Stel: je krijgt de winnende cijfers in een loterij te horen, maar je weet niet welke maand van het jaar de jackpot gaat vallen. Elke maand meespelen (met diezelfde cijfercombinatie) kost natuurlijk geld, maar in dit geval is de prijs groot genoeg om dat toch te doen. Rode eekhoornvrouwtjes in Noord Amerika blijken iets vergelijkbaars te doen wanneer ze inschatten hoeveel eten er zal zijn voor hun nageslacht. Evolutionair gezien is het voordelig om een groot nest te hebben in een periode waarin e...
Jan 23, 2023•2 min
Onderzoekers hebben met een nieuwe methode bevestigd dat een bacterie met de naam Rhodococcus ruber plastic echt opeet en verteert. Ze kunnen na hun onderzoek in het lab ook iets zeggen over hoe snel dit beestje dat doet. Nou is het niet zo dat we nu kunnen denken: ha mooi, dan is het minder erg dat het plastic in oceanen terechtkomt, dat lossen die beestjes wel op. Ze helpen daar maar een minuscuul beetje bij. Wat de onderzoekers hier wel mee lukt is een stukje van de missing plastic paradox op...
Jan 23, 2023•6 min
Een internationaal team van wetenschappers is tijdens het project Operatie Nachtwacht loodformiaat op het spoor gekomen. Het is voor het eerst dat deze verbinding is aangetroffen in chemisch onderzoek naar historische schilderijen. De ontdekking kan nieuw inzicht bieden in de 17e-eeuwse schildertechniek en de conserveringsgeschiedenis van het meesterwerk. Het onderzoeksteam combineerde verschillende methoden om de chemische samenstelling van De Nachtwacht op micrometerniveau te achterhalen. De o...
Jan 22, 2023•2 min
Als je ooit in Australië bent geweest, dan heb je daar misschien wel een mierenegel voorbij zien waggelen. Zo niet, stel je dan een kruising tussen - je verwacht het niet - een egel en een miereneter voor. Het diertje komt dus voor op één van de warmste continenten op aarde, maar mist een aantal skills om van die warmte af te komen. Hij kan niet zweten, hij lost het niet op met hijgen en ook niet met likken. Toch is zijn lichaamstemperatuur de op één na laagste van alle zoogdieren. Australische ...
Jan 22, 2023•1 min
Al meer dan 40 jaar wordt oxytocine bestudeerd als een belangrijke neurotransmitter die in dieren en mensen een grote rol speelt bij sociaal gedrag en het aangaan van relaties. Er wordt zelfs hoopvol gekeken naar het behandelen van sociale stoornissen met deze stof, maar nieuw onderzoek laat zien dat dit wellicht niet het juiste pad is. Prairiewoelmuizen zijn één van de weinigen monogame zoogdieren op aarde. Na het paren vormen ze een stel voor de rest van hun leven. Ze verdelen de zorg voor de ...
Jan 21, 2023•2 min
We weten al dat oudere vaders gemiddeld meer genetische mutaties doorgeven aan hun kinderen dan jonge vaders. Maar waar gaat dat eigenlijk precies mis? En hoe erg is het? In deze audio hoor je meer over een onderzoek van de Rockefeller University waarin wordt gekeken of ze daar een beter antwoord op kunnen vinden. Je hoort ook klinisch embryologen van het Radboud UMC Liliana Ramos en Godfried van der Heijden, en Marij Dinkelman-Smit, uroloog androloog in het Erasmus MC. See omnystudio.com/listen...
Jan 19, 2023•7 min
Bliksemschichten kunnen een elektrische lading in zich hebben die zo intens is dat ze wel vijf keer heter dan het oppervlakte van de zon worden. Meer dan een miljard keer wordt de aarde door bliksem geraakt per jaar, met duizenden doden, gewonden en enorm veel materiele schade als gevolg. Nou bestaan bliksemafleiders voor objecten en gebouwen al gigantisch lang, maar in Zwitserland hebben onderzoekers nu iets anders getest: lasers. Ze wachtten tot een enorme stormen zich vormden boven één van de...
Jan 18, 2023•2 min
Mest gemaakt van gerecyclede menselijke urine en ontlasting kan prima en veilig gebruikt worden om gewassen te laten groeien, zeggen onderzoekers in een nieuwe publicatie. Ze gebruikten bewerkte versies van urine en ontlasting als mest voor witte kool en vergeleken dat met een bestaande bio-bemester. Was de verkoopbare opbrengst vergelijkbaar? Maar nog belangrijker: hoe veilig is het om ons eigen poep en plas hiervoor te gebruiken? Lees hier meer over het onderzoek: Our toilets can yield excelle...
Jan 18, 2023•8 min
Wat is het effect van opwarming op schimmels? Redden deze bodemorganismen die onmisbaar zijn voor onze ecosystemen zich dan nog wel? En zijn er misschien soorten die extra goed tegen droogte en warmte kunnen? Met die belangrijke vragen zijn onderzoekers op het moment druk bezig. We spraken erover met evolutiebioloog Toby Kiers van de VU en SPUN. Lees hier meer over SPUN - de Society for the Protection of Underground Networks en het werk van Kiers en haar collega's. Recent plaatste the Guardian o...
Jan 17, 2023•8 min
Al vanaf jonge leeftijd hebben de meeste mensen de neiging om zich sociaal te gedragen ten opzichte van anderen. Onderzoek heeft al laten zien hoe peuters al proberen te helpen als andere mensen, zelfs onbekenden, hulp nodig hebben. Nou blijkt uit een nieuw onderzoek dat dit zich niet beperkt tot ons eigen diersoort. Wat volgende de wetenschappers iets zegt over hoe dieren ooit gedomesticeerd zijn. Aan het onderzoek deden bijna 100 peuters mee. Zij stonden steeds aan de ene kant van een hekje, t...
Jan 16, 2023•2 min
Digitale informatieverwerking is in de computerwereld al lange tijd de standaard, maar in een poging om berekeningen sneller en duurzamer te maken, gaan onderzoekers nu juist weer voor.... analoog. In deze audio hoor je onderzoeker Albert Polman van Amolf . Lees hier meer over het onderzoek: Mathematics at the speed of light . See omnystudio.com/listener for privacy information....
Jan 16, 2023•6 min
Twee dingen die we inmiddels goed weten: bijen zijn superbelangrijk en het gaat erg slecht met bijenpopulaties. Op allerlei manieren proberen wetenschappers daar wat aan te doen. Bijvoorbeeld door te laten hoe ongelooflijk slim ze zijn – zo kunnen ze bijvoorbeeld rekenen, geen grap. Of door te bestuderen hoe ze nou precies hun eten vinden en dat aan elkaar doorgeven, zodat we kunnen zorgen dat dit ze nog steeds lukt. Maar er worden ook nieuwe soorten gekweekt, die beter tegen bepaalde parasieten...
Jan 15, 2023•2 min
Van dit soort berichtjes hebben we er nooit genoeg. Wetenschappers van het Leids Universitair Medisch Centrum en het Antoni van Leeuwenhoek hebben ontdekt hoe gespecialiseerde immuuncellen in staat zijn tot het opsporen en verwijderen van tumoren, die ‘onzichtbaar’ zijn voor de conventionele verdedigingsmechanismen van het immuunsysteem. De T-cellen die in ons lichaam abnormale cellen opsporen kunnen vele soorten afwijkingen herkennen, maar met kankercellen heeft ons immuunsysteem soms moeite. A...
Jan 14, 2023•2 min
Via rivieren, de wind, of het dumpen van afval is ontzettend veel plastic sinds de jaren vijftig in oceanen terechtgekomen. Alleen als nu berekend wordt hoeveel er in de oceaan te vinden is, dan komt dat niet overeen met hoeveel erin is gegaan. Er zijn natuurlijk een aantal mooie opruiminitiatieven, maar die verklaren deze Verdwenen Plastic Paradox niet. Zou het misschien kunnen dat een deel van het plastic is afgebroken door zonlicht, dachten onderzoekers van het NIOZ. Ze voerden experimenten i...
Jan 13, 2023•2 min
Er was deze week flink wat ruimtevaart- en sterrenkundenieuws. Niet zo gek, want in Seattle vindt op het moment één van de grootste bijeenkomsten binnen dit vakgebied plaats. Het gaat om het congres van de American Astronomical Society , waar op het moment duizenden sterrenkundigen bij elkaar zijn. We bespreken een paar van de high lights van deze week: de eerste door Webb gespotte exoplaneet , een bevestiging van een bijzondere ontdekking die drie amateur astronomen deden en het met Webb zien v...
Jan 12, 2023•7 min
Bonobo’s zijn samen met chimpansees het nauwst verwant aan ons mensen. We lijken behoorlijk op elkaar, ook qua sociaal gedrag. Toch zijn er ook een aantal opmerkelijke verschillen, blijkt maar weer uit nieuw onderzoek. In experimenten zag onderzoeker Evy Van Berlo dat zowel bonobo’s als mensen meer geïnteresseerd zijn in foto’s van soortgenoten die emotie vertonen dan neutrale foto’s. Maar terwijl onze aandacht vooral getrokken wordt door foto’s van mensen die we kennen, gaat de aandacht bij bon...
Jan 11, 2023•2 min
Engelse onderzoekers hebben een algoritme - oorspronkelijk ontwikkeld om cellen mee te identificeren op microscopische foto's - zo aangepast dat ze er met behulp van satellietdata het gedrag van gletsjers heel nauwkeurig mee in de gaten kunnen houden. In deze audio hoor je onderzoeker Anna Hogg van de universiteit van Leeds. Lees hier meer over het onderzoek: AI to monitor changes to globally important glacier . See omnystudio.com/listener for privacy information....
Jan 11, 2023•5 min
Onderzoekers zijn een trucje op het spoor gekomen, waarmee het agressieve huidkankercellen lukt om ook naar andere delen van het lichaam te verspreiden. De volgende stap: kijken hoe we dit mechanisme eens goed in de weg kunnen gaan zitten. In deze audio hoor je onderzoekers Victoria Sanz-Moreno van het Queen Mary’s Barts Cancer Institute en Jeremy Carlton from King’s College London en The Francis Crick Institute. Lees hier meer over het onderzoek: Researchers identify protein that helps skin can...
Jan 10, 2023•6 min
Kun je met een handje nootjes zorgen voor minder spierpijn, vroegen onderzoekers uit California zich af. Er deden aan het onderzoek 38 mannen en 26 vrouwen mee tussen de leeftijd van 30 en 65 jaar. Niet een hele grote groep proefpersonen dus, maar een leuk beginnetje. Allemaal deden ze in het dagelijks leven amper aan sport. Een maand lang kreeg de helft van de groep dagelijks een handje van 57 gram amandelen bij hun dieet. De andere helft, de controlegroep, kreeg een reep met ontbijtgranen. Na ...
Jan 09, 2023•2 min
Het is wetenschappers gelukt om aan de hand van een zonnebrand-achtig stofje in gigantisch oude plantenfossielen iets te zeggen over de grootste massa-extinctie ooit. Tijdens die gebeurtenis, 252 miljoen jaar geleden, stierf 95 procent van alle in zee levende soorten, een derde van de insectensoorten en ongeveer 70 procent van de gewervelde landdieren uit. Vulkanische activiteit in Siberië speelde daar een enorme rol bij, maar er werd ook gedacht dat schade aan de ozonlaag heeft bijgedragen aan ...
Jan 09, 2023•7 min
Een springend gen (jumping gene) is een stukje DNA op een chromosoom, dat in het genoom van plaats kan wisselen. Zo'n gen kan zichzelf copy pasten. Waardoor meerdere afdrukken van hetzelfde gen ontstaan. De meeste organismen hebben herhalingen in hun DNA, waarvan sommigen springende genen zijn, maar omdat dit niet per se goed is voor een organisme heeft het lichaam ook trucjes om dit tegen te gaan. In ons wordt de hoeveelheid springende genen daarmee rond de 1 procent gehouden. In een nieuw onde...
Jan 08, 2023•2 min
Het is een bijzonder iets: iemand doet onverwachts iets waar je lichaam niet per se op zit te wachten en lachend en wurmend ondergaan we het tot we moeten aftikken. Zelfs nog voor iemand begint moeten we er al om lachen. Kinderen en dieren vragen er zelfs om. En ziet een rat iemand het bij een andere rat doen dan ervaart hij zelfs al positieve emoties. Kietelen. Hij is al van even geleden, maar dat maakt dit onderzoek niet minder leuk. Wetenschappers wilden nou eindelijk eens meer weten over hoe...
Jan 07, 2023•2 min
Ongeveer de helft van de mannen tussen de 40 en 70 jaar heeft weleens of regelmatig last van een erectiestoornis. Zo'n 5 procent heeft na een penisblessure last van de ziekte van Peyronie, wat erg pijnlijk kan zijn en waarbij littekenweefsel het functioneren van de penis vermoeilijkt. In sommige onderzoeken wordt gekeken hoe het eigen weefsel in zo'n geval hersteld kan worden. Bijvoorbeeld door weefsel van elders in het lichaam te gebruiken op de plek waar de beschadigingen zitten. Maar volgens ...
Jan 06, 2023•2 min
Naturalis had afgelopen jaar een bezoekersrecord. Nooit eerder kwamen er zoveel mensen naar het natuurhistorisch museum. Een pas binnengebrachte gigantische bever was een mooi excuus om ook even langs te gaan. We spraken met hoofdpreparateur Becky Desjardins terwijl het dier van 1.30 meter al klaarlag op de tafel. Lees hier meer over de bever: Museumbezoekers kijken mee met het opzetten van mega-bever . Vrijdag 6 januari gaan ze weer verder met de preparatie, dus je kunt nog gaan kijken. See omn...
Jan 05, 2023•15 min
Er is een zoetwater planktonsoort ontdekt die niets liever doet dan virussen naar binnen schrokken. Meestal krijgen organismen virussen per ongeluk binnen en zijn ze ongewenst. In sommige gevallen zorgen ze zelfs voor de dood van hun gastheer, terwijl ze zelf in veel ecosystemen amper iemand hoeven te vrezen. Dat zet ze in dat geval bovenaan de voedselketen, dachten we. Maar een microbe genaamd Halteria - die zich met een trilhaarachtig propellertje door het water beweegt - blijkt baas boven baa...
Jan 04, 2023•2 min
Het Maastricht UMC heeft voor het eerst wetenschappelijk kunnen aantonen dat een gepersonaliseerd voedingspatroon - gebaseerd op iemands stofwisselingsprofiel - tot een betere gezondheid leidt. In deze audio hoor je Hoogleraar humane biologie Ellen Blaak van het Maastricht UMC. Lees hier meer over het onderzoek: Gepersonaliseerde voeding op basis van stofwisseling beter voor de gezondheid . See omnystudio.com/listener for privacy information....
Jan 04, 2023•6 min
Een bodembacterie die kan groeien op een mengsel van kooldioxide, zuurstof en waterstof is zo aan te passen dat hij nuttige stoffen produceert, zoals bijvoorbeeld eiwitten. In deze audio hoor je onderzoeker Sandy Schmidt van de Rijksuniversiteit Groningen . Zij vertelt meer over hoe ver ze nu met het onderzoek zijn en tegen welke uitdagingen ze daarbij aanlopen. Lees hier meer over het onderzoek: Bodembacterie maakt eiwitten en geneesmiddelen van kooldioxide . See omnystudio.com/listener for pri...
Jan 03, 2023•7 min
30 jaar aan data van meer dan 11.000 mensen laat volgens onderzoekers zien dat mensen die genoeg vocht binnenkrijgen langer leven en minder snel last hebben van ziektes. Eerder dit jaar vonden onderzoekers een link tussen een verhoogd natriumgehalte in het bloed en hart- en vaatziekten. Die verhoogde hoeveelheid natrium wordt vaak veroorzaakt door een verlies aan water – door te plassen of te zweten – zonder dat dit verlies met voldoende water wordt aangevuld. In nieuw onderzoek hebben ze die li...
Jan 02, 2023•2 min
Kerst is voorbij, het nieuwe jaar is begonnen en dus kun je overal weer stapels weggegooide kerstbomen vinden. Nou zijn er al wel initiatieven om die oude kerstbomen te recyclen in plaats van weg te gooien, maar onderzoekers uit Engeland en Spanje gaan graag nog een stapje verder: zij maken er hernieuwbare brandstoffen van. In deze audio hoor je onderzoeker James McGregor van de universiteit van Sheffield . Lees hier meer over het onderzoek: Old Christmas trees could be saved from landfill to ma...
Jan 02, 2023•6 min
De klimaatcrisis, oorlogen, ziektes, onrecht en corruptie: het nieuws zit er vol mee. En ondanks dat we dat vaak bekijken of beluisteren vanuit de veiligheid van onze woonkamer en er zelf niet altijd onderdeel van zijn, kan het toch zorgen voor gigantisch veel stress. Een onderzoekers legt het uit in BBC Science Focus: zelfs als het alleen beelden zijn kan ons lichaam reageren alsof we zelf in een stressvolle situatie zitten. Onze fight or flight reactie gaat aan, ons zenuwstelsel, immuunsysteen...
Dec 31, 2022•2 min
