Er ging dit jaar het een en ander mis bij de uitreiking van de Nobelprijs Scheikunde. Uren voor de officiële bekendmaking lekte al uit dat Moungi Bawendi, Louis Brus en Alexei Ekimov de prijs zouden krijgen. Het trio werd bekroond voor de ontdekking en productie van zogeheten quantumdots, deeltjes die zo klein zijn dat hun grootte de eigenschappen bepaalt. Deze quantumdots hebben al vele toepassingen, van qled-beeldschermen tot aan zonnepanelen. Presentatie: Gemma Venhuizen Gasten: Laura Wismans...
Oct 04, 2023•18 min•Season 4Ep. 262
De Fransman Pierre Agostini, de Hongaar Ferenc Krausz en de Française Anne L'Huillier hebben samen de Nobelprijs voor Natuurkunde gewonnen. Ze hebben een manier ontwikkeld om via ultrakorte lichtpulsen de beweging van elektronen te ontrafelen. Die lichtpulsen zijn zo kort dat ze worden uitgedrukt in de kleinste fractie van een seconde: de attoseconde. Presentatie: Gemma Venhuizen Gasten: Laura Bergshoef & Sander Voormolen Redactie & montage: Jeanne Geerken Zie het privacybeleid op https:...
Oct 03, 2023•17 min•Season 4Ep. 261
De Hongaarse biochemicus Katalin Karikó en de Amerikaanse immunoloog Drew Weissman winnen dit jaar samen de Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde. Zij ontdekten de cruciale aanpassingen aan mrna die de ontwikkeling van mrna-vaccins mogelijk hebben gemaakt. Een fundamenteel nieuwe manier om vaccins te maken, die van grote waarde bleek tijdens de coronapandemie. Eerder maakten wij deze aflevering over rna-vaccins: De winst van corona: sterke RNA-vaccins . Presentatie: Gemma Venhuizen Gasten: N...
Oct 02, 2023•21 min•Season 4Ep. 260
Pijn die langer dan drie maanden aanhoudt, wordt - ongeacht de oorzaak - gezien als zelfstandige ziekte, onder de noemer chronische chronische pijn. Een complexe aandoening waarbij het zenuwstelsel op verschillende niveaus ontregeld is en pijnstillers vaak niet werken. Wat weten we over de oorzaken en oplossingen? En wat leert chronische pijn ons over de verstrengeling van lichaam en geest? Presentatie: Gemma Venhuizen Gasten: Niki Korteweg & Nienke Beintema Redactie & montage: Jeanne Ge...
Sep 27, 2023•45 min•Season 4Ep. 259
Over spectaculaire lanceringen en bijzondere ontdekkingen uit ruimtemissies horen we veel. Minder vaak horen we over wat er onderweg allemaal mis kan gaan: van crashen tot per ongeluk uitgezet worden. En wat gebeurt er eigenlijk met een ruimtesonde wanneer het werk erop zit? Presentatie: Gemma Venhuizen Gasten: Bruno van Wayenburg & Laura Bergshoef Redactie & montage: Jeanne Geerken Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan naar onze ombudsman via ombudsman@n...
Sep 20, 2023•41 min•Season 4Ep. 258
Het is het jaar 911. Aan de oever van de rivier de Epte staat koning Karel de Eenvoudige tegenover een leger woeste Deense zeerovers. Daar moet Karel een keuze maken, die de toon zet voor de rest van de middeleeuwen. Gaat hij vechten, of onderhandelen? Vandaag hoor je bij Onbehaarde Apen de eerste aflevering van Wilde Eeuwen , waarin Hendrik Spiering je meeneemt door de middeleeuwen. Elke woensdag verschijnt een nieuwe aflevering. De tweede aflevering kun je nu al via de NRC Audio app beluistere...
Sep 13, 2023•30 min•Season 4Ep. 257
Sommige academici waarschuwen voor wat zij “wokisme" binnen de academische sfeer noemen, anderen wijzen erop dat universiteiten grote sommen geld van autocratische regeringen ontvangen. Nog anderen voelen zich bedreigd door het toenemende scepsis jegens de wetenschap of intimidatie via sociale media. Academische vrijheid is essentieel voor het bedrijven van wetenschap. Maar wat betekent het begrip eigenlijk, en hoe kunnen we de vrije wetenschap beschermen? Presentatie: Gemma Venhuizen Gasten: Sj...
Sep 06, 2023•45 min•Season 4Ep. 256
Suiker stond aan de basis van het kapitalisme en de slavernij. Staten en bedrijven hebben er alles aan gedaan om ons verslaafd te maken en te houden. Inmiddels weten we hoe ongezond suiker is. Toch is de sector nog altijd gigantisch. Waarom heeft de suikerindustrie nog altijd zoveel macht over ons? Presentatie: Gemma Venhuizen Gasten: Bart Funnekotter & Martine Kamsma Redactie & montage: Jeanne Geerken Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan naar onze ombud...
Aug 30, 2023•52 min•Season 4Ep. 255
Het is een bekend gezicht in met name in de Randstad: de halsbandparkiet. En hij verspreidt zich langzaam, maar zeker. Ze komen van nature niet in Nederland voor en dus noemen we ze invasieve exoten. Stel dat we ze moeten gaan bestrijden, waarom eten we ze dan niet op? Presentatie: Gemma Venhuizen Gasten: Joel Broekaert & Martine Kamsma Redactie en montage: Elze van Driel & Jeanne Geerken Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan naar onze ombudsman via ombud...
Aug 23, 2023•51 min•Season 4Ep. 254
De pizza is de trots van Italië. Hier is de pizza de koning van het vriesvak. Steeds vaker duiken in de supermarktvriezer zogenaamde “gezonde" variaties op. Maar hoe gezond kan zo’n ultrabewerkte diepvriespizza nu echt zijn? Presentatie: Laura Wismans Gast: Martine Kamsma Redactie & montage: Jeanne Geerken Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info ....
Aug 16, 2023•21 min•Season 4Ep. 253
Op de basisschool haalde Gemma Venhuizen een tien voor haar spreekbeurt over vliegenmeppers, waarvoor ze een hele verzameling van de kleurrijke en dodelijke apparaten aanschafte. In deze aflevering vertelt ze waarom de meeste vliegenmeppers niet goed werken, en hoe dit welbekende object ooit als statussymbool fungeerde. Presentatie: Laura Wismans Gast: Gemma Venhuizen Redactie en montage: Jeanne Geerken Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op ...
Aug 09, 2023•23 min•Season 4Ep. 252
Het ervaren van kleuren als je bepaalde getallen of woorden ziet. Of het horen van geluiden bij het zien van stille beelden. Het is zijn voorbeelden van synesthesie, waarbij je zintuigen op een onverwachte manier geprikkeld worden. Wat gebeurt er daarbij precies in je hoofd? Presentatie: Gemma Venhuizen Gast: Sander Voormolen Redactie en montage: Elze van Driel Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan naar onze ombudsman via ombudsman@nrc.nl Zie het privacybeleid op...
Aug 02, 2023•19 min•Season 4Ep. 251
Het schrift ontstond rond 3500 voor Christus. Eerst schreven mensen op papyrus en kleitabletten, inmiddels publiceren we op internet. Maar nog altijd zijn we gefascineerd door die onmisbare uitvinding van het schrift. Hoe zijn we er eigenlijk achter gekomen wat mensen zo lang geleden opschreven? En wat is er nog niet ontcijferd? Presentatie: Gemma Venhuizen Gast: Bart Funnekotter Redactie en montage: Elze van Driel Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan naar onze ...
Jul 26, 2023•24 min•Season 4Ep. 250
Gedachtenlezen staat hoog op het lijstje van meest felbegeerde superkrachten. Maar hoe ver is de wetenschap met het uitlezen van iemands hersenpan? Wetenschapsredacteur Niki Korteweg kocht een bijzondere headset en testte het uit. Presentatie: Laura Wismans Gast: Niki Korteweg Redactie en montage: Jeanne Geerken Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info ....
Jul 19, 2023•22 min•Season 4Ep. 249
Violen bestaan al vijfhonderd jaar. En al eeuwenlang wordt de Stradivarius gezien als de allerbeste. Maar waarom eigenlijk, en klopt dat wel? Kun je dit instrument eruit halen bij een blinde test? Wetenschapsredacteur Hendrik Spiering laat horen wat een instrument goed maakt. Presentatie: Gemma Venhuizen Gast: Hendrik Spiering Redactie en montage: Elze van Driel Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan naar onze ombudsman via ombudsman@nrc.nl Zie het privacybeleid o...
Jul 12, 2023•22 min•Season 4Ep. 248
Iedere cappuccinoliefhebber wil graag dat perfecte laagje geschuimde melk. Tegenwoordig kan dat met volle melk, havermelk, sojamelk, magere melk: voor ieder wat wils. Wetenschapsredacteur Laura Wismans worstelde met het creëren van dat mooie laagje en vroeg zich af wat de natuurkunde achter dat opschuimen is. En hoe techniek en melksoort kunnen helpen. Presentatie: Gemma Venhuizen Gast: Laura Wismans Redactie en montage: Elze van Driel Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek...
Jul 05, 2023•20 min•Season 4Ep. 247
Anderhalf miljoen jaar geleden verloor de mens zijn haar, althans het overgrote deel ervan. Met alle gevolgen van dien. Kinderen konden zich niet meer vasthouden aan de pels van hun ouders. Ook de kleur en de dikte van onze huid veranderde. En natuurlijk ontstond de menselijke haargrens. Waarom werd de mens een onbehaarde aap? Presentatie: Gemma Venhuizen Gasten: Lucas Brouwers & Hendrik Spiering Redactie en montage: Elze van Driel Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek...
Jun 28, 2023•54 min•Season 4Ep. 246
We zijn er allemaal de eerste maanden van ons leven begonnen. Toch blijft de baarmoeder een mysterieus en miskend orgaan. Ziektes als endometriose worden nog altijd te snel weggezet als vrouwenkwaaltjes en menstruatiebloed wordt nauwelijks onderzocht. En dat heeft alles te maken met de wrede geschiedenis van zwangerschap en abortus, waarin de baarmoeder nooit écht van de vrouw was. Shownotes: Trudy Dehue: 'Ei, foetus, baby' Leah Hazard: 'Oorsprong' Presentatie: Gemma Venhuizen Gasten: Martine Ka...
Jun 21, 2023•46 min•Season 4Ep. 245
Olifanten kunnen over kilometers afstand met elkaar communiceren, koeien groeten elkaar wanneer ze op stal staan en in een lab in Leiden praten vinken met robotvogels. Taal zien we altijd als een typisch menselijk verschijnsel. Maar klopt die aanname wel? Shownotes: Songs of the Humpback Whale - Roger Payne 52 Hertz Whale Verder lezen over taal bij dieren: Tecumseh Fitch Animal cognition and the evolution of human language: why we cannot focus solely on communication in Philosophical Transaction...
Jun 14, 2023•54 min•Season 4Ep. 244
Wind en zon zijn onuitputtelijke bronnen van energie. Maar je krijgt die energie bijna nooit in de juiste hoeveelheid, op het juiste moment. Een nieuw type batterij met gigantische afmetingen zou daarbij kunnen helpen. Maar gaat de ontwikkeling wel snel genoeg? Presentatie: Gemma Venhuizen Gasten: Laura Wismans & Erik van der Walle Redactie & montage: Jeanne Geerken Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-n...
Jun 07, 2023•43 min•Season 4Ep. 243
Op school leerde je dat X- en Y-chromosomen het geslacht bepalen : vrouwen hebben twee X-en en mannen hebben een X en een Y. Maar er zijn diersoorten waarbij de mannetjes géén Y-chromosoom hebben. De woelmuis bijvoorbeeld. Hoe ontstaan er geslachten zonder y-chromosoom? En hoe stabiel is het krimpende Y-chromosoom van de mens eigenlijk? Presentatie: Laura Wismans Gasten: Gemma Venhuizen & Maaike Kempeneers Redactie & montage: Jeanne Geerken Zie het privacybeleid op https://art19.com/priv...
May 31, 2023•40 min•Season 4Ep. 242
Linnaeus schiep orde in de biologie met zijn ingenieuze systeem van geslachtsnamen en soortnamen. En zelfs nu nog, 245 jaar na zijn dood, is de Zweedse botanicus Linnaeus de meest invloedrijke persoon op Wikipedia. Wie was deze uitgesproken en soms ijdele man? Hebben wij nog geen aflevering gemaakt over jouw favoriete bioloog? Laat het ons weten via Twitter, @nrcwetenschap . Presentatie: Laura Wismans Gasten: Gemma Venhuizen & Hendrik Spiering Redactie & montage: Jeanne Geerken Zie het p...
May 24, 2023•51 min•Season 4Ep. 241
We zien het christendom als een strak georganiseerde kerk, met eeuwenoude tradities die vanaf de ontstaansperiode onveranderd zijn. Maar iedere tijd had zijn eigen christendom. Vooral de eerste duizend jaar van de religie waren lang niet zo ordelijk als we denken. Sterker nog: de religie maakte toen een aantal intensieve transformaties door. Heeft het christendom wel een ware identiteit? Presentatie: Gemma Venhuizen Gasten: Hendrik Spiering & Bart Funnekotter Redactie & montage: Jeanne G...
May 17, 2023•51 min•Season 4Ep. 240
Stel je voor: een stukje materiaal dat kan rekenen, een gevaar weet te herkennen of je onzichtbaar kan maken - zonder dat het elektriciteit nodig heeft. Wetenschappers hebben met metamaterialen structuren ontwikkeld die niet in de natuur voorkomen. Hoe ontwerp je zoiets? En wat kunnen we nu en in de toekomst allemaal met metamateriaal? Presentatie: Gemma Venhuizen Gasten: Dorine Schenk & Laura Wismans Redactie en montage: Jeanne Geerken Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en d...
May 10, 2023•40 min•Season 4Ep. 239
Bossen noemen we de longen van de aarde en bomen planten wordt gezien als wondermiddel tegen klimaatverandering. Initiatieven schieten al jaren als paddenstoelen uit de grond om onder andere te compenseren voor al onze zonvakanties. We denken dat bossen ons zullen redden, maar is dat wel terecht? Presentatie: Gemma Venhuizen Gasten: Jan van Poppel & Marcel aan de Brugh Redactie en montage: Elze van Driel Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan naar onze ombudsm...
May 03, 2023•43 min•Season 4Ep. 238
Met Koningsdag kleurt het land oranje, op Prinsjesdag passeert de glazen koets: het zijn de bekende taferelen van de Nederlandse monarchie. Maar naast die staatsrechtelijke plichten en een hoop uiterlijk vertoon gaat koningschap ook gepaard met symbolische, bijna magische rituelen. Maar waar kijken we eigenlijk naar? Waar komt de magie rondom het koningschap vandaan? Presentatie: Gemma Venhuizen Gasten: Hendrik Spiering & Bart Funnekotter Redactie en montage: Elze van Driel & Jeanne Geer...
Apr 26, 2023•45 min•Season 4Ep. 237
Kleine beestjes die grote problemen veroorzaken: teken. Ze bijten zich in je vast, zuigen bloed op en kunnen in het vervelendste geval ziektes overdragen, zoals de ziekte van Lyme. Dat kun je met wat simpele acties voorkomen, voordat je naar buiten stapt voor een wandeling door het hoge gras. Maar er wordt ook gewerkt aan een vaccin. Wie zijn deze kleine mijten, en waarom is al die ellende niet per se hun schuld? Presentatie: Laura Wismans Gasten: Gemma Venhuizen & Sander Voormolen Redactie ...
Apr 19, 2023•42 min•Season 4Ep. 236
Stress is een natuurlijke en goede reactie van je lichaam. Het maakt je alert. Maar als stress lang duurt en onbeheersbaar wordt raken belangrijke hersengebieden beschadigd. Dan kom je in een neerwaartse spiraal, met aan het einde en burn-out. Gelukkig lijkt de schade in het brein vaak weer te herstellen. En er zijn manieren om je te wapenen tegen slechte stress. Presentatie: Laura Wismans Gasten: Niki Korteweg & Hendrik Spiering Redactie en montage: Elze van Driel Heeft u vragen, suggesties...
Apr 12, 2023•46 min•Season 4Ep. 235
Uit een eitje kruipt een rups, wordt dan een pop en verandert vervolgens in een vlinder. Het is een wonderlijke metamorfose die velen nu al leren zodra ze het kinderboek Rupsje Nooitgenoeg lezen. Een van de eersten die dit proces zag, in de zeventiende eeuw, en omschreef was Maria Sibylla Merian. Zij was een van de grondleggers van de ecologie. Presentatie: Laura Wismans Gasten: Gemma Venhuizen & Hendrik Spiering Redactie en montage: Elze van Driel Heeft u vragen, suggesties of ideeën over o...
Apr 05, 2023•52 min•Season 4Ep. 234
Het onderzoek naar de vroege geschiedenis van de islam behoorde eeuwenlang toe aan islamitische geleerden die oude teksten zorgvuldig interpreteerden. Tegenwoordig doen ook taalkundigen, archeologen, historici en zelfs klimaatwetenschappers mee. Met als resultaat nieuw onderzoek waaruit blijkt dat klimaatverandering invloed had op het ontstaan van de islam. Sommige aspecten van de islamitische traditie worden bevestigd, andere weersproken. Wat vooral duidelijk wordt, is dat de islam niet los te ...
Mar 29, 2023•53 min•Season 4Ep. 233
