Onderzoekers hebben dankzij oeroud genetisch materiaal een beter beeld gekregen van hoe sommige genetische aanpassingen hun weg naar Europa hebben gevonden. Eén daarvan is een verhoogd risico op de ziekte MS. De oorspronkelijke dragers zijn in drie golven naar ons continent gekomen. De eerste golf vond zo'n 45.000 jaar geleden plaats, toen jagers-verzamelaars vanuit Azië deze kant op kwamen. Rond 11.000 jaar geleden trokken boeren uit het Midden-Oosten naar Europa en 5000 jaar geleden voegden zi...
Jan 15, 2024•2 min
Zo'n drie meter lang en tegen de 300 kilo was ie waarschijnlijk: de grootste aapachtige die ooit over de aarde liep. Onderzoekers weten nu iets beter waarom andere soorten het wel hebben gered, maar deze reus, Gigantopithecus blacki, het niet heeft gehaald. Antropoloog Ralph von Koenigswald was degene die, 90 jaar geleden, in een apotheek in Hong Kong de eerste enorme tand van het uitgestorven dier vond. Inmiddels hebben onderzoekers in grotten verspreid door China in totaal vier kaakbotten en z...
Jan 14, 2024•3 min
Een heleboel fossiele materialen kunnen tegenwoordig vervangen worden door biomaterialen. Denk bijvoorbeeld aan plastic of kleding gemaakt van plantenmateriaal. Het idee hierachter is natuurlijk dat dit beter is voor het milieu. Maar in hoeverre is dat ook zo? Onderzoekers van de Radboud Universiteit legden de resultaten van 130 internationale studies naast elkaar om daar antwoord op te kunnen geven. Ze keken naar de hele keten: van grondstofwinning, tot productie en afvalverwerking. Zo zagen ze...
Jan 13, 2024•2 min
Terwijl kleinere voertuigen steeds vaker elektrisch zijn, is dat voor het massatransport - denk vliegtuigen en schepen - een stuk moeilijker te realiseren. Daarom wordt er hard gewerkt om dan in ieder geval alvast de brandstoffen die ze nu nog nodig hebben te verduurzamen. Zo maakt een Engels bedrijfje – het zit nog in een testfase, maar toch - al kerosine van rioolslib. In Eindhoven kijken onderzoekers met veel interesse naar het plantaardige lignine als alternatief voor aardolie. Dat vind je n...
Jan 12, 2024•2 min
Onderzoekers hebben in een grot een gefossiliseerd stukje van de buitenste laag van de huid van een oeroud reptiel ontdekt. Het is het oudste huidfossiel dat tot nu toe is gevonden. 21 miljoen jaar ouder dan de vorige recordhouder. Met het geribbelde oppervlak lijkt het een beetje op de huid van een krokodil, maar het heeft ook kenmerken die gevonden worden bij slangen en wormhagedissen. Het moet dus om een reptiel gaan, maar omdat er geen botten zijn gevonden of andere overblijfselen, weten de ...
Jan 12, 2024•2 min
Het meer dan honderd jaar oude BCG-vaccin blijkt bij sommige mensen 'slapende' immuuncellen wakker te maken. Het begrijpen van dit mechanisme en weten waarom het vaccin niet bij iedereen hetzelfde effect heeft is heel belangrijk voor de ontwikkeling van nieuwe, betere vaccins tegen infectieziektes als tuberculose, hiv en malaria. Voor alle drie geldt dat die verbetering nog hard nodig is. We bespreken de ontdekking met internist infectioloog van het Radboudumc: Mihai Netea. Meer over het onderzo...
Jan 11, 2024•6 min
Vingerafdrukken zijn nog altijd een belangrijk onderdeel van forensisch onderzoek. In veel zaken gaven ze de doorslag en linkten ze een dader aan een wapen of plaats delict. Maar stel die dader doet op twee locaties iets misdadigs. Op de ene laat diegene een vingerafdruk van de duim achter en op de ander een vingerafdruk van de wijsvinger. Dan zijn die twee niet zomaar aan elkaar te linken. Want: elke vingerafdruk is uniek geldt niet alleen per persoon, maar zelfs per vinger aan dezelfde hand. W...
Jan 11, 2024•2 min
19 januari 2038, om veertien minuten en zeven seconden na vier uur 's nachts is de tijd op. In elk geval voor computers. Logisch, want dat is 2.147.483.648 seconden na middernacht 1 januari 1970. Gelukkig kunnen we makkelijk tijd bij maken. Elke woensdag komt de Universiteit van Nederland langs. Met vandaag: Tuur Verdonck. See omnystudio.com/listener for privacy information....
Jan 10, 2024•6 min
Onder het vernieuwde plein bij de oude ingang van Diergaarde Blijdorp vind je tegenwoordig 5000 - deels holle - betonnen bufferblokken. Daarmee zijn de zakkende straatstenen verhoogd, maar ze zitten er ook zodat regenwater kan worden opgeslagen. Regenwater dat na zorgvuldig zuiveren weer kan worden ingezet in de dierentuin. En dat scheelt flink wat drinkwater. We spreken Rene Reusen, verantwoordelijk voor alle bouwprocessen in de dierentuin, Dorian Hill van Bufferblock en Kieran Dartée van Field...
Jan 10, 2024•11 min
In een stad kun je als onderzoeker niet zomaar alles testen. Zelfs op een universiteitscampus kan het lang niet allemaal. Wetenschappers uit Delft hebben daar al een tijdje een mooie oplossing voor: ze doen hun experimenten eerst tussen de olifanten en zeeleeuwen. Lindsey Schwidder van het TU Delft Innovation & Impact Centre vertelt in deze aflevering meer over de verschillende experimenten die hun studenten en onderzoekers uitvoeren in Diergaarde Blijdorp in Rotterdam . In deze audio hoor j...
Jan 09, 2024•16 min
Terwijl wij hier tijdens de jaarwisseling voor miljoenen aan vuurwerk omhoog zagen gaan, ging er in Antarctica iets heel anders de lucht in: een telescoop aan een ballon ter grootte van een voetbalveld. En met succes, weten we inmiddels. We praten bij met onderzoeker Jose Silva van SRON. Hij was bij de voorbereidingen en de lancering. Eerder spraken we hem ook al over deze missie. Die afleveringen vind je hier: Ballontelescoop Gusto klaar voor vertrek vanaf Antarctica Telescoop die aan ballon de...
Jan 08, 2024•6 min
Voor veel van ons geldt: als we ouder worden, werkt ons gehoor minder goed. Je kunt dan gehoorapparaatjes aanschaffen. Maar ondanks dat ze vandaag al een stuk minder opvallen dan vroeger, kiezen er toch nog altijd aardig wat mensen voor om zonder door het leven te gaan. Het gehoorverlies op de koop toe nemend. In de VS draagt bijvoorbeeld slechts 1 van de 10 mensen die het nodig heeft een gehoorapparaat. In het Verenigd Koninkrijk is dat 3 op de 10. Geen goeie cijfers, zeggen onderzoekers nu, wa...
Jan 08, 2024•2 min
Een hydrothermale bron, je weet wel: zo'n eruptiekanaal in de zeebodem, klinkt nou niet echt als de beste plek om te gaan leven. Donker, hoge druk, bizarre wisselingen in temperatuur, zuur met veel methaan en zwavel: ik zou er als zeedier met een grote boog omheen zwemmen. Maar sommige zeekomkommers gaan hier juist heel goed op. Natuurlijk waren onderzoekers benieuwd naar dit dier dat in deze extreme omstandigheden kan overleven, want daar kunnen we vast weer van alles van leren. En dus zochten ...
Jan 07, 2024•2 min
In Noord-Groenland zijn de meer dan 518 miljoen jaar oude fossielen van een nieuwe diersoort gevonden. Het gaat om een grote worm met flinke kaken. Het dier kreeg de naam Timorebestia , terror beest in Latijn. Nou is het met 30 centimeter misschien iets minder beestachtig dan je had verwacht, destijds was het één van de grootste zwemmende roofdieren en mogelijk één van de eerste vleeseters. Het was, zeg maar, de haai van z'n tijd. De worm had vinnen, een antenne op zijn hoofd en dus die flinke k...
Jan 06, 2024•2 min
Aan het einde van dit nieuwe jaar is het zover, dan zal Nasa's Parker Solar Probe met een snelheid van 195 kilometer per seconde langs onze zon racen, dichter bij het oppervlak dan welk door mensen gemaakt object ooit eerder kwam. We landen praktisch op de ster, zegt een betrokken onderzoeker. Even voor de duidelijkheid: dat betekent nog steeds dat Parker zich op het dichtstbij zo'n 6.1 miljoen kilometer van de zon zal bevinden. Maar als je kijkt naar de totale afstand tussen de aarde en de zon,...
Jan 05, 2024•2 min
Voor veel mensen met long-covid - ook wel post-covid - is het herkenbaar: een extreme vermoeidheid waardoor je bijna aan niets meer toekomt. Onderzoekers van het Amsterdam UMC tonen nu aan wat de lichamelijke oorzaak van die vermoeidheid is. In deze audio hoor je Brent Appelman, arts-onderzoekers bij het Amsterdam UMC. Lees hier meer over het onderzoek dat hij en zijn collega's uitvoerden: Vermoeidheid van patiënten met post-covid heeft lichamelijke oorzaak See omnystudio.com/listener for privac...
Jan 04, 2024•7 min
Amerikaanse wetenschappers hebben ontdekt welk eiwit verantwoordelijk is voor de gele kleur in urine. Een vondst die onder andere kan helpen in onderzoek naar de link tussen de microben in ons spijsverteringsstelsel en verschillende ziektes. Nou weten de meesten van ons wel dat de kleur van je plas iets kan zeggen over je gezondheid, of in ieder geval over hoeveel water je die dag hebt gedronken. Maar gek genoeg was dus nog niet bekend hoe die gele kleur nou precies ontstaat. Het blijkt zo te zi...
Jan 04, 2024•2 min
Wetenschappers kunnen aan jouw tanden zien waar je vandaan komt. Dat werkt zo: in alles wat we eten zitten stoffen, zogeheten 'isotopen', die in je tandglazuur terechtkomen. Door die isotopen uit je tanden te halen en te analyseren, kunnen onderzoekers van alles te weten komen over waar jouw eten vandaan kwam. Zelfs al komt het eten dat je in je mond stopt lang niet altijd van de plek waar je woont, dan nog verraden de isotopen deels waar je vandaan komt. Mensen in verschillende delen van de wer...
Jan 03, 2024•7 min
Niet alle vogels wachten tot het lente is met het leggen van een ei. We gingen langs bij ARTIS waar oppasser Job van Tol vertelt dat de Afrikaanse pinguïn en de vale gier daar al druk bezig zijn. Ook bespreken we hoe het met deze vogelsoorten gaat in het wild en hoe ze hier als dierentuin bij proberen te helpen. Lees hier meer over de pinguïns van ARTIS: In december leggen alle pinguïns een ei Job van Tol schreef ook een heel mooi boek, dat vind je hier: De oppasser See omnystudio.com/listener f...
Jan 02, 2024•20 min
Ja dat klinkt vies en ook een beetje onwerkelijk, maar scheikundigen uit Engeland hebben volgens de BBC kerosine gecreëerd van wat wij door de wc spoelen. Natuurlijk gaat daar een heel bewerkingsproces aan vooraf, maar chemisch gezien is wat er uiteindelijk geproduceerd wordt bijna niet te onderscheiden van de brandstof die nu wordt gebruikt in de luchtvaartsector. De verwachting is niet dat alle vliegtuigen ter wereld hierop zullen kunnen vliegen, daarvoor is er onder andere niet genoeg rioolpr...
Jan 01, 2024•1 min
Gerst blijkt gemiddeld 50 procent meer te groeien als het wortelsysteem van de plantjes elektrisch gestimuleerd wordt. Het zou volgens de wetenschappers één van de oplossingen kunnen zijn in een tijd waar een groeiende populatie en klimaatverandering het moeilijk maken om voldoende voedsel voor iedereen te produceren. In dit geval is gekeken naar het kweken van planten zonder daarbij grond te gebruiken. De plantjes groeien in zo'n geval in een gesloten systeem van water en voedingsstoffen, waarb...
Dec 31, 2023•2 min
Ook in Nederland is overgewicht een groeiend probleem. Had in 1990 nog één op de drie volwassenen matig of ernstig overgewicht, in 2022 was dat al opgelopen tot de helft van alle volwassenen. De laatste jaren is er veel onderzoek gedaan naar medicijnen die - zeker bij obesitas - kunnen helpen. Met behoorlijk wat succes. Toch is het goed om meerdere werkende behandelingen te hebben, omdat niet alles voor iedereen werkt, sommige middelen duur zijn of bijwerkingen hebben en voorraden beperkt kunnen...
Dec 31, 2023•2 min
Veel oeroude handafdrukken in grotten laten missende vingers zien. Er werd altijd gedacht dat dit of expres zo was afgebeeld, of dat de kunstenaars deze vingers waren kwijtgeraakt in de zware omstandigheden van toen. Nu denken wetenschappers dat het nog weleens anders zou kunnen zitten. Vermoedelijk waren de ontbrekende vingers onderdeel van een ritueel waarbij ze, nouja, opzettelijk werden verwijderd. Dit is geen ongewoon verschijnsel. Er zijn gemeenschappen waarin het bijvoorbeeld gebruikelijk...
Dec 29, 2023•2 min
Wat doet een zeehond in de Noordelijke IJszee om warm te blijven? Wat is de beste manier om te achterhalen of iemand liegt? Wat zijn wetenschappers dit jaar te weten gekomen over ochtendmensen? En welke aflevering van de rubriek is dit jaar het meest gedownload? Tijd om de kennis van onze presentatoren te testen. Hoe goed hebben ze geluisterd het afgelopen jaar? Zelf ook meedoen? Lees dan niet verder, maar luister eerst. En laat het op X (@karlijnmeinders) of Instagram (@thesciencesection) even ...
Dec 28, 2023•8 min
Voor rendieren in het Noordpoolgebied is het nu hartje winter. Geen probleem voor de dieren, mits ze zich in de zomer goed vol hebben gegeten. Nou blijkt uit onderzoek dat rendieren iets heel bijzonders doen om in die zomermaanden zoveel mogelijk naar binnen te kunnen werken: ze eten en slapen tegelijk. Hun hersenen gaan in een slaapachtige modus terwijl ze aan het kauwen zijn. Zo kunnen ze heel veel tijd besteden aan eten, zonder in te leveren op nachtrust. Onderzoekers zagen dit toen ze de her...
Dec 28, 2023•2 min
Er blijkt een stofje in emotionele tranen te zitten dat agressie bij anderen vermindert. Hier kwamen onderzoekers achter tijdens een onderzoek waarin proefpersonen aan opgevangen tranen moesten ruiken. De proefpersonen (allemaal man) moesten of aan een zoutoplossing of aan de tranen van vrouwen die zielige films hadden gekeken ruiken, zonder te weten waar het om ging. Vervolgens moesten ze een computerspel spelen dat is ontwikkeld om agressie op te wekken. De mannen die aan de tranen hadden gero...
Dec 27, 2023•6 min
Als er één zintuig is waar we op vertrouwen, dan is het wel ons zicht. Maar is dat eigenlijk wel terecht? Experimenteel psycholoog Surya Gayet is gefascineerd door de manier waarop onze hersenen visuele prikkels verwerken en interpreteren. Hoeveel zien we van de wereld om ons heen? En in hoeverre wordt dat beïnvloed door onze verwachting? We spreken hem uitgebreid over zijn onderzoek dat onderdeel is van de Boost je bewustzijn-challenge van de Universiteit Utrecht. Meedoen kan nog tot en met jan...
Dec 26, 2023•21 min
Ballontelescoop Gusto zal - als het weer het toelaat - één dezer dagen de lucht in gaan vanaf Antarctica. Onderzoeker Jose Silva van SRON vertelde vorige maand al meer over de voorbereidingen. We spreken hem nu weer, in de enorme hangar waar de telescoop staat te wachten op vertrek. Wat is er sinds november allemaal gebeurd? De vorige aflevering vind je hier: Telescoop die aan ballon de lucht in zal gaan is aangekomen op Antarctica See omnystudio.com/listener for privacy information....
Dec 25, 2023•4 min
Het gaat niet goed met de insectenpopulaties wereldwijd en dat heeft een rimpeleffect op de rest van de natuur. Veel planten zijn afhankelijk van insecten voor bestuiving, dus je kunt je voorstellen wat het voor gevolgen heeft als die insecten er ineens minder of niet meer zijn. Franse wetenschappers hebben dat effect nu verder uitgezocht en zo zagen ze dat wilde bloemenplanten zich aanpassen aan de nieuwe omstandigheden. Ze evolueren steeds meer richting zelfbevruchting. Dat klinkt als goed nie...
Dec 24, 2023•2 min
Het zou heel goed kunnen dat wij mensen er zelf voor hebben gezorgd dat de meeste honden nu bruine ogen hebben, zeggen onderzoekers. Het is al wel langer bekend dat het selectief fokken van honden, waarmee we tienduizenden jaren geleden al zijn begonnen, invloed heeft gehad op hun karakter en uiterlijke kenmerken. Sommige daarvan, zoals grote voorhoofden en korte neuzen, zorgen nu zelfs voor gezondheidsproblemen. Nu zou dus ook blijken dat de kleur van hun ogen is beïnvloed door onze voorkeuren....
Dec 23, 2023•2 min
