Eén filosoof staat centraal. Eén hoofdgast, één side-kick en één presentator gaan over zijn of haar denken in gesprek. Dat is het simpele recept van de Podcast Filosofie van het Centre Erasme.
Last refreshed: ⓘ
Follow this podcast in the Metacast mobile app to refresh it and see new episodes.
Don't just listen to podcasts. Learn from them with transcripts, summaries, and chapters for every episode. Skim, search, and bookmark insights. Learn more
"Verpest de feministe de goede sfeer door op seksistische momenten te wijzen? Of legt ze de kwade gevoelens bloot die onder de goede sfeer verborgen, verdrongen of ontkend worden? Komen er kwade gevoelens de kamer binnen wanneer iemand zijn of haar woede over bepaalde zaken uit? Of zou woede juist het moment kunnen zijn waarop de kwade gevoelens die door de dingen heen circuleren, op een bepaalde manier naar de oppervlakte worden gebracht?” Op deze manier breekt de hedendaagse filosoof Sara Ahme...
“Tijd is schepping of het is niets” Op deze manier drukte de Franse filosoof Henri Bergson uit dat tijd de bron van creativiteit is. Wat is volgens Bergson het verschil tussen deze scheppende tijd en de meetbare tijd? Waarom verhouden geest en lichaam zich tot elkaar als een violist tot een viool? En waarom is lachen een vorm van maatschappijkritiek? Te gast is Hein van Dongen De denker die centraal staat: Bergson
'De staat is niet de hoogste incarnatie van de Idee, zoals Hegel geloofde; de staat is niet een soort collectieve supermens; de staat is slechts een instantie die gerechtigd is macht en dwang te gebruiken … een instrument in dienst van de mens. Maar de mens is geenszins voor de staat. De staat is er voor de mens.” Op deze manier bood de Franse filosoof Jacques Maritain tegenwicht aan het totalitarisme in de twintigste eeuw en brak hij een lans voor mensenrechten. Waarom moeten we volgens Maritai...
"Het zijn de drie erkenningsvormen van liefde, recht en waardering die pas samengenomen de sociale voorwaarden scheppen waaronder menselijke subjecten tot een positieve instelling tegenover zichzelf kunnen komen. Want alleen door de cumulatieve verwerving van zelfvertrouwen, zelfrespect en zelfwaardering kan een persoon zich ongeremd begrijpen als een zowel autonoom als geïndividualiseerd wezen, en zich identificeren met haar wensen en doelen." Op deze manier drukt de Duitse filosoof Axel Honnet...
“Een vriend vertelt mij dat hij zijn broer heeft verloren, en ik word mij bewust van zijn pijn. Wat voor soort bewustzijn is dit? Ik wil mij hier niet bezighouden met de grond waarop ik dit lijden afleid. Misschien is zijn gezicht bleek en vertrokken, zijn stem zonder klank en gespannen. Misschien drukt hij zijn verdriet ook in woorden uit. Natuurlijk kunnen al deze dingen onderzocht worden, maar dat is niet mijn bedoeling hier. Ik wil weten — niet hoe ik tot dit bewustzijn kom — maar wat dit be...
“Ik was verantwoordelijk voor mijn lichaam en ook voor mijn ras, voor mijn voorouders. Ik bekeek mezelf met een objectieve blik, ontdekte mijn zwartheid, mijn etnische kenmerken - en mijn oren begonnen te tuiten: kannibalisme, geestelijke achterstand, fetisjisme, raciale gebreken, slavenschepen en vooral, vooral: de goedmoedige grijns van Y a bon banania .” Op deze manier drukte de filosoof Frantz Fanon uit, hoe door de blik van een wit persoon, het volle gewicht van racisme op hem neerdaalt. Wa...
"Theologie is antropologie” Zo zette de negentiende-eeuwse filosoof Ludwig Feuerbach de kern van zijn atheïstische project uiteen. Waarom is volgens Feuerbach religie een vorm van project en bestudering van religie dus een vorm van antropologie? Wat maakte dat Marx dankzij Feuerbach definitief van zijn geloof viel? Waarom is protestantisme al een eerste vorm van secularisatie? Te gast is Sem Krepel De denker die centraal staat: Feuerbach...
“Geschiedenis zou, wanneer we haar beschouwen als meer dan louter een verzameling van anekdotes en chronologieën, kunnen leiden tot een fundamentele verandering in de heersende visie op wetenschap.” Zo begint het beroemde werk Structure of Scientific Revolutions van Thomas Kuhn, waarin hij zijn theorie over de opkomst en neergang van wetenschappelijke paradigma’s uiteenzet. Waarom zijn wetenschappers volgens Kuhn juist bijna nooit bezig met falsificeren, zoals Karl Popper beweert? Hoe kwam hij a...
"Het leven is lijden" Op deze manier drukte Siddharta Gautama, de Boeddha, uit dat de mens in een oneindige cyclus zit van geboren worden, leven en sterven. Waarom was de verlichting die de Boeddha bereikte een bevrijding voor hemzelf en alle wezens? Denkt de Boeddha nou dat er een zelf is of juist niet? En op welke manier ontketende hij een revolutie tegen de hindoeistische religieuze en maatschappelijke kaders? Te gast is Michel Dijkstra De denker die centraal staat is de Boeddha...
"Dezelfde monotonie, dezelfde onbeweeglijkheid in de verre sterren. De eeuwigheid voert in het oneindige onverstoorbaar dezelfde shows op." Op deze manier drukte de Franse revolutionair en filosoof Louis Blanqui uit dat oneindigheid niet alleen aanlokkelijk, maar ook beangstigend of verlammend kan zijn. Wat is het verschil tussen het werkelijk oneindige en potentieel oneindige? Waarom kunnen we ons makkelijker een eeuwige hel, dan een eeuwige hemel indenken? En wat hebben Kant, Nietzsche en Camu...
“We moeten de ervaring beschermen tegen de filosofie” Op deze manier drukte de Amerikaanse filosoof en psycholoog William James uit wat de kern van zijn project is. Wat bedoelt James met de door hem geïntroduceerde term “ stream of consciousness ”? Waarom moeten we filosofische ideeën beoordelen op hun cash value ? Waarom willen we als mensen altijd theoretiseren over ervaringen en zo van percepten naar concepten gaan? Te gast is Hein van Dongen De denker die centraal staat: James...
“Ik denk niet dat de wereld of de wetenschappen voor mij ooit een aanleiding zouden zijn voor filosofische problemen. Wat voor mij filosofische problemen oproept, zijn de zaken die andere filosofen beweren over de wereld of de wetenschappen” Op deze manier bekritiseerde de Britse filosoof G.E. Moore het idealisme dat volgens hem alom vertegenwoordigd is in de filosofie. Wat houdt de common sense- filosofie in die Moore tegenover het idealisme stelt? Waarom is common sense iets anders dan boerenw...
Gast Guido Vanheeswijck duikt in de onverwachte populariteit van René Girards theorieën onder invloedrijke tech-miljardairs en politieke figuren als Peter Thiel en JD Vance. Hoewel zij Girards diagnose van menselijke mimetische begeerte als drijfveer voor conflict erkennen, negeren zij zijn oproep tot innerlijke bekering en zelfreflectie. In plaats daarvan gebruiken ze zijn werk, gecombineerd met ideeën van Carl Schmitt en Leo Strauss, om een elite-gestuurd, actiegericht en soms antidemocratisch model voor maatschappelijk leiderschap te rechtvaardigen, dat geweld en polarisatie in de hand werkt in plaats van het te overwinnen. Dit staat haaks op Girards nadruk op nederigheid en transformatie.
"Dan hebben ze misschien iets meer honger in Afrika, maar hier niet”, stelde Geert Wilders in een van de verkiezingsdebatten. Het was de slotzin van een betoog om te bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking, een potje dat zo langzamerhand toch een keer leeg moet zijn, als je ziet hoe vaak daar al niet geld uitgehaald is. Hoe walgelijk de uitspraak ook, het appelleert aan een vraag die je wel met recht kan stellen: zit er een grens aan de compassie die je kan hebben met anderen, als het jezelf gaa...
Kijk deze aflevering ook op youtube! https://youtu.be/kO4U-l-0Iek Botox, fillers, iets aan je neus laten doen, grotere borsten, een buttlift, haarimplantaten. Het is steeds normaler om wat aan je lichaam te verbouwen. En niet alleen voor mensen bij wie alles wat meer is gaan hangen; ook jongeren optimaliseren graag hun voorkomen. Want waarom met een te klein/groot/dik of dun lichaamsdeel lopen als je het ook kan aanpassen? Het is letterlijk de meest uiterlijke vorm van maakbaarheidsdenken. Het b...
De wereld staat in veel opzichten in de fik. We hebben te maken met razendsnel veranderend klimaat – in ecologische, maatschappelijke, politieke en geopolitieke zin. Al deze ellende kan voor een onrust zorgen in je persoonlijke leven. Het slechte nieuws buitelt over je heen, de onzekerheid is groot. Hoe hou je je te midden van al dat geweld staande? Hoe zorg je dat er ruimte blijft voor je eigen persoonlijke ontwikkeling? Moet je je afsluiten voor alles wat er om je heen gebeurt? Of moet je je n...
Bekijk deze aflevering ook op Youtube: https://youtu.be/9piSAZbUwUU Natuur en klimaat zijn thema’s waarbij je vooral moeizame blikken krijgt. Want het gaat natuurlijk snel over wat allemaal niet goed gaat – en dat is helaas veel. Opwarming van de aarde, afname biodiversiteit, het verdwijnen van landschappen. En het wordt snel technisch en beschouwend: CO2-uitstoot, toxische stoffen, planetaire grenzen. Als we niet uitkijken wordt de natuur niet meer dan technisch studieobject. “Mijn haren rijzen...
Bekijk deze aflevering ook op Youtube: https://www.youtube.com/watch?v=MvrPQiTNfp0&t=1s De op-een-na meest vertaalde Nederlandse auteur? Jan van Ruusbroec! De verzuiling ligt ver achter ons. De samenleving is niet meer opgedeeld in een protestante, katholieke en socialistische werelden. Maar dat betekent niet dat er geen subsamenlevingen bestaan. De lijnen lopen niet meer langs religie of levensbeschouwing, maar langs opleidingsniveau, inkomen, leefstijl. “Probeer een BBB’er maar eens een bi...
Kijk ons nu ook op YouTube: https://youtu.be/6nzosp1wKrI?si=usdJC_l8HNlauvgW Fascist was lange enkel een scheldwoord. Het fascisme van de jaren 30 en 40 lag ver achter ons en dus was de term alleen nog in gebruik om een tegenstander zwart te maken. De laatste tijd echter neemt de serieuze aandacht voor fascisme weer toe. Zo waarschuwt Timothy Snyder, hoogleraar geschiedenis in Toronto en eerder aan Yale en een van de meest toonaangevende auteurs over Europa in de 20ste eeuw, voor hedendaags fasc...
Filosoof Marc de Kesel duikt met Allard Amelink en Willem de Witte in Georges Bataille's provocerende ideeën over geweld. De discussie omvat onze fascinatie voor geweld in media en politiek, Bataille's radicale filosofie van het zijn en zijn kritiek op westerse denkwijzen die eindigheid ontkennen. De aflevering onderzoekt hoe "transgressie" in moderne culturen vaak wordt geëconomiseerd en wat we kunnen leren van "zinloos geweld" en mystieke ervaringen.
Bekijk deze aflevering ook op Youtube: https://studio.youtube.com/video/B2x-7nUYsl8/edit De sterke man heeft de wind in de rug: Poetin, Trump, Orban, Erdogan. Maar ook in Nederland. Steeds meer Nederlanders verlangen naar een sterke, autoritaire leider. Uit recent onderzoek van HCSS blijkt dat de helft van Nederlanders het eens of deels eens is met de stelling dat we in Nederland behoefte hebben aan zo’n soort leider. "Het gaat er niet om grote dingen te doen, maar om kleine dingen groots te doe...
De zomer ligt nu echt achter ons en dat betekent dat we weer de draad oppakken met de Podcast Filosofie. We starten dit seizoen met een speciale reeks. Negen weken lang kijken we door de ogen van mystieke denkers naar de wereld van nu. De terugkeer van de sterke man, ecologisch bewustzijn, fascisme, persoonlijke groei in chaotische tijden. We kijken naar wat denkers uit de afgelopen eeuwen ons hierover te vertellen hebben. Daarbij hoor je over filosofen die we al eerder bespraken, zoals George B...
“Wetenschap werd pas mogelijk nadat het oog van de ziel verblind raakte voor het leven .” Op deze manier drukte de Duitse filosoof Ludwig Klages uit dat de rede en de wil uiteindelijk vijandig staan ten opzichte van het leven. Waarom leidt de rede tot een vernietiging van het leven? Waarom hield hij al in 1912 een pleidooi voor ecologisch bewustzijn? Hoe kunnen we leven vanuit het bewustloze onbewuste? Te gast is Rico Sneller De denker die centraal staat is Klages...
“De voornaamste vijand van de platte ontologie is het taxonomische vooroordeel dat er bij voorbaat van uitgaat dat de wereld moet worden opgedeeld in een klein aantal radicaal verschillende soorten entiteiten” Op deze manier drukt de hedendaagse Amerikaanse filosoof Graham Harman uit dat de werkelijkheid uit objecten bestaat en dat de mens hierop geen uitzondering is en dus geen verheven status geniet. Wat houdt de object-georiënteerde ontologie van Harman in? In welke zin is het speculatief-rea...
“Uiteindelijk wordt het kwade niet zozeer gedaan door slechte mensen, maar door goede mensen, die zichzelf niet kennen en zich onvoldoende verdiepen” Op deze manier drukte Reinhold Niebuhr uit dat we bescheiden moeten zijn met onze pretenties, ook als we het goede voor ogen hebben. Hoe voorkomt een onrustig geweten volgens Niebuhr dat we doorslaan in cynisme of utopisme? Waarom moeten we lachen om ons falen? En waarom zagen Martin Luther King, Jimmy Carter, John McCain en Barack Obama Niebuhr al...
“Wee! Er komt een tijd dat de mens de pijl van zijn verlangen niet meer over de mens heen schiet en dat de pees van zijn boog verleerd zal hebben te snorren! Ik zeg jullie: men moet nog chaos in zich dragen om een dansende ster te kunnen baren.” Op deze manier drukte Friedrich Nietzsche uit dat een leven van alleen maar comfort een dood leven is. Hoe moeten we omgaan met spanning en frictie in ons leven? Wat voor gevolgen heeft ons streven naar een zorgeloos leven op geopolitiek en economie? En ...
"De krokodil werpt een kritische blik op de mens, die onze pretentie dat wij een superieure soort zijn die boven de voedselketen verheven is, tempert en ons opvat als niets anders dan een dier, een bepaald soort voedsel weliswaar: voedsel met kapsones." Op deze manier rekent de Australische filosoof Val Plumwood af met ons antropocentrisme. Waarom is dualisme in ons denken volgens Plumwood zo problematisch? Hoe geeft het feit dat we eetbaar zijn ons een andere houding ten opzichte van onze omgev...
“Vrijheid is niet hetzelfde als keuzevrijheid (..) Vrijheid is iets dat plaatsgrijpt in de vanzelfsprekende noodzakelijkheid van het eigen zelf, hetgeen betekent dat vrijheid bewuste noodzakelijkheid is. Deze notie werd veel beter uitgedrukt door Luther toen hij zei: ‘Hier sta ik, ik kan niet anders.’” Deze manier van denken over vrijheid maakte Merab Mamardasjvili “de vrijste man van de Sovjet-Unie”. Wat bedoelt Mamardasjvili met de topologie van het denken? Wat houdt zijn eigen denkstijl, “bew...
"Mijn verhandeling is dus een antwoord op degenen die veelheid verdedigen, en ik betaal ze terug wat ze verdienen en nog meer ook. Mijn doel is om te laten zien dat hun idee dat er een veelheid is, wanneer je dit ver genoeg doorvoert, nog absurder is dan het idee dat alles één is." Op deze manier voert Plato de presocratische filosoof Zeno van Elea op, als iemand die fundamentele aannames aan het wankelen brengt. Wat leert Zeno’s beroemde paradox over Achilles en de schildpad ons over oneindighe...
“O heer, als u recht bent, wie durft er dan krom te zijn?” Op deze manier drukte de Chinese filosoof Confucius uit dat het ethische en politieke onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Waarom beschouwt Confucius medemenselijkheid als de hoogste deugd? Waarom zijn weg, in tegenstelling tot het taoïsme, zich op de studie van het verleden? En hoe kan het dat democratie er niet in zit bij het confucianisme? Te gast is Michel Dijkstra De denker die centraal staat is Confucius...
