Scéalta, Eolas, Tuairimí; An Indo as Gaeilge.
‘You’re a big man now’. B'in cuid de na focail deireanacha a chuala Thomas Dooley agus é ina luí ina fhuil féin ag fáil bháis tar éis ionsaí fíochmhar i reilig lán le daoine i gCiarraí. A mhuintir féin a bhí freagrach as a dhúnmharú foréigeanach. Láithreoir: Tessa Fleming. Rannpháirtí: Tadhg Evans. See omnystudio.com/listener for privacy information.
Maraíodh 31 duine agus gortaíodh na céadta i mbuama na hOmaí i 1998. 26 bliana ar aghaidh ón lá uafásach sin, tá cuid mhór ceisteanna go fóill le freagairt. Ar theip ar na péas an t-ionsaí a chosc? Labhraíonn Tessa Fleming leis an scríbhneoir Ciarán Ó Pronntaigh faoin ionchoisne a thosaigh an tseachtain seo, agus an tionchar a d’fhág an buama ar an bhaile. See omnystudio.com/listener for privacy information.
Gach bliain, téann na sluaite againn chuig na ‘must-see bucket list travel destinations’ cosúil le Páras, an Veinéis agus Barcelona. Ach tá roinnt de na háiteanna seo ag streachailt le líon mór na gcuairteoirí. An bhfuil tús na faidhbe á fheiceáil againn anseo in Éirinn? Agus cén dóigh gur féidir linn an turasóireacht a bhainistiú go héifeachtúil? Labhraíonn Tessa Fleming le Jamie Ó Flannúra, ó Discover Kerry, agus le Róisín Ní Mhaolain faoi ‘overtourism’. Foclóir: Ré órga - golden era Gearradh ...
Ba dhuine mór le rá é an tEaspag Eamonn Casey in Éirinn idir na 60óidí agus na 90óidí. Tá clár faisnéise déanta ag RTÉ faoin bhfear clúiteach seo agus ina chuirtear líomhaintí mí-úsáid ghnéis ar pháiste ina leith. Ar Seachtain, amharcann an t-iriseoir John Downing siar ar shaol an Easpaig Eamonn Casey agus na conspóidí a bhain leis. Foclóir: Tograí - projects Meas - respect Feachtasaíocht - campaigning Imircigh - migrants carthanacht – charity Urlabhraí - spokesperson Éigniú - rape Mí-úsáid - ab...
Is oilithreacht bhliaintúil é na coláistí samhraidh sa Ghaeltacht do chuid mhór scoláirí. Trí seachtaine sáite sa Ghaeilge agus, in amanna, i ngrá! Cuirtear síos ar na coláistí samhraidh seo mar "rite of passage" do dhéagóirí, ach le roinnt blianta beaga anuas, bhí siad i mbaol de bharr easpa mná tí. Labhraíonn Ciaran Dunbar le Deirdre Uí Ghallchóir, bean an tí nua atá ag cuir lóistín ar fáil do 13 chailíní i Rann na Feirste. Foclóir: • Dúil mhór - big interest • Ullmhúcháin - preparations • Clo...
Leis an íomha íocónach de Donald Trump lena dhorn san aer agus fuil ar an aghaidh, creidtear go forleathan go bhfuil rás Joe Biden rite? Labhair Ciarán Dunbar leis an tOllamh Brian Ó Broin atá ag teagasc sa William Paterson University, New Jersey agus an scríbhneoir Séamas Ó Neachtain atá lonnaithe i Nua Eabhrac. Foclóir: Dall – blind Sleamhnú - sliding Antoisceach - Extremist Comhréiteach - compromise Cáinteach - critical Cobhsaí - stable Dúdóite - fed up Ginmhilleadh – abortion Geilleagar – ec...
Seo chugainn 'The Twelfth', lá mór na bProtastúnach ó thuaidh. Lá mór ceiliúrtha agus na máirseálacha. Ach, bíonn conspóid ann go minic de bharr na dtinte cnámha, íomhánna de pholaiteoirí náisiúnacha agus bratacha Éireannacha á gcur trí thine. Is traidisiún tábhachtach é seo do dhílseoirí ach an 'free-pass' é don seicteachas? Labhraíonn Seachtain leis an Dr Ian Malcolm, aontachtóir a bhfuil an-tuiscint agus an-bhá aige ar thraidisiún an 12ú lá. Láithreoir: Ciarán Dunbar Foclóir: Cath – battle Ní...
Is é Roderic O’Gorman ceannaire úr an Chomhaontais Ghlais – the Green Party. Is é O’Gorman ceathrú cheannaire an pháirtí ó bunaíodh é os cionn 40 bliain ó shín. Ach cad é mar a bheas todhchaí an pháirtí faoi stiúir Roderic O’Gorman? Labhair Seachtain leis an t-iriseoir John Downing. See omnystudio.com/listener for privacy information.
Ó Bhaile Átha Cliath go Beirlín, ón Phrague go Páras, tá ardú tacaíochta ag teacht ar an eite fíordheis. Sa Fhrainc, is é seo uair na cinniúna agus an cuma ar an scéal go mbainfidh Marine Le Pen agus Jordon Bardella cumhacht amach sa toghchán. Labhraíonn an tOllamh Bairbre Ní Chíosáin le Seachtain le mínigh a thabhairt ar thírdhreach nua polaitíochta na Fraince. ` Foclóir: Cinneadh - decision Ag tacú - supporting Baolach - chancy Fuath – hate Malairt - opposite Aineolach – ignorant Deachtóir - D...
Beidh Jeffrey Donaldson ar ais sa chúirt san Fhómhar. Bhí sé féin agus a bhean Lady Eleanor os comhair na cúirte ar an Iúr maidin Dé Céadaoin. Tá líon na gcúiseamh curtha ina leith méadaithe go dtí 18 anois. Foclóir: Breitheamh – judge Cúisimh - charges Cúirt Chorónach - Crown Court Ráiteas poiblí – public statement Séanann sé – he denies Líomhaintí – allegations Pléadáil – plead Sprioc - objective See omnystudio.com/listener for privacy information....
Chaith Eoghan Mac Cormaic 15 bliana sa phríosún. Fuarthas ciontach é as bean óg RUC a dhúnmharú. Le linn na tréimhse a chaith sé i Long Kesh, ghlac sé páirt in agóidí ar son aitheantas mar chimí polaitiúla - The Blanket Protest agus The Dirty Protest. Agus i measc na príosúnaigh eile ar nós Bobby Sands a bhí in éineacht leis, d’fhás an Ghaeilge as "a tool of resistance". Labhraíonn Eoghan le Seachtain faoin saothar úr seo agus labhraíonn sé go hoscailte faoin tréimhse i bpríosún. See omnystudio....
What next for RTÉ as the ‘New Direction’ is revealed. 400 jobs for the chop – is that a threat to Nuacht TG4 agus do Raidió na Gaeltachta. Tá RTÉ féin sa nuacht go minic le bliain anuas, scannal i ndiaidh scannail, an bhfuil réiteach faighte acu anois? Labhraíonn Ciarán Dunbar le Conchúr Ó Faoláin agus le Róisín Ní Mhaoláin. Foclóir: Neamhspleách - independent Féiniúlacht - identity Pacáiste - package Rialtas - government Aibí - mature Seirbhís - service Brabús - profit Tithíocht - housing Tuara...
Ní gnáth rud é go mbeadh club CLG nuabhunaithe sa lá atá inniu ann ach ní gnáth club atá i gceist le East Belfast GAA – club chumann lúthchleas Gael in Oirthear Bhéal Feirste. Bunaithe sa bhliain 2020, tá an-rath ar an gclub – d'ainneoin dúshláin ar leith nach mbeadh ag gnáth club - bagairtí, buama bréige agus bolscaireacht. Ar phodchraoladh Seachtain, labhair Ciarán Dunbar le Rúnaí an chlub Irial Ó Ceallaigh agus iriseoir leis an BelTel, Liam Tunney. Láithreoir: Ciarán Dunbar Léiritheoir: Róisí...
Thall sa Bhreatain, tá na Tóraithe go mór ar chúl, agus tá Labour go mór chun tosaigh sna pobalbhreitheanna. Mar sin féin, is é Nigel Farage ó Reform UK, atá chun tosaigh sna ceannlínte - cén tionchar a bheas aige ar an olltoghchán thall i ndeireadh na dála? Labhair Ciarán Dunbar le Ciarán Ó Pronntaigh agus le hUrsula Ní Ní Shabhaois Láithreoir: Ciarán Dunbar Léiritheoir: Róisín Ní Mhaoláin Foclóir: Toghcheantar - constituency Cosúlacht - expectation Seasmhach - consistent Leadránach - boring Ti...
Chaith Eamonn Mallie breis agus caoga bliain ag obair mar iriseoir. Ina leabhar úr, ‘Eyewitness to War and Peace’, pléann sé na heachtraí a d’athraigh an pholaitíocht ó thuaidh. Labhraíonn sé le Ciarán Dunbar faoin tréimhse fhoréigneach sin agus faoi na mórscéalta a bhris sé. See omnystudio.com/listener for privacy information.
Scaoileadh Molly Martens agus Tom Martens saor ón bpríosún sna Stáit Aontaithe le déanaí. Ciontaíodh iad as dúnorgain Jason Corbett, fear as Luimneach. Labhraíonn Ciarán Dunbar leis an iriseoir Áine Ní Bhreisleáin leis an scéal seo a thabhairt chun solais. Láithreoir: Ciarán Dunbar Léiritheoir: Róisín Ní Mhaoláin Foclóir: seirbhísí éigeandála - emergency services na cúisithe - the accused triail - trial príosún - prison atriail - retrial dúnorgain - manslaughter admhaigh - admit féinchosaint - s...
Tá an comhaireamh fós ag leanúint ar aghaidh. Cinneadh mór le déanamh ag Simon Harris théis teip Shinn Féin. Labhair Ciarán Dunbar leis na hiriseoirí John Downing agus Conchúr Ó Faoláin faoin scéal is déanaí óna hionaid chomhairimh. Láithreoir: Ciarán Dunbar Léiritheoir: Róisín Ní Mhaoláin Foclóir: Comhaireamh - counting Toghchán - election Leigheas – heal Dul chun cinn - advancement Cáineadh - criticism Easpa - lack Todhchaí - future Baol - risk Seasamh - standing Tacaíocht - support Neamhspleá...
Rinne an Dr Fangzhe Qiu, agus a bhean chéile, iarracht a shaoránacht a bhaint amach sa tír seo trí Ghaeilge – ach bhí an-deacrachtaí acu. Thuig an Dr Qiu agus a bhean chéile go láithreach go mbeadh sé dúshlánach an sprioc seo a bhaint amach. Céard go díreach a tharla? Labhraíonn an Dr Qiu le Ciarán Dunbar faoina haistear teanga agus faoin saol atá aige in Éirinn le fiche bliain anuas. Láithreoir: Ciarán Dunbar Léiritheoir: Róisín Ní Mhaoláin Foclóir: Dícheall - Best endeavour. Mionlach - minorit...
Cá mbeimis gan CLG agus cluichí Gaelacha? An CLG ar an bhfód le 150 bliain agus in éineacht leis tá an LGFA – peil na mban - atá 50 bliain ar an saol anois. On this episode of Seachtain - le Ciarán Dunbar tá Paul Rouse, Ollamh in UCD a dhíríonn isteach ar an stair spóirt - agus Hayley Kilgallon, mic léinn PhD ar an LGFA. Foclóir: Foinse - source Iomáint - hurling Deighilt – split Caid: Another name for Gaelic football, usually referring to pre-codified varieties in the south west of Ireland Bunc...
Gráinne Ní Aodha and Conchúr Ó Faoláin join Ciarán Dunbar with their take on the European Election in Dublin. Tá 23 iarrthóir ag seasamh i dtoghcheantar na hEorpa i mBaile Átha Cliath. Tá ceithre shuíochán le líonadh agus tá triúr den cheathrar atá ann anois ag seasamh arís. Cé hiad na hiarrthóirí seo, cad é na hábhair is mó atá tábhachtach do vótálaithe na príomhchathrach agus cad atá na pobalbhreitheanna ag cur in iúl dúinn? Léirithe ag Róisín Ní Mhaoláin agus Tessa Fleming Some words you may ...
Ar an 7ú Mheitheamh, beidh deis ag pobal na hÉireann vótaí a chaitheamh sna toghcháin áitiúla agus Eorpach. Tá líon mór iarrthóirí ainmnithe sna toghcháin Eorpach ach níl ach 14 shuíochán ar fáil sa chás seo. Labhair Ciarán Dunbar leis na hiriseoirí John Downing agus Áine Ní Bhreisleáin faoin dá toghcheantar taobh amuigh de Bhaile Átha Cliath. Foclóir: Toghcheantar - constituency Canbhás - canvas Bruachbhaile - suburb Inimirce – immigration Stocaireacht - lobbying Iarrthóir - candidate Tithíocht...
Tháinig sé chun solais go raibh an PSNI ag déanamh monatóireacht ar thaifid ghutháin iriseoirí ar leith ó Thuaidh. Iriseoirí a bhí ag tógáil achrainn faoin fhórsa – de réir an fhórsa féin. Tá Ceardchumann na n-Iriseoirí, dlíodóirí agus anois – Amnesty International ag éileamh go mbeadh fiosrúchán ann maidir leis an PSNI a bheith ag déanamh faireachais ar iriseoirí. Labhair Ciarán Dunbar le Tessa Fleming. Foclóir: Fórsaí slándála - security forces Spiaireadóireacht - spying Claonpháirteachas - Co...
Ar an 17ú Bealtaine 1974, réab trí phléascadh ollmhóra trí chroílár Bhaile Átha Cliath agus phléasc buama eile taobh amuigh de theach tábhairne i mBaile Mhuineacháin. 50 bliana ar aghaidh, labhraíonn Caoimhín Ó Lochlainn faoi na cuimhní atá aige faoina mháthair agus an troid ar son na fírinne. Foclóir: Réab - erupt Pléascán - blast Rabhadh - warning Go sonrach – in detail Eachtra - incident Sochraid - funeral Troscán - furniture Spiorad – spirit Coitianta - common Aird – attention Fiosrúchán - i...
Tá suíomh nua Gaeilge lonnaithe sa Rúis ach tá amhras ann gur iarracht lag ar bholscaireacht atá ann. Tá ‘An Rúis Inniu’ ar fáil ar an suíomh ‘Pravda-IE'’. Ach an féidir linn na scéalta atá á phlé a chreidiúint? Céard go díreach é an mífháisnéis? Ar cheart dúinn imní a bheith orainn anseo in Éirinn nó an é gur chóir léamh faoi dhearcadh na Rúise? Láithreoir: Ciarán Dunbar Aíonna: Cathal Mac Coille agus Emmet Ryan Foclóir: Bréagfháisnéis - false information Bolscaireacht – propaganda Infheistíoch...
Tá teannas polaitiúil idir Éirinn agus an Ríocht Aontaithe arís is é inimirce is cúis leis. Maíonn rialtas na hÉireann go bhfuil an-chuid iarrthóirí tearmainn ag teacht isteach thar an teorainn agus go bhfuil an ceart ag Éirinn iad a chur ar ais arís. Tá an RA ag rá nach nglacfaidh siad leo agus gur fianaise é seo go bhfuil ‘Scéim Ruanda’ ag feidhmiú go maith. Láithreoir: Ciarán Dunbar Aíonna: Ursula Ní Shabhaois agus Amy Ní Riada Foclóir: Mídhleathach - illegal Ag lorg tearmann – seeking asylum...
Cúisíodh Lucy Letby i 2023 as seachtar leanbh a rugadh roimh am a dhúnmharú agus as iarrachtaí a dhéanamh seisear eile a mharú. Tharla na hionsaithe idir 2015 agus 2016. Tá Letby os comhair na cúirte agus í ag iarraidh achomhairc. Labhair Seachtain leis an iriseoir Emer Moreau faoin chás. Foclóir: Comharthaí – signs Aonad – unit Dé réir cosúlachtaí – by all appearances Ag dul amú – going wrong Láithreach – immediately Leathchúpla – one twin Athshlánú – resuscitate Nimhiú – poisoning Cárta comhbh...
Tháinig Sir Jeffrey Donaldson agus a bhean an Bhantiarna Eleanor Donaldson os comhair Cúirt Dúiche an Iúir Dé Céadaoin. Labhair Seachtain le Liam Tunney, iriseoir leis an Belfast Telegraph, a bhí i láthair sa chúirt ar maidin. Foclóir: Cúiseamh - charge gníomh ró-mhígheanasach – gross indecency ionsaithe mhígheanasacha - indecent assault íospartaigh líomhnaithe – alleged victim Gearánach - complainant Éigniú - rape Líomhnaítear – it is alleged Toiligh – consent Meargánta - reckless See omnystudi...
Deir aos óg na nGaeltachtaí go bhfuil siad á mbrú amach as na ceantair inár tógadh iad. De réir an ghrúpa feachtasaíochta BÁNÚ ní féidir le daoine óga teach a cheannach, teach a fháil ar cíos nó teach a thógáil mar gheall ar an easpa soláthar. Labhair Seachtain le Maitiú de Hál faoi na fadhbanna, na réitigh agus an tionchar ar mhuintir na háite. Host: Ciaran Dunbar Guest: Maitiú de Hál Foclóir: A chur ina luí - explain to people Ceap milleáin - scapegoat Sain-riachtanais – specific needs De hach...
Former DUP leader due to appear before Newry Magistrates' Court on a raft of sex crime charges - séanann sé go láidir na líomhaintí seo. Cad é atá ar eolas againn faoin chás go dtí seo? Cad iad na cúisimh atá curtha i leith Jeffrey Donaldson agus a bhean chéile? Láithreoir: Tessa Fleming. Tuairisceoir: Ciarán Dunbar Cúisimh - charges Liomháintí ghnéis - sexual allegations Anaithnideacht – anonymity Íospartach líomhnaithe - alleged victim Cúirt Chorónach - Crown Court Leid – inkling Ní mór do – I...
"Chuir siad fríd rud nár cheart dom a dul tríd.” Tá leithscéal gafa ag aerfort Bhaile Átha Cliath le húdar clúiteach Gaeilge as eachtra a thit amach ina raibh uirthi a próistéis brollaigh a thaispeáint go poiblí. Labhair Seachtain le Realtán faoin eachtra seo, faoina turas ailse agus faoina cuid scríbhneoireachta. Foclóir: Cnapáin - lumps A ceannsú - tame A dhíbirt - banish Cóir leighis – medical treatment Ar lár - missing Cíoch - breast Meáchan - weight Leacht – fluid Broin – womb Scanóirí - sc...
