko irakasle eta informatikaria eta RSAIT ikerketa taldeko buruarekin. Robotikak gure artean izan duen garapena itzela da eta pertsona itxurako robotek gizartean hartu duten garrantzia gero eta handiagoa da. Testuingurua Donostiako Zinemaldiak jarri digu. Izan ere, Donostia International Physics Cen...
Irrati urteko azken Zientzia Gosaria berezia egin dugu, gure bi berriemaileak elkartu ditugu euren lanaz hitz egiteko. Amaia Arregi Donostia International Phisic Center-eko komunikazio teknikaria eta Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko komunikazio eta dibulgazio arduraduna elkarrizketatu ditugu euren lanaren berri izan eta zientzia dibulgazioaren errealitatea ezagutzeko. Eboluzio bat ikusi dute azken urteetan, Covid19aren pandemiak esaterako, jendeak zientzia jasotzeko duen interesean mugarr...
Canfranc-en (Aragoi) dago gure inguruko lur azpiko laborategi nagusia. Sonport-eko tunelaren erdian eraikita dago laborategia eta bisitan izan dira Zientzia Gosariko bi berriemaileak, Idoia Mujika eta Amaia Arregi. Amaia Arregi DIPC-ko zientzialari eta komunikazio teknikariak eman dizkigu Zientzia Gosarian laborategi horren inguruko xehetasunak eta bertan egiten dutena azaldu digu, bisitatzeko gonbidapena egitearekin batera. Izan ere, edonork bisitatu dezake zientzia esperimentuetarako eremu ber...
Zenbat urte dituzu? Erantzun errazeko galdera izan liteke, baina gure zelulei begira ez da horrela. 37.200 milioi zelula daude gure gorputzean eta batzuk egunetako bizia dute. Heste mehar eta lodikoak, biriketako albeoloak, gibelekoak edo umetokikoak dira bizitza laburrena duten zelulak edo etengabe biziberritzen ari direnak. Aldiz, gantz erreserbak gordetzen dituzten zelulak, bihotzekoak edo giharretakoek urteetako bizitza dute. Eta biziberritzen badira gure zelulak, zergatik zahartzen gara? Er...
Eusko Jaurlaritzako hezkuntza sailak Euskadi Steam saria eman dio aste honetan Emakumeak Zientzian ekimenari. 17 erakundek sustatzen duten ekimena da Emakumeak Zientzian. Otsailean hamaika ekitaldi antolatzen dituzte. Antolatzaileen artean daude Zientzia Gosariko berriemaileak: Idoia Mujika eta Amaia Arregi, Materiaren fisika zentruko eta DIPCko komunikazio arduradunak. Idoia Mujikak eman dizkigu xehetasunak, kasu honetan, Itziar Otegi Nanoguneko komunikazio arduraduna lagun hartuta hurbildu zai...
Zientziaren historian famatuak edo ikonikoak diren lau irudi eskuan hurbildu zaigu Zientzia Gosarira Amaia Arregi DIPC-ko zientzialari eta komunikazio teknikaria. Bakoitza bere garaikoa da eta irudi bakoitzaren atzean istorio bat dago: lehen erradiografia, 1927ko Solvay-ko kongresua, 51garren argazkia izenekoa (DNA ulertzeko ezinbestekoa) eta Voyager zundak espaziotik atera zuen puntu urdin zurbila deitutako argazkia. Irudien bidez azken hamarkadetako zientziaren historian murgildu gara.
Vera Rubinentzat bokazionala zen astronomia. XX. mendeko lehen erdian zaila zen ordea, emakumeek zientzia munduan aurrera egitea. Oztopo horien berri hezur haragitan sufritu zuen Rubinek baina bokazioak eta lan onak gainditu zituzten oztopoak. Materia iluna frogatu zuen zientzialaria izan zen, besteak beste. Amaia Arregi Donostia International Phisic Center-eko zientzialari eta komunikazio teknikariak eman dizkigu azalpenak.
Ez da nolanahiko lerroburua Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko komunikazio eta dibulgazio arduradunak ekarri diguna. Munduari kalte gehien egin dion asmatzailearen bizitza kontatzera etorri zaigu, Thomas Midgley Jr zientzialari estatubatuarrarena. Gizakiok eta igurumena berunez kutsatu zituen hamarkadetan berundun gasolina merkaturatuz eta CFC diklorodifluorometanoa gas hoztaile gisa zabaldu zuen ozono geruza modu larrian kaltetuz. Kontua da, gainera, guztietan bazuela ondorio kaltegarrien ...
Aste honetako albiste nagusietako bat izan dugu Esne Bidea galaxiako zulo beltza, Sagitario A* ikusi ahal izan dugula. Ez da ikusten dugun lehen zulo beltza baina kasu honetan gure galaxiakoa da. Albiste horren inguruko xehetasunak ematera hurbildu zaigu Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko komunikazio eta dibulgazio arduraduna Zientzia Gosaria atalean. Gaur ere espaziora bidaiatu behar dugu, beraz.
Historia oso modu antropozentrikoan ikasi ohi dugu, are, azken lau mila urteetara mugatuta gehienetan. Gizakiok ordea, historian azken kate begi txikia gara. Historia sorretatik, osorik kontatzea helburu duen David Christian-en Big History proiektua besapean hurbildu zaigu Zientzia Gosaria eskaintzera Amaia Arregi Donostia International Phisic Center-eko zientzialari eta komunikazio teknikaria. Xehetasun gehiago nahi dituenak bighistoyproject.com webgunea kontsultatu dezake. Murgildu gaitezen be...
Lehen ere aipatu izan dugu izarrek adina dutela eta Tom Broadhurst Ikerbasque Professor irakaslea buru duen taldeak aurkitu du orain arte atzeman den izarrik goiztiar edo zaharrena. Lurretik 12 mila eta 900 miloi urtera. Amaia Arregi Donostia International Phisic Center-eko zientzialari eta komunikazio teknikariak azaldu digu Eúrendel izena jarri dioten izar hori jada ez dela existitzen baina orain iritsi zaigula bere argia. Murgildu izar artean aste honetako Zientzia Gosarian.
2003an titular guztiak bereganatu zituen giza genomaren irakurketak. Baina titular handi askorekin gertatzen den moduan, ez zen guztiz horrela. Aspektu nagusienak ezagutzea lortu zen baina ez zen genoma guztia irakurri. Iaz lortu zen hori, orain argitara atera denez. DNA eta giza genomaren inguruko azalpenekin hurbildu zaigu Zientzia Gosaria eskaintzera Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko komunikazio eta dibulgazio arduraduna.
Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko komunikazio eta dibulgazio arduradunak badu elementu kimiko kuttun bat: Kinina. Chinchona generoko zuhaitzetan, Hego Amerikan dagoen alkaloide bat da kinina eta indigenek jada bazekiten "zingiretako gaitza" sendatzeko baliagarria zela, gaur egun Malaria gisa ezagutzen duguna. Eta horri lotuta datoz aristokrazia kontuak eta gin tonic-arenak. Winston Churcill-ek esan zuen: "Gin-tonic-ak inperioko mediku guztiek baino bizitza ingeles gehiago salbatu ditu". Al...
Zientzia Gosarira ez zaigu bakarrik etorri Amaia Arregi Donostia International Phisic Center-eko zientzialari eta komunikazio teknikaria. Danel Gallastegi 17 urteko ikaslea lagun etorri da. Izan ere, DIPCn, ikasleen topaketen 12. edizioa egin berri dute. Puntako hiru zientzialari, Maria Martinon, Maria Vallet eta Albert Fert, solasean jarri dituzte 135 ikaslerekin Pedro Miguel Etxenikeren gidaritzapean. Ikasleen zientzia bokazioa indartzea eta zientzialarien egunerokoa gerturatzea dute helburu t...
Argiak fisikarien artean lilura sortzen du. Horretarako hainbat ezaugarri ditu eta horiek azaltzeko prest hurbildu zaigu Amaia Arregi Donostia International Phisic Center-eko zientzialari eta komunikazio teknikaria. Argiak, izan ere, kolore guztiak hartzen ditu bere barnean, uhin elektromagnetikoa da, eta uhina eta partikula da aldi berean. Gainera argiaren abiadura ez da erlatiboa eta ezingo dugu inoiz argia baino azkarrago bidaiatu. Bai, fisikaren ur sakonetan sartu gara gaur Amaia Arregiren a...
Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko komunikazio eta dibulgazio arduraduna istorio polit bat hartuta hurbildu zaigu Zientzia Gosarira. "Palinpsesto"aren istorioa da. X. mendean Arkimedesen lan eta teoria nagusiak jasoz egin zuten eskuizkribu bat da, baina hiru mende geroago monje batek gainetik idatzi eta ezkutatuta utzi zuen oinarrizko testua. XX. mendean jabetu ziren liturgia liburua zirudienean zegoen altxorraz eta gaur egun, teknologia berrienak, argi mota berriak ari dira baliatzen Arkim...
Egia esan, daramagun bide itsua ikusita lur planetatik alde egiteko gogoa ere ematen du eta nonbait hori pentsatzen aritu da Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko komunikazio eta dibulgazio arduraduna. Bizigarriak izan litezkeen exoplanetez hizketan hurbildu zaigu Zientzia Gosarira. Zantzuak badaude, baina momentuz froga argirik ez, eta gure teknologiarekin iristeko urrutiegi daude planeta horiek. Ondorioz, ez da zalantzarik, gure planeta zaintzea da egin dezakegun gauzarik eraginkorrena.
Zuhaitzen adina kalkulatzeko modu polit bat enborrean dituzten eraztunak zenbatzea da, baina ez du horrek beti balio, eta badago datazio sistema erabiliago bat izaki bizidunongan, karbono 14arena. Isotopo bat da karbono 14a, etengabe sortzen eta desintegratzen dena. Eta hain zuzen, hori garrantzitsua da datatzeko duen funtzioa ulertzeko. Xehetasunak, Amaia Arregi Donostia International Phisic Center-eko zientzialari eta komunikazio teknikariak.
Soinua garenaren parte da. Bizitzak soinua egiten du. Baina lur planetan bizitza ez zen hasieratik izan. Zer entzuten zen orduan? Noiz hasi zen bizitzak eragindako soinua? Galdera horiei erantzunez hurbildu zaigu Amaia Arregi Donostia International Phisic Center-eko zientzialaria eta komunikazio teknikaria. Berak argitu digu esaterako, Tirannosaurus Rex-ak benetan egiten zuen orroa ez dela filmetan entzuten duguna. Adi jarri belarriak gaurko Zientzia Gosaria entzuteko.
Aurkikuntza zientifikoen kontakizunetan merezi du bere tartea Miriam Menkin ikertzaileari gertatutakoak: 1944ko otsailean, zortzi hilabeteko alabak gau txar bat izan eta apenas lo egin gabe laborategira joan ostean Menkinek egin zuen lo kuluxkak ehunka mila bizitza sortzea ekarri du. Izan ere, In vitro bidezko ernalkuntza frogatu zuen. Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko komunikazio eta dibulgazio arduradunak azaldu digu nor zen Miriam Menkin eta nola lortu zuen historiara igaro den lorpena....
Zientzia mundua gizonena da oraindik. Bestelako aurreiritziak egon daitezkeen arren, emakumeen portzentajea nabarmen gutxitzen da ikerketa esparruan gora egin heinean. Otsailaren 11 Neska edo Emakume Zientzialariaren Nazioarteko Eguna da, eta, egun horren harira, Emakumeak Zientzian zikloa antolatu da seigarren urtez. Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko komunikazio eta dibulgazio arduradunak azaldu digu egitarau oparoa, eta nabarmendu du, ezinbestekoa dela horrelako ekimenak egitea zientzia ...
Zenbat pisatzen du itzalak? Galdera iradokitzaile batekin datorkigu gaur Amaia Arregi Donostia International Phisic Center-eko zientzialari eta komunikazio teknikaria. Itzalak duen pisua jakiteko, ulertu behar du argiak presio bat egiten duela jotzen dituen objetuengan, esaterako, egunez eta gauez ez dugula berdin pisatzen (nahiz eta apenas hautematen den). Erradiazio presioa deritzo horri. Arregik eman dizkigu xehetasunak asteroko Zientzia Gosarian.
Interstellar filmak erakusten duena aitzakia hartuta erlatibitatearen teoria azaldu digu Amaia Arregi DIPC-ko zientzialari eta komunikazio teknikariak. Einstein-ek duela mende pasa bete betean asmatu zuen. Abiadura eta grabitatea zenbat eta handiagoa, denbora orduan eta motelago igarotzen da. Alegia, espazioko zulo beltzen inguruan ordubete lurrean urteak ere izan litezke. Logikaren aurkakoa dirudien teoria hori frogatua dago jada, Amaia Arregik azaldu digunez. Gure zientzia tarteko denbora muga...
Euskal Herrian egiten den ikerkuntzaz sarri hitz egin izan dugu Zientzia Gosarian, eta oraingoan adibide zehatz batekin etorri zaigu Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko komunikazio eta dibulgazio arduraduna. Lankide duen Sara Barja ikerlariak Europako ikerketa kontseiluaren 2,3 miloi euroko diru laguntza jaso du, Cosas izeneko proiektua garatzeko. Proiektu horren helburua hidrogenoa lortzeko prozesua erraztea da, benetan hidrogeno berderako bidean urratsak ematea. Idoia Mujikak eman dizkigu ...
Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko komunikazio eta dibulgazio arduraduna metal preziatu bat besapen etorri zaigu Zientzia Gosarira: urrea. Urrea elementu bakana da lur planetan baina ez lur planetan soilik, baita unibertsoan ere. Bakana, oso malgua eta aldi berean bere propietateei eusten dien metala da, marruskadurari aurre inork gutxi bezala egiten diona; izan hezetasunak, urak edo haizearen eraginak apenas aldatzen dute urrea. Horrek egiten du horren baliotsu, eta horrek ekarri ditu hain...
