Ke kakou hele i ka aina o ka lahui e, e makaala kakou i na loina o ua lahui e nei. Oia ko kakou kuleana ma ke ano malihini. Ina he mau kamaaina kakou no Hawaii, he mau kuleana e malama ai. Ina hemahema ka malama ana i keia pilina me ka malihini, a ina pela no hoi ka ka malihini, pilikia ka noho ana.
Ua kono ia maua e komo i ka papa hana o Aikole. He hoolauna, he hai moolelo, he kolekole a he akaaka ka mea e lohe ia ana ma keia lola nei. E hoeolohe mai oukou!
Hiki i na keiki, na opio, na makua me na kupuna ke ao i ka olelo Hawaii. O ko lakou hoomaloka ka mea nana e alalai i ka lakou ao ana. O kekahi kumu manao o keia lola, oia na hua olelo hou i haku ia e ka hui haku hua olelo a me na kumu o ka maua hooke ana i ia ano mau hua olelo hou. E hoolohe mai!
I loko o ka hana maikai o ka maua mau hana ma IG, Tiktok, FB a pela aku, mau no ka hoao mai a ka poe imi hana a hookiekie. Eia nae, aole maua kue i ia mea he hoopaapaa. Nune mau maua, “i mea aha ka ia ala hoopaapaa ana mai? I mea aha la!? I loko o na hoopaapaa ana ma waena o kakou, e holo like kakou no ka pono o keia olelo.
He poe koho paloka mau kakou? Maopopo ke koho paloka ana? I ko maua manao, he mea nui no ia. Eia nae, ma mua, he mea ole ia ia maua. Ma hope o ka loaa ana mai ia maua ka ike e pili ana ia koho paloka, ua loli ko maua manao. E koho paloka kakou!
O Lono Ikuwa, he kanaka no ia no Hawaii. Hai maila oia i ka moolelo no Kalaoa ai poeleele. Nui ka hoihoi o ia moolelo. Ua noho akula oia ka ke alo o kekahi mau kumpuna no Kona. Maikai kana olelo.
E huli ia Kauka Keanu Sai ma loko o YouTube no ka moolelo me ka ike o ke aupuni Hawaii me ke aupuni Amelika. Ua hoomanao ikaika ia kakou i ka noho luhi a noho hewa o ke aupuni Amelika ma luna o ke aupuni Hawaii i ka la 4 o Iulai. Ua hoomanao pu ia maila kakou i ka mea nui, oia ka imi naauao pakahi. I mua kakou i ke ala imi naauao ma na ano like ole.
Na ka inoa Hawaii wale no e hoike i kou lahui Hawaii? Aole paha. Eia nae, he mea ia e hoike ai i kou lahui Hawaii. Pehea na malihini i haawi ia ai na inoa Hawaii? Ia kakou, aole lakou he poʻe kanaka Hawaii. Pehea na kupuna i hala aku nei, aole inoa Hawaii o kekahi o lakou, aka ua maopopo ia lakou ka olelo kanaka me ka ike o ka wa kahiko. I ko’u manao, e aho ka noonoo ana, na ko kakou mau kupuna Hawaii e hoike he poe kanaka Hawaii kakou. He mea nui no hoi ka inoa kekahi. Eia ka, aole ka inoa wale...
Ua hoomau akula paha kakou pakahi i kekahi mau manao hookae ili me ka hoomaopopo ole. Ola ia mea he hookae ike me ka ike ole o ka lunaikehala. Na kakou e ao i ka hoomaopopo ana i ia mau manao hookae ili a laila koho e kapae aku. I lilo kakou he poe hookae ili ole, he poe hoopailua i ia mea he hookae ili o ola mau auanei na manao hookae ili i loko o na poopoo o ko kakou noonoo me ka ike ole.
Hahai ia mai he mau moolelo no kona ola ana ma Niihau, Kauai me Oahu. Hoakaka o Kahea i kona manao no ka olelo Niihau, ka olelo Hawaii a me ka olelo kanaka. A pane maila oia i ka ninau no keia lola.
Hoolauna o Tuti Kanahele ia ia iho. He maua ana i hahai maila no kona ola ponoi mai kona wa kamalii a kona wa makua. Kupaianaha a hoihoi kana mau olelo ma keia lola. E nanea ka pepeiao.
Ka lua o ka lola me Keoki Faria. Kamailio maua no ka olelo makuahine, ka olelo kanaka me ka olelo Hawaii. Hai maila o ia i na hua olelo e ola nei ma kona hale ma kahi o na hua olelo i haku wale ia.
O Keoki Faria, he hoa aloha a he hoa aoao no hoi no’u. O ia ala he kumu ao oelo Hawaii, he kane male, he makua kane, he aloha aina, he kanaka hoi oia makaukau i ka olelo. Pili no oia me na ohana Niihau, ma muli paha o kona male ana i kahi wahine Niihau, oia hoi o Kahea Faria. Olelo kanaka na lala a pau o kona ohana. Nui kona aloha i kona lahui a ke hoike ia nei keia aloha ma Windward Community College kahi ana e hana nei. E hoolohe mai ia ia!
Ua lalau aku no ko mau noonoo ma keia lola, eia nae he kia e noonoo ai. Ina hemahema ka haku, himeni, puana, a ku ka manao o kahi mele, i hewa ia wai? I hewa i ka mea nana i ka mele hemahema a i hewa no hoi i ka poe hoolohe i maopopo ole i ka olelo, a i hewa no ia kakou ka poe olelo. I hewa ia kakou. E hoonaauao kakou ia kakou iho a ma hope, haku a himeni i na mele a kakou me la hoomau ana i na mele o ka wa i hala.
Ua ninau ia mai au i keia ninau he mau manawa. No laila, ua hooholo wau e kukala aku i ka’u mau mea i hana ai me ka manao e pane ai i keia ninau ma ke akea. E lohe ia auanei ke kulana haahaa o ka’u olelo. He 2 makahiki aku nei a’u i hana ai i ia lola. A mau no ka hoololi ana i ka’u olelo.
O na kupuna ka poe e hoolohe ai. No lakou ka olelo makuahine a no ko lakou mau kupuna ia olelo makuahine. No kakou, ka poe olelo elua, e hoopili kakou i ka kakou olelo me ka na kupuna a me ka poe olelo kanaka o keia au e ola nei. E nana kakou i ke kumu, o ia hoi ka olelo o lakou.
Aole maua i manao e hoohalahala aku, he mau manao keia e noonoo ai. Pehea ka puana, ka noonoo me ke kani o ka olelo Hawaii? Aole na hua olelo wale no ka mea e ao ia ana ke ao kakou i kekahi olelo, ao pu ia no ka noonoo, ka puana me ke kani leo o ia olelo. E noonoo kakou i ke koikoi o keia mau mea nui i pili no i ka olelo Hawaii.
He mau manao e noonoo ai. I ko’u wahi manao, he mea maa ia kakou ka hoolauna maikaʻi ana i kau ka kakou mau ipo hou i ka ohana. Pela no ko’u ohana, a pela wau i hana ai mai kinohi mai, eia nae aole like ka hana a ka’u wahine. E lohe ia ana ka moolelo ma keia lola nei. Eia kahi, okoa ka launa ana o ka ko’u wa opio a okoa ke ano o keia mau la.
Kamailio maua no ko’u wa liilii. Hai moolelo wau e pili ana i ko’u mau la heu ole. Eia kahi, kamailio maua no ka loli ana o ka noonoo Hawaii, aloha aku aloha mai ma ke ano he ohana. Pehea kakou e malama ma ai i kela ano noonoo o ka au i hala?
He ninau keia e hooulu ai i na manao e pili ana i ka imi ana i pahu hopu hou loa. O ke ao ana aku i kekahi he mea ia e paa ae ai ka olelo me ka hoomau maoli ana aku i keia olelo a kakou. E noonoo no keia ninau no keia mua aku. He mau olelo paipai no e lohe ia ana ma keia lola. No ka olelo o ka lahui!
Ke ao oe i ka olelo, he aha ka mea a ka olelo e hana ai nou? Ina aole ka olelo e hooulu kala nou, poho ka olelo. He ano noonoo a ninau laha keia. Pili no i ke kala. Aole keia o ka ninau kupono. Na kakou pakahi e imi i ko kakou pono. Aole na ka olelo. He mea nui ke ao ana i ka olelo. Aole no pili na mea a pau i ke kala. No ko kakou pono ka olelo. E laha ka olelo!
Nui ino na Hawaii e noho la ma na aina e. Nui kakou e noho nei ma Hawaii i keia manawa. Paakiki ka noho ana ma anei ma muli o ke kumu kuai pipii o na hale a me na mea like ole. Pehea kakou e hoomau ai i ka hanai ana i na hanauna e hiki mai ana ma ko kakou aina?
Aloha e ka poe aloha aina. Ua hele kino makou i Maunakea i ka pule mua o ko kakou kue ana ia TMT. He ano hai moolelo keia a he kamailio o maua e pili ana i keia hihia nui o keia au. I mua kakou ma na ala like ole me ka lokahi o ka naau.
Aole e ola ana ka olelo ke hoomau ia ko kakou hoohalahala ino ana kekahi i kekahi. No maua a me ko maua hoa aloha olelo Hawaii, aole makou e hoohalahala wale ia oe. Paipai wale no makou ia oe me ke aloha. Eia nae, nau no e hooikaika i kau olelo.
Kamailio ia ka waiwai o ka olelo Hawaii ana ma Hawaii nei. Kekahi mau kumu o ka maua ana a me na pilikia o ke ao ana no hoi. I loko o na olelo hoaloalo a me na mea alalai paha e kupu mai ana, e hoohana kakou i ka olelo!
Hoopuka ia ko maua mau manao e pili ana i ka La kuokoa a me na la nui Amelika. O kekahi ninau nui i kupu maila, "Ina kakou, aole kakou he poe Amelika, no ke aha kakou e hoomau ai i ka hoolaulea ana i na la nui Amelika? He mea ia e noonoo ai.
Hoolauna maila o Emily ia ia iho a me ka moolelo ana mai e pili ana i kona huakai ma ke ao ana i ka olelo Hawaii. 3 wale no makahiki ka loihi o kona ao ana i ka olelo a ao o ia ma ka hale, aole ma kahi kula olelo Hawaʻi. Kupaianaha wale no!
Haʻi moʻolelo maila ʻo Maluhiahoʻomakaʻana States i kona aʻo ʻana i ka ʻōlelo Hawaiʻi no 3 makahiki. Hoʻomaka ʻo ia e aʻo ma waho o ke kula me kāna wahine no 2 makahiki paha a laila komo ʻo ia i ke kula nui o Mānoa e aʻo i ka ʻōlelo. Mau nō kona ʻimi naʻauao ʻana ma laila.
