Typen op onzichtbare toetsenborden, een object identificeren alleen door het aan te raken, of handgebaren gebruiken om met een app of ander persoon op afstand te communiceren: het is dankzij onderzoekers van Stanford allemaal weer een klein stapje dichterbij. Op verschillende manieren wordt geprobeerd om kunstmatige intelligentie en handbewegingen te combineren. Polsbandjes die spieractiviteit meten zijn al getest, of denk bijvoorbeeld aan handschoenen met sensoren erin. Het bleken toch vrij lom...
Dec 31, 2022•2 min
Het vormen van weefsel en organen is één van de belangrijkste bezigheden van cellen in de embryonale fase van ons leven. Om deze super ingewikkelde taak voor elkaar te krijgen moeten cellen onderling met elkaar communiceren. Ze gebruiken hier zowel biochemische signalen voor, als mechanische. Je zou het kunnen zien als reuk en tast. Weten hoe dit allemaal precies werkt leert ons niet alleen meer over de ontwikkeling van embryo's en wat er allemaal fout kan gaan, maar het is ook interessante kenn...
Dec 30, 2022•2 min
Ik kwam voorbij een filmpje van de American Chemical Society met de vrij vertaalde titel: waarom antivries van je lijstje af mag als bruikbaar dodelijk gif. Je snapt: dat moest ik even kijken. Een veel gebruikt bestanddeel van antivries voor in onder andere auto's is ethyleen-glycol: net als ethanol, een alcohol. Op zichzelf bevriest het bij -12, maar in combinatie met water verandert dat. Bij een 50/50 verdeling bevriest het mengsel bijvoorbeeld pas bij -40. Dit komt door de interactie tussen d...
Dec 29, 2022•3 min
Het was een bewogen jaar, zeker ook op wetenschapsgebied. We ontkomen er niet aan om ook in deze rubriek terug te kijken. Wat waren de hoogtepunten? Welke afleveringen werden in 2022 het meest beluisterd? En wie van de presentatoren kent de meeste (enigszins obscure) wetenschapsfeitjes? See omnystudio.com/listener for privacy information.
Dec 29, 2022•8 min
Cognitieve empathie, of: 'theory of mind', is de mogelijkheid om de emoties van anderen te herkennen en hun perspectief in te schatten. Een test die vaak gedaan wordt om te bepalen in welke mate iemand dit kan is de Eyes Test . Proefpersonen krijgen foto's te zien van alleen mensen hun ogen en moeten dan een woord kiezen dat zo goed mogelijk omschrijft wat degene op de foto denkt of voelt. Dit onderzoek is vaker gedaan, ook onder grotere groepen, maar nu hebben onderzoekers van de universiteit v...
Dec 28, 2022•2 min
Onderzoekers hebben een nieuwe bloedtest ontwikkeld waarmee Alzheimer al in een vroeg stadium gedetecteerd moet kunnen worden. De onderzoekers hopen dat de test dure hersenscans en pijnlijke ruggenprikken kan gaan vervangen. Lees hier meer: New biomarker test can detect Alzheimer’s neurodegeneration in blood . De paper vind je hier: Brain-derived tau: a novel blood-based biomarker for Alzheimer’s disease-type neurodegeneration . Over het CRISPR-onderzoek lees je onder andere hier meer: CRISPR ve...
Dec 28, 2022•7 min
Zelfs als twee mensen tijdens de kerstdagen precies evenveel van hetzelfde eten naar binnen hebben gewerkt, kan het zo zijn dat de één die pondjes wel ziet zitten en de ander niet. Hoe kan dat? Onderzoeker Henrik Roager van de Universiteit van Kopenhagen vertelt dat ze wat opvallende dingen zagen toen ze bestudeerden of er een link is tussen hoe de microben in ons spijsverteringsstelsel energie uit eten halen (om hierachter te komen verbranden ze onder andere poep-samples) en gewicht. Namelijk: ...
Dec 27, 2022•7 min
Hoe is complexe spraak ontstaan? Om op die vraag een antwoord te vinden wordt al lange tijd naar apen gekeken. Maar vergelijk je de klanken en roepen van de meeste apensoorten, dan valt op dat daar weinig medeklinkers in te horen zijn. Waar zijn die medeklinkers, die in al onze talen zitten, dan vandaan gekomen? Gorilla's, chimpansees en bonobo's kunnen wel klanken produceren die lijken op onze medeklinkers, maar het gebruik ervan is maar sporadisch gehoord. Bij enkele groepen, maar niet bij de ...
Dec 26, 2022•2 min
Ooit gehoord van de Europasaurus? Het was een grote planteneter met een lange nek die ongeveer 154 miljoen jaar geleden leefde op een klein eilandje in wat nu Duitsland is. Het is familie van de bekende Brachiosaurus en behoort daarmee tot de groep grootste landdieren die ooit op aarde hebben rondgelopen. Tussen de familieleden zitten uitschieters van wel 40 meter in lengte, maar de Europasaurus was met 6 meter een flink maatje kleiner. Het dier is de eerste dinosoort die dwergvorming liet zien....
Dec 25, 2022•2 min
De glaskikker doet zijn naam en superhelden eer aan door zichzelf doorzichtig te maken als hij ergens een dutje aan het doen is. Maar hoe het diertje dit voor elkaar krijgt was lange tijd onbekend. Nu weten we hoe hij dit doet. Ook als de kikker zijn trucje niet doet is hij al aardig lastig te spotten. Hij is maar een paar centimeter groot, vooral actief in de nacht en met zijn groene kleur valt hij niet op tussen de blaadjes. Maar gaat de kikker slapen, dan zie je hem echt niet meer. De huid en...
Dec 24, 2022•2 min
Bijen en wespen gebruiken hun angel om zichzelf en hun kolonie te beschermen. Omdat die angel ooit is ontstaan vanuit de ovipositor - een eierleggend orgaan in vrouwtjesinsecten - ging men er lange tijd vanuit dat de mannetjes niet konden steken. Die hebben immers geen angel. Je voelt hem al aankomen. Ook omdat het de titel van dit verhaaltje is. Toen een onderzoeker een wespensoort aan het bestuderen was werd ze gestoken door een volwassen mannetjeswesp. Het deed pijn, maar niet zoveel als bij ...
Dec 23, 2022•1 min
Er is veel goed nieuws te verwachten op wetenschappelijk gebied in 2023. Wetenschap Vandaag stipt drie ontwikkelingen aan waar Nederlandse wetenschappers zich op verheugen, voor het komend jaar. In deze rubriek vandaag aandacht voor: Maanreizen, de Einstein-telescoop en, eindelijk: een werkend medicijn tegen de ziekte van Alzheimer. See omnystudio.com/listener for privacy information.
Dec 22, 2022•7 min
Net als onze huid zweet, of kippenvel kan krijgen, reageert ook de huid van microben op hun omgeving. Vind je een fossiel van de huid van een microbe, dan kan dat dus iets zeggen over de omstandigheden waarin het lang lang geleden leefde. Om achter die omstandigheden te komen moet de fossiele huid vergeleken worden met die van nu levende bacteriën. Microbiële huiden, membranen genoemd, zijn gemaakt van lipiden - vetmoleculen. Sommige worden al gebruikt om het klimaat in het verleden te reconstru...
Dec 21, 2022•2 min
Kan kennis vanuit de genetica helpen bij het beter behandelen van mensen met ernstige psychosen? En hoe dan? Daar is in een groot net afgerond onderzoek naar gekeken. Jurjen Luykx - hij ziet als psychiater patiënten bij GGnet en werkt als onderzoeker bij het Maastricht UMC en ook het UMC Utrecht - vertelt hoe het hebben van een genetisch profiel van de patiënt zou kunnen helpen bij het bepalen van de juiste behandeling en medicatie. Ook vertelt hij meer over wat er uit het onderzoek kwam, waarin...
Dec 21, 2022•6 min
Malaria niet in de mens, maar in de mug zelf bestrijden: met die nieuwe tactiek hopen onderzoekers van de Universiteit Twente de ziekte - die nog altijd voor enorm veel zieken en doden zorgt- beter aan te kunnen pakken. In deze audio hoor je onderzoeker Jos Paulusse van de Universiteit Twente. Hij vertelt meer over het nanodeeltje dat ze hebben ontwikkeld als vervoermiddel voor medicijnen die hun weg moeten vinden naar de parasiet als hij nog in de mug zit. Lees hier meer: Nieuwe aanpak in de st...
Dec 20, 2022•6 min
Bij een deel van de vrouwen met borstkanker is het verwijderen van een gehele borst de beste behandeling. In sommige gevallen, zoals wanneer blijkt dat iemand genetisch een verhoogd risico heeft om borstkanker te krijgen, wordt dit preventief al gedaan. Voor het reconstrueren van de borst na deze behandeling, als die reconstructie gewenst is, zijn er meerdere opties. Waaronder de bekende borstimplantaten, die niet in alle gevallen kunnen en ook niet altijd veilig zijn gebleken. Of het gebruik va...
Dec 19, 2022•2 min
Een immuuncel die tot nu toe volledig over het hoofd werd gezien in kankeronderzoek, blijkt mogelijk juist een hele belangrijke rol te spelen bij het aanslaan van immuuntherapie. In deze audio hoor je internist-oncoloog Marleen Kok van het Nederlands Kanker Instituut en onderzoeker Karin Visser, ook van het NKI en het Oncode Instituut. Lees hier meer: Onderbelichte afweercel blijkt belangrijk voor impact immuuntherapie . See omnystudio.com/listener for privacy information....
Dec 19, 2022•6 min
Het gaat niet goed met de vijgenboom. Wereldwijd nemen de aantallen af. Eén van de oorzaken daarvoor is een veelvoorkomende ziekte die wordt veroorzaakt door een schimmel, die weer wordt overgedragen door een kevertje. Nou draagt dit beestje wel meer schimmelsoorten bij zich en onderzoekers uit Japan waren benieuwd welke daarvan nou echt schadelijk waren. Helaas moesten voor dit onderzoek wel een groot aantal jonge boompjes eraan geloven: ze kregen of één van de schimmels voor hun kiezen, of een...
Dec 18, 2022•1 min
In de meeste gevallen zijn het de ouders die de baby's te eten geven. Maar toen onderzoekers een mierenkolonie aan het bestuderen waren, zagen ze iets opmerkelijks. Poppen zijn mieren in hun coconfase. En wat doe je als je een pop bent in een cocon? Vrij weinig. Mieren in deze fase van hun leven staan niet bepaald bekend om hun actieve bijdrage aan het kolonieleven. Ze liggen daar maar een beetje te liggen, dachten we. Maar al die tijd zagen we iets over het hoofd. Iets wat onderzoekers nu toch ...
Dec 17, 2022•2 min
Een zachte, vormbare robot, die geen batterij of snoertje nodig heeft om te bewegen, die op moeilijke plekken kan komen, zoals diep in het menselijk lichaam bijvoorbeeld: dat is waar een flink aantal onderzoekers met wisselend succes aan werkt. Een nieuwe telg van de soft robotics-familie is er eentje die niet veel nodig heeft om te verplaatsen en als hij zich voortbeweegt doen zijn bewegingen denken aan een breakdance optreden. Het robotje is gemaakt van een zachte gummy bear-achtige gel die ui...
Dec 16, 2022•2 min
Boven lang gras uit kunnen kijken, armen gebruiken om voorwerpen te tillen: prima redenen om op twee benen te gaan lopen in plaats van on all fours . Maar veel van onze voorouders leefden grotendeels in bomen en daar is dat dan weer niet het handigst, zou je denken. Het idee is lange tijd geweest dat we rechtop zijn gaan lopen omdat onze habitat veranderde. Van heel veel bomen, naar meer open vlakte. Dan breng je meer tijd door op de grond is het idee en zijn er andere uitdagingen en dat moet er...
Dec 15, 2022•2 min
In het nieuwe hypermoderne Biodesign Lab van de TU Delft werken onderzoekers aan ontwerpen gemaakt van levende organismen. Denk aan een beeldscherm van bacteriën bijvoorbeeld, of groeiende gordijnen die de lucht in je huis zuiveren. En wat dacht je van een bank van schimmel die meegroeit met je gezin en die zichzelf repareert als hij stuk is. In deze audio hoor je professor Elvin Karana en promovendus Ward Groutars van de TU Delft. See omnystudio.com/listener for privacy information....
Dec 15, 2022•11 min
Marsrover Perseverance heeft audio opgenomen van een speciaal weersverschijnsel op de rode planeet. Ook breken er spannende tijden aan voor de rover en de helikopter die hem vergezelt. In deze audio hoor je Roger Wiens, hoofdonderzoeker en bediener van het SuperCam-instrument op de Mars-rover . Hij vertelt onder andere meer over het belang van de opname die ze hebben gemaakt. Lees hier meer: NASA's Perseverance Records a Martian Dust Devil . Hier vind je de paper in Nature: The sound of a Martia...
Dec 14, 2022•6 min
Op 28 september 2018 werd Sulawesi - één van de eilanden van Indonesië - geraakt door een zware aardbeving met een magnitude van 7.5. Nou was die aardbeving niet geheel onverwacht vanwege de breuken in de platen onder het eiland, alleen de tsunami die kort na de aardbeving volgde wel. Bij dit type breuk, waarbij de platen langs elkaar bewegen en er geen beweging omhoog of omlaag is zou je geen vloedgolf verwachten. Een team onderzoekers onder leiding van de Universiteit Utrecht denkt nu te weten...
Dec 13, 2022•6 min
Zicht, gehoor, reuk, smaak, tast: de vijf zintuigen die iedereen kent. Maar er is een zesde, die minder bekend is: proprioceptie. Daarbij ontvangt ons centraal zenuwstelsel informatie over onze spieren en gewrichten, onze houding en ons plaats in de ruimte. Dit onbewuste zintuig zorgt ervoor dat we niet tegen dingen aanbotsen en dat we zelfs met ons ogen dicht een kopje koffie naar onze mond kunnen tillen. Kortom: het stelt ons in staat om gecoördineerde bewegingen te maken. Bij sommige mensen g...
Dec 12, 2022•2 min
Schade aan de vaten in onze hersenen kan voor allerlei problemen zorgen. Bijvoorbeeld op het gebied van taal of ons geheugen. Onderzoekers van het UMC Utrecht hebben nu slimme software ontwikkeld waarmee ze aan de hand van hersenscans proberen deze schade te voorspellen. In deze audio hoor je neuroloog en onderzoeker Matthijs Biesbroek en neuroloog in opleiding en promovenda Mirthe Coenen van het UMC Utrecht. Meer informatie vind je hier: Cognitieve problemen voorspellen . See omnystudio.com/lis...
Dec 12, 2022•5 min
Terwijl honden tegenwoordig grotendeels gefokt worden op uiterlijke kenmerken, werd er verder terug in de tijd vooral gefokt op gedrag. En dat is volgens een nieuw onderzoek terug te zien in hersenstructuren van honden die vergelijkbare vaardigheden hebben. Voor de studie is gekeken naar de genen van 4000 honden. Daartussen zaten zowel huisdieren, als half tamme en wilde honden, zoals wolven en coyotes. Ze konden 10 verschillende stammen of lijnen onderscheiden, met elk hun eigen gedragskenmerke...
Dec 11, 2022•2 min
525 miljoen jaar oud is het fossiel waarin een bijzondere ontdekking werd gedaan. Al in 1984 werd het gevonden, maar pas nu konden onderzoekers zien wat er echt in verstopt zat. Het gaat om een fossiel van een wormachtig zeediertje van 1,5 centimeter met allemaal kleine stompe pootjes, een beetje zoals een duizendpoot. In Australië, Nieuw-Zeeland en Zuid-Amerika vind je nu nog verre familie, maar het diertje zelf is allang uitgestorven. Lang werd gedacht dat een brein niet fossiliseert en dat he...
Dec 10, 2022•2 min
Al eeuwen merken schippers van de wereldzeeën op dat ze de ergste stormen moeten trotseren wanneer ze zich op het zuidelijk halfrond bevinden. Nu denken onderzoekers te weten waarom het daar stormachtiger is dan op andere plekken. Sinds de jaren tachtig bevestigt ook satellietdata dat de stormen op het zuidelijk halfrond – waar je onder andere Australië en delen van Afrika en Zuid-Amerika vindt - heftiger zijn dan op het noordelijk halfrond. Zo'n 24 procent heftiger, om wat preciezer te zijn. On...
Dec 09, 2022•2 min
Onderzoekers zijn het oudste DNA ooit op het spoor gekomen. Het geeft ons een kijkje in hoe een stukje van onze planeet er 2 miljoen jaar geleden uitzag. De samples zijn afkomstig uit de Kap København Formatie van Noord-Groenland en laten zien dat daar in die tijd - toen het er zo'n 10 tot 17 graden warmer was - rendieren en knaagdieren leefden, er berken, coniferen en populieren groeiden en er zelfs - tot de verbazing van velen - mammoeten rondliepen. Van dit 2 miljoen jaar oude ecosysteem kunn...
Dec 08, 2022•6 min
