KA PALE IHU MA HAWAII NEI
Oia mau no ka paa o keia mea he pale ihu ma ka waha o ka poe e noho nei ma Hawaii nei. 2 makahiki ke kau ana o na kanawai kuikawa no ka mai ahulau Covid-19. Pehea la kakou i keia manawa?

Oia mau no ka paa o keia mea he pale ihu ma ka waha o ka poe e noho nei ma Hawaii nei. 2 makahiki ke kau ana o na kanawai kuikawa no ka mai ahulau Covid-19. Pehea la kakou i keia manawa?
He kupa no Kaimuki keia kanaka a’u e hoolauna nei ia oukou. He mahi ai, he kumu ao, he kanaka makee olelo keia.
O Maeaea kona aina hanau. Malaila oia i ai ai i ka limu wawaeiole, o na kai o kona aina. Puka oia ma ke kula kiekie o Punahou. Hoonaauao ia oia i ke kula olelo Hawaii o Kawaihuelani.
Eia no o Kapela, ko’u hoa kamailio o keia pule. Ola ka olelo Hawaii ma kona hale ma waena ona me kana kane a me ka laua mau keiki 2. Hai moolelo oia no ka lanakila ana ma luna o ka mai aai.
Eia ka mea nui, hiki ke kamailio, kuka a hoopaapaa ma ka olelo Hawaii. Hiki ke hoopuka i na hua olelo haole i ka wa e kamailio ana i ka olelo Hawaii. Peia na lahui a pau e hana nei. He mea ole keia i ka poe olelo hanau. Oia ka poe no lakou ka olelo ma ke ano he olelo mua. Pela ma ka olelo haole, ka olelo kepani, ka olelo kelemania a pela aku.
No Kauai mai o Kawailehua. He haumana puka no Kawaikini me Manoa. He kumu ao olelo Hawaii oia no Kawaikini. Puni oia i ke kinipopo wawae. Ua komo pu au me ia i kekahi mau papa olelo Hawaii i ke kula o Manoa. E hoolohe mai ia ia
He kupa o Miki no Hana, Maui. Malaila oia i ao ia ai i ka hana paniolo, ke alualu puaa, ka lawaia a pela aku. I kona wa kanaka makua, komo oia i ka oihana puali koa. Ma hope aku, komo oia i ke kula nui i loaa ka naauao ia ia. Oia kona wa i ao ai i ka olelo, ke kalai laau a me ka ike o loko o na papa ike Hawaii. He mau lima akamai, mikioi hoi kana i ke kalai laau. Oia kana puni. Nui hoi kona ike ma keia mau oihana a ka Hawaii.
He kumu ao o Laiana no ke kula nui o Manoa. Noho oia i ke alo o na kupuna i kona wa e ao mua ana i ka olelo Hawaii. Ha makua oia i kona wa e ao ana. He kalai olelo hoi oia. Olelo oia no ka hoomaopopo ana okoa ka olelo Hawaii a oko ka olelo haole. Aole ma ka olelo wale no, aka ma ka noonoo.
No Kailua nei no keia kane me kana wahine. Na laua keia o “Kauluakalana”. He hui keia nana e hoopili hou i ka Hawai i kona aina. Nana hoi e hoohui i ka Hawaii ma ka aina e hoonui i kona ike me kona aloha i kona aina me na ike Hawaii o ka wa kahiko. E lauan mai me laua ma ka pepeiao.
O keia o Beau Makana Makamae Shishido. He kupa oia nei no Papakolea. He haumana puka kula no Kamehameha a me Manoa. He kumu olelo Hawaii oia ma ke kula o Kawaikini i keia manawa. He makee hoi o Beau i ka olelo o ka aina. E hoolohe mai i kona mau moolelo.
O keia ka lua o ko’u hui ana me Tuti no keia podcast. Olelo oia no ka hanai ana i kana mau kaikamahine ma ka olelo Hawaii, no kana ao hou ana i ka olelo Hawaii, no Na Hulu Kupuna a nui hou aku na mea ana e moolelo mai ana ma keia lola.
Okoa loa keia lola o keia pule! He keiki Niihau o Makana Garma. A kolekole no maua ma kona olelo makuahine, o ka olelo Niihau. He honehone, he nahenahe hoi kona leo. Nanea ko maua hui ana. E hoolohe mai i ka olelo Niihau a Makana i hanai ia ai ma Pakala, Kauai.
Nui ko’u olioli e hoolauna ia oukou, e ko’u poe hoolohe, ia Keao Nesmith. Liilii wale no ka poe akamai i ka olelo Hawaii e like me oia nei. Ua noho maoli oia i ke alo kupuna. Oia ke kumu o ka like o kona walaau ana me ka na kupuna i hala. E nanea mai ana no ko oukou pepeiao.
No ka moolelo ola keia o Hiilei, keia kupa no Kahaluu. He puukani, he hookani pila, he makee olelo Hawaii oia. Kamaaina paha oukou i ka ohana Kimokeo, he ohana hoomau mele Hawaii keia.
No Waimanalo o Pua Kama. 5 ana keiki. He poo kumu oia no ke kula kamalii o Hanaiaulu. He kula aha o Hanaiaulu? He kula olelo Hawaii ia no na haumana o ke kula nui o Hawaii. E nanea kou pepeiao i ka hoolohe ana mai ia ia.
Niele ia o Emily no kona ola, mai kona wa hanau a hiki i kana hookumu ana ia “Kaulumaika”, kana oihana kalepa. He ano kumu oia e nana ia ai ma ka hoolaha ana i na mea ulu no Hawaii nei. He mea hou ia e ike ia nei i ko ke ao nei.
Mau no ka ohumu ana o ka poe hoomaloka i ka poe e hoomau nei i ka olelo. Mai hoolohe. Mai no nana ia lakou. Aole o kana mai ka waiwai o ka olelo Hawaii.
E imi kakou i ka oiaio o kekahi hihia kalaima. Peia pue hoi ma na ano hihia a pau loa o ke ola. Mai kuhi hewa. He mau moolelo oiaio keia. I mua kakou me ke aloha o ka naau me ka malamalama o ka noonoo.
Kamaaina no paha i keia puke, aole paha. Aole laha keia puke e like me kekahi, wia nae, maikai loa no. Ua nana paha oe i keia puke ma mua?
Ua pau keia mau moolelo i ka hai ia. He mau mea hou no paha. E huli ia “Ka Alala” ma Youtube i loaa pu ai ke kii onioni o keia lola. Ke aloha!
Hoolaha ia kekahi mau nuhou kuwaho me ka nuhou kuloko nui. Oia ka pila 499. Aole kakou e ohumu wale no. E hana kakou! He aha ka kakou e hana ai ke hooholo ia keia pila? He manao ko’u. He manao paha ko oukou?
He olelo keia e pili ana i ka unuhi wale ana i na manao i ku i ka olelo haole. Oia ka olelo Hawaii ana ma o ka noonoo haole. Ua like no ka’u hana ana he mau makahiki aku nei. Oia mau no ma kekahi ano. E hooikaika kakou i ka kakou olelo ma na ano a pau loa.
No na nuhou kuloko a me na nuhou kuwaho. He pukana no na hua olelo hou i komo mai i ka olelo Hawaii i kela au aku nei. Hoike ia kekahi mau manao no na hua olelo i hookomoia mai i keia au nei.
He puiwa ae no paha kahi poe i ka ike ana i keia olelo no ka laha loa o ka huhewa no ia huaolelo. Aole no kulike o Pihoihoi i ka manao o “excited”. Ke loaa kahi huaolelo ma ka nupepa, e imi i kona mau manao a pau a paa loa ia mau manao. Oia ka manawa e hoohana ai i kahi huaolelo me ka manao paa a pihoihoi ole.
Hemahema kakou a pau loa. He mau kanaka wale no. Aole au mamake i ka poe hoowahawaha a hoohalahala wale aku i ka poe haumana olelo Hawaii. He wa e hoopololei ai i ka haumana. Eia nae, e hanaia me ke aloha a me ka ike ana i ke ano o ka haumana au e hoopololei ana. Aole hookahi ko kakou mau ano. Oolea kekahi a palupalu kekahi. Aole e hoopoina i keia.
Ka hui ana me Kahea Faria (kaohelaulii) me Ipo Wong (Kanahele). Ka huakai i Kauai me Niihau. Ke kulana kiekie o ka olelo a ka poe Niihau. Ke kulana kiekie o ka olelo a na kupuna. E like ka kakou olelo me ka lakou.
Heluhelu au i kekahi kolamu nupepa no “eha ano okoa” o ka olelo Hawaii. A hoike aku i ko’u mau manao no kela kolamu nupepa. Mamake loa ia keia kolamu.
Ka huakai i Ulupo. Ka huli ana i mau hoa walaau i mea e hooikaika a e hoomau ai i ka kakou olelo. Mai haawi pio. He mea nui ka olelo a kakou, ka poe Hawaii.
No ko’u ola mai ko’u hanau ia ana a nui. Ka hui ana me kuu wahine. Ka noho ana ma Ethiopia. Ke ao ana i ka olelo Hawaii. Ko’u mau manao no ka hahai ana i na kupuna me ka poe olelo mua o keia au.
Hookomo ia he manao hou i loko o na hua olelo kahiko. Puana ia na hua olelo haole ma ka olelo Hawaii. Pela i loaa ai na manao okoa o na hua olelo kahiko. Peia na kupuna i hana ai. Peia pu ka poe olelo mua e hana mai nei i keia au hou nei. E aho ke kaikai ana o ka poe olelo mua i ka poe olelo elua ma ka haku hua olelo ana.