Waar wij mensen kleding, lichaamsversieringen, muziek en taal kunnen inzetten om te laten zien wat we belangrijk vinden of bij welke groep we horen, gebruiken potvissen speciale klikjes. Een enorme internationale groep wetenschappers is voor dit onderzoek aan de slag gegaan met stapels akoestische data van potvisgemeenschappen op 23 locaties verspreid over de wereld. Zelfs als verschillende groepen potvissen in dezelfde wateren verblijven is er tussen de groepen zelden interactie. De dieren wete...
Sep 24, 2022•2 min
Voor mensen geldt dat beweging invloed heeft op onze vorm, maar zou beweging niet al veel eerder van invloed zijn? Om het antwoord op die vraag te vinden vestigden onderzoekers hun aandacht op zeeanemonen. De dieren blijken als larven al aan sport te doen. Waarbij de belasting van de spieren precies goed moet zijn om uiteindelijk de juiste vorm te krijgen. Wij mensen gebruiken ons botten en spieren om te sporten, maar de larven van een zeeanemoon gebruiken een combinatie van spierweefsel en ruim...
Sep 23, 2022•2 min
Wat als we zonnecellen kunnen maken die niet alleen zonne-energie opvangen en omzetten, maar die ook - net als plantencellen - in staat zijn tot fotosynthese? Chemicus Tom Keijer van de Universiteit van Amsterdam is één van de onderzoekers die hiernaar kijkt. Hij vertelt hoe hij denkt dat we het aan zouden moeten pakken. Lees hier meer over zijn werk: Supramolecular strategies in artificial photosynthesis . Of lees verder op de website van zijn onderzoeksgroep: Artificial photosynthesis and sola...
Sep 22, 2022•5 min
Onderzoekers hebben in het westen van Australië een 380 miljoen jaar oud hart ontdekt dat bewaard is gebleven in een gefossiliseerde prehistorische vis. Toen ze de ontdekking deden vielen ze zowat van hun stoel. De vondst is enorm interessant omdat het gevonden hart iets vertelt over een belangrijk moment in de evolutie van het bloed rond pompende orgaan. Oja: en de kans dat zoiets bewaard blijft in een fossiel is gigantisch klein. Met dank aan mineralen in de bodem is dat in dit geval wel gebeu...
Sep 21, 2022•2 min
Wij mensen vinden het niet altijd makkelijk om sorry te zeggen. Leren we wel goed genoeg hoe dat moet? En zijn excuses door de tijd heen eigenlijk veranderd? Onderzoeker Daniel Janssen van de Universiteit Utrecht vertelt meer over hoe excuses werken, waarom we het zo moeilijk vinden om sorry te zeggen en wat de beste manier is om het (beter) te doen. Volgende week vertelt hij nog veel meer over dit onderwerp op het Betweter Festival van de Universiteit Utrecht . Extra leuk: we staan er dit jaar ...
Sep 21, 2022•7 min
Hoe kan het dat twee cellen die genetisch identiek zijn, toch verschillend werken? En zit dat ook de behandeling van ziektes in de weg? Onderzoeker Maike Hansen van de Radboud Universiteit heeft een beurs ontvangen om dat nu tot in detail uit te zoeken. Ideeën over waar dat verschil in gedrag door kan komen als het niet genetisch is heeft ze zeker al. Zo zou het bijvoorbeeld kunnen liggen aan de hoeveelheid materie in zo'n cel. Enzymen die taken uit moeten voeren in een hele volle cel zouden daa...
Sep 19, 2022•7 min
Honderden uren heeft een vrijwilliger van het Smithsonian National Museum of Natural History stukjes rots zitten wegschrapen om uiteindelijk een compleet nieuw soort reptiel te ontdekken. Al in 2010 was het oog van een onderzoeker van het museum gevallen op dit stuk steen. Hij zag twee stukjes bot, een fossiel, maar had geen idee om welk dier het ging. Het bleek een bijzonder goed bewaard gebleven skelet van een reptiel te zijn dat leefde in de tijd van de dino's, zo'n 150 miljoen jaar geleden. ...
Sep 18, 2022•2 min
Ons microbioom, of darmflora, bestaat uit honderden verschillende bacteriën. En de samenstelling is een stuk minder willekeurig dan eerder werd gedacht. We weten dat het microbioom kan verschillen tussen personen, maar ook tussen populaties. Daarom waren onderzoekers benieuwd of onze darmflora misschien ook iets zeggen over hoe we zelf geëvolueerd zijn. Ging dat een beetje samen op? Veranderden ze met ons mee? Om daarachter te komen bestudeerden de wetenschappers van 1225 personen uit Europa, Az...
Sep 17, 2022•2 min
Tetrapoda - of viervoeters - evolueerden van vissen en waren de eerste landdieren met ledematen en vingers. Nieuwe kennis over hun schedelontwikkeling laat nu iets opmerkelijks zien. Onderzoekers bestudeerden de schedelbotten van 100 zowel levende als uitgestorven viervoeters. Ze keken zowel naar het aantal botonderdelen (dat zijn er bij viervoeters minder dan bij vissen) als naar hoe die onderdelen aan elkaar bevestigd waren of zijn. Ze konden zo zien dat minder botonderdelen in dit geval betek...
Sep 16, 2022•1 min
In een groot stoepplantjesonderzoek is gekeken wat er in Nederlandse steden allemaal tussen de tegels voor onze deur groeit. Tussen de vondsten - die mede dankzij een heleboel enthousiaste burgers werden gedaan - zit een hoop verrassend groen. Wat dacht je bijvoorbeeld van de Texaanse ganzenvoet, of Afrikaanse bolletjeskool? Maar ook de komkommerplant blijkt het straatleven te hebben omarmd. Onderzoeker Nienke Beets van de Universiteit Leiden vertelt meer over hoe ze het hebben aangepakt en waar...
Sep 15, 2022•7 min
Als onze immuuncellen een tumor tegenkomen in ons lichaam en ze gaan in de aanval, kunnen ze daarbij een stukje van een tumorcel afknabbelen, maar dat blijkt niet altijd een goed idee te zijn. Het kan namelijk gebeuren dat de immuuncel daarbij het antigeen van de tumorcel overneemt - een molecuul dat uniek is voor het type kanker in de tumor. Als de immuuncel dat antigeen vervolgens tot expressie laat komen, dan lijkt het net of de cel zelf bij de tumor hoort. Waardoor collega immuuncellen hem a...
Sep 14, 2022•1 min
Tijdens de Autonomous Drones in Greenhouses Competition proberen teams van over de hele wereld het voor elkaar te krijgen: drones laten vliegen tussen de tomatenplanten. Voor het in de gaten houden van gewassen in kassen, tot op het blad nauwkeurig, zou dat namelijk ontzettend handig zijn. Zo worden ze bijvoorbeeld niet moe en kunnen ze makkelijk op hoge plekjes komen. Alleen is een drone laten vliegen in een jungle van tomatenstronken, zonder GPS en ergens waar ook mensen lopen, helemaal niet z...
Sep 14, 2022•6 min
Onderzoekers zijn erin geslaagd om over een afstand van 10 kilometer razendsnel informatie te verzenden in de vorm van onzichtbare lichtsignalen. Deze vorm van data versturen zou sneller, goedkoper en veiliger moeten zijn dan de huidige manier. De nieuwe telecommunicatietechniek die gebruikmaakt van laser voor het versturen van informatie van een grondstation naar een satelliet op 39.000 kilometer hoogte en weer terug, kan veel meer data versturen dan de huidige systemen. Ook is het door de golf...
Sep 13, 2022•5 min
In ons lichaam vind je langzame spiervezels die bewegingen lang volhouden en spiervezels die heel snel kunnen reageren, maar die hun bewegingen maar kort kunnen vasthouden. Nou werd lange tijd gedacht dat de verhouding tussen de twee typen spiervezels in ons lichaam al bij onze geboorte vastligt en dat dit op latere leeftijd niet meer te veranderen is. Maar dat lijkt nu toch niet te kloppen. Japanse onderzoekers hebben namelijk ontdekt dat langzame spiervezels een eiwit uitscheiden dat de voorlo...
Sep 12, 2022•1 min
Onderzoekers hebben succesvol aangetoond dat een nieuwe behandeling voor patiënten met een agressieve vorm van huidkanker klaar is voor gebruik. Zo'n 80 procent van de patiënten met deze vorm van huidkanker is momenteel niet geholpen met bestaande behandelingen. De nieuwe therapie - een immuuntherapie - werkt net even anders dan de standaardbehandeling. Er worden namelijk afweercellen uit de omgeving van het melanoom gehaald, die worden vervolgens geactiveerd en opgekweekt tot enorme aantallen e...
Sep 12, 2022•6 min
Het is onderzoekers van Stanford University gelukt om een functionerend microbioom in het lab na te maken dat bestaat uit meer dan 100 verschillende soorten bacteriën. Het microbioom in ons spijsverteringsstelsel, dat bestaat uit honderden verschillende bacteriën, heeft op allerlei manieren invloed op onze gezondheid. Maar onderzoek doen naar dit complexe mechanisme is lastig. Het was dan ook niet makkelijk om dit in het lab voor elkaar te krijgen. Zo moesten niet alleen alle bacteriën in harmon...
Sep 11, 2022•2 min
Beerdiertjes zijn met hun halve millimeter misschien amper te zien, toch blijven ze de aandacht trekken met hun bizarre overlevingsskills. Onderzoekers zijn er nu weer eentje op het spoor. De minuscule meercellige diertjes overleven situaties waarin vrijwel alle andere levensvormen het lootje leggen. De ruimte ingeschoten worden bijvoorbeeld, of decennia in leven blijven zonder water. Natuurlijk zijn wetenschappers enorm geïnteresseerd in de mechanismen hierachter. Want wie weet kunnen wij mense...
Sep 09, 2022•2 min
Zonder pollen aan een plant, geen zaden en vruchten in ons winkelmand. Daarom is het verontrustend dat hitte ervoor zorgt dat planten minder pollen produceren. Waar gaat dat precies mis? En kunnen we deze planten - met de steeds warmere zomers in het achterhoofd - ook helpen? Microbioloog Stuart Jansma deed hier zijn promotieonderzoek naar aan de Radboud Universiteit. Hij zoomde net zolang in op het mechanisme tot hij gevonden had waar het fout gaat en zag daar bijzondere dingen. Meer lezen over...
Sep 08, 2022•6 min
Met behulp van samples uit Viking-toiletten is het onderzoekers van de Universiteit van Kopenhagen gelukt om de genen van één van onze oudste parasieten in kaart te brengen. Het gaat om de zweepworm, die zijn naam dankt aan zijn vorm. De beestjes worden ongeveer zo lang als een lucifer en we raken besmet als we hun eitjes binnenkrijgen via drinken of eten. Inmiddels is de infectie, die verschilt van mild en symptoomloos tot hevig met allerlei nare darmklachten, goed te behandelen. Wel zijn voora...
Sep 07, 2022•2 min
Chimpansee mannetjes hebben elk een eigen unieke drumstijl die ze gebruiken om over grote afstanden boodschappen aan elkaar te versturen. Maar soms spelen ze opzettelijk iets onopvallends, blijkt uit onderzoek. Onderzoekers van de universiteit van St Andrews doken het Budongo Forest in Oeganda in en namen daar de drumkwaliteiten van verschillende apen op. Ze analyseerden de audio uitgebreid en zagen aan de patronen dat de dieren elk een herkenbare unieke stijl hadden. Waarbij sommige grooves hoe...
Sep 07, 2022•5 min
Het is onderzoekers gelukt om een ver-infrarood detector zo gevoelig te krijgen dat we er straks nog verder mee terug kunnen kijken dan lukt met huidige telescopen. Jochem Baselmans, hoogleraar aan de TU Delft en senior onderzoeker bij SRON vertelt waarom het project 17 jaar duurde, wat ze precies met de detector willen gaan bekijken en waarom het nu wachten is op een superkoude telescoop. Lees meer: Ver-infrarood detector KID bereikt hoogst mogelijke gevoeligheid . See omnystudio.com/listener f...
Sep 06, 2022•6 min
Vrouwelijke romanpersonages delven nog steeds het onderspit, blijkt uit onderzoek van Roel Smeets, literatuurwetenschapper van de Radboud Universiteit . Tussen 1960 en en 2010 is geen ontwikkeling te zien in hoe vaak vrouwen voorkomen, ten opzichte van mannen. En ook hun rol is de romans is ongewijzigd gebleven. Volgens Smeets is dit niet alleen te wijten aan de schrijvers, die te weinig vrouwen opvoeren, maar ligt het ook aan de gatekeepers in de literatuur: uitgeverijen, jury's, recensenten en...
Sep 05, 2022•6 min
Datawetenschapper Marijn ten Thij van de Maastricht University ontdekte hoe Twitter gebruikt kan worden om zo'n mega-evenement als Project X voorspeld kan worden en ook hoe Nederland zich voelt. De techniek kan inmiddels ook gebruikt worden door psychologen om te zien of hun patiënten hun denkpatronen structureel veranderen. See omnystudio.com/listener for privacy information....
Sep 01, 2022•6 min
Door een nieuwe methode kunnen we het zeeniveau tot 540 miljoen jaar geleden vaststellen. Wat blijkt? Deze oude oceaanbodem heeft belangrijke lessen voor de wereld van nu. Hoe hoog of laag de oceaanbodem is wordt bepaald door de platentektoniek (of aardplaten) en door het klimaat. Deze twee kennisbronnen zijn nu voor het eerst samengevoegd waardoor onderzoekers miljoenen jaren terug in de tijd kunnen kijken. Douwe van der Meer, geoloog aan de Universiteit van Utrecht, ontwikkelde deze methode sa...
Aug 31, 2022•6 min
Om CO2 af te vangen kan je het opslaan in een genetisch gemodificeerde grassoort, en de plant aan het eind van zijn leven diep onder de grond te stoppen. Dat beweert de Nederlandse uitvinder Koos van Merksteijn. Door het reuzengras, dat wel 200 keer meer CO2 opneemt dan een gemiddelde boom, te vermalen tot pap en te injecteren onder het grondwater, vormt zich veen, en dat houdt de CO2 in principe eeuwig vast. Wetenschapper Albert van den Berg, directeur van het MESA+ instituut van de Universitei...
Aug 30, 2022•7 min
Magneten worden steeds belangrijker. Ze zitten in elektrische auto's en windmolens. Maar waarom is het belangrijk dat we in Europa zelf magneten kunnen produceren en recyclen? Steeds meer elektrische auto's op de weg en gebruik maken van duurzame energiebronnen zoals windenergie. Het is allemaal onderdeel van de energietransitie. En magneten gaan ons hierbij helpen. René Kleijn van de Universiteit Leiden vertelt waarom het onderzoeken van de productieketen van magneten belangrijk is en hoe oude ...
Aug 29, 2022•6 min
De James Webb Space Telescope is een enorm succes, al is ie nog niet eens uit zijn proefperiode. De gigantische kijker zweeft ergens tussen de zon en de aarde en doet de ene spectaculaire waarneming na de andere. We zagen deze week al prachtige foto's van Jupiter, en er is opwinding over het feit dat Webb voor het eerst CO2 op een andere planeet dan de aarde heeft gezien. In Wetenschap vandaag aandacht voor een ander recent wapenfeit van de telescoop. Dankzij een sterrenstelsel dat het licht, do...
Aug 25, 2022•7 min
In 1959 ving ontdekkingsreiziger John J. Staats een vlinder. Dat was tijdens de laatste Nederlandse ontdekkingsreis naar onbekend gebied, de expeditie naar het Sterrengebergte, in wat toen het Territorium van Papoea Nieuw Guinea heette. De vlinder lag 63 jaar in de archieven van Naturalis in Leiden en werd onlangs herontdekt door entomoloog Rob de Vos van Naturalis. Het diertje blijkt een geheel nieuwe soort te zijn. De Vos besloot om de vlinder te vernoemen naar zijn ontdekker: Blavipelosia Sta...
Aug 24, 2022•7 min
In Nature staat een stuk met als kop: "Huge volcanic eruptions: time to prepare''. De wereld geeft honderden miljoenen uit aan het voorspellen van de banen van asteroïden die eventueel de aarde zouden kunnen raken. Het geld dat beschikbaar is voor het voorspellen van grote vulkaanuitbarstingen is daarmee vergeleken helemaal niets. Dat kan en moet anders. Vulkaanuitbarstingen kunnen namelijk de hele aarde ernstig ontregelen. Geochemicus onderzoeker gesteente van vulkanen Janne Koornneef is het he...
Aug 23, 2022•6 min
Voor de Corona Pandemie was er de PFAS crisis. Omdat deze beruchte stof overal in het milieu opduikt, ook in mensen en dieren, werden er restricties opgelegd aan de bouw en industrie. De stof PFAS, een verbinding tussen koolstof en fluor, zit moleculair zo stevig in elkaar dat PFAS niet vernietigd kan worden. Vandaar dat PFAS wordt gezien als een 'forever chemical' Nu is er een doorbraak, emeritus hoogleraar milieuchemie en toxicologie Jacob de Boer is enthousiast naar aanleiding van de publicat...
Aug 22, 2022•6 min
