12 Feabhra 2022 (Tír Eoghain)

Nuacht Mhall. Príomhscéalta na seachtaine, léite go mall.

*

Inniu an dara lá déag de mhí Feabhra. Is mise Niall Ó Siadhail.

Deirtear go bhfuil Uachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá, Joe Biden, chun ordú forghníomhaithe a shíniú a scaoilfidh seacht mbilliún dollar de chúlchiste Afganastánach. D’fhág rialtas daonlathach deireanach na hAfganastáine an t-airgead i mbanc an Chúlchiste Fheidearálaigh i Nua-Eabhrac agus tá sé calctha ó shin i leith mar ní raibh sé soiléir cé leis an t-airgead. Anois, ceaptar go roinnfear an t-airgead idir íospartaigh sceimhlitheoireachta i Meiriceá, mar shampla daoine muinteartha leo siúd a fuair bás san Ionad Trádála Domhanda in 2001, agus daoine leochaileacha san Afganastáin féin – fad is nach mbeidh an Talaban ábalta lámh a leagan air.

D’fhógair Cressida Dick go mbeidh sí ag éirí as a post mar Choimisinéir na bPóilíní i Londain i ndiaidh do Mhéara Londan Sadiq Khan insint di nach bhfuil muinín aige aisti. Cé gurb í Dick an chéad bhean riamh sa ról, tharla go leor scannal le déanaí a nochtann cultúr nimhiúil san fhórsa maidir le gnéasachas agus ciníochas. Dhúnmharaigh oifigeach de chuid an fhórsa Sarah Everard beagnach bliain ó shin, agus cáineadh an fórsa go minic as an dóigh a caitheadh le mná. Roinn oifigigh eile grianghraif de dheirfiúracha a dúnmharaíodh i bpáirc i dtuaisceart Londan. Bhí Dick ina ceannasaí nuair a maraíodh Jean Charles de Menezes in 2005. Fuair an Bhrasaíleach óg bás mar cheap na póilíní gur sceimhlitheoir a bhí ann, rud a bhí go hiomlán bréagach.

Cúrsaí scannánaíochta anois. Fuair roinnt Éireannach ainmniúchán do ghradam Oscar an tseachtain seo. Ainmníodh Ciarán Hinds ó Bhéal Feirste Thuaidh agus Jessie Buckley ó Chill Airne sa chatagóir “aisteoir tacaíochta is fearr” agus an t-amhrán “Down To Joy” leis an cheoltóir conspóideach Van Morrison sa chatagóir “amhrán nua is fearr”. Fuair an scannán Belfast, ina léirítear tús na dTrioblóidí trí shúile buachalla óig, seacht n-ainmniúchán san iomlán, “script scannáin nua is fearr”, “scannán is fearr” agus “stiúrthóir is fearr” san áireamh, agus ciallaíonn sé sin go bhfuil ainmniúcháin ag Kenneth Branagh i níos mó catagóirí ná aon duine eile, cé nár bhain sé Oscar go fóill. Ar an drochuair, níor éirigh le Ruth Negga ná Caitríona Balfe ainmniúchán a fháil. Dúirt an t-iriseoir Malachy Clerkin gur léir go bhfuil claonadh frith-Mhuineacháin ag an Acadamh.

*

Léirithe ag Conradh na Gaeilge i Londain. Tá script ar fáil i d'aip phodchraolta.

*

GLUAIS

ordú forghníomhaithe - executive order

cúlchiste - reserve (of money)

calctha - frozen (of funds)

gnéasachas - sexism

sceimhlitheoir - terrorist

conspóideach - controversial

claonadh frith-Mhuineacháin - anti-Monaghan bias