De afgelopen drie maanden waren ontzettend spannend voor het technisch team van de James Webb Telescoop. Hoog tijd voor een update. We bespreken met systems engineer Maurice te Plate van ESA hoe het er nu voorstaat, waarom één instrument extra koud moest worden en een ander niet alleen gebruikt gaat worden om de ruimte mee te bestuderen, maar ook is ingezet om de enorme spiegels uit te lijnen. See omnystudio.com/listener for privacy information....
May 09, 2022•7 min
Het is niet voor het eerst dat op een rijtje is gezet welke hondenrassen het langst leven, maar niet eerder is zo'n grote en betrouwbare dataset gebruikt. Het gaat om een dataset van Britse dierenartsen. Bovenaan de lijst eindigt de jack russell, die met gemiddeld 12.7 jaar het oudst wordt. Ook border collies (12.1 jaar) en de springerspaniël (11.9 jaar) doen het goed. Hippe kleine Insta-hondjes en de meeste bulldog’s eindigen bedroevend laag op de lijst. De franse bulldog staat met 4.5 jaar hel...
May 08, 2022•2 min
Ja, dat klinkt nogal vies. Maar dat is precies waar onderzoekers naar gekeken hebben: kan het transplanteren van poepmicroben veroudering tegengaan? Het transplanteren van deze microben van de ene persoon naar de andere heeft al langer de aandacht van onderzoekers. Zo is al gekeken of op die manier problemen met darmflora opgelost kunnen worden. Dan worden de goedwerkende microben van een donor, geplaatst bij iemand waarbij het darm-microbioom verstoord is. Nu hebben onderzoekers bij muizen geke...
May 07, 2022•1 min
We kunnen al een heleboel lichaamssignalen meten met vrij simpele draagbare apparaatjes. Onderzoekers hopen daar nu ook de gassen die door onze huid naar buiten komen aan toe te voegen. Net als uit bloed en zweet, kan uit lichaamsgassen belangrijke informatie over onze gezondheid worden gehaald. Sommige gassen kunnen gemeten worden met behulp van een ademtest, maar dat vraagt om een actieve handeling en levert alleen een momentopname op. Om die reden hebben onderzoekers een nieuw soort sensor on...
May 06, 2022•2 min
Morgen vindt in Franeker het Expeditie Next festival plaats. Er zijn maar liefst 100 wetenschapsactiviteiten te bezoeken en kinderen kunnen er terecht met vragen over van alles. Bijvoorbeeld: hoe werkt verliefdheid? Of ruzie? We spraken alvast met twee onderzoekers die er morgen bij zijn: sociaal wetenschapper Linda Duits - zij weet veel over verliefdheid - en Thirza Lagewaard van de VU - zij kijkt naar hoe we conflicten zo goed mogelijk kunnen aanpakken. Er komt een heleboel aan bod: hoe serieu...
May 05, 2022•7 min
Koolmonoxidevergiftiging is wereldwijd nog altijd een groot probleem. Nu denkt een onderzoeker uit de VS een mogelijke behandeling op het spoor te zijn. Koolmonoxide (CO) ruik en proef je niet maar het gas is in grote concentraties gevaarlijk en soms zelfs dodelijk voor mensen en dieren. Die grote concentraties kunnen bijvoorbeeld ontstaan als een gastoestel niet goed werkt in een ruimte met weinig ventilatie en zuurstof. Is er sprake van koolmonoxidevergiftiging, dan is de belangrijkste behande...
May 04, 2022•2 min
Mannetjesdolfijnen met de sterkste en meeste sociale contacten blijken ook de meeste kinderen te hebben. En het sociale contact met kennissen onderhouden ze vooral door naar elkaar te fluiten. Het gaat hier om de bottlenose dolfijnen van Shark Bay in Australië. Zij staan bekend om hun grote sociale groepen met daarin allemaal mannen die geen familie van elkaar zijn. Het is een samenstelling die niet veel voorkomt in het dierenrijk. Wetenschappers bekeken 30 jaar aan data van het gedrag van versc...
May 04, 2022•5 min
Als het aankomt op het opslaan van CO2 kan niemand het winnen van de bodembacterie. Onderzoekers zijn er nu achter, hoe het kan dat sommige bacteriën hier zo ontzettend goed in zijn. Nico Claassens van Wageningen University & Research is ook werkzaam in dit onderzoeksveld. Hij legt uit wat de onderzoekers precies hebben ontdekt (een nogal indrukwekkend moleculair fabriekje), wat we eraan hebben (dit fabriekje in ons voordeel gebruiken) en waar hij in zijn eigen onderzoek naar kijkt. Claassen...
May 03, 2022•7 min
Labradors zijn lief en pitbulls agressief, toch? Nou, volgens onderzoek hebben deze eigenschappen een stuk minder gemeen met een bepaald type ras dan we dachten. Onderzoekers kwamen hierachter toen ze meer dan 18.000 honden bestudeerden. De helft daarvan was rashond en van meer dan 2000 honden hadden ze ook genetische informatie. Ondanks dat sommige eigenschappen sterker voorkwamen bij bepaalde rassen - retrievers en pitbulls waren wat socialer, beagles waren vocaler en herders luisterden wat be...
May 02, 2022•1 min
Volgende maand gaat een bijzonder project van start met als doel: het herstellen van mossel- en oesterriffen in de Waddenzee. Ecologen gaan hiervoor aan de slag met biologisch afbreekbaar plastic uit de 3D-printer. Onderzoeker Ralph Temmink van de Universiteit Utrecht vertelt waarom ze voor deze aanpak kiezen, waar je rekening mee moet houden als je de perfecte leefomgeving voor dit soort dieren uit de printer wilt laten komen en of dit misschien ook nog voor andere ecosystemen interessant kan z...
May 02, 2022•5 min
Overal in het wild zie je het terug: het optimaliseren van energieverbruik. Hoe zit dat eigenlijk als we een rondje hardlopen? Vroegen onderzoekers van Stanford zich af. Ze bekeken data van 2600 hardlopers, die gezamenlijk zo'n 28.000 uur bij elkaar renden in hun vrije tijd. Ook werd een vergelijking gemaakt tussen geconditioneerde omstandigheden op een loopband in het lab, waarbij onder andere zuurstofverbruik werd gemeten, en het geren van de renners in het wild. De onderzoekers zagen dat de d...
May 01, 2022•1 min
Onderzoekers hebben high tech opnameapparatuur gebruikt om te achterhalen hoe individuele zanglijnen in de zangkoren van mannelijke kikkers de kans op een partner beïnvloedden. De boskikker paart vroeg in de lente als de vijvers beginnen te ontdooien. De mannetjes verzamelen zich in een geschikte plas en zingen daar in koor tot de vrouwtjes komen. Nou denken onderzoekers dat er een hoop verscholen zit in de harmonieën van de kikkers. Zo zouden de verschillen in toonhoogte tussen de zangstemmen i...
Apr 30, 2022•1 min
De meeste mensen zullen wormen niet direct voor zich zien met een paar flinke tanden, maar bloedwormen hebben ze niet alleen, ze zijn ook nog eens voor een deel gemaakt van koper. Een bloedworm – een zeediertje dat zo'n 35 centimeter kan worden - laat in één keer een kaakstructuur met meerdere slachttandjes groeien die een heel leven lang - zo'n vijf jaar - mee moeten meegaan. Die structuur moet dus sterk zijn. Sterk genoeg om door schild en bot te bijten. Dat lukt ze met een kaak en tanden van ...
Apr 29, 2022•2 min
Er is - hoog in de Alpen - een enorme tand van een uitgestorven zeedier ontdekt. En dat zeedier was zelf waarschijnlijk zo lang als een bowlingbaan. De gevonden overblijfselen, waaronder dus een enorme tand, maar ook wervels en stukken rib, zijn afkomstig van Ichthyosauriërs: gigantische zeedieren die leefden in de tijd van de dinosauriërs. We spraken paleontoloog Anne Schulp van de Universiteit Utrecht en Naturalis en vroegen hem - geïnspireerd door deze vondst: kun je in Nederland eigenlijk ee...
Apr 28, 2022•7 min
Bij sommige spinnensoorten is een one night stand voor het mannetje meteen ook een last night stand. Maar niet alle mannenspinnen laten zich na de seks gewillig verorberen door het vrouwtje. Dat sommige mannetjes zo'n beetje zelf naar binnen springen na de daad, heeft zo z'n redenen. Dat opofferen zou – zo laat onderzoek zien – de kans op nageslacht vergroten. Maar er zijn ook spinnensoorten waarbij de mannen het toch net iets belangrijker vinden om in leven te kunnen blijven. Het gaat om een so...
Apr 27, 2022•2 min
Langzaamaan wordt er in Nederland steeds meer zeewier geteeld, maar we benutten nog lang niet alle potentie. Zo is er één trucje van kelpzaad waar we veel meer mee zouden kunnen. Er is een behoorlijke kans dat ons land - vanwege de kennis die we in huis hebben over veredelen en werken met (en in het) water - een belangrijke speler kan worden in de zeewiermarkt. Maar voor het zover is hebben we nog wel het één en ander te leren over hoe zeewier nou precies groeit en hoe we dat kunnen optimalisere...
Apr 26, 2022•6 min
Ja ja, sporten is gezond. Maar het aanpassen van je levensstijl is – zeker op latere leeftijd – gewoon moeilijk. Nou blijkt je ademhaling je hier mogelijk bij te kunnen helpen. Een onderzoek uit 2016 liet al eens zien dat in de VS 30 procent van de volwassenen boven de 50 niet actief beweegt. Ondanks dat de meeste mensen weten dat bewegen de kans op het krijgen van chronische ziektes vermindert. Uit een nieuw onderzoek zou blijken dat vijf minuten ademhalingstraining per dag ervoor kan zorgen da...
Apr 25, 2022•2 min
Schade aan tandglazuur en gaatjes worden nu nog hersteld met behulp van een synthetische vulpasta, maar er wordt gewerkt aan een biologisch alternatief op basis van ons eigen stamcellen. We praten erover met KU Leuven-onderzoeker Hugo Vankelecom. Hij vertelt hoe eerst moest worden uitgezocht hoe ze aan stemcellen van de tand konden komen en of ze die ook konden laten groeien in het lab. Vervolgens moesten van deze stamcellen weer tandcellen worden gemaakt die glazuur konden produceren. In de toe...
Apr 25, 2022•6 min
De Varroamijt - een blinde, achtpotige parasiet - is kleiner dan een speldenknop, maar kan een hele bijenkolonie om zeep helpen. Een nieuwe bijensoort moet dapper tegenstand bieden. Zowel de bijenpopulaties in het wild, als de grote en kleine populaties die door mensen gehouden worden hebben het zwaar. Door pesticiden, slechte voedselvoorzieningen en ziektes overleeft zo'n 30 procent van de kolonies het niet. En één van de grootste zorgen voor imkers is een piepklein rood parasietje. Tegen dit d...
Apr 24, 2022•2 min
Een bacterie die het leven van mais- en rijstplanten zuur maakt, blijkt het wel heel erg goed te regelen voor zichzelf. Maar met die kennis kan hij ook worden tegengewerkt. De bacterie in kwestie wordt door kevers achtergelaten in wonden in de plant die ontstaan als de kevers aan de plant knagen. Vanuit daar verspreidt de infectie zich en uiteindelijk gaat de plant eraan dood. Maar de lijdensweg van deze specifieke infectie is behoorlijk cru, blijkt uit onderzoek in het lab. De bacterie gaat nam...
Apr 23, 2022•1 min
Het kaf of de dop van rijstkorrels gaat nu nog met 100 miljoen ton per jaar de afvalbak in, maar onderzoekers hebben er een nieuwe toepassing voor: ze maken er kwantumdot ledlampjes van. Een kwamtumstip of kwantumdot is een halfgeleiderkristal van enkele nanometers. Piep piep klein dus en in het bezit van een aantal indrukwekkende optische en elektronische eigenschappen. Je vindt ze onder andere in lichtbronnen en flatscreens. Ze worden alleen niet van de meest duurzame materialen gemaakt en daa...
Apr 22, 2022•2 min
Het is één van de meest fundamentele vragen van de filosofie: wat is kennis? En omdat het nog altijd 'de maand van de filosofie' is: eens kijken of we het antwoord eigenlijk al weten. We krijgen hulp van Job de Grefte van de Rijksuniversiteit Groningen. Hij sprak tijdens De Utrechtse dag van de Filosofie over dit onderwerp. Duizenden jaren werd een klassieke definitie voor kennis of 'weten' gehanteerd, pas later begonnen mensen te vermoeden dat er nog iets ontbrak aan die definitie. De oude defi...
Apr 21, 2022•7 min
Mercurius staat het dichtst bij de zon van alle planeten in ons zonnestelsel. Het is er nogal heet en toch moet er water te vinden zijn. Maar hoe zijn die watermoleculen daar beland? Eén theorie zegt: dat water is lokaal ontstaan. Of het zat al in de rotsen bij het ontstaan van de planeet, of het is ontstaan door reacties van deeltjes aan het oppervlak op bijvoorbeeld zonnestraling. Maar een andere theorie zegt: nee, dat water is waarschijnlijk naar de planeet gebracht. Met die laatste theorie z...
Apr 20, 2022•6 min
Het is onderzoekers gelukt om bacteriën af te luisteren. Dat is al bijzonder op zich, maar we hebben er mogelijk ook nog enorm veel aan. Het begon allemaal bij onderzoek naar grafeen - inmiddels bij de meeste mensen wel bekend. Een enorm sterk materiaal, 100 keer sterker dan staal, maar dan superdun. Een enkele laag koolstofatomen en daarmee honderdduizend keer dunner dan een haar. Grafeen heeft ook allemaal bijzondere eigenschappen. Het geleidt bijvoorbeeld enorm goed en is heel gevoelig. Je ku...
Apr 19, 2022•6 min
In de strijd tegen tumoren hebben onderzoekers nu een gel ontwikkeld die afweercellen in het lichaam moet helpen om voorbij de verdedigingslinie van kankercellen te komen. Bij celtherapie worden de afweercellen van een patiënt aangepast en teruggeplaatst om zo met betere munitie het gevecht met kankercellen aan te gaan. Dit werkt goed in het geval van ziektes als leukemie, maar gaat het om een tumor die ergens tussen organen en weefsel op een vaste plek in het lichaam groeit, dan is het veel moe...
Apr 14, 2022•6 min
Steeds meer wordt er in onderzoek gekeken naar de link tussen geestelijke gezondheid en interoceptie: het vermogen om je eigen lichaamssensaties zoals ademhaling en hartslag te kunnen waarnemen. Niet bij iedereen werkt dit mechanisme even goed en problemen ermee zijn gelinkt aan angststoornissen, depressie, autisme en zelfs Alzheimer. Belangrijk dus dat we meer over leren. En we weten nog lang niet alles. We bespreken een onderzoek waarbij is gekeken naar interoceptie bij apen (ze blijken dit ge...
Apr 13, 2022•6 min
Elektriciteit opwekken en tegelijk de omgeving zuiveren van broeikasgassen: het zou met bacteriën moeten kunnen, denken microbiologen van de Radboud Universiteit. Het is de onderzoekers gelukt om een bacterie die methaan eet stroom te laten opwekken in het lab. Deze bacterie, de Methanoperedens, komt gewoon in de natuur voor. In zoetwater, zoals sloten en meertjes. Ze zijn hem al een paar jaar aan het bestuderen omdat hij hele interessante omzettingsprocessen gebruikt. Nu waren ze benieuwd: wat ...
Apr 12, 2022•5 min
Eindelijk is er genoeg data beschikbaar om iets te kunnen zeggen over het weer op Neptunus. Alleen zagen onderzoekers daarin iets heel anders dan ze hadden verwacht. Een zomer op Neptunus kan wel 40 jaar duren. Erg warm wordt het overigens niet, want we hebben het over een ijsreus waar het gemiddeld meer dan 200 graden in de min is. Toch hadden onderzoekers verwacht een stijgende temperatuur te zien toen ze naar data van een stukje zomer van 20 jaar keken. Geheel onverwacht zagen ze dat de tempe...
Apr 11, 2022•5 min
De mens heeft een ver teruggaande relatie met het nuttigen van alcohol. Onderzoekers hebben apen bestudeerd om erachter te komen waarom een bedwelmend drankje ons zo aantrekt. Ze bekeken het eetgedrag van zwarthandslingerapen. Specifiek het fruit dat ze uitkozen. Zo kwamen ze erachter dat de vruchten waar de voorkeur naar uitging gemiddeld zo'n 1 tot 2 procent alcohol bevatten. Alcohol die was ontstaan als bijproduct van de fermentatie van de rijpe vruchten. Om te kijken of de alcohol niet gewoo...
Apr 10, 2022•1 min
Er wordt wel eens gezegd dat twee mensen in een relatie steeds meer op elkaar gaan lijken. Dat blijkt een beetje te liggen aan hoe ver je inzoomt. In BBC Science Focus zocht iemand deze vraag eens wat beter uit. Want gaan twee mensen nou echt qua uiterlijk meer op elkaar lijken in een relatie? En dan bedoel ik niet dat ze dezelfde ANWB-jas aantrekken, maar dat ze echt fysiek meer overeenkomsten hebben. Onderzoekers van Stanford University bekeken 517 stellen. Toen ze elkaar net leerde kennen en ...
Apr 09, 2022•2 min
