Wij mensen kunnen tegenwoordig amper onze weg vinden als we het zonder GPS moeten doen, maar een heleboel andere dieren hebben daar geen enkele moeite mee. Neem monarchvlinders bijvoorbeeld, die leggen elk jaar met miljoenen tegelijk meer dan 4000 kilometer af van Noord-Amerika naar Mexico om daar te overwinteren, waarbij ze gebruik maken van het aardmagnetisch veld om hun richting te bepalen. Ook de rode zalm legt gigantische afstanden af, vanuit de open zee, duizenden kilometers tegen de stroo...
Dec 07, 2022•2 min
De bekende kattenparasiet toxoplasma - waar je vooral als je zwanger bent ver van uit de buurt moet blijven - blijkt er in wolven voor te zorgen dat ze sneller de leider van een groep worden. Dit heeft zowel gevolgen voor de inrichting van ecosystemen als onderzoek naar gedrag. Onderzoeker Jaap de Roode van Emory University in de VS doet zelf onderzoek naar parasieten en hoe dieren zichzelf daartegen proberen te beschermen. Hij vertelt meer over hoe de parasiet te werk gaat en het belang van dez...
Dec 07, 2022•7 min
Tweelingen kunnen op elkaar lijken, maar zelden ziet hun leven er exact hetzelfde uit. In onze darmen - blijkt uit onderzoek - is dat een ander verhaal. Daar kiezen twee tegelijk geboren dochtercellen graag precies hetzelfde pad. En het is hun moeder die ze daartoe aanzet. In deze audio hoor je Jeroen van Zon van AMOLF . Hij vertelt meer over de bijzondere processen in onze darmen en wat ze precies hebben ontdekt. Meer lezen kan hier: Daughter cells in the intestine do what their mother tells th...
Dec 06, 2022•6 min
Mensen worden over het algemeen niet geassocieerd met schubben, maar daar moeten we volgens een onderzoek naar tanden anders over na gaan denken. Hoe zijn tanden namelijk ooit ontstaan? Tanden die ervoor zorgden dat je als dier ineens beter prooien of planten vast kon pakken en ze ook nog eens makkelijker in stukjes kon krijgen. Het begon volgens onderzoekers allemaal bij één soort vis. De voorouder van alle dieren met tanden. Maar dan nog: hoe zijn die tanden dan ooit ontstaan? Volgens één theo...
Dec 05, 2022•2 min
Na tientallen jaren voorbereiding is vandaag de officiële bouw van start gegaan van de grootste telescoop ter wereld, tevens de gevoeligste radiotelescoop ooit gemaakt. Een project waar ook Nederland een belangrijke rol bij speelt. In deze audio bespreken we met Roelien Attema-van Waas van ASTRON waar de telescoop naar gaat kijken en welke rol Nederland precies binnen het project heeft. Lees hier meer: Construction of Square Kilometre Array commences . See omnystudio.com/listener for privacy inf...
Dec 05, 2022•6 min
Een plant die veel voorkomt in Japan - de Cayratia japonica - kan een trucje dat nooit eerder is gezien bij bloemen: meerdere keren van kleur veranderen. Er zijn wel honderden planten met bloemen die gedurende hun ontwikkeling tot volwassen plant een kleurverandering doormaken, maar niet eerder is er eentje gevonden die ook weer terug verandert. Van oranje naar felroze en weer terug naar oranje. Waarom veranderen bloemen eigenlijk überhaupt van kleur? Gedacht wordt dat dit is om bestuivers, zoal...
Dec 04, 2022•2 min
Een nieuwe theorie stelt dat het Prikkelbare Darm Syndroom weleens een link zou kunnen hebben met de zwaartekracht op aarde. Bedenk maar eens, zegt de onderzoeker uit LA die met deze hypothese komt, dat je organen de hele dag door naar beneden worden geduwd. Wat als de klachten die bij het Prikkelbare Darm Syndroom horen - zoals kramp, zweten en rugpijn – een signaal zijn dat het lichaam last heeft van die constante druk. Zo'n 10 procent van de wereldbevolking heeft het Prikkelbare Darm Syndroom...
Dec 02, 2022•1 min
Veertig jaar geleden kreeg de eerste patiënt de diagnose HIV. Destijds was het een dodelijke ziekte waar geen kruid tegen opgewassen was. Maar in de tussentijd is er veel veranderd. Er zijn nu goed werkende medicijnen en als je die slikt kan je het virus niet meer overgedragen. Mensen met hiv hebben een even goede levensverwachting als ieder ander. Genezing is vlákbij. De eerste vier mensen zijn al genezen van hiv en onderzoeker Anne Wensing verwacht dat genezing voor iedereen met hiv nog binnen...
Dec 01, 2022•6 min
Als we ver genoeg teruggaan in de tijd, dan vinden we daar de laatste voorouder die de mens deelde met inktvissen: een wormachtig dier, met beperkte intelligentie. Op een later moment in de evolutie van dieren, zijn twee groepen ontstaan: gewervelden en ongewervelden. De gewervelde groep dieren, waar onder andere mensen en apen onder vallen, ontwikkelde grote en complexe breinen. Ongewervelden... niet. Op één soort na: inktvissen. Maar hoe kan het dat dit alleen bij déze ongewervelden dieren is ...
Nov 30, 2022•2 min
Ze gebruiken echolocatie om in het donker insecten te kunnen vangen, maar als vleermuizen communiceren met elkaar gebruiken ze een andere techniek. Eentje die ook wordt gebruikt door.. death metal zangers. In deze audio hoor je onderzoeker Coen Elemans van de University of Southern Denmark. Lees hier meer over het onderzoek: Bats growl like death metal singers and Mongolian throat singers . See omnystudio.com/listener for privacy information....
Nov 30, 2022•6 min
Hoe kan een chirurg bij een operatie nog beter zien waar de bloedvaten en klieren liggen? Een student van de TU Delft ging op zoek naar een nieuwe techniek waarmee dit mogelijk wordt en vond deze ook. Bij borstkanker worden in sommige gevallen de lymfeklieren uit de oksel verwijderd. Vaak gevolgd door bestraling. Dat kan behoorlijk nare gevolgen hebben, waarbij het vocht uit de lymfeklieren niet meer weg kan komen en armen gevaarlijk op kunnen zwellen. Een speciale bypass kan hierbij helpen, maa...
Nov 29, 2022•6 min
Meer dan de helft van de vrouwen in de VS heeft overgewicht of obesitas tijdens hun zwangerschap. Dat levert gezondheidsrisico's op voor deze vrouwen, maar het is ook van invloed op de hersenen van hun kinderen. Er zijn hints dat overgewicht bij de moeder er - vooral bij jongens - voor kan zorgen dat er een vergrote kans op depressie of autisme is. Maar hoe kan vetweefselopbouw bij de moeder er nou - via de placenta - voor zorgen dat de hersenen van vooral jongens worden beïnvloed? Om dat antwoo...
Nov 28, 2022•2 min
Wetenschappers van het Nederlandse onderzoeksinstituut DIFFER hebben een database gemaakt met bijna 32.000 moleculen die mogelijk gebruikt kunnen worden in toekomstige batterijen. Het gaat specifiek om moleculen die interessant zijn voor flowbatterijen. Deze zijn veelbelovend omdat de energie-inhoud van dit type batterijen eenvoudig op te schalen is. Daarmee kan de batterij een belangrijke rol gaan spelen bij de grootschalige opslag die nodig is om het elektriciteitsnetwerk stabiel te houden bij...
Nov 28, 2022•6 min
Hele heftige terugkerende hoofdpijn, misselijkheid en gevoeligheid voor licht: migraine kan een flinke impact hebben op iemands leven. Naar schatting lopen er wereldwijd 148 miljoen mensen met chronische migraine rond. Maar helemaal snappen waar het vandaan komt en hoe het werkt doen we niet. Nou zitten er rondom de bloedvaten in onze hersenen ruimtes gevuld met vloeistof. Deze ruimtes kunnen beïnvloed worden door ziekte en ontsteking. Daardoor kunnen ze bijvoorbeeld opzetten. Nou werd al gedach...
Nov 27, 2022•1 min
Roofmieren, of trekmieren, staan bekend om de destructie die ze als rondtrekkende kolonie achterlaten op hun pad, waarbij ze wel 500.000 prooien per dag kunnen wegwerken. Je vindt ze vooral in de tropen, waar ze in lange slierten tussen de bomen door trekken. Maar ooit, ooit had we ze ook hier, blijkt uit nieuw onderzoek. Verstopt in een laatje en onderdeel van een 100 jaar oude museumcollectie, vond een onderzoeker per toeval een blokje barnsteen met een mier erin. Volgens het label ging het om...
Nov 26, 2022•2 min
De grote trap is een enorme vogel. Van alle vliegende vogels is het - met mannetjes van wel 16 kilo - de zwaarste ter wereld. Je vindt ze in Europa vooral in Spanje. Heel af en toe dwaalt er ook eentje door Nederland. Om een partner te vinden komen mannetjes elk jaar op dezelfde plek bij elkaar om vervolgens een indrukwekkende show weg te geven aan bezoekende vrouwtjes. De beste entertainer wint. Nu blijkt uit onderzoek dat deze bijzondere vogel aan iets nogal merkwaardigs lijkt te doen: zelfmed...
Nov 25, 2022•2 min
Hij was een lakenhandelaar met een liefde voor lenzen en werd uiteindelijk één van de belangrijkste pioniers van de microscopie: Antoni van Leeuwenhoek. Volgend jaar is het 300 jaar geleden dat hij overleed en staat er van alles op het programma om zijn werk te vieren. Conservator Tiemen Cocquyt van Rijksmuseum Boerhaave geeft alvast uitleg over één van de onderzoeken die bij dat programma hoort: Visualizing The Unknown . Rolf Schreuder van Shoreline Productions vertelt dat er onder andere al ee...
Nov 24, 2022•11 min
De leefomgeving van vissen kan sterk variëren. Tussen zout- en zoetwater en soms zelfs tussen nat en droog. Sommige vissoorten kunnen namelijk tot wel een week op het droge overleven. Deze wisselende omstandigheden vragen om geavanceerde waterwerken in hun cellen. Voor cellen in alle dieren geldt dat het van levensbelang is om de waterbalans goed te houden. Mocht er te weinig water via het membraam de cel inkomen, dan kan een cel speciale waterkanaaltjes openzetten om meer water binnen te laten....
Nov 23, 2022•2 min
De James Webb ruimtetelescoop heeft in ongekend detail de atmosfeer van exoplaneet Wasp-39b in kaart gebracht. Volgens astronomen gaat wat ze hebben gezien het onderzoek naar exoplaneten totaal veranderen. In deze audio hoor je Amy Louca van de Sterrewacht Leiden en Jean-Michel Desert van de Universiteit van Amsterdam. Lees hier meer: Webb onthult chemisch profiel van de atmosfeer van exoplaneet WASP-39 b . Of hier: NASA’s Webb Reveals an Exoplanet Atmosphere as Never Seen Before . See omnystudi...
Nov 23, 2022•6 min
De ontdekking van een zelflerend molecuul, door wetenschappers van de Universiteit Twente, is een belangrijke doorbraak in de wereld van computers. Het molecuul brengt super-energiezuinige supercomputers een stap dichterbij. De eigenschappen van het molecuul werden bij toeval ontdekt; het gedraagt zich precies als de synapsen in menselijke hersenen. Vooral het extreem lage energiegebruik van het molecuul is veelbelovend: het gebruikt voor krachtige berekeningen ongeveer tien miljoen keer minder ...
Nov 22, 2022•6 min
We hebben het vaak over de zoektocht naar water op andere planeten, maar nieuw onderzoek laat zien dat we ook over het water op onze eigen planeet nog lang niet alles weten. In veel mineralen en edelstenen zitten bubbels gevangen met daarin water. Het is onderzoekers nu gelukt om van de allerkleinste bubbeltjes met water te bepalen wat hun samenstelling is. 390 miljoen jaar oud zijn de waterdruppeltjes, die onderdeel moeten zijn geweest van een oeroude enorme zoutwater zee die van Michigan in de...
Nov 21, 2022•2 min
Stel: je wandelt als astronaut door je Mars-basis, struikelt, scheurt je pak en loopt een brandwond op. Zou het dan niet ontzettend handig zijn als je een printer tot je beschikking had waarmee je een pleister van nieuwe huidcellen zou kunnen printen? In deze audio hoor je onderzoeker Lorenzo Moroni van het MERLN instituut van de Universiteit Maastricht . Hij vertelt meer over een groot recent goedgekeurd Europees project waarin hij met zijn team gaat werken aan een bio-printer die het in de rui...
Nov 21, 2022•6 min
Bijna alle planten hebben een vatensysteem waarmee water wordt rondgepompt en uitdroging wordt voorkomen. Bij extreme droogte kan de ketting van watermoleculen die onderweg is door de steel breken. Dat veroorzaakt een bubbel van gas, waardoor water er niet meer langs kan. Als dit probleem zich uitbreidt door de plant, is het einde oefening. Onderzoek laat nu zien dat de oorspronkelijke vorm van dat vatenstelsel - een cilinder in het midden van de steel - gevoeliger wordt voor deze verspreiding n...
Nov 20, 2022•2 min
Het is één van de grote vragen rondom de ziekte waar we het antwoord nog niet op hebben. Onderzoekers van Washington University School of Medicine hebben nu iets gevonden, wat het mogelijk helpt verklaren. De meeste mensen ontwikkelen bij Alzheimer eerst schade – die ontstaat door de ophoping van eiwitten – in het geheugengebied van de hersenen. Daarna volgen meestal gebieden die nadenken en plannen aansturen. Om te achterhalen waarom dit in de meeste gevallen zo is, hebben ze in dit onderzoek d...
Nov 19, 2022•2 min
Hoog boven ons komen elektronen vanuit de ruimte ons luchtruim binnen, waar ze langs de lijnen van het aardmagnetisch veld bewegen en botsen met gassen. Dit veroorzaakt de indrukwekkende kleurengloed die we kennen als het zuiderlicht en noorderlicht. Eigenlijk zijn die wolken van kleur onderdeel van een elektrisch netwerk dat de aarde met de ruimte verbindt. De stroom van elektronen gaat niet alleen richting ons, nadat hij op zo'n 80 kilometer van de aarde afbuigt en door de ionosfeer een stukje...
Nov 18, 2022•2 min
De drie schepen waarmee Nederland onderzoek doet naar zee, klimaat en biodiversiteit zijn al een tijdje aan vervanging toe. Daarom wordt er hard gewerkt aan nieuwe schepen en instrumenten. Met Matthew Humphreys, van het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee, bespreken we de nieuwste snufjes, waaronder een onderzee glider waarmee ze net hebben getraind . Lees hier meer over het vernieuwen van de vloot: Replacement National Marine Research Facilities en het apparatuur: New Researc...
Nov 17, 2022•6 min
Een bijenkolonie heeft vaak niet het eeuwige leven, ook imkers weten dat. Alleen geven zij al een tijdje aan steeds vaker een kolonie te moeten vervangen. Daar wilden onderzoekers meer over weten. Het is natuurlijk niet voor het eerst dat hiernaar gekeken is. Meerdere factoren blijken van invloed te zijn op het voortbestaan van bijensoorten: steeds vaker voorkomende ziektes en parasieten, het klimaat, vervuiling en een beperkte voedselvoorziening, om er maar een paar te noemen. In een nieuwe stu...
Nov 16, 2022•1 min
Vandaag was het dan zover: NASA's onbemande Artemis 1 raket vertrok succesvol vanuit het Kennedy Space Centre in Florida richting de maan. De bijna 100 meter lange NASA-raket zorgde er na de lancering voor dat de capsule met daarin het passagiersgedeelte keurig met de juiste snelheid richting de maan werd gestuurd. Deze - nu nog onbemande - capsule zal uiteindelijk rond de maan vliegen en dan weer veilig proberen te landen in de Stille Oceaan. In 2024 volgt een tweede test, maar dan met astronau...
Nov 16, 2022•7 min
In het dierenrijk bestaan veel stelletjes uit een mannetje en een vrouwtje, maar dat geldt lang niet voor alle koppels. Sommige dieren vormen - voor even of for ever - koppels van gelijke sekse. De lijst met dieren waarbij dit voorkomt is behoorlijk lang. Pinguïns, apen, dolfijnen, slangen, motten en padden: het is maar een kleine greep. Soms maakt dat de rolverdeling in het dierenrijk wel wat lastiger, maar de Japanse termiet, die ook regelmatig een stel vormt van dezelfde sekse, heeft daar iet...
Nov 15, 2022•2 min
Bij mensen is het meestal zo dat iemand eerst volwassen wordt en dan pas kinderen krijgt. Maar als je kijkt naar planeten en hun ouders, dan - suggereert nieuw onderzoek - zit dat heel anders in elkaar. Er is al een tijdje een discussie gaande over het ontstaan van planeten. We weten redelijk wat over hoe ze vormen, maar niet zoveel over wanneer ze vormen. Is het zo dat eerst een ster - zoals onze zon - wordt gevormd en dan pas vele miljoenen jaren later, als die uitgegroeid en volwassen is de p...
Nov 15, 2022•6 min
