¶ Intro / Opening
🎵 Music
Amen.
Welkom bij Geschiedenis Insight, de podcast waarin we de pafletten van de desinformatie opzij leggen en de gazette. Van de Waarheid, de staatsgezetten van de Waarheid, openslaan om te kijken. Dit maand. In de geschiedenis van de Nederlanden de beste premier was, toch Gijs?
Oh, ja, als jij dat zo wil zeggen.
We gaan premiertjes renken, maar dan longvorm, toch?
Ja, we gaan in ieder geval. We gaan de naoorlogsen premiers even doornemen. Sommigen gaan er wat langer bij stilstaan dan anderen. Ik denk dat er een stuk meer over. Van acht en lubbers te zeggen valt. Dan over de Kwaai of Marijnen. Ik denk dat mensen daar ook niet gelukkig van zouden worden als we nu een uur gaan uitweiden over de Kwaai.
Jazeker. Nee, ik kreeg hem mee. Maar ik moet zeggen dat ik dat. Ik hoop er wel een beetje op, Gijs. Want ik kijk, van 8 ken ik al. En Rutte ook.
Jongen luisteraars.
Ja, maar die luisteraar geschiedenispodcast, die willen ook wat weten over de lieftings van de. Was dat een premier? Dat weet ik niet. Van de wereld. Oh, okay. Oh ja, na de oorlog, dat was het.
Yeah.
Voordat we beginnen, Thomas, dank aan mijn lieve vader Marcus, bekend van de brievensectie van de Volkskrant. W heeft het ook allemaal meegemaakt, dus die heeft ook flink geholpen. En ik wilde nog even benoemen, er staat hier een mooie biografie van Ruud Lubbers achter mij. Dat is een van de vele boeken die we geoogst hebben uit de collectie van Fred Lansing, dat is een antropoloog die is onlangs overleden. En zijn dochter zei van ja.
We zitten hier met drie kilometer aan boeken. Ik vind jullie podcast zo leuk. Willen jullie even komen bekijken of er iets tussen ligt? Nou, we zijn met vier kratten vertrokken, geloof ik. En na onze break, want we gaan er na deze aflevering een tijdje uit.
Daarover straks meer. Dan zullen we ook wat van die boeken in het decor opnemen. Over die break gesproken, we gaan er wat langer uit. We weten nog niet precies hoe lang. Jullie zijn van ons gewend dat we af en toe anderhalve maand vakantie nemen. Tel daar nog eens anderhalf bij op. Ik ga volgend jaar een boek uitgeven. En daar moet even de laatste hand aan gelegd worden. Dat is dus op zich wel heel erg leuk nieuws dat er een boek uitkomt. En ja, het wordt ook gewoon te veel anders.
En ik ga uit slapen. Ja, dat kan maar ook wel eens een keertje gebeuren.
¶ Schermerhoorn en de Wederopbouw
Dus dat, gezegd hebbende. Het is de Tweede Wereldoorlog. En nu niet meer. En nu krijgen we een premier. Spreek.
Ja, ja, ja, ja. Wie was de eerste na de Tweede Wereldoorlog?
Uh
Hãy subscribe cho kênh La La School Để không bỏ lỡ những video hấp dẫn
Van Keimenaade.
Je weet het niet. Nee, nee, nee. Schemerhorn.
Schermenhoorn, schermehoorn.
Schermehoorn, godverdomme.
Sorry. Ja, en de enige reden dat ik dat weet, dat het schermenhoorn is, niet schermhoorn, is dat we een lerares Engels hadden die schermenhoorn heette. Anders had ik het ook niet geweten hoor.
Okay. Nou, toch desalniettemin knap. We hebben het vandaag dus over de Nederlandse naoorlogse premiers. Wat voor premiers waren het? Wat voor kabinetten? Er waren destijds veel kleinere partijen, net zoals nu, maar wel veel partijen die veel met elkaar samenwerkten. En in de eerste decennia na de oorlog. Was er echt een periode van harmonie. Het CDA, of toen heette het nog niet CDA, maar de partijen die zijn opgegaan in het CDA. Dus vooral de KVP was heel groot, de katholieke volkspartij.
En de Partij van de Arbeid, die zijn heel veel gaan samenwerken. En aan de linker en rechterzijde had je wel kleinere partijen, maar die zaten de vorming van kabinetten niet in de weg, zoals nu. Het waren meer getuigenispartijen die als een soort geweten dienden. Voor de andere partijen.
Ja, want het was lekker overzichtelijk, want we hadden gewoon drie zuilen nog of zo. Ik bedoel, dus dat de.
Auf Wiedersehen, inderdaad.
De katholieke, de protestantse, de liberale en de socialistische. En dat was het. Er werd geen gezeik. Je wist waar je aan toe was. Heerlijk. En iedereen lekker zijn eigen bubbeltje ook, waardoor er geen desinformatie tot ons kwam. Zalig.
Inderdaad. Nou ja, desinformatie was er wel degelijk binnen de zuilen. Maar op een gegeven moment kreeg je de doorbraakgedachte dat die zuilen dat moest maar eens klaar zijn. Mens moesten ook met elkaar omgaan. Katholieken en protestanten, katholieken en socialisten. En dat begon een beetje te komen met televisie. Want met televisie keken ook katholieken naar De Vara en die zagen, goh.
Die arbeiders zijn ook leuke mensen, en die socialisten. De allereerste was dus Wim Schermerhoorn. Tijdens de oorlog zat hij bij het verzet. Dat stond toen chic op je cv, dat zullen we nog wel een paar keer terugzien. En hij werd ook gegijzeld op een gegeven moment in Sint Michels gestel. Dat is vlakbij waar mijn roots liggen, Simmings Gastel. En dat is een seminari. En de Duitsers hebben dat een soort gijzelaarskamp gemaakt voor politieke figuren.
En daar zaten allemaal politici dus die allemaal heel invloedrijk werden na de oorlog, want die zaten allemaal met elkaar te kletsen. De Heren 17 noemden ze die later. En die zaten van ja goh, hoe moet Nederland er nou uitkomen te zien? Die kwamen eigenlijk tot een zeer harmonieus model van wederopbouw. En die hebben dat ook wel min of meer uitgevoerd. En dus drie van hen zijn ook premier geworden: Drace, De Kwaaie en Schermenhoorn.
En die schermhoorn was dus de eerste. Die werd als een soort brugfiguur gevraagd om premier te worden. Het was het eerste Rooms rode kabinet. Rooms Rood. Zegt dat jou iets, Thomas?
Ja, kijk, die kunnen elkaar natuurlijk niet luchten van huis uit, Rooms en Rood. Dus katholiek en socialistisch. Maar als zij samenwerken, dan kan er veel. Dat was een beetje de gedachte, toch?
Ja, inderdaad. En schermenhoorn was lid van de gematigd linkse WDB. Dat is een van de partijen die heel snel op zou gaan in de Partij van de Arbeid. Dus de Partij van de Arbeid is voortgekomen uit de SDAP. En dus onder andere ook de VDB. Dus de vrijzinnig democratische bond, dat is een beetje wat later D66 heeft overgenomen. Dus een beetje links, liberalig, regematig links.
Maatschappelijk vooruitstrevend ook. Het bestuur moest een beetje opgeschud worden. Daar is niet veel van terecht gekomen in kabinet Schemerhoorn. Want scherm Schemerhoorn. Een kabinet Schermerhoorn. Want daarvoor was de verzuiling toen nog te hardnekkig. Katholiek socialisten ging allemaal toch nog niet echt samen.
¶ Het Tijdperk Drees en Sociale Zekerheid
Maar goed, dan vervolgens in 1946 krijgen we het eerste echte na Oorlogse serieuze kabinet. Ook weer Roomsrood. Kabinet Beil. En Louis Beel. Dat was een Limburgse katholiek.
B-I-A-S-T-K-B-I-L-B-I-L
Ja, ik kom uit Leiden, dus dan.
Ja, nee, maar het is in Nederland heel moeilijk om het verschil tussen bil en bil te zeggen. Net zoals bij en bel. Maar goed, anyway, ja.
Ja, dus dat was Rooms Rood. Dat werd gezien als een manier om een breed vertrouwen in de samenleving te hebben. Dat je zowel die katholieke vleugel als die socialistische vleugel had. En de PvdA, de Partij van de Arbeid, nieuw opgericht, werd dus in die tijd ook voor het eerst echt een gevestigde bestuurspartij.
En dat is grappig, want verder heb je eigenlijk in de Nederlandse geschiedenis altijd de no-lands, het no-lens principe gehad. Dat eigenlijk alle partijen zoiets hebben van nou met Links alleen samenwerken als het echt niet anders kan.
Nederland is een rechtsland.
En dat is tot 1958 tijdelijk voorbij geweest, dat je dus die roomsrode kabinetten had.
Ja, maar dat was ook natuurlijk de wederopbouwing. Dus oorlog geweest, samen schouders eronder, iedereen meedoen, samen tegen de naties. Dus wat dat betreft was er wellicht veel goodwill aan beide kanten.
Υπότιτλοι AUTHORWAVE En die beel heeft een paar jaar gezeten. Maar tussen 1948 en 1958 had je de echte klassieke nauwelijks kabinetten van Willem Drees. En dat was dus met de KVP en de Partij van de Arbeid altijd als constante. En die is natuurlijk heel beroemd, Drees, dat is vadertje Drees, omdat hij de AOW onder andere heeft ingevoerd.
Dat is echt een heel sterk wederopbouwbeleid geweest, eigenlijk. Willem Drees is een man die is opgegroeid in Amsterdam. Daar was hij eigenlijk stenograaf. Toen is hij SDAP-wethouder geworden in Den Haag. Vervolgens Kamerled, vervolgens minister, vervolgens minister-president, dus hij is zo langzaam opgeklommen.
Echt een sociaal-democratisch verhaal, zou je kunnen zeggen. En Drees had echt de naam van een goede bestuurder. En hij was een centraal figuur in het verzet geweest in de Tweede Wereldoorlog. Hij heeft zelfs in Boegenwald gezeten. En dat is best wel heftig verleden. En dus later in dat seminari in Sint-Michels Gestel. En hij had ook als bestuurder in 1947, als minister van Sociale Zaken al de noodwet ouderdomsvoorziening ingesteld.
Wat dus de voorloper is van de AOW. Je hebt heel veel bejaarden die zeggen altijd van ja, ik ben altijd Partij van de Arbeid blijven stemmen vanwege DRE's. Die generatie is nu wel heel oud aan het worden, trouwens. Maar dat is daarom. Die zijn daar altijd heel dankbaar voor gebleven. Mijn moeder zei ook altijd: want die kreeg wezenpensioen. En ze zei, vanwege draes ben ik niet aan de bedelstaf geraakt.
Ik weet niet of mijn moeder het leuk vind dat ik haar nu zo aan het doksen ben, maar oké. Dat vindt ze vast niet erg. En ook de werkloosheidswet heeft hij ingevoerd toen. Dus hij was tien jaar lang echt de premier van brede coalities met een heel erg gedegen wederopbouwbeleid. En hij heeft echt de sociale zekerheid opgebouwd. Terwijl dat economisch herstel werd voortgezet.
Heeft hij ervoor gezorgd dat de inkomens een beetje konden stijgen? Welgematig trouwens. Want hij was een zeer zuinig iemand, zowel politiek als persoonlijk. Daarom was hij ook zo geliefd. Er waren allemaal van die vreselijke verhalen van Drees, die droeg altijd dezelfde sokken. Toen hij eens nieuwe kreeg van een weldoener, zei hij: Dank u. Maar de oude zijn nog goed genoeg.
Ja, inderdaad. Je zult zien dat dat een constante is door die hele 20e eeuw. Dat de soberheid van de premiers werd geroemd. En dus van die verhalen, ik heb lesgehad van Henk te Velde. En ik weet nog dat hij zo'n verhaal had van dat de buurman dan een auto had, van moet je kijken. En van, wat is dit nu allemaal? En dan mocht hij een dagje rijden, en dan zei hij van, nou doe toch maar mijn oude fiets.
Dat soort verhalen. En die saaheid en die degelijkheid, dat was eigenlijk precies wat mensen wilden na de oorlog. Ik bedoel, zeggen wat je wil over de naties, maar ze hadden wel een bepaald charisma. Nee ze hadden. Ik zoek een ander woord. Maar ze hadden wel een bepaalde. Ze hadden wel een gevoel voor show. Zo de gevoel voor show. En dus die saaie degelijke bestuurscultuur, daar waren mensen echt aan toe naar, al die leren laarzen.
Ja, precies. We willen weer gewoon normaal doen met z'n allen.
Ja, en ook een beetje zuinig. Dus zuinig opbouwen. Dus de Partij van de Arbeid was ook in die tijd een zeer zuinige partij onderdreven. Dus hij kon heel saai uitleggen waarom we dat geld nu toch nog maar even niet gingen uitgeven. Lief volk. En dus het is geen vrolijke oom, maar een saaie degelijke oom die je wel heel erg waardeert.
Daar kwam het eigenlijk een beetje op neer. Er was trouwens een grote ramp in die periode, de watersnoodramp in 1953. Hier zie je wel aan wat de bestuurscultuur destijds was: dat ze in 1953, dus echt enkele dagen na de ramp, al zeiden van we beginnen met de Delta-werk. Het was een tijd van wederop bouwen, dus ook van aanpakken. En dat missen we nu soms wel een beetje, Thomas. Het was een probleem, verdiepte je.
zie je ook wat zo'n wat zoiets kan doen voor de samenwerking. Dat iedereen zei. Daar doen we aan mee. Ik bedoel, niemand zijn met die deelde werken. Nee, dat kost te duur. En het geld kunnen we beter uitgeven aan. Gratis bier of aan vliegtuigen, maar nee, Deltwerken. Dus het was een fantastische tijd. Wat dat betreft dat iedereen gewoon met elkaar een beetje eens was.
Er was eigenlijk zoiets van, nou, de onze verschillen die stellen we even uit. We gaan nu gewoon eventjes beleid maken. Ja. Maar dat had dus wel de consequentie dat het een vrij ideologieloze politiek was. Dus later, toen je Den El kreeg, binnen de Partij van de Arbeid, waar we zo meteen op komen, Nieuwlinks.
Toen stapte Dresden ook uit de Partij van de Arbeid. En toen heeft hij DS70 opgericht met zijn zoon. Ja, wat een wat zuiniger, eigenlijk een beetje rechtse sociaaldemocraten, voor zover dat mogelijk is. En dus Drees was een relatief conservatieve figuur, ondanks dat hij bij de Partij van de Arbeid zat. Maar wel een uitstekende premier natuurlijk.
🎵 Music
In onze afleveringen van Geschiedenis Inside kom je soms onverwachte feiten tegen die je nieuwsgierig maken. Mopland, de serie Mopland, doet dat ook, maar dan met actie, humor en entries.
Ja Thomas, wij wij raden de mensen nu al een week lang Mobland aan. Overal zeggen. Mm-hmm. Het duikt in de georganiseerde misdaad van Londen. Spannende achtervolgingen, slimme intriges en Britse humor. En het is van Guy Ritchie.
Guy Ritchie ja, Guy Ritchie, Tom Hardy, Pierce Brosnan, Dame Helen Mirren.
Die drie alleen al, dan heb je al zo'n zware kast. Het is toch ook heel erg recent dat er telefoon is. Thomas with the What we hier zien.
Zit jij meer op Team Harrigan of Team Stevenson? Dat zijn de misdaadfamilies die tegen elkaar strijden in Mopland?
Nou, ik zit meer op Harrigan, want dat is Piers Brosnan. Dat is één bonk charisma is dat natuurlijk.
Ik ben van de underdog, Gijs, zoals je weet. Dus ik ben Team Stevenson. Dat zijn de underdogs. Die willen die meer macht verwerven. En zien zich stanen te houden in dat geweld. En meer interis binnen de familie ook. Dus het is ook een combinatie tussen soap en misdaad.
Wij hebben het seizoen natuurlijk afgekeken en dat kan gewoon in één keer. We vinden het dus echt heel goed. En als je dan het hele seizoen hebt gekeken, dan kom je dus naar het einde. Da gaan we niet te veel van verklappen. Maar het is een cliffhanger.
Je je wordt eindelijk duidelijk wie de de rat is. Ik bedoel, hoe zeg dit zo'n dingen te verklappen?
Ik knaag niet erg.
Ja, één. De oorlog wordt dan, dat kan ik wel verklappen, gewonnen door één van de twee families. Maar het grotere spel met nieuwe vijanden en meermacht begint. Eigenlijk nu pas. Kijk nu Moplend exclusief op Sky Showtime. Alleen op Sky Showtime. Tijdens de actieperiode kun je profiteren van een standaard abonnement voor tijdelijk maar 5,99 per maand. skyshowtime.com.
¶ Post-Drees en Instabiele Kabinetten
Nou, en na Drees krijg je een hele reeks katholieke kabinetten. Zonder de Partij van de Arbeid, ook voor de eerste keer sinds de oorlog weer. Bil 2, daar is hij weer, bil. Want het derde kabinet Drees is gevallen vanwege een voorstel waar de Partij van de Arbeid niet mee akkoord ging. Ze wilden het idee was dat er huurverhoging zou komen en belastingverlaging. En daar was de Partij van de Arbeid het niet mee. Uh
Dus toen kreeg je centrumrechtse kabinetten, de droom van Dylan Josilgus. Christen Democratische Partijen, de VVD. En die vielen de hele tijd na een jaar of twee. Dus alleen het eerste kabinet, de kwij. Daar is hij. De kwij. Zat de rit bijna uit. Jan de Kwaai is wel een grappig figuur, want hij was psycholoog van oorsprong. En
Dat is niet heel gebruikelijk in die tijd voor katholieken. Katholieken, nee. Dus dat is echt wel heel erg apart. Hij zou ook eigenlijk priester worden, maar dat vond hij uiteindelijk toch maar niks. Dus hij psychologie gaan studeren. Is ook wel een overeenkomst natuurlijk hè, tussen psychoanalyse.
Van mensen, zullen we dat zeggen? Ja, die biegen nog heel veel mensen en hun problemen. Dat is nog uitstekend. For the politics.
Ja, zoveel hield hij nou ook weer niet van mensen. Want in de oorlog zat hij bij de Nederlandse Unie, die min of meer met de bezetter collaboreerde, burgemeester in oorlogstijd komt daar ook vandaan. Dat is dus natuurlijk wel leuk.
Mergemeester in oorlogstaat.
Nou ja, dus dat hij het bestuur in ruggespraak met de nazi'voortte. Dus dat is wel controversieel.
Je kunt klonken als een titel van iets, als iets wat ik moest weten. Daar komt burgemeester in de oorlogstijd ook vandaan. Oh, ya? Oh, ya, ya, ya, ya.
Ja, dan valt het kort. Toot hij in 1941 ook ruzie met de Duitsers kreeg. Dus het was geen allemansvriend. Toen werd ook hij dus in Sint-Miegels Gestel gegrijzeld samen met Dres. En schermerhoorn. Dus hij is eigenlijk de eerste premier van een volwaardig kabinet na de oorlog, zonder de Partij van de Arbeid. En dat kabinet, daar zit de VVD wel in. En de VVD en de KVP liggen elkaar totaal niet. Ze vertrouwen elkaar voor geen meter.
Dus het kabinet, de kwaai wordt ook wel het kabinet der staatssecretarissen genoemd. Er waren ongelooflijk veel staatssecretarissen waarvan eigenlijk om. het een beetje in de gaten te houden dat die minister van de tegengestelde partij niet teveel zijn beleid ging uitvoeren.
Oh, dus die kregen een corrigerende staatssecretaris van de andere partij. Elke minister.
Voor elke minister had je vier staatssecretarissen die elkaar allemaal de tent uitvochten. Ja.
En waarom lag de VVD en de KVP elkaar niet? Ik bedoel, Liberalen zijn natuurlijk vrijzinnig en die zijn tegen theaterbelasting en voor. Wat is de ruzie daar?
Nou dat. Ze vertrouwden elkaar gewoon niet. Ze hadden geen ervaring met elkaar, ze kenden elkaar nog niet echt.
Logische grote oude erf.
Nou, minder dan met de Partij van de Arbeid, dus dat viel wel mee. Ik denk dat het ook heel erg aan de persoon de kwijlig. Ja, die had niet het vingerspiets een gevuur om iedereen een beetje bij elkaar te houden. Want zelfs het ministerie Algemene Zaken. Dus dat is de premier. Had de staatssecretaris. Dat is wel tamelijk uniek. Norbert Schmelzer, dat is een naam die historici als onze ninken meteen tot knikken aanste. Oh ja, Schmelzer.
Dus kennelijk valt het tegen. Maar dat was echt een ervaren rot. En die moest dan, de onervaren premier een beetje in de gaten houden. Zelfs de premier, hè. Dus kort gehouden worden. Voor de rest, al die premiers en kabinetten uit die tijd, Marijnen, Beel 2, dat is allemaal heel kortstondig en heel erg kleurloos. Wel leuk is dat je daarna kabinet De Jong kreeg. En dat is eigenlijk het eerste naoorlogse kabinet dat de rit uitzit. En dat was een oorlogsheld, die man.
Volgens mij. Ja, Piet de Jong. Ik weet dat hij Piet heet, dus dat ik daarmee kon betekenen dat die naam iets zegt. Maar waar vandaan ben je?
Ja, ja, ja. Nou ja, het is een fantastische naam. Ja, ja. Nou ja, maar zo is het voor mij natuurlijk ook met mensen als Biesheuvel. Die namen ken je, maar ja, wie waren ze nou precies? Nou ja, dat heeft gelukkig afgelopen weken ingedoken. Maar. Het was wederom een KVP, ARP, CHU, dat zijn de partijen die later het CDA zijn gaan vormen. Daar hebben we het ooit nog wel een keertje over. Maar samen met de VVD, dat waren die kabinetten.
En tijdens zijn premerschap had het een beetje pech. Het was een starre, reactionaire man, een oud militair. Ja, echt een. Conservatieve, stijkoppige heer. Maar wat gebeurde er in 6771, zijn regeerperiode. De jaren 60. De swing in 60s, die kwamen naar Nederland. De hippies kwamen aan, de Dolomina's.
En hij kreeg daardoor een hele slechte pers. Want hij ging daar totaal niet in mee in dat nieuwe Elan. Hij weigerde ook om te onderhandelen met de Partij van de Arbeid. Terwijl zijn partij, de KVP, daar wel voor open stond, hadden ze heel goed mee samengewerkt. Een beetje situatie die we nu ook hebben tussen VVD en Partij van de Arbeid. Zo kan je het vergelijken. En hij probeerde als premier echt de provobeweging. Dat waren die echt nieuwe linkse, zeg maar.
Woke mensen die probeerden die echt de kop in te drukken met een repressief beleid. Maar ondertussen kreeg hij in positieve zin weinig voor elkaar. Dus hij droeg ook een bolhoed. Dat was natuurlijk heel ouderwet. Dat werd hem buitengewoon kwalijk genomen. En had natuurlijk, daar heb ik het nu nog niet over gehad. Wat was in die wederopbouw ook een belangrijk punt? De politionele acties, de dekolonisatie.
Dus Indonesië werd onafhankelijk. En in al hun wijsheid had Beel besloten om daar gewoon oorlog te gaan voeren. En dat was natuurlijk natuurlijk.
Wij onderdrukte ze ook niet, maar wij gingen die lastige terroristen. Wij gingen het volk redden van de terroristen, zoiets.
Politionele acties, dat zijn natuurlijk, dat is een van de meest walgelijke eufemismen in de Nederlandse geschiedenis. Dat was gewoon een zeer heftige oorlog die daar gevoerd werd. En dat begon een beetje uit te komen eind jaren 60.
En een hele vuilen ook. Want hoe meer daaruit komt over de breedheden die Nederlandse troepen daar begaan hebben.
Is niet vrij. Ja, en mensen die daarover uit de school klapten, die moesten vervolgens met politiebegeleiding over straat lopen. Dat werd niet gewaardeerd. En er werd eigenlijk steeds meer bekend over de omvang van de oorlogsmisdaden daar. En die Piet de Jong, die bleef maar vast te houden van nee hoor, het was allemaal goed. Dat werd hem ook zeer kwalijk genomen. Zeker ook in. Ja, de betere kranten, zeg maar.
Dus de KVP zei toen van, nou, we willen jou niet opnieuw als lijsttrekker, want dit gaat niet meer. Dit is te conservatief. En toen kreeg je het kabinet biseuvel.
¶ Biesheuvel en de Gastarbeiders
En dat is voor mij bijzonder, omdat dat altijd het eerste kabinet is dat mijn ouders zich echt kunnen herinneren: van oh ja, Biesheuvel. Toen wij jong waren had je Biesheuvel. Terwijl zo lang heeft hij niet gezeten. Tussen 71 en 73. En dat is ook weer een centrumrechtskabinet. Met de confessionele partijen. Confessioneel voor de luisteraar, ongeoefende luisteraar, dat betekent religieuze politiek. Dus CDA is een confessionele politieke partij.
En de belangrijkste daad van die kabinetten Biesheuvel was eigenlijk dat ze de gastarbeiders uit Turkije en Marokko hebben gehaald.
Ja, dat is wel.
Waar tot op de dag van vandaag de Partij van de Arbeid de schuld van kreeg, maar die zaten helemaal niet in het kabinet. Die waren tegen. Ze zijn heel apar.
Natuurlijk, die wilden de Hollandse banen bewaren voor Hollandse arbeiders. De immigratie wat dat betreft kwam van rechts. Het waren de industriële, zover ik weet, met name het textiel. Die hulp nodig hadden. En die werden gehaald uit Spanje en Italië en later uit Marokko.
Het grappige is ook, waarom hebben ze die gastarbeiders gehaald? Dat was eigenlijk omdat ze klaar waren, die centrumberechtste kabinetten, met de looneisen van de vakbonden. De vakbonden en de Partij van de Arbeid zeiden van ja, wij willen de economie groeit, wij willen hogere lonen. Nou, die centrumrechtse kabinetten zagen dat niet zitten, dus die zeiden van nou. Wij vervangen gewoon de onderlaag van de samenleving, al die vervelende arbeiders, met Turken en Marokkanen.
Zo is dat gekomen. En dat was dus echt een zeer rechtse maatregel. Wat het des te bijzonder maakt dat vandaag het zo'n rechtsthema is van ja, die Marokkanen, blablabla. Ja. Dat was de bedoeling, dat was het idee, dit was beleid. En dus de vakbonden en de Partij van de Arbeid zeiden toen van nou goed, laat ze dan in ieder geval integreren. Met verplichte taallessen en cultuurlessen enzovoort.
En dat werd afgewezen, want die coalitie dacht: nee, die sturen we op een gegeven moment weer terug, die mensen. Want Turken en Marokkanen zijn voor ons net schaakstukken, daar kan je gewoon mee bewegen als je dat wil.
Uiteindelijk was het wel een financieel ding geweest. Niet alleen wou ze dus goedkope lonen hebben, maar goedkope arbeiders voor lage lonen. In plaats van die hoge lonen in de Nederlanders voegen of de vakbonden voegen. Maar ook dat soort dingen als integratie en taalcursen. Het kost allemaal maar centjes om die gasten, die gastarbeiders onderwijs te geven, te laten integreren en taalcurs te geven. Denk ik, dat zou ik meegespeeld hebben.
Inderdaad, ja. Het is eigenlijk een enorme politieke blunder geweest. Ze hebben ze bij elkaar in wijken gezet, de gastarbeiders. Waardoor er totaal geen integratie was. Wil je daar trouwens een mooi boek over lezen? Over die eerste generatie, eigenlijk. Lees dan het boek Paravion van Havit Boaza. Dat is een heel mooi boek. Wel. Acquired taste. Zeer literair is het, maar het is wel een mooi boek.
Hoe moet ik voor de kerstvakantie? Maar goed.
Ja, precies. Nou goed, die centrumrechtse kabinetten, daarvan kun je zeggen. Het liep niet echt, want al die kabinetten vielen binnen een jaar of twee. Zo ook de twee kabinetten Biesheuvel. En drie jaar twee kabinetten is niet goed. En dus het was tijd voor een nieuwe politiek. Dus wie kreeg je toen, Thomas?
¶ Het Linkse Kabinet van Den Uyl
Welke jaren zitten we nu?
1973.
Ja, dan krijgen we Denel, hè? Denk ik. Krijgen we Denel al. Vroeger hadden mensen wel goede namen. Dit hadden gewoon Jan en Piet en nu hebben we een Joop. Kijk, dat zijn de premiers waar je wat mee kunt.
Hadden we die markt. Thomas en Gijs vind ik ook prima.
Ja, grijs. En grijs was ook goed geweest, tuurlijk. Thomas niet. Thomas. Nee, dat vind ik geen premier. Je moet gewoon één lettergrepige Hollands namen. Toe kreeg je J.N.L. Het enige, want op rechts roepen ze graag over linkse politiek, maar dat is het enige linkse kabinet wat we ooit hebben gehad. En althans, een premier die openlijk socialistisch was.
En vanwege Hans Wiegel. Ja, en vanwege Hans Wiegel, die beroemde uitspraak van Sinterklaas bestaat, hij zit daar, is Den El een beetje zo de geschiedenis ingegaan. Terwijl dat valt eigenlijk heel erg mee. Als je in de geschiedenis duikt, dan is.
Zo bedoel je, zo als de man die heel veel geld uitgaf, aan cadeautjes gaf aan het volk. Gratis bier voor iedereen. Ja.
Ja, terwijl dat is eigenlijk een zeer onterecht beeld. Als je de geschiedenisboeken in duikt. Het kabinet Den Aal presenteerde in de tijd de laatste formeel sluitende rijksbegroting voordat paars één dat deed. Dus paars één was pas de eerste sluitende begroting sinds Den Haal. Ja.
En voor de kijkers thuis, voor de luisteraars, sluitende begroting betekent dus dat er even geld binnenkomt als dat eruit gaat. Dus dat we niet hoeven te lenen. Toch?
Yeah, yeah. Ja, inderdaad. Want de economie was een beetje, of nou, de vooruitgang in Nederland was een beetje gestagneerd de jaren daarvoor, onder die centrumrechtse kabinetten. En dus, Den Elde liet dat eigenlijk een beetje los. Die zei: We hebben we moeten weer ambitie tonen. En vooral morele ambitie. Hij wilde een morele economie maken. Hij was heel erg beïnvloed door een boek dat heet The Affluent Society van Goldbrave.
En dat wilde zeggen van in een maatschappij van overschot moet er geen armoede zijn, moet er kwaliteit van leven zijn, moeten er voorzieningen zijn. Dat is een morele plicht van de politiek om daarvoor te zorgen als die middelen er zijn. Nou, dat is iets wat tegenwoordig misschien iets meer mainstream is dan destijds, denk ik. Ik denk dat dat niet per se een linkspunt is meer. Denk het niet, toch?
Nee, in Amerika wel. Yeah.
Yeah, absolutely. Vooruit ging in onderwijs te brengen, woningbouw, vrouwenarbeid. Wat dat was in die tijd echt nog het thema. Vrouwen waren grotendeels nog huisvrouwen. En hij wilde dat emanciperen. En ook milieu heeft hij ook stappen ingezet. Dat is allemaal gelukt. Daar heeft hij echt structurele vooruitgang in gebracht. Met sluitende begrotingen. Dus dan wordt vaak gezegd: ja, maar dan is door het gas in Groningen. Ja, maar.
Ik wou net inbreken. Dat denk ik ook met mijn rechtse hoofdje. Maar dat zit dus een beetje anders.
Ja, nee, want die graspel werd al kabinettenlang werd die opbrengst al gebruikt voor de begroting. Dus dat was geen verschil met de kabinetten voor en na hem. En tijdens het kabinet van 8, het volgende kabinet, werd die gasopbrengst, die groeide alleen maar. Maar daarover later meer.
Dus eigenlijk die reputatie van Den El vind ik eerlijk gezegd, die klopt niet. Daar voel ik sterk over, omdat ik daar ooit een mondeling voor moest doen bij geschiedenis. En dat bedoel ik geschiedenis op de middelbare school. En toen dacht ik al van hé, maar. Dit is helemaal niet de man die ons wordt voorgespiegeld. Ik heb daar ook wel een zekere bewondering voor, dat je een soort ideologisch vergezicht als premier hebt. Dat zijn wij in Nederland niet zo heel erg gewend, natuurlijk.
Nee, Visie is de olifant die het zicht op de Porcelejnkast beneent. Of hoe zij Rut het ook alweer? Maar zoiets. Dus. Er is wel een Nederlandse traditie bij premiers van... Zakenkabinetten en op de winkel passen en niet bezig zijn met te veel idealen. Daar zit ook wel wat in overigens hoor. Idealen zijn ook gevaarlijk, die moet je er niet doorheen willen duwen, vind ik. Maar je mag best wat idealen hebben natuurlijk.
Ja, nou ja, dit is dus eigenlijk een tegenvoeld van dat het wel kon in Nederland. Theomaasen die had een goede grap trouwens, over die olifant. Van goh ja, Rutte vindt dat een olifant in de weg staat van het uitzicht. Daar heb ik nou dan nooit meegemaakt. Als die olifant nou even opzij gaat. Dan kunnen we van het uitzicht genieten. Stomme olifant ook altijd. Ja. Maar goed.
Dat is een hele goede grap. Want als die visie een olifant is, ja, dat is dan je uitzicht. Dat is je uitzicht. Je visie is je uitzicht. Je idealen. Het vergezicht.
¶ Den Uyl's Persoonlijkheid en Invloed
En jij hebt een L meegemaakt? Ik weet niet hoe oud je precies was toen. Jouw leeftijdsvergemaakt. Uh
Toen zijn kabinet begon was ik vijf. Heb vooral meegekregen dat mijn eerste theelepeltjes humor bij me binnen gelepeld werden van cabaretiers. Dus er waren grappen over den L. En ik weet nog, Wim Candy deed hem een beetje na. En ik kreeg hem ook wel cartoons. Maar dat was dan Den L in 78 of zo. Dus toen was ik tien, dan begin je. Beetje om je heen te kijken. Hoe lang bleef het nou zitten? Head één kabinet?
Hij had één kabinet, ja, van 73 tot 77. Ja, de volgens mij bijna helemaal uitgezet.
Volgens mij zijn nog cabaret nog heel lang bezig gebleven met grappen over hem. Omdat hij makkelijk was om na te doen. Evenals ze tegenspelers er het straks over hebben, die noemde Wiegel al en vooral van acht. Dat waren gewoon figuren die zeer kleurrijk waren. Wat dat betreft was politiek echt leuker.
In schril contrast met de kabinetten daarvoor, Biesheuvel, De Jong, Zelstra, Kals, dat was allemaal saai, saaier, sais.
Let them do it. In die tijd komt ook hetzelfde van Nederland. Winkel, Kruidenier, Domineesvingertje, maar alles een beetje pipi. En niet te veel willen, niet te kop boven het Maaivelt uitsteken. Maar daar komt dus nu een beetje voor uitmerken.
Het was ook een hele brave tijd. Ik geloof dat het beel was waar dan een comedian of een cabraet, noem je dat in Nederland natuurlijk. Nog een grap over maakten. Hij noemde hem Ijzeren Louis in een liedje. En daar was dan een nationaal schandaal over. Weet je wel, dat waren hele brave tijden. En dus onder Den Aal begint echt een hele nieuwe fase van de politiek. Dat er wordt gezegd, nee, we gaan nu gewoon weer keuzes maken en beleid maken.
En die keuzes die pakte dus eigenlijk best aardig uit. In tegenstelling had hele slechte pers, ik begrijp nog steeds niet waarom. En Ik ben niet lid van de Partij van de Arbeid.
Omdat hij links was? Ik bedoel, nee, maar omdat hij links was. Ja, hoewel de pers. Je hebt toch ook een linkse pers. Had hij ook slechte pers van de volkskrant. En de waarheid in die tijd.
Now kijk.
Linkse premier, je ga je maar afzeiken.
Nou ja, dat is natuurlijk wel kritiek die je kunt hebben op Links-Nederland. Dat ze ook heel goed zijn in zichzelf afzeiken. Het is nooit genoeg.
Yeah, just not.
Het is wat dat betreft, is het net Ajax. Als je eigen krant, in het geval van Ajax de Telegraaf, zelf jou ook afzeikt. Ja, we zijn je vrienden dan nog, Thomas.
¶ Onafhankelijkheid van Suriname en Gevolgen
Yeah.
Um En een een heel belangrijk onderdeel, Thomas, van de periode van Den El. De onafhankelijkheid van Suriname. Ja, dat is niet onbelangrijk. We hebben het nog veel te weinig over Indonesië en Suriname gehad, namelijk niet. Dat is een beetje mijn schuld. Dat is niet mijn specialatie. Dat betekent extra werk. Ik vind het ook moeilijk om er echt goede boeken over te vinden. Dus excuses daarvoor. Ik ben me ervan bewust.
Het gaat een keer gebeuren. Zeker. Daisy Bouters bijvoorbeeld, moeten we het wel een keer over hebben.
Maar in in even kijken, die onafhankelijkheid van Suriname was in 19. Dat ga ik al. 78 of 74?
Vijf.
Die derde was het dan. Ja, 75.
Ik laat het je even proberen. Je moment van groei.
Laat me even afgaan voor het Nederlandse publiek, dat ik dat niet weet.
And it's not.
Je wordt bedankt.
Right. Ja, en het grappige is, niemand was daar eigenlijk voor. Maar Den El vond dat dat een morele plicht was. Dat is dus weer die morele politiek. Hij zegt dat het onze historische plicht is om voor die onafhankelijkheid te zorgen. Het is ook een bizar idee dat in 1974 dus de Suriname nog een kolonie van Nederland was.
Het absurd idee. Onze ouders hebben dat allemaal gewoon gemaakt. Nou, jij hebt het nog meegemaakt zelfs. En Dan Legaf ook Suriname een gift van 300 miljoen gulden. Dat was in die tijd een gigantisch bedrag. Maar dat is dus weer die morele politiek. Achteraf zei iedereen van ja, het kwam te vroeg. Want het is natuurlijk niet heel goed gegaan in Suriname daarna. Veel Surinamers te vroeg, hè?
Yeah. Yeah, yep, yep. Het is niet zoer te vroeg, als wel te snel. Het zijn verschillende dingen, maar zo'n overgang kost een tijd voordat je een goede bureaucratie hebt neergezet en zo.
Ja, ja. Ja, je had misschien een overgebracht, maar hij is achteraf heel makkelijk lullen. Wie had kunnen voorspellen dat het zo zou lopen? En het is ook niet zo dat Suriname nu een anarchie is of zo. Er is gewoon een parlementaire democratie.
Als je naar de landen eromheen kijkt, als je er de landen eromheen kijkt, is het nog verrassend stabiel.
Yeah.
Maar het is dus wel zo, na de onafhankelijkheid is het een tijdje zo geweest dat de helft van de Surinamers in Nederland woonden. Om die eigenlijk vluchten voor de onzekerheid financieel en politiek van. Oei, wij maken ons uit de voeten. En dat is natuurlijk wel pijnlijk. Maar goed, die Surinamers zijn hier natuurlijk van harte welkom.
Dus het is een interessant gedeelte. Want het heeft ook gevolgen gehad. Dus bijvoorbeeld de Bijmer, de zo zwaar vervloekte Bijmer, was ook een zeer idealistisch bouwproject. Echt de stad van de toekomst. Heel veel groen, geen wega doorheen en al die flotten. Daar wilde iedereen wonen. Alleen net toen de economie het minder ging doen.
Werd er bezuinigd op van alles. Dus een gebouw met vijf liften, krijg ik ineens maar één lift, enzovoort. Net rond die tijd dat er veel Surinamers naar Nederlander kwamen en daar net gingen wonen. Dus je krijgt daar een soort van perfect storm. van migratie en slechte voorzieningen. Waardoor die aanvankelijke invloed van de Surinamers ook niet geweldig ging.
Nee, klopt, klopt. Dat is een repeterend patroon. Hier in Leiden waar ik heb gestudeerd, is dat ook een specialisatie. Dat Dat bestuderen van hoe die migratie toch eens mislukt. En Marloes Rover is een bekende onderzoeker op dat gebied, Leo Lucas natuurlijk. En die komen ook tot de conclusie van ja.
Het probleem was gewoon, er was geen beleid voor integratie, omdat dat niet gewenst was vanuit de politiek. Ze wilden eigenlijk die groepen loshouden. Een beetje de oude verzuilingsgedachte bijna. Terwijl die in deze tijd toch echt wel voorbij aan het gaan was.
Nou ja, en nu ook weer. Ik bedoel, het idee van strafbaarstellen van illegaliteit. Mensen zoveel mogelijk aan de rand houden, want anders komen ze maar binnen. Maar je ziet waar dat toe leidt.
Ja, dan krijg je dus problemen. Visieuze cirkel is dat. Maar goed, dat is een Robiette nu om te gaan oplossen. Dat wil ik helemaal vergeten, dat is natuurlijk de aanleiding. We gaan een nieuwe premier krijgen.
Oh ja, dat was de aanleiding. Waarom hebben we het in hemelsname over premiers? Omdat we een nieuwe gaan krijgen. Iemand die... Maar minder slim is minder slim is dan ik. Daar heb ik bewijs voor. Maar.
Ja, je hebt hem verslagen.
Ja, ik heb hem eruit geknikkerd. Ik kan minstens twee mensen noemen die slimmer zijn dan Robjet, en ik ben er één van.
Ja, dus jij hebt om die reden ook niet op hem gestemd natuurlijk. Je kijkt wel uit. Iemand die minder slim dan jij is, premier.
Ik had wel medelijden met hem, maar niet zoveel dat ik op hem ging stemmen. Nee. Aardige vent, dat wil ik wel zeggen hier. Een hele aardige leuke man. En dat geldt voor alle politici die ik ooit ontmoet heb. Het zijn allemaal. Ik gebruik dit momentje: gewoon alle politici die ik ooit ontmoet heb. zijn superleuke, intelligente, sociale geïnteresseerde mensen. Dan kun je echt geweldig. Niet zo gek.
Nou, maar dat is ook niet zo gek. Omdat netwerken zo centraal is voor het werk van een politicus. Hun core business is vrienden maken, zeg ik wel eens. Dus als je een politicus ziet. Stap op af en maak een praatje mee. Je weet niet wat je overkomt.
Nou, ik heb Robjetten toevallig ook een keertje ontmoet. Nou, dat is een groot woord. Maar achter de schermen bij Goedemorgen Nederland. En toen zat hij inderdaad allemaal met die politiek verslaggever daarvan. Wij gaan nog een keertje tennissen hè. Wij gaan nog een keertje tennissen. En dat was natuurlijk niet. Zo gaat dat dus.
🎵 Music
¶ De Oliecrisis en Grenzen aan de Groei
Tijdens een L in 1973, we hebben het wat langer over den L dan vorige kabinetten, maar dat is omdat het dichterbij ontstaat. Het is meer onderdeel van onze politieke erfenis, denk ik. In 1973 gebeurde iets. En dat was iets in hoofdletters, namelijk de oliecrisis. Er kwam een boycott van Nederland door de Arabische olieelanden. OPEC.
Want Saudi-Arabië boycott, nee, we kregen geen olie meer. Vanwege onze pro-Israëlische houding in de Jom Kipo-oorlog. Dit is 73-4.
Ja, 73. De OPEC-landen, dus dat is een samenwerkingsverband van de Arabische Oliestaten. De olieprijzen die stegen daardoor. De broekriem moest aan. Je kreeg autoloze zondagen. Bijzondere beelden.
Autoloze zondag en...
See?
Grijs herinner ik mij. Dat is een van mijn vroegste jeugd. Ik herinner me die foto's van die lege snelwegen. En ik sluit niet uit dat we er als kind ook mee naartoe zijn genomen in een stepje. Want er werd wel een beetje een feestje van gemaakt. Natuurlijk. Het autoloze zondag. En dat past ook wel bij. Ik herinner mij qua gevoel dat die autoloze zondag iets goeds was.
Dus het was natuurlijk uit nood geboren en uit boycott. Maar autoloos klinkt goed toch? Waar met Links-Nestwerk uitkwam, was dat nee, autoloos. Duim omhoog.
Yeah. Nou ja, en Dan Eldy gaf natuurlijk ook een beroemde speech. Een beetje een doem speech, waarin hij zei de wereld gaat nu veranderen. Want hij was eigenlijk premier geworden vanuit de filosofie. We hebben de Affluent Society Maatschappij met overvloed. En daar gaan we nu naar handelen. Maar dat was nu eigenlijk ineens voorbij, vond hij. Of dat voorspelde hij en dat dachten heel veel mensen met hem. Dat viel uiteindelijk allemaal wel mee. Dat viel uiteindelijk mee.
Vanwege het gas, onder andere. Maar het heeft ook niet zo heel lang geduurd allemaal. Maar de jas.
Maar misschien van...
Dumm, dumm.
Ja, dat kwam ook omdat die club van Rome waarschijnlijk dat rapport Grenzen aan de groei. Dus voor het eens dronk een besef door dat shit gaat opraken. Er dronk ineens besef door dat shit gaat opraken. Olie en mineralen en landbouw, grond en water. Telma. En dat was voor het eerst. Alles wordt beter en meer. En dat blijkt niet waard te zijn.
Precies, dit is de volgende zin in mijn script inderdaad.
Okay. Okay. Yeah. Vieze slimste mensen van deze? Nee, nee wat ik de vies is de slimste mensen.
De slimste. In 1972 kwam inderdaad het rapport van Rome uit.
Sorry, dat is mijn hypothnaam ook, vieze slimste. Weet je dat ook?
Mijn band heet De Club van Rome. Maar dat was een zeer invloedrijk stuk. Dus een soort vroeg antwoord op de crisis die we nu hebben, de klimaatcrisis. De grenzen aan de groei. We moeten oppassen. We kunnen niet eeuwig op deze manier doorgaan.
En het kwam uit in 1970 of zo daar ergens. Dus het.
72, ja.
Ja, dus zo'n oliecrisis zie je ineens dat dat iets is. Wat ik voor het eerst zichtbaar, denk ik.
Nou ja, en dus Den El was daarin wel vooruitstrevend en visionair dat hij daar toen al mee bezig was.
¶ Den Uyl's Erfenis en Tragiek
Als wij toen op die weg waren ingeslaan, dan kwam de hele wereld nu bij ons duurzame energie kopen. Maar goed, het is niet gebeurd. Ondanks de oliecrisis, Thomas, wist het kabinet dus de begrotingen sluiten te houden. Best knap. Dat is in sterke tegenstelling tot het verhaal van veel kranten en ook Hans Wiegel, die natuurlijk zeer goed was in oppositie voeren, de politiek leider van de VVD.
Die zei van de nauw is Sinterklaas, het kabinet is verkwistend. Maar in de praktijk was dat dus helemaal niet zo. Gewoon feitelijk is dat onjuist. Maar oké, ook in die tijd Thomas, de Lockheat affaire, zie onze aflevering over Prins Bernard, die had steekpenningen aangenomen van een Amerikaans vliegbedrijf of vliegtuigbedrijf. Belangenverstrengeling, corruptie op het allerhoogste niveau. En de monarchie die stond op omvallen, en Den El. Was a Republican?
Was tegen de monarchie. En toch heeft hij de monarchie gered door heel handig te laveren tussen een straf voor Bernard, die net symbolisch genoeg was om hem niet te grieven. Hij was wel gegrief, maar dat het niet te controversieel werd.
Ze hebben ze uniform afgepakt.
Yeah.
En mocht zijn pet niet meer draaien ook.
Zwaar genoeg was dat het volk wel gerustgesteld was: ja, er wordt echt wel werk van gemaakt. Want er was echt een dreiging toen dat Juliana zou aftreden. Dat was echt de dreiging. Maar goed, wij verwijzen naar de aflevering over Bernhard, die iedereen al heeft gehoord, want dat is onze best beluisterde aflevering. Maar je kunt dus zien dat Den L het hoogtepunt van de ideologische politiek. Politiek vanuit vergezichten.
En eigenlijk zijn tragedie was dat hij de hele tijd bezig was met brandjesplussen. Want de jaren 70 waren een periode van brandjes. En dat is pech in die zin. Desalniettemin heeft hij heel veel lijnen ingezet die door zijn getrokken. En waardoor later in de jaren 90 heel Nederland goede cirkel maken met onze progressieve denkbeelden. Emancipatie, in de breedste zin van het woord.
Democratisering, gelijke kansen, vrouwenemancipatie, ontwikkelingshulp, herverdeling van inkomens, ook dat. Openstelling van hoger onderwijs voor kinderen van arbeiders. Nie verlering inderdaad. Dus hoewel er wel polarisatie in de politiek was, was zijn overtuigingskracht. Genoeg om veel christendemocratische ministers, die hij toch nodig had, mee te krijgen in zijn visie. En dat is echt wel een prestatie van formaat.
Er was één christendemocratische minister die het allemaal maar niks vond, die een beetje botste met de NL. En dat was Dries van Acht. Dit is de grote anime betrayal uit de Nederlandse politieke geschiedenis. Voor de Gen Z-luisteraar. Dries van Acht, die is betrokken geweest bij. Moet ik eventjes uitleggen. In de laatste jaren van het kabinet van Den El vond de afronding plaats van de fusie tussen de KVP.
De Katholieke Partij, de ARP, Protestantse Partij en het CDU, ook een oppositiepartij, maar ook een christelijke partij, die gingen samen in het CDA. Zeker, het CDA, Christendemocratisch Appel. En wie werd de eerste politiek leider? Nou net die drie's van acht. Die dus zo botste, die minister die zo botste met Den Oil altijd. Die konden niet tegen dat Den L altijd op iedereen inpratte totdat hij zijn zin kreeg dat hij met iedereen meeregeerde.
Lubbers deed dat later ook. Meedenken, noemde hij dat. Die ging bij elke minister aan tafel zitten. Zou je dat niet eens zo doen? Nou, ik denk het niet. Nou, maar misschien toch maar wel. En dan bleef je dat maar doen totdat. Hij het beleid zijn richting op had gekregen. En van Acht kon daar niet tegen.
Dus net voordat in het laatste jaar eigenlijk definitief geoogst kon worden vanuit kabinet NL. en alle voorbereide wetten moesten worden bekrachtigd, trok van Acht, en daar heeft hij later spijt van gekregen, de stekker eruit. En dat was het begin van een jarenlange vete die de Nederlandse politieke geschiedenis bepaald heeft. Dan komen we aan het einde van het enige kabinet Den L.
¶ De "Overwinningsnederlaag" en Van Agt
Maar hij won de verkiezingen daarna. Hij won de verkiezingen zeer overtuigd.
DNL won de verkiezingen daarna.
Ja, de oude PvdA is geloof ik nooit zo groot geweest als toen. En toch heeft hij niet meegeregeerd. In het geheim heeft van Acht toen een kabinet gesmeed met Wieggel van de VVD. En dat wordt ook wel de overwinningsnederlaag genoemd. Want Geert Wilders is natuurlijk woedend dat hij 26 zetels heeft en niet mag meeregeren. De Partij van de Arbeid had 53 zetels. 53 zetels. En reageerde niet mee. Dat is nu ondenkbaar natuurlijk.
En dat betekende dus dat de meest tegenstrijdige karakters in de Nederlandse politiek na elkaar gingen regeren. En dat is een hele grappige botsing van stijlen.
Ik heb een keer een brief van hem gekregen. Als je het over Bloemrijk hebt. Ik heb een keer gevraagd voor mee, toen we een quizje presenteerde. Ik kreeg een brief, een handgeschreven brief met waardevriend. Het is met de grootst mogelijke bewondering dat ik tot mijn grote spijt moet constateren dat mijn agenda geen, enzovoort, enzovoort, enzovoort.
Die kon echt. Dit is de taal. Dus hij schiep enorm veel plezier in de taal. Je kan heel erg goed luisteren naar Vanacht Zalengevend. Zeg niks over zijn politiek, maar gewoon. Love the guy.
Ontzettend leuke man. Hij schreef ook van die brieven: moest hij zich ziek melden bij een L. En dan schreef hij: Amis, het Corpus staakt. En Den L was een heel serieus iemand. Die kon daar niet tegen. Ze haalden bij elkaar echt het bloed onder de nagels van. Later heeft van Acht veel meer respect gekregen voor Den L.
Den L was van de inhoud en van de acht in de tijd, in ieder geval van de vorm.
Ja, nou ja, dus Henk te Velde, ik heb hem eerder al genoemd, die zegt dus ook van, historicus over politieke cultuur schrijft hij veel, die zei van Den El was van de politiek van overtuiging. En nu gingen we over met dat kabinet van CDA en VVD naar de politiek. Van management. Een beetje technocratisch. Dat je de samenleving kon verheffen, dat is allemaal onzin. Je moet hem gewoon beheren. Dus dit is eigenlijk het einde van het grote verhaal in Nederlandse politiek.
De politiek van het grote verhaal.
Ja, maar dat was dus eigenlijk maar een heel kort verhaaltje. Want daarvoor hadden we kruideniers en daarna hebben we managers.
Inderdaad, het heeft inderdaad maar heel even geduurd. Zelfs in Amerika heb je het meer gehad dan hier, zou je kunnen zeggen. En Henk Tevel zegt ook ergens van: na Den L zijn we minder over de mens gaan praten en meer over het systeem.
¶ Podcast Aankondigingen en Afsluiting
Dus ja, dat is. Den Ouw is een van de grote tragische figuren, eigenlijk in de Nederlandse politiek, omdat hij. Ja, grote ideeën had. En ook wel in het begin liet zien dat daar misschien wel iets van terecht kon komen. Maar hij is eigenlijk een beetje geflikt. En dat hoort natuurlijk ook bij politiek, geflikt worden. Dus dat is op zich ook niet super uitzonderlijk. Maar het is. Er zit een Grieks drama in.
Maar goed, we zijn nu bijna een uur bezig, Thomas. Misschien dat het nu tijd is voor een pauze. Dat we volgende week verder gaan. En dat we hem dan oppikken bij van 8.
Het lijkt mij opportun om wellicht op dit moment onszelf en de luisteraar gelegenheid te geven tot reculé pour mieux sauter. Voor zover daar al enige behoefte toe bestaat. Ik had ook een act vroeger dat we met Mike de zin nooit afmaakten. Omdat hij zo goed was in bijzinnen maken. Vannacht dat je er helemaal doorgespeeld bent. Ja, laten we dat gaan doen. We nemen een.
Een korte break. En dan kan de luistera even bijkomen. En dan volgende week het tweede deel beluisteren van de premiers van Nederland. Een Helden zagen.
En dat is dan dus helaas de laatste aflevering voorlopig. Geen zorgen, niet dat we er een jaar tussen uitgaan. Maar we nemen eventjes pauze.
En wij moeten ook reculer pour mieux sauter. Daarover laat ik weer. Blijf ons, blijf ons, blijf eens volgen waar als we weg zijn. Tot volgende week.
🎵 Music
Deze podcast klonk best leuk toch? Ja.
Absoluut, maar ik denk dat hij nog leuker is als wij hem doen.
Okay, deze jatten dan?
Nou prima, vinden ze vast niet erg.
Iedere woensdag jatten wij Rijn van Duizenboden.
🎵 Music