Dzień z życia ukraińskiej aktorki. Warszawa uszami migrantki. Scenariusz, montaż, reżyseria: Oksana Cherkashyna Marcin Lenarczyk Wojtek Zrałek-Kossakowski Organizator/ka: Krytyka Polityczna * Słuchowisko zdobyło wyróżnienie w organizowanym przez Fundację Fonorama KONKURSIE NA NAJLEPSZE SŁUCHOWISKO 2024 ROKU ** Słuchowisko powstało jako część projektu „Warszawo, moja Warszawa” prowadzonego przez Jasną 10: Społeczną Instytucję Kultury Krytyki Politycznej w ramach realizacji zadania publicznego „Ró...
Aug 12, 2025•1 hr
To nie przypadek, że w Anglii grodzeniu dóbr ziemskich i lasów towarzyszyła rozbudowa kopalń węgla. Energia, żywność i praca od zawsze były ze sobą splecione: tanie paliwo pozwalało wdrażać do pracy maszyny i ścigać się na technologiczną produktywność; tania żywność z kolei pozwalała obniżać płacę. O tym, czy tania – i na czyj koszt – energia jest warunkiem rozwoju, czy węgiel przyniósł robotnikom wolność i wreszcie: czym są społeczności energetyczne – rozmawiamy z drą Agatą Stasik, socjolożką z...
Mar 30, 2025•36 min
Czy Polska Ludowa wyzwoliła Polki z okowów patriarchatu? Jakie wynagrodzenie należy się za pracę w domu? Jak - i od kiedy - kapitalizm kręci się dzięki bezpłatnej i niewidocznej pracy zwanej „obowiązkami domowymi”? I wreszcie co zrobić, by praca opiekuńcza przestała być „tania” - kosztem drugiego etatu babć, matek i córek, opowiada socjolożka, prof. Elżbieta Korolczuk z Uniwersytetu Södertörn w Sztokholmie i Ośrodka Studiów Amerykańskich UW. KILKA TANICH RZECZY Kapitalizm to system wyjątkowo efe...
Mar 09, 2025•37 min
Czy kapitalizm z niewolnictwem daje się pogodzić? Po której stronie była Polska, gdy Portugalczycy wycinali drzewa na Maderze, a Krzysztof Kolumb podbijał rdzenne ludy Ameryk? Czy praca i natura w PRL były tak samo tanie jak po drugiej stronie żelaznej kurtyny? W kolejnym odcinku Kilku tanich rzeczy dr Maciej Grodzicki, ekonomista z UJ i Polskiej Sieci Ekonomii, opowiada o „taniej pracy”: tej nad Wisłą i tej według autorów Historii świata w siedmiu tanich rzeczach . KILKA TANICH RZECZY Kapitaliz...
Mar 02, 2025•37 min
Dlaczego to dzięki Kartezjuszowi możemy jeść nuggetsy z kurczaka? Czy kapitalizm zaczął się od maszyny parowej – a może od apetytu na słodycze? Kto płaci za wszystkie tanie rzeczy, które system nam oferuje? Jak ludzie zaczęli pochłaniać całą planetę – i którzy ludzie konkretnie? W pierwszym odcinku podcastu o świeżo wydanej książce Raja Patela i Jasona Moore’a „ Historia świata w 7 tanich rzeczach” o tym wszystkim opowiada filozofka i socjolożka, prof. Ewa Bińczyk. KILKA TANICH RZECZY Kapitalizm...
Feb 23, 2025•47 min
W dwa lata od rozpoczęcia pełnoskalowej agresji Rosji na Ukrainę Dariusz Gzyra wraca do tematu pozaludzkiego wymiaru wojny. Niemal od początku w doniesieniach o niej, jak i spowodowanym nią masowym uchodźstwie, były obecne zwierzęta. Stopniowo jednak ich wizerunki i historie znikały z mediów. Dziś pojawiają się rzadko. W szesnastym – i ostatnim dla Krytyki Politycznej – odcinku podcastu „Ważne nieważne”, sięgniemy do dzienników i wierszy czasu wojny, zawartych w książce „Wojna 2022. Dzienniki, e...
Feb 23, 2024•1 hr 1 min
Tym razem rozmówczynią Dariusza Gzyry jest Edyta Bystroń, ilustratorka, rysowniczka, autorka komiksów, organizatorka warsztatów. W swojej twórczości porusza zagadnienia z dziedziny szeroko pojętej problematyki społecznej, kwestie związane z niesprawiedliwością systemu władzy czy eksploatacją zwierząt. Aktywnie uczestniczy oraz współtworzy wydarzenia promujące sztukę komiksową w Polsce. Dowiemy się jaki status w środowisku twórców i twórczyń komiksów ma tematyka związana ze zwierzętami i kto twor...
Jan 26, 2024•1 hr 12 min
Kolejny odcinek podcastu Dariusza Gzyry „Ważne nieważne” to zbiór (niedomkniętych) myśli na temat dopuszczalności wykorzystywania zwłok lub fragmentów zwierząt, w tym ludzi, w ramach sztuki, szczególnie sztuki krytycznej. Czy sztuce wolno w tym względzie więcej niż to ma miejsce w sferach poza nią? A może mniej? Jakie są przykłady wykorzystywania ciał zwierząt w sztuce? Jak artystki motywują sięganie po fragmenty zwłok jako tworzywa sztuki? Jakie cele chcą osiągnąć? Jakie ich uczucia, myśli, wąt...
Dec 22, 2023•46 min
Antybiotykooporność może pojawiać się naturalnie, jednak niewłaściwe i nadmierne stosowanie środków przeciwdrobnoustrojowych w ochronie zdrowia i w weterynarii powoduje wzrost skali tego problemu. Tak, antybiotyki stosowane są w hodowlach zwierząt, szczególnie w tych przemysłowych. Środki te stosowane są nie tylko w przypadkach chorób zwierząt, lecz także w celach profilaktycznych i jako stymulatory wzrostu. O antybiotykooporności, której przyczyną jest także sektor hodowlany, jest ten podcast....
Dec 05, 2023•16 min
Jak przekonywać do politycznych rozwiązań kryzysu, którego obywatele się boją lub wprost nie przyjmują do wiadomości? Czy widmo katastrofy mobilizuje do działania, a może zamyka nas w gorsecie bezpiecznych, choć błędnych odruchów i przekonań? Kto może opowiedzieć wizję "obwarzanka uzbrojonego" i czy można ją ludziom sprzedać niczym robota kuchennego, polityka lub proszek do prania? O niełatwych wnioskach z badania narracji "obwarzanka uzbrojonego" rozmawia ich autor, Bartosz Matyja z psycholożką...
Nov 29, 2023•39 min
Trzeci odcinek to próba odpowiedzi na pytanie, dlaczego za miliardami dotacji do szkodliwej produkcji żywności stoją klasyczni poeci z ich naiwnymi wizjami wiejskiej sielanki i czy liczby i prawa biologii wystarczą do przekonania świata o potrzebie zmiany. Słuchajcie podcastu, czytajcie Monbiota – a kotlet, sojowe latte, a nawet lokalny pomidor nigdy nie będą tym samym, co niegdyś. *** Georges Monbiot domaga się rewolucji w dziedzinie, o której myślimy dużo, ale nieczęsto systemowo, a już z pewn...
Nov 24, 2023•37 min
W odcinku pierwszym Michał Sutowski opowiada o tym, czym jest „rozrost agrarny”, dlaczego hodowla zwierząt na mięso i nabiał oznacza zagładę rzek, a także czemu od przemysłu ciężkiego i rolnictwa intensywnego gorsze jest tylko… rolnictwo „ekologiczne”. *** Georges Monbiot domaga się rewolucji w dziedzinie, o której myślimy dużo, ale nieczęsto systemowo, a już z pewnością nie politycznie. A przecież to co i jak jemy, a przede wszystkim kto i jak to wszystko produkuje, to sprawa życia i śmierci dl...
Nov 24, 2023•34 min
W drugim odcinku Paulina Januszewska rozmawia z prezeską Compassion in World Farming Polska. Małgorzata Szadkowska opowiada o działaniach, które ta organizacja – założona w 1967 r. przez brytyjskiego rolnika, Petera Robertsa, podejmuje w walce o przebudowę obecnego systemu żywności, poprawę dobrostanu zwierząt hodowlanych i odejście od przemysłowej produkcji mięsa. *** Georges Monbiot domaga się rewolucji w dziedzinie, o której myślimy dużo, ale nieczęsto systemowo, a już z pewnością nie polityc...
Nov 24, 2023•1 hr 5 min
Walka o prawa kobiet w Polsce trwa od lat mimo braku wsparcia ze strony większości polityków i polityczek, rosnącej siły przeciwników równości i wielu rozczarowań. Bo wiele kobiet, wiele osób i organizacji nie składa broni. Z dumą nazywają siebie feministkami i feministami, niestrudzenie działają na rzecz wszystkich kobiet w Polsce. Naszym obowiązkiem jest pamięć o ogromie pracy, która kiedyś została wykonana przez dzielne kobiety, dzięki którym mamy teraz - między innymi - prawa wyborcze. To sm...
Nov 07, 2023•19 min
Gdyby PO przed 2015 rokiem i PiS po 2008 roku uznały tę diagnozę rzeczywistości, żylibyśmy już w innym kraju. „Energetyka po prostu” Jakuba Wiecha to książka dość zachowawcza, ale na tle prawicowej publicystyki rozpiętej dziś między pseudowizjami „geopolityków” i fantazjami „suwerennistów” wydaje się ożywczo przyziemna i trzeźwa. Dla lewaków i centrystów czytających – poręczna jako bryk z energii, dżuli, watosekund, falowników i innych merit orderów.
Oct 27, 2023•39 min
Powiedzieć, że słowa współtworzą rzeczywistość i mają wpływ na sposób, w jaki myślą ludzie, to powtórzyć truizmy. Modyfikacje języka, porzucanie słów, poszerzanie znaczenia pojęć, neologizmy, to część procesu zmiany społecznej. Jest to także jedno z narzędzi różnych ruchów społecznych. Kontekst ruchu prozwierzęcego daje tu wiele materiału do przemyśleń. Kolejny odcinek podcastu „Ważne nieważne" Dariusza Gzyry zaczyna się wspomnieniem pewnej konferencji, na której pojawiły się słowa „ sentiokracj...
Oct 13, 2023•34 min
Mieszkanie dotyczy każdej i każdego. Dlaczego więc niektóre partie postanowiły potraktować kwestię mieszkaniową w swych programach marginalnie? Red. Mielczarek i Sitnicka zapraszają na przedwyborczy przegląd postulatów mieszkaniowych. Czy deregulacja prawa budowlanego pomoże obniżyć ceny mieszkań? Czy Donald Tusk raz na zawsze rozstrzygnął spór: prawem, czy towarem? A może prawem do własności? Kto zbuduje mieszkania społeczne i ile na to wyda?
Oct 06, 2023•42 min
Jako prawniczka i obrończyni praw kobiet od lat tłumaczę, dlaczego Konwencja Stambulska jest ważna i czemu jej przeciwnicy nie mają racji, a często nawet cynicznie manipulują, by podburzać przeciwko niej. Z wieloma argumentami trudno jest dyskutować – są zwyczajnie nieracjonalne lub nieprawdziwe. Dopóki jednak wiem, że wciąż wiele osób wierzy w chochoły w rodzaju „ideologii gender”, warto rozmawiać o tym, czym Konwencja jest naprawdę i czego obawiają się jej przeciwnicy. Dlatego postanowiłam po ...
Oct 03, 2023•14 min
Sześć lat po podpisaniu Konwencji Stambulskiej w 2017 roku Unia Europejska wreszcie ratyfikowała tę międzynarodową umowę w czerwcu 2023 roku. To ogromny sukces wszystkich zaangażowanych w działania na rzecz ratyfikacji osób: posłów i posłanek do Parlamentu Europejskiego; polityczek i polityków potępiających brak zdecydowanych działań w tym kierunku; organizacji pozarządowych alarmujących o skali przemocy wobec kobiet; ekspertek i ekspertów przypominających o ważności dokumentu i jego kompleksowo...
Sep 05, 2023•16 min
Czy małe mieszkanie to efekt kryzysu, a może świetny pomysł na jego rozwiązanie? Przykra konieczność, czy fajny, lifestyle’owy wybór w duchu minimalizmu? Czy prawa roszczeniowych lokatorów są nadmiernie chronione względem pokrzywdzonych właścicieli mieszkań? Jak przedstawiają to dziennikarze? I dlaczego w ogóle dopuszczają Krzysztofa Bosaka do dyskusji o polityce mieszkaniowej? Wspólnie z Pauliną Januszewską przyglądamy się mieszkaniowym opowieściom w polskich mediach i zastanawiamy jak kreują o...
Sep 01, 2023•52 min
Zastąpienie drewna węglem przyniosło rewolucję, której skutki odczuwamy do dziś - spora część świata żyje w dobrobycie nie znanym w historii, niestety przy okazji przegrzaliśmy planetę Zastąpienie drewna węglem przyniosło rewolucję, której skutki odczuwamy do dziś – spora część świata żyje w dobrobycie nie znanym w historii, niestety przy okazji przegrzaliśmy planetę. O historykach, którzy prześledzili początki największej transformacji energetycznej i o tym, co z ich opowieści wynika dla epoki ...
Aug 18, 2023•39 min
Odcinek wypełnia rozmowa Dariusza Gzyry z Elwirą Sztetner, artystką wizualną i aktywistką, od kilku lat intensywnie dokumentującą i komentującą nasze relacje z innymi zwierzętami. Kanwę rozmowy stanowią kolejne cykle jej prac, a więc misternie haftowane mózgi różnych istot („Anatomia świadomości”), fotograficzne portrety świń („Ćwiczenia z empatii”), układy dziecięcych zabawek, które przyuczają do szowinizmu i przemocy wobec zwierząt („To tylko zabawa”, „Dokąd one jadą”), a wreszcie poruszający ...
Aug 04, 2023•1 hr 11 min
Rozmowa z Kasią Pogorzelską i Adamem Ochwatem z Koła Młodych Inicjatywy Pracowniczej. W Polsce studiuje aktualnie 1,2 mln osób. Tymczasem osiem największych ośrodków akademickich oferuje łącznie jedynie 82 tysiące miejsc w domach studenckich. Kto może zdobyć miejsce w akademiku i ile to kosztuje? Gdy już się uda to jak tam przetrwać? A jakie są alternatywy? Z młodymi aktywistami Inicjatywy Pracowniczej rozmawiamy o bolączkach studentów na rynku mieszkaniowym, wypychaniu uczelnianych akademików n...
Jul 28, 2023•59 min
Podcast Michała Sutowskiego. Legendarne "Granice wzrostu" przestrzegające przed planetarną katastrofą ekologiczną ukazały się w Polsce na początku lat 70., niedługo po amerykańskiej premierze. W tym samym czasie, gdy Klub Rzymski wzywał do powściągnięcia niepohamowanego wzrostu produkcji i konsumpcji, władze PRL obiecywały obywatelom wolne soboty, ale przede wszystkim małego fiata i szynkę na stole. Głosy świadomych ekologicznie polskich lekarzy, przyrodników, ale i urbanistów wydawały się wołan...
Jul 14, 2023•44 min
Funkcjonowanie ferm wpływa na życie ludzi na wiele sposobów. Jednym z podstawowych problemów jest zanieczyszczenie środowiska naturalnego, co ma bezpośredni wpływ na codzienne życie lokalnych - choć nie tylko - społeczności. Fermy zamieniają w piekło życie tysięcy Europejek i Europejczyków żyjących w ich sąsiedztwie. Z powodu uciążliwości odorowych ludzie nie mogą wyjść na spacer z dzieckiem, otworzyć okna. Ale nie chodzi tylko o smród. Fermy to emisje szkodliwych gazów i pyłów zawieszonych, to ...
Jul 04, 2023•16 min
Kiedy powiedziałem znajomej, że chcę nagrać odcinek „Ważne nieważne” o opublikowanym w tym roku raporcie „Katolicy i boże zwierzęta”, usłyszałem, że mnie podziwia. Że też mam siłę i cierpliwość się tym zajmować. Owszem, miałem i mam, w końcu w mojej książce „Dziękuję za świńskie oczy” poświęciłem kwestiom religii sześć rozdziałów. Pisałem o niej również wielokrotnie w ramach publicystyki. Robię to dlatego, że nie jest wszystko jedno, co o zwierzętach myśli Kościół. I nie jest wszystko jedno, co ...
Jun 23, 2023•1 hr 10 min
Podcast Zuzanny Mielczarek i Kamila Trepki Co to są TBS-y? Kto je stworzył? A kto próbował zlikwidować? Towarzystwa Budownictwa Społecznego stanowiły wyróżniającą się innowację wśród prorynkowych reform „konstytucji mieszkaniowej” połowy lat 90. Program wzorowano na francuskich HLM-ach, niderlandzkich woningcorporaties, czy brytyjskich housing associations. Czy najem w TBS-ie był dobrą alternatywą dla kas mieszkaniowych i późniejszych kredytów hipotecznych? Co różni przestrzenie osiedli społeczn...
Jun 16, 2023•1 hr 18 min
Rozmawiając na temat funkcjonowania sektora hodowlanego, jego skutków i wpływu na planetę i środowisko, często porusza się problem emisji gazów cieplarnianych. Bo funkcjonowanie przemysłu hodowlanego jest odpowiedzialne za 14,5% globalnych emisji gazów cieplarnianych pochodzenia antropogenicznego. Inicjatorzy i inicjatorki Plan Based Treaty, czyli tzw. traktatu roślinnego, wzorowanego na słynnym Fossil Fuel Treaty mówią jasno: sama walka z paliwami kopalnymi, która dominuje międzynarodowy dyskur...
Jun 05, 2023•20 min
O tym, czy pracownicy sektora węglowego muszą być wrogami dekarbonizacji gospodarki, czy samorządowcy i społeczności lokalne mają wspólne interesy oraz co zrobić, żeby zielona transformacja nie powtórzyła błędów tej po 1989 roku - rozmawiam z drem Mateuszem Piotrowskim z "Pacjenta Europa". A także opowiadam o tym, czy historia może być nauczycielką ekologów i wszystkich obywateli po lekturze "History & Technology Journal". *** Eko-Pol: podcast z nieograniczoną odpowiedzialnością *** O wyzwan...
May 26, 2023•1 hr 3 min
Język nie tylko opisuje rzeczywistość. Język kształtuje rzeczywistość. Język może być także narzędziem przeciwdziałania dyskryminacji kobiet. Dlatego ważne jest używanie języka, który włącza, języka wrażliwego na płeć. A Unia Europejska i jej organy powinny dawać przykład. Niestety, takiego języka nadal nie używa się w dokumentach funkcjonujących w Parlamencie Europejskim, regulujących jego działanie. Dlatego napisałam do Przewodniczącej Parlamentu Roberty Metsoli w sprawie języka oficjalnych do...
May 02, 2023•15 min
