Een nieuwe studie geeft een bijzonder kijkje in de samenstelling van de vloeibare kern van Mars. Het helpt onderzoekers beter te begrijpen hoe de planeet is ontstaan en gevormd. In het onderzoek is door een groot internationaal team van wetenschappers voor het eerst vastgelegd hoe geluidsgolven door de kern van Mars bewegen. Een analyse van deze seismische golven die werden vastgelegd door NASA’s Marslander InSight en die ontstonden door een beving en een meteorietinslag, laat zien dat de vloeib...
Apr 29, 2023•2 min
Als we het hebben over ons leeftijd, dan gaat het meestal om onze leeftijd in het aantal gevierde verjaardagen. Maar leefstijl en gezondheid kunnen ervoor zorgen dat een jong iemand een biologisch gezien ouder lichaam heeft en andersom. Deze biologische leeftijd wordt bepaald door naar markers in ons DNA te kijken, die iets zeggen over, nou ja, de aftakeling van ons lichaam. Nu suggereert nieuw onderzoek dat stress hier een negatieve invloed op heeft, maar dat dit deels ook weer terug te draaien...
Apr 28, 2023•2 min
Het is een vreselijke ziekte: leukemie, of ook wel bloedkanker. Eentje die in verschillende vormen voorkomt, waardoor ook de overlevingskansen sterk verschillen. Sommige vormen zijn zeldzaam, zoals acute lymfatische leukemie. De diagnose voor deze vorm van de ziekte wordt in Nederland jaarlijks bij ongeveer 250 mensen gesteld en vaker bij kinderen dan bij volwassenen. Ook baby's kunnen deze ziekte hebben en voor hen hebben onderzoekers van het Prinses Máxima Centrum voor kinderoncologie nu een b...
Apr 27, 2023•5 min
Na nieuws van eerder deze maand dat het oppervlaktewater warmer is dan ooit, laat onderzoek nu ook zien dat 89 procent van de warmte die wordt vastgehouden in ons klimaatsysteem in de oceaan zit. Met NIOZ-onderzoeker Femke de Jong bespreken we wat dit voor consequenties heeft en wat de link is met haar eigen onderzoek naar oceaancirculatie. Lees hier meer over de warmterecords die de laatste tijd zijn gebroken en de warmteopslag in het klimaatsysteem: Recent, rapid ocean warming ahead of El Niño...
Apr 26, 2023•6 min
Asociale mannetjes chimpansees eindigen hoger op de sociale ladder en krijgen meer nageslacht. Maar als deze persoonlijkheidstrek voor zoveel succes zorgt, waarom zijn alle mannetjes apen dan niet zo? Uit onderzoek naar een groep chimpansees in het Gombe National Park in Tanzania blijkt dat er flink wat persoonlijkheidsverschillen onder de mannetjes bestaan. Nu blijkt dat dominant en asociaal gedrag loont, levert dat een evolutionaire puzzel op. In een ander onderzoek is gekeken naar het maken v...
Apr 25, 2023•6 min
Wetenschappers denken het mechanisme achter het grijs worden van haren te hebben ontdekt. De kennis zou volgens hun de basis kunnen zijn voor een behandeling die het proces terugdraait. Niet iedereen krijgt grijze haren van het krijgen van grijze haren. Daarbij speelt ook cultuur en tijdsgeest een rol. Toch zijn er wereldwijd nog genoeg mensen die zo snel mogelijk met verf aan de slag gaan als hun eigen haarkleur langzaam plaatsmaakt voor grijstinten. In nieuw onderzoek is bij muizen onderzocht ...
Apr 24, 2023•2 min
MRI-afbeeldingen van de hersenen zijn dankzij een internationaal team onderzoekers en een combinatie van technieken nu 64 miljoen keer scherper dan voorheen. Dit hebben ze aangetoond door het scherpste beeld ooit vast te leggen van een volledig muizenbrein. Chantal Tax, onderzoeker in het UMC Utrecht , volgt het onderzoek met interesse. Alleen al vanwege de gedetailleerde dataset die het op heeft geleverd. Zelf kijkt ze onder andere naar axonen: de connecties tussen verschillende hersengebieden ...
Apr 24, 2023•6 min
Tandwalvissen, zoals dolfijnen, orka's en potvissen, gebruiken geluid voor zowel communicatie als het vangen van eten. Ze kunnen wel 2000 meter diep duiken en eten meer vis dan alle vissers ter wereld bij elkaar vangen. Als ze op jacht zijn naar eten in diepe donkere wateren, gebruiken ze korte, krachtige, ultrasonische echolocatie klikjes. Die produceren ze tot wel 700 keer per seconde om prooi te vinden, volgen en vangen. Maar voor geluid heb je vibratie nodig. En voor vibratie lucht. Hoe doe ...
Apr 23, 2023•2 min
Ribkwallen zijn wonderlijke doorzichtige zeedieren die al 600 miljoen jaar in onze oceanen rondzwemmen. Hun acht lange dunne kamachtige ribben kunnen oplichten in prachtige kleuren. Wat ze ook hebben? Een bizar zenuwstelsel, dat nu voor het eerst goed in beeld is gebracht. Ons eigen zenuwstelsel bestaat uit individuele cellen, die met elkaar communiceren via synapsen: contactpunten waar signaaltjes van de ene cel naar de andere cel kunnen gaan. Het idee was lang dat er maar één ontwerp is ontsta...
Apr 22, 2023•2 min
Al tien jaar houdt hoogleraar natuurkunde en Nikhef-onderzoeker Auke Pieter Colijn zich bezig met de zoektocht naar donkere materie. Maar hoe onderzoek je zoiets? En hebben ze nou al een keer iets gevonden? Vrijdag 21 april vindt de oratie van Colijn plaats bij de Universiteit van Amsterdam. Die is hier te volgen: Boodschappers uit de Oersoep . Ook leuk om te lezen: 10 jaar Higgs: interview met Auke-Pieter Colijn. See omnystudio.com/listener for privacy information....
Apr 21, 2023•5 min
Dit weekend vindt in Utrecht de Dag van de Filosofie plaats. We krijgen alvast een voorproefje van filosoof Roos Slegers van de universiteit van Tilburg. Ze neemt ons mee in een wereld vol verlangen en verliefdheid. We duiken in de verhalen van schrijvers Proust en Stendhal, die beiden nogal cynisch waren over de liefde. Eigenlijk zien we in een ander wat we willen zien en gebruiken we verliefdheid om verveling te verdrijven, was het idee. Natuurlijk leven we nu in een andere tijd, maar Slegers ...
Apr 20, 2023•6 min
Wat gebeurt er precies in het brein als we betekenis geven aan complexe zinnen? Daar hopen onderzoekers al heel lang het antwoord op te vinden, zodat mensen die problemen hebben met lezen, zoals bij dyslexie, mogelijk beter geholpen kunnen worden. Om deze vraag te beantwoorden hebben ze epilepsiepatiënten die al ingepland stonden voor een operatie waarbij elektroden op de hersenen worden geplaatst, gevraagd om hele zinnen, rijtjes met losse woorden en zinnen met onzinwoorden te lezen. Vervolgens...
Apr 19, 2023•2 min
April is in Nederland en Vlaanderen elk jaar de Maand van de Filosofie. Ook dit jaar maken we daarom een uitstapje naar de grote vragen des levens. Met vandaag: hoe vind je houvast in een wereld vol oneindige keuzes en mogelijkheden? Filosoof en universitair docent aan de Universiteit Utrecht Simon Gusman neemt ons mee in de wereld van Sartre, existentialisme, avonturenfilms en keuzes maken. Van zijn hand verschenen een aantal boeken, waaronder Diep van buiten: De mens volgens Sartre , over het ...
Apr 19, 2023•6 min
Het is een droom van veel onderzoekers: het maken van een werkende synthetische cel. Makkelijk is dat absoluut niet, maar er worden de laatste tijd belangrijke stappen in de goede richting gezet. Ook hier in Nederland. Gijsje Koenderink, hoogleraar Bionanoscience aan de TU Delft , is één van de onderzoekers die werkt aan een belangrijk onderdeel van zo'n nagebouwde cel: het cytoskelet. Ze vertelt meer over haar onderzoek waarin ze onder andere kijkt hoe cellen omgaan met mechanische krachten. Se...
Apr 18, 2023•6 min
Onderzoekers van Washington State University zijn een gen op het spoor dat weleens de perfecte schakelaar zou kunnen zijn voor een nieuwe veilige mannenpil. Het ontdekte gen - Arrdc5 – is alleen te vinden in het testisweefsel van mannen. Wanneer uitgeschakeld zorgt het - dus alleen bij mannen - voor onvruchtbaarheid. Waarbij het invloed heeft op aantal spermacellen, hun vorm en beweging. De spermacellen worden dus nog wel geproduceerd, ze kunnen alleen niet meer een eitje bevruchten. De onderzoe...
Apr 17, 2023•2 min
Waarom is een monogame relatie eigenlijk nog steeds de norm? En wat speelt er allemaal mee bij het kiezen van een andere vorm? Dat wordt vanavond tijdens Studium Generale in Utrecht besproken met meerdere onderzoekers. Psycholoog Tila Pronk van de Universiteit van Tilburg vertelt alvast meer over haar onderzoek naar vreemdgaan en legt uit dat het wat sommige dingen betreft helemaal niet uitmaakt wat de relatievorm is. De avond is uitverkocht, maar via livestream te volgen of terug te kijken: Is ...
Apr 17, 2023•6 min
De invasieve hazewindmier - in het Engels yellow crazy ant genoemd, waarschijnlijk vanwege de hysterische bewegingen die ze maken als je ze verstoort - heeft onderzoekers wereldwijd verbaasd. Niet vanwege die wilde bewegingen, maar vanwege hun genen. De mannetjes van deze mier blijken namelijk twee verschillende DNA-sets in zich te dragen. Alsof ze uit twee soorten bestaan. Zo'n dubbelsoort komt weleens vaker voor bij andere dieren, maar dan gaat het meestal om een foutje. Bij deze mier was dat ...
Apr 16, 2023•3 min
Ondanks dat ze een winterslaap van meer dan een half jaar houden in koude temperaturen, blijven bruine beren uitzonderlijk gezond. Mensen kunnen al bij korte periodes van te weinig beweging, bijvoorbeeld wanneer je een tijdje in bed moet blijven vanwege een ziekte of breuk, last krijgen van bloedpropjes. Komen die op de verkeerde plek in het lichaam vast te zitten, dan kunnen ze levensgevaarlijk zijn. Beren hebben, ondanks lange periodes zonder beweging, geen last van bloedpropjes. In een nieuw ...
Apr 15, 2023•2 min
Feromonen zijn moleculen die boodschappen overbrengen tussen individuele organismen. Die boodschap kan bijvoorbeeld zijn: hoi hoi, ik zoek een partner. Soms wordt een synthetische variant van deze stofjes ingezet tussen gewassen om insecten voor de gek te houden. Alleen de productie ervan is duur en de bijproducten zijn niet altijd even milieuvriendelijk. En dus dachten onderzoekers: misschien is het wel mogelijk om die stofjes te laten maken door planten. Nou kun je planten zo aanpassen dat ze ...
Apr 14, 2023•2 min
Op de campus van de Universiteit Utrecht opent een indrukwekkend nieuw microscopie-centrum. We mochten alvast even een kijkje nemen tussen alle high tech. Faciliteitsmanager Chris Schneijdenberg vertelt meer over de bijzondere dingen die gemeten kunnen worden met de verschillende elektronenmicroscopen, wat het paradepaardje van het centrum wordt en waarom in de bodem onder de meest geavanceerde microscopen niet alleen een dikke laag beton, maar ook heel veel lucht zit. Meer lezen over het nieuwe...
Apr 13, 2023•10 min
Afrikaanse zandhoenders - ze zien er een beetje uit als een zandkleurige duif met exotische patronen - hebben een slim trucje om water te verplaatsen van de ene naar de andere plek. Onderzoekers ontdekten dit toen ze ongelooflijk ver inzoomden op de veren van de vogel. Met het trucje lukt het mannetjes zandhoenders om zo'n 15 procent van hun eigen lichaamsgewicht aan water te verplaatsen naar hun jongen, terwijl ze bijna 65 kilometer per uur vliegen, een half uur lang. Het zit hem allemaal in he...
Apr 12, 2023•2 min
Een chirurgische robot die niet alleen kan zien waar tumorweefsel zit, maar het ook kan 'voelen': dat is waar onderzoekers in Leiden aan gaan werken de komende tijd. In deze audio hoor je onderzoeker Fijs van Leeuwen van het Leids Universitair Medisch Centrum. Hij vertelt hoe robotische ingrepen nu gaan en wat ze daaraan hopen te verbeteren. Ook legt hij uit dat het voelen van het instrument dat ze ontwikkelen in dit geval iets anders is dan knijpen in weefsel om te bepalen of het hard of zacht ...
Apr 12, 2023•6 min
Het vermoeden was er al wel, maar niet eerder werd het op deze manier aangetoond: ook duizenden jaren geleden werd er in Europa drugs gebruikt. Eerdere onderzoeken gebruikten indirect bewijs als resten van bepaalde planten om dit aan te tonen. Die vondsten suggereerden al dat geestverruimende middelen al gigantisch lang door mensen worden gebruikt. Maar nu denken onderzoekers in oeroude haren voor het eerst direct bewijs te hebben gevonden. Plukjes ervan werden gevonden in houten doosjes verstop...
Apr 11, 2023•2 min
De substantie waarin cellen worden gekweekt in het lab - eentje die wereldwijd door onderzoekers wordt gebruikt - is verre van ideaal. Gelukkig denken Nederlandse onderzoekers een goed alternatief te hebben gevonden. In deze audio hoor je Paul Kouwer, moleculair chemicus aan de Radboud Universiteit . Hij vertelt meer over de nadelen van de huidige gel en de verbeteringen die hopelijk mogelijk worden met de nieuwe gel waar ze al een tijdje met het hele team aan werken. Hier lees je meer over het ...
Apr 11, 2023•6 min
Er lopen zo'n 4 quadriljoen mieren op aarde rond. Dat is een 4 met 15 nullen erachter! Je vindt ze overal ter wereld - behalve op Antarctica - en er zijn zo'n 14.000 verschillende soorten. Ze leven diep onder de grond en hoog in bomen, in allerlei verschillende omstandigheden. Maar hoe mieren zich zo succesvol over onze planeet hebben verspreid, dat wisten we nog niet goed. Onderzoekers hebben nu fossielen, DNA-samples en leefomgevingsdata gecombineerd om uit te zoeken hoe mieren - en bloeiende ...
Apr 09, 2023•2 min
Wereldwijd krijgt één op de zes mensen te maken met onvruchtbaarheid. In Australië - waar dit onderzoek is uitgevoerd - wordt één op de tweeëntwintig kinderen geboren via IVF. Dat is een hoop, maar heel veel pogingen om op deze manier zwanger te raken lukken niet. Hoe dat kan, daar wordt heel veel onderzoek naar gedaan. Makkelijk is dat niet, want iedere situatie en ieder lichaam is anders. Gelukkig maken nieuwe technieken het mogelijk om steeds verder in te zoomen op de biologie van zaadcellen ...
Apr 08, 2023•2 min
Niet lang meer en dan weten we welk beestje het Insect van het Jaar 2023 wordt. Er kan nog gestemd worden en dus nemen we met Jan Wieringa van Naturalis nog één keer uitgebreid de bijzondere genomineerden door. Stemmen kan tot vrijdagmiddag 14:00 uur op deze site: Insect van het Jaar 2023 See omnystudio.com/listener for privacy information.
Apr 06, 2023•10 min
We weten dankzij onderzoek al een tijdje dat ons geheugen op de lange termijn nogal wankel is. Maar nu blijkt ons kortetermijngeheugen ook nog eens een stuk onbetrouwbaarder dan gedacht. In deze audio hoor je cognitief psycholoog Marte Otten van de Universiteit van Amsterdam. Lees hier meer over het onderzoek: Seeing Ɔ, remembering C: Illusions in short-term memory . See omnystudio.com/listener for privacy information....
Apr 06, 2023•6 min
In onze zoektocht naar de liefde kijken we steeds meer naar persoonlijkheid en steeds minder naar iemands financiële situatie. Tenminste: in welvarende landen dan. Onderzoekers bestudeerden contactadvertenties die tussen 1950 en 1995 in kranten werden geplaatst in Canada, de VS, Frankrijk en India. Ze analyseerden de woordkeuze en kwamen uit op vier thema's die het meest voorbijkwamen: persoonlijkheid, financiële situatie, uiterlijk en smaak. Ze zagen dat persoonlijkheid in die periode een steed...
Apr 05, 2023•2 min
In sommige omstandigheden kunnen diersoorten gigantisch groot worden, of juist piepklein. Dit soort dwerggroei en gigantisme zie je vooral veel op eilanden. Maar wat zorgt er precies voor die aanpassingen? Bioloog Jesse Hennekam, van de Universiteit Maastricht en Naturalis deed onderzoek naar de kaken van uitgestorven enorme slaapmuizen om daarachter te komen. Wat ze ontdekten had hij niet verwacht. Leuk filmpje over het onderzoek: Hoe kleine (slaap)muizen groot worden . De paper: Feeding biomec...
Apr 05, 2023•6 min
