Mohammed: Arabië, ontwaak! (2/2)

Freddy Heineken, de bekendste bierbrouw ter wereld. Maar hoe heeft hij dat geflikt? Als je met zo'n lullig product, als een simpel pilsje, zo groot kan worden, dan doe je natuurlijk iets heel knap. Hij moest altijd je sterrenbeeld weten. Daar herkennen die mensen echt aan. Zijn grootste prestatie blijft te lachen. De eeuw. Tom me nog en toe. Wat ben jij aan het doen? Je drinkt pis. Luister, de eerste aflevering van.

Freddy Heineken in iedere podcast-app, de gehele serie, beluister je exclusief op Podimo.

Welkom bij Geschiedenis Insight. We lieten, de luisteraar. Na onze vorige podcast over Mohammed. En als u die niet geluisterd heeft, doe dat dan eerst even. Laten we achter. Nagelbijtend. Mohammed die zouden elk moment kunnen gaan losbarsten nadat hij het tot zijn geloof was gekomen, zijn te reciteren, woorden had doorgekregen.

Hij min of meer werd beschermd door zijn rijke familie. Tegen de mensen die hem wat wilden aandoen naar aanleiding van de dingen die het ook zei, die behoorlijk controversieel waren en mensen wel eens geld zouden kunnen gaan kosten. Ja, er kwam een moord complot aan. Ik geloof dat je ons daarachter liet. Ja, dus de elite van Mekka, de Kuraishi, die zijn van plan om hem te vermoorden. Maar Mohammed komt erachter.

En hij vlucht samen met Abu Bakr, een van zijn belangrijkste velingen, namelijk een hele rijke volgeling. Op een septembernacht in 622 vluchten zij samen Mekka uit. En als de moordenaar de Kamer binnensuipt en op het punt staat om zijn mes te pakken, ziet hij dat niet Mohammed, maar een jongen in het bed ligt, Mohammeds neefje Ali. Waarheen gaan Mohammed en Abu Bakr?

Er is een stad op 400 kilometer afstand. Die heet Yathriep. Dat is een beetje een boerengat, waar constant ruzie is tussen de verschillende stammen kortom, Echt zo'n Arabische plek waar oorlog, twist, et cetera, aan de orde van de dag zijn. En zij hebben Mohammed uitgenodigd als mediator om als Bert van Leeuwen op te treden, zoals hij dat soms deed.

Dus daar gaat hij naartoe. En in zijn zocht... Veel moslims uit Mekka met hem. In Yadgriep gaat hij praten met die ruzie in de stammen, organiseert een familiediner en komt met een goede oplossing. Hij zegt: de stad wordt een confederatie. Niemand is de baas, we zijn allemaal de baas. Dus in eigen huis mogen stammen hun eigen zaken regelen. Samen vergaderen ze over algemeen belang. En mocht de stad worden aangevallen of een van de stammen, dan trekken ze samen op in de strijd.

Dat is het type samenwerking wat al... Tijden ontbreekt in Arabië en Mohammed krijgt het voor elkaar. En dat is natuurlijk een politieke prestatie van formaat. En daar zit sowieso een kern van waarheid in. De historische Mohammed was iemand die de Arabieren heeft willen verenigen onder één manier en één God. En daar is hij in geslaagd. Dat zien we in de geschiedenis. Dus dat verraadt een enorm politiek talent, nog los van het religieuze aspect.

Nou ja, los ervan. Dat was natuurlijk een onderdeel ervan. Maar ook de traditioneel politieke aspecten ervan had hij enorm goed in de vingers, kennen dat. Dus de stad Yasriep tekent tevreden en hernoemt zichzelf. Ze noemen zichzelf stad, want ze zijn de stad van de profeet, dus de stad. En daar is het woord voor Medina. En wat doen de volgelingen van Mohammed uit Mekka? die verhuizen massaal naar Medina. De emigratie van de moslims naar Medina, Thomas die heette.

Oftewel, Hejira wordt het vaak gespeld. Dat is ook een hele goede plaat van Johnny Mitchell. Johnny Mitchell, uiteraard. Hele goede plaat. Het is een heel belangrijk moment voor moslims. Want het jaar 0 voor moslims is niet de geboorte van Mohammed, maar het jaar van de hijrah. Waarom? Omdat dit de start is van de moslims als één gemeenschap.

De Uma noem je dat. De gemeenschap van alle moslims samen. De islam was bedoeld als meer dan een religie. Het was een utopisch project om samen één Vredig Koninkrijk op aarde te stichten. Wat dus ook een sterke politieke component heeft. Dat betekent de. Kan je het volgen trouwens? Dat is low. Ja, oké. Dat betekent dus dat Mohammeds rol nu verandert. Als profeet die voor Allah spreekt.

Moet hij nu ook ineens het bestuur over die UMA, die gemeenschap, gaan leiden? Dus mensen die komen met allemaal vragen over politiek, wetten, sociale mores. Daarom zijn er dus veel regels en handleidingen in de islam. Dat is althans de versie in de hadith. En dit is dus interessant. De hadith, dat heb ik vorige keer uitgelegd, is niet de Koran. In de Koran staan heel veel dingen die wij associëren met de islam helemaal niet opgeschreven.

Die staan vaak in de hadith. Dat zijn latere verhalen van en toen kwam Mohammed dit tegen en toen zei hij dit, dus dat is nu de regel. Dat is de hadith. Maar dat is dus vaak was 100, 150 jaar na zijn dood geschreven. Hoe voed je je kinderen op? Hoe was je je handen? Wat doe je met een dief? Et cetera. Dus de islam is in die hadith eigenlijk uitgebreid naar een allesomvattende religie die ook Morez voorschrijft.

En daar waar de Koran uit de tijd van Mohammed zelf veel abstracter is en veel meer een soort van idealistisch vergezicht schetst van waar de maatschappij naartoe moet. is dat in die hadith dus anders. Dat is veel preciezer, veel meer naar rekkelijk. Het is ook ingevuld hoe je bij dat paradijs komt. Juist. En dat is niet zozeer een reflectie van de tijd van Mohammed zelf, als je er als historicus naar kijkt. Traditie is een ander verhaal.

Maar meer een reflectie van de tijd waarin dat dan is geschreven, 100, 150 jaar later, een iets conservatiever maatschappij dan de oorspronkelijke Uma. Mohammed zelf was eigenlijk voor zijn tijd dus heel erg progressief. Wat wij nu in de huidige vorm raar vinden om te horen, omdat wij de islam associëren met een religie van 1500 jaar geleden. Maar voor zijn tijd was hij wel degelijk progressief. Daar kom ik zo meteen op terug. De Arabieren van Medina die zien een utopisch project dat werkt.

Bij die moslims. Het brengt vrede. Dus zij zeggen: nou, wij doen ook mee. Ze bekeren zich massaal tot de islam.

Maar de Kuraishi, die hotematoten uit Mekka, die rijke leiders, die geven niet op. Ze zetten een prijs op Mohammeds hoofd van hoeveel denk je Thomas? Oh, ik weet de muntenheid niet en niet wat een Big Mac kost in die tijd. Honderd kamelen. Honderd kam, oh, dat had ik natuurlijk, dat had ik kunnen weten. Honderd kamelen. Echt waar, dat is echt de traditie. En zij willen die gemeenschap van moslims vernietigen.

Ook trouwens, moet ik erbij zeggen, omdat Mohammed hun karavanen plundert voor eten en geld. Ah fijn, het is oorlog. Ja, dat doe je even tussen neus en lippen door. Dit was dus de oorlog die er dan al was. Ik bedoel, Mohammed heeft het zich een beetje ontwikkeld van profeet tot ook krijgsheer dan toch? Ik bedoel, hij is het. Nou, dat hoort al het karataan of. Dat woord heb ik wel eens gehoord, krijg je zeer, maar het overvallen van caravanen is niet niks.

Nou, dat is uiteindelijk wel. Dat is in die tijd niet veel anders dan boodschappen doen. Dat is echt helemaal niks. Zeker niet als het van een stam is die jou dood wil hebben en al jouw volgelingen. Dat is altijd het verhaal dat Mohammed een krijgsher is geworden die toen Arabië is gaan veroveren. Nou, dat is niet correct. Dat is niet correct. Want het is Mekka, dat een leger verzamelt,

Van duizend man, dat is best veel voor die tijd, het dunbevolkgebied, en ze marcheren naar Medina om Mohammed te vermoorden. Dus Mohammed heeft op zijn beurt driehonderd man tot zijn beschikking. Ja, 300, moet ik er dan meteen nadenken trouwens. Ze treffen elkaar bij badder. Badder is natuurlijk een naam die wij ook associëren met vechten.

En de volgende dag slaan de Arabieren de kranten open. Een beetje glimlachend. Nou, hoe dik heeft Mekka gewonnen? Een beetje, zoals je nu de score van Ajax even gaat checken: is het 8-0 of toch maar een zuinige 7-0 geworden. En dan zien ze dat de moslims hebben gewonnen. Mohammed heeft gewonnen met die 300 tegenduizend. Wow, dat maakt wel indruk in Arabië. In het Arabische gazet.

En Mohammed zal een inspirator zijn geweest, een tacticus, dat moet dan haast wel. Maar hij zelf zei: nee, het ligt niet aan bij. Wij kunnen niet verliezen. Want Alla is aan onze zijde. En veel Arabieren in die omgeving die horen dat en die denken ja... Want ja, hoe verklaar je dit anders? En Alla, dat zal ik even herhalen van de vorige keer. Het is niet zo dat Allah nog niet bestond in de Arabische wereld. Allah bestond al wel.

Hij was alleen nog niet de enige god. Hij was wel een belangrijke god, maar niet de enige. En dat was dus de innovatie van Mohammed. Dat hij is de enige god, de god. Dus het probleem wordt voor Mecca eigenlijk alleen maar groter. Door te vechten hebben ze hun vijand groter en respectabeler gemaakt.

Want ze hebben verloren. Dus het probleem voor Mekka is alleen maar groter geworden. Door dat enorme leger op hem af te sturen en verslagen te worden, hebben ze Mohammed van een marginale figuur eigenlijk tot een groot en respectabel persoon gemaakt. En zijn religie tot een hele legitieme en steeds machtigere.

Dus aanvallen is de slechtste verdediging gebleken. Dus wat doet Mecca meer vechten? Dat vinden ze een goed idee om nog een keer te gaan vechten. Ze hebben het geld, dus ze hebben de troepen, denk ik dan. Ja, zeker. En ze verzamelen opnieuw een leger, deze keer van 3000 man. Nou, Mohammed heeft deze keer 950 man. Dus dat is wel alweer een stuk meer. Maar 300 tegen 950 is niet dat is, zeg, maar, Real Madrid tegen Telstar. En de legers die treffen elkaar bij oehoed.

Ja, dat was even onverwacht. Aanvankelijk leken de moslims weer te winnen, wil de traditionele versie. Maar op een zeker moment hebben een paar van hen tegen Mohammeds, nadrukkelijke instructies in de slag verlaten om te gaan plunderen voor zelfverrijkering. En de mek. Troepen die zien dat en die zien hun kans gewoon en slaan keihard toe. En Mohammed verliest daardoor. Hij raakt zelfs gewond, de profeet raakt gewond.

En de moslims vragen zich af, hoe is dit in godsnaam mogelijk? Letterlijk, in godsnaam, hoe is dit mogelijk? Dat kan toch niet met Allah? Als alle achter je staat en je verliest toch, wat betekent dat dan? Allah heeft de moslims expres laten verliezen om ze een lesje te leren, want je moet moreel verheven gedrag blijven vertonen, niet plunderen.

Daar gaat Alla niet in mee. Dus Allah steunt de moslims, maar alleen als die laten zien dat ze zijn steun waard zijn. En dat is natuurlijk een belangrijk aspect van een religie. Dat je wel moet laten zien dat je een bepaalde God waard bent. Dus het is een oproep eigenlijk tot moreel gedrag, verweven met waarschijnlijk een kern van echte geschiedenis. De echte geschiedenis is waarschijnlijk dat de moslims inderdaad toen een.

Een slag hebben verloren. En dit is de religieuze draai die eraan is gegeven. Waarschijnlijk door Mohammed. Je moet er een goed verhaal bij hebben. Want als God overwindelijk is, hoe kun je dan verliezen. Dus er is eenigszins respectloos gezegd, een smoes nodig. Het kan doordat ze niet vroom genoeg waren. Dat is meestal de reden waarom God je tegenzit, toch? Ja, nou kijk, dat is dan de seculiere versie. Ja, maar dat zou de cynische seculiere versie zijn. Je kan het ook.

Zien als een hele intelligente interpretatie van Mohammed. waarin hij nogmaals oproept tot moreel verhevig gedrag. Wat natuurlijk heel verstandig is van een leider, want hij is de leider van een gemeenschap nu natuurlijk. Maar dit is dus weer een succesje voor de Kouraïshi uit Mekka. En die denken van oké, nu moeten we doordrukken, maar we moeten dat zorgvuldig plannen. Dus zijn nemen twee jaar de tijd om een enorm leger op te bouwen van Thomas. Schrik niet.

10.000 man. De grootste troepenmacht waarschijnlijk geschikt toen. 10.000. Dat is ongelooflijk gigantisch, zeker voor die tijd en plek. Of het historisch gezien klopt, is natuurlijk zeer de vraag. Maar het was een groot leger. Je kunt niet meer weten dat ze in de oudheid van getallen hielden. Lekkere ronde, bijzondere getallen. Mooie ronde getallen.

Generaal, we hebben een groot probleem. Er is één man weggelopen. We hebben nu nog maar 999.999 mensen. Het hele feest niet door. Nog maar een jaar troepen opbouwen. Toen Mohammed hoorde dat er zo'n groot leger zijn kant opkwam, zou hij rondom Medina een slotracht hebben gegraven.

Want de korijn kwamen natuurlijk op kamelen en die kunnen niet zwemmen. En als je met solaten gaat zwemmen, dan heb je een probleem. Want dan word je gewoon afgeschoten met pijlenboog. En de korrijzen die staan eigenlijk een beetje voor lul. Want die komen aan, en ja. Wat nu? Ze kunnen er niet overheen.

Ik neem aan dat daar wel een tijdje overheen is. Voordat je slotgracht hebt gebouw, voordat je 10.000. Hoe lang speelt dit ongeveer? Ze hoorden natuurlijk, Medina en Mekka, dat is best een reis, hè? Maar het zit hem denk ik meer in de tijd waarin Mecca die troepen heeft opgebouwd.

Dat zie je natuurlijk aankomen. Want iedereen heeft overal spionnen. Dat is die tijd. Dus in die tijd hebben ze die slotkracht gegraven. En dat gaat sneller dan een leger opbouwen. Oké, als jij het zegt, ja nee, ik geloof je. Ja, hij heeft alleen maar een beetje te graven. Ja, maar er moet er ook water in. En graven is ook niet heel makkelijk hè. En dan moet je wallen maken.

Het zijn nog hele verdedigingswerken dan. Ja, daar heb je een punt. De Kouraïsi slaan dus voor die slotgracht en die staan een beetje voor lul. Want ze kunnen niet naar binnen. Maar Thomas, ze hadden nog een plan. Dat als zij van voren zouden gaan aanvallen, dat er van achteren door bevriende stammen binnen de stad zouden worden aangevallen. Als een dolkstoot, als het ware.

Maar die stam ziet dat er geen aanval van voren komt. Dus die denken van: oh, nou, dan wachten wij maar. En de Kourijzen ondertussen die staan met hun leger aan de voorkant te wachten. En die denken, nou, wanneer komt die aanval van achteren nou? Uiteindelijk komt er een storm. Dat is in de woestijn geen pretje. En dan op een gegeven moment denken ze van, de achterste kamelen gaan uit zichzelf al naar huis. Laat maar, we gaan terug naar Mekka. Ja.

En als je met zoveel klaroen geschal en getrommel naar Medina bent getrokken om voor eens en voor altijd Mohammed uit te schakelen. En dat lukt dan vervolgens niet. Dan sta je gewoon echt finaal voor lul. En ook al was er dan niet gevochten, en het is geen grote heroïsche overwinning in die zin, toch is heel Arabië totaal verbijsterd en onder de indruk dat het de moslims gelukt is om dit te overleven.

En de mythe van onverslaanbaarheid van de moslims is nu definitief gevestigd. En massaal beginnen mensen zich bij Mohammed aan te sluiten.

En steeds meer stammen worden dus verenigd onder dat ene utopische project. Daar zit wat opportunisme bij. Ik bedoel, als ik even cynisma zeggen, dit is een gevaarlijke, onrustige tijd vol met strijd. En er duikt een winnaar op. Ik bedoel, iedereen hoort graag bij de winnende partij, toch? Ik ga dat zo meteen vertellen. De reden waarom dat er daadwerkelijk wel heel erg veel optimisme was en heel veel bereidheid om zich aan te sluiten bij dit project.

Maar eerst moet ik nog één ding zeggen over die stam die had samengezworen met de Kuraishi. Dat is namelijk een Joodse stam. De enige reden dat ik dit vertel, is omdat de anders voor de voeten kan worden geworpen. Ja, maar waarom hebben jullie dat niet verteld? Het is namelijk een puur traditioneel verhaal. Het is geen waar gebeurd verhaal.

Maar het staat wel in de siera. Het verhaal is dat die stam die Mohammed heeft verraden binnen de poorten van Medina, dat Mohammed de mannen daarvan heeft geëxecuteerd. en hun kinderen heeft verkocht als slaven. En dat is een verhaal dat natuurlijk een beetje grimmig is. Nou, meer dan een beetje grimmig. Er zit ook een soort akelige dolkstootlegende-achtige parallel in, voor de mensen die het kennen van na de Eerste Wereldoorlog.

Dus het is een heel akelig verhaal. Maar het is 100, 150 jaar na de dood van Mohammed pas opgetekend. Dus het historische gehalte daarvan is. 0,1. En die 0,1 is waarschijnlijk dat er natuurlijk ook in Medina wel gewoon nog steeds stammen zullen zijn geweest die niet meegingen in het verhaal van Mohammed. En dat daar wel strijd mee gevoerd. Mensen als Mohammed en Jezus daar komen moordenaars op af. Mensen willen die mensen doodmaken, profeten. En daar zullen daar is wapen gekletter bij geweest.

Dus dit verhaal is een onderdeel van die herinnering. Zo moet je het eigenlijk zien. Maar goed, er staat wat er staat, en dat is natuurlijk heel akelig. En het is later ook soms door, zeg maar... Radicale mensen aangehaald als. kijk nou, er is een soort natuurlijke animositeit tussen ons en de Joden. Dat is hier en daar wel gebeurd. Maar dat zegt. Meer over de mensen die dat hebben opgeschreven en later zo geïnterpreteerd. dan over de figuur Mohammed zelf. De historische figuur Mohammed heeft.

Heel weinig met dit verhaal te maken. Ja, dat oké. Dus die informatie kunnen we even verwerken. Misschien tijdens de reclame die we er nu in gaan stoppen. Is dat een goed idee? Dat is een goed idee. Gijs, hoe vaker denk jij aan Romein? Nou, ik denk elke dag, want het logo van onze podcast is Julius Caesar. En ik ben elke dag met ons. Ja, Tom. Nee, dat had ik kunnen weten. Als je om eens heen kijkt, dan zie je toch ook dan jij als historicus toch hun enorme nalatenschap om vooral om je heen.

Ja, natuurlijk. Je hebt die klassieke scène van Life of Brian, natuurlijk. Ze zeggen: wat hebben de Romeinen ooit voor ons gedaan? Behalve Politiek systeem, stabiliteit, viaducten, wegen, riolering, alles. Nou, stel je voor, je zit nu in Rome, in het Romeinse Rijk.

Maar is daar gedoe en gedonder? Je hebt een omstandige provincie. Zou je dan trouw blijven aan Rome, wat er ook een soort van fascistische staat is. En zou je die vrijheid onderdrukken? Of zou jij voor de rebellen kiezen? Hoe zou jij regeren? Wie zou jij zijn? Ik zou me denk ik terugtrekken uit het openbare leven en gedichtigheid. Oké, dat is niet een van de opties die je zelf kunt ervaren.

In de game waar we het over hebben. Namelijk Anno 117 Pax Romana. Dat is de nieuwste game uit de bekroonde Anno franchise. Daar neem je de rol in van de gouverneur in het hart van het Romeinse Rijk. Of je nu kiest voor Latium of Albien, bepaalt of je trouw blijft aan Rome of in opstand komt, je bouwt je provincie met handel, diplomatie en militaire kracht. Dat moet toch iets voor jou zijn? Jazeker.

Wij, ik heb het vroeger heel veel gespeeld, moet ik zeggen. Anno games. Niet deze, want die is net. Ongelooflijk leuk is, is dat wij van Ubisoft, ons geliefde Ubisoft, hun Assassin's Creed spellen, die hebben wij helemaal grijs gemaakt. Echt als geschiedenisliefhebber, kun je je vingers aflikken bij het aanbod van Ubisoft. En we hebben een code gekregen om dit spel alvast te proberen.

En het is genieten. Het is weer een winner. Ontdek Anno 117 Pax Romanen en vorm je eigen versie van het Romeinse Rijk. Kijk op annogame.com slash geschiedenis. Nu verkrijgbaar voor PlayStation 5, Xbox Access en Windows PC via Steam en de Ubisoft Store.

Ja, daar zijn we weer. Dus Medina heeft onder de bezielende leiding van de profeet Mohammed de enorme legerschaar van de Kuraishi afgeslagen. Met hulp van een storm en een misverstand tussen de verraders in de stad en de korijs hierbuiten. Zoiets. Zo'n storm is natuurlijk ook iets dat een enorm religieus vertrouwen aanwakkert. Dat zie je heel vaak aan het begin van een grote religie, dat daar een soort van natuurwonder aan ten grondslag ligt. Denk ook aan het Oude Testament, de Exodus, hè.

Het is natuurlijk een mirakel dat de Joden vanuit Egypte tot in Israël hebben kunnen komen. En dat wonder is ook een reden geweest voor die religie natuurlijk. Ja, dat het even droog viel en dat ze er doorheen konden. Ik bedoel, als ik krops weglaat. Maar goed, ik zal nu ingaan op de vraag die jij net al opwierp, Thomas. Waarom bekeren mensen zich zo massaal tot de islam in de jaren daarna?

Nou, ten eerste, mensen denken nu van wauw, die Alla dat is wel een helchtige god. Misschien heeft Maham het wel gelijk en is het de enige God. De God. Want die strijd die hij heeft gewonnen, want die storm die hem heeft gered, enzovoort. Een andere grote reden was dat de Arabische wereld natuurlijk uit elkaar getrokken werd ter oorlog. Al die stammen hadden constant strijd met elkaar. Het was echt, het was verschrikkelijk.

Ik bedoel, zoals je hier het griepsseizoen hebt, had je daar oorlogsseizoen tussen de verschillende stammen. En dan had je ook nog van die bloedvetes. Dus het was één groot gedoe. En waar Mohammed kwam, kwam ook vrede. Want hij zei, nee, jullie zijn allemaal moslims. Ja, oké, jullie hebben je eigen stam, maar je bent vooral moslims.

En dat is natuurlijk een groot onderdeel van zijn utopische belofte. Want de mensen die zich aansloten bij de Uma, de moslimgemeenschap, die maakten daarmee ook deel uit van de wat je noemt de Dar al-Islam. En de Dar al-Islam betekent het rijk van onderwerping aan God. Islam, onderwerping aan God. En daarmee het Rijk van vrede, onderlinge vrede. Dus dat is een reden voor bekering dat je je bij een heel inspirerend sociaal project aansluit. Dus een soort Kickstarter-project.

Waar iedereen zoiets van heeft. Als dit lukt, zou wel heel erg fijn zijn. Frede in Arabië, gelijkheid. Want Zoals ook het project van Jezus natuurlijk heel progressief was voor zijn tijd, naaste liefde en dat soort dingen. Dat soort dingen beloofde hij ook allemaal. We gaan allemaal vredig samenwonen, in een soort op gelijke voet. Het is prachtig en inspirerend, ja.

En Haber dus, want God staat er duidelijk achter. Ja, ja. En wat dan misschien meer doet denken aan een soort van latere socialistische utopie. Je hebt ook een morele verplichting om ervoor te strijden. Om constant ook de belofte van de islamvrede uit te dragen en daaraan mee te bouwen. En dat heet jihad. En dan denk je, oh, heilige oorlog. Maar dat betekent het dus niet. Shihad is een van de meest verkeerd begrippen binnen en buiten de islam.

Ja, ook binnen. Want ik bedoel, Al-Qaeda had ook een verkeerd begrip van de Shiad. Dat is gewoon niet goed geïnterpreteerd. Volgens mij. Het verdient een genuanceerde. Nee, want het Arabische woord jihad komt van de stam Jahada, wat letterlijk betekent je inspannen, moeite doen. Dus strijden in de zin van zoals je strijdt als je bij de schortschool bent. Je inspannen voor de islam. Dat de al-Qaeda's van de wereld ook denken dat ze het woord jihad correct interpreteren.

Maar het betekent dus de strijd, de plicht. De strijd die je elke dag moet volgen om een goed moslim te wezen en om het paradijs op aarde te brengen, zal ik maar zeggen. Ja, precies. En dat is dus later eigenlijk. Vervrongen in sommige extremistische kringen, maar eigenlijk nog veel massaler, in onze westerse interpretatie van het woord ziad.

Alsof dat betekent heilige oorlogen, aanslagen enzovoort, enzovoort. Maar de kern betekent dat dus helemaal niet. Dus dat beeld van de islam moet je echt. Dat is ah-historisch als je dat plakt op Mohammed en wat hij heeft gezegd.

En daar zijn we mee bezig om te ontravelen. Wat heeft Mohammed betekend en gezegd in zijn eigen tijd? Een andere reden dat veel mensen zich voelen aangetrokken tot Mohammed en zijn religie, is Mohammed zelf. Of nou ja? Eigenlijk niet Mohammed, maar de Koran. Want Mohammed zegt natuurlijk dat hij die woorden allemaal niet zelf heeft opgeschreven of bedacht. Maar dat zijn de woorden van Allah. De woorden van de Koran komen van boven.

Mohammed heeft ook nooit beweerd dat hij bovenatuurlijke krachten had of iets dergelijks. Hij was gewoon maar een mens. Hij gaf het door. Maar de Koran was eigenlijk zijn toverkracht tussen aanhalingstekens. Daar ga ik nu even op in. Want eh. Arabieren die hebben het altijd over de schoonheid van de taal van de Koran. Dan denk je, oké, je heilige boek dat dat indruk maakt. Jouw eigen religieuze boek, dat is logisch.

Maar ze bedoelen het iets letterlijker dan dat. Want de klank van de Koran wordt geroemd om zijn soort poëtische kracht. En dat kan ik even illustreren. Er is hier een citaat. Er is geen God behalve Alla. Oké. Dat klinkt niet heel indrukwekkend. In het Arabisch klinkt dat zo. Dat is natuurlijk een zeer gestyleerd poëtisch taalgebruik. En Allah, er is geen God behalve God, de eeuwige, de instandhouder van alles dat bestaat. Allahu la ila illahua alayu al qayumu.

Dus dat is zeer ritmisch geschreven, zeer poëtisch. Dus mensen vonden het mooi. Dat was ook een belangrijke reden. Mensen vonden het mooi. Er wordt ook wel eens. Gezegd van er was een negende eeuwse imam, de Ahmad Ibn Banhal. En die zei van ja, hoe kom je dichtst bij Allah door te luisteren naar de islam zonder hem te begrijpen?

Dus gewoon de klanken zijn zo mooi. Dat zeiden die daar eigenlijk mee. Dus dat was ook een belangrijke reden waarom mensen zich aansloten bij de islam. Om ze het echt heel mooi vonden klinken.

En ik zit hier niet om jullie allemaal te bekeren tot de islam, natuurlijk. Maar het volgende punt is wel belangrijk om de geschiedenis van Mohammed en de vroege islam in zijn context te begrijpen. Iets wat historici en religiewetenschappers vaak benadrukken, is dat de Koraan. Voor zijn tijd, ik herhaal, voor zijn tijd, erg progressief was. Rechten voor vrouwen.

Erfregels, recht op huwelijk, recht op scheiding, bescherming van weduween. Dat is vanuit zijn biografie natuurlijk logisch. Bescherming van wezen, zoals Mohammed zelf ook was. Vergeleken met andere samenlevingen uit die tijd kregen vrouwen meer juridische bescherming. Dus afschaffing of beperking van oude praktijken, dus het doden van pasgeboren meisjes bijvoorbeeld, is verboden door de Koran. Terwijl het in andere stammen veel voorkwam in die tijd.

Er was economische rechtvaardigheid in opgenomen in de islam. De Koran benadrukt de plicht tot liefdadigheid voor arme mensen, de zakat. Recht op eerlijke handel, verbied uitbuiting, verbied woekerpolissen. Geen Nederlandspraktijk. Ja. Mag ik vragen? Is er iets bekend van waar Mohammed. Dit is dan weer toch de... Seculiere instelling, maar waar Mohammed die ideeën vandaan haalt. Ik weet dat er bij. Werd er bij Jezus daar veel naar afgevraagd en zijn theorieën over die hij stream.

Veel van deze dingen komen overeen met een sect, een Joodse sect in het zuiden van Libanon of weet ik wat. Dus is er iets bekend waar in de tijd van Mohammed dit soort ideeën al bestonden? Die al? Dat is zeer controversieel. Want veel moslims zijn gevoelig voor de suggestie dat hij het ergens anders vandaan heeft. Maar als we dat seculier bekijken, dan is het zeer waarschijnlijk dat hij geïnspireerd is door zowel.

Het jodendom. Als het zoroastrisme uit het huidige Iran, het oude Perzië. Een religie die heel erg ging over de strijd tussen goed en kwaad. Maar dat zijn natuurlijk, ja, dat zijn controversiële dingen. Als je er seculier naar kijkt, is dat heel waarschijnlijk.

Ben je religieus? Ik weet het. Maar het is een geschiedenispodcast. Dus ik ben dan toch benieuwd naar waar er andere. Nee, het is een goede vraag. Tankstromingen en waarin Woekenrentes werden afgekeurd of het doden van pasgeboren meisjes werd afgekeurd. Ik bedoel dat? Ja, zowel bij Jez als Mohammed denk ik ook een soort dieper rechtvaardigheidsgevoel, dat natuurlijk ook contextoverstijgend is. Dat denk ik ook.

Nou ja, iedereen vond in die tijd al doden slecht en afpersen ook. En liefde groep. Precies. Maar ja, de Kouraishi die wilde geld verdienen, dus die hadden daar geen boodschap aan. En en idealist som Mohammed var väl.

Overigens, wat ook heel progressief was aan de islam, was religieuze tolerantie. Dat is een begrip dat toen in Europa nog totaal onbekend was: tolerantie. Maar er was eigenlijk vanaf het begin. Dat komt natuurlijk van, omdat hij die stammen wilde verenigen. Komt dat in de islam wel voor? Tolerantie, kijk. De Koran zegt wel van ja, de islam is het beste, maar de christenen en de Joden zijn ook mensen van het boek en die moeten ook beschermd worden.

Uit de Koran, ik heb het hier in het Engels staan, ik kon het even niet in het Nederlands vinden. Do not argue with the people of the book unless gracefully, except with those of them who act wrongfully, and say we believe in what has been revealed to us and what was revealed revealed to you. And our God and your God is only one, and to him we fully submit. Submission Islam.

En dus wat later allemaal conservatiever lijkt aan de islam, vanuit onze seculiere ogen, strikte regels over kleding, geslacht enzovoort. Dat is vaak pas 100, 150 jaar na Mohammed. Dus dat is. Geen onderdeel van dit verhaal. Wel van het verhaal van de islam, maar niet van Mohammed. De Koran zelf is veel abstracter, veel principiëer. En met principiëler bedoel je meer vanuit principes, basisprincipes. Als naasten liefde en vrede.

Bijvoorbeeld, ja. En dus zie je opvallend genoeg dat de islam en het christendom best wel een beetje op elkaar lijken. Veel meer onderling dan die twee op het jodendom, bijvoorbeeld. Dat wordt altijd gezegd hier in Europa van ja.

Wij komen voort uit de Judeo-christelijke waarden. Ik heb daar vanuit mijn achtergrond als historicus altijd met een beetje verbazing naar gekeken. Christelijke waarden, je natuurlijk. Ik bedoel, onze wereld is gebouwd op christelijke waarden. Dat is een historisch feit. Wat we daar verder ook van vinden, of we dat iets heel goeds of iets minder goeds vinden, het maakt niet uit. Het is gewoon zo.

Maar judeo-christelijk wordt natuurlijk gezegd om aan te geven: maar de islam echt wel wezenlijk anders. Zo wordt dat eigenlijk een beetje bedoeld. Terwijl, hoe meer je erin verdiept, hoe meer je ziet dat islam en christendom in beginselen best wel overeenkomsten hebben. En dat het voor het jodendom echt minder geldt. Het Jodendom gaat op een uitverkoren volk en daar heeft het dan de geschiedenis en de wetten van opgenomen in het Oude Testament.

Mijn islam en de christenom zijn begonnen als een utopisch project met allerlei beetje ja wishy-washy idealen die wij allemaal heel positief vinden. En en iedereen mocht daarbij komen. Dat is een wezenlijk verschil natuurlijk. Dus de islam was een beginsel voor de Arabieren, maar iedereen mocht moslim worden. Dat geldt natuurlijk voor het christendom ook. En voor allebei geldt ook dat daar later een nadere interpretatie van is gegeven van iedereen moet het worden.

En dat daar dus ook oorlogen over zijn gevoerd. Maar dat was niet wat Jezus en Mohammed hebben gezegd. Dus in de basis zijn dat hele progressieve religies.

En daarom lijken ze ook wel een beetje op elkaar. En over positiviteit gesproken. Een boodschap van onze sponsor. Kijk, geschiedenis is natuurlijk verhalen. Dat merk ik door onze aflevering hoe spannend en verrassend een goed verhaal kan zijn met alle wendingen en gebeurtenissen. En precies dat gevoel, gijs.

Krijg je bij de serie Mobland. Ja, Mobland. Dat is een fantastische nieuwe misdaadserie waarvan je het hele eerste seizoen achter elkaar kunt kijken op Sky Showtime. Dat hebben wij gedaan, Thomas. En dat was een enorm genoege. De serie volgt de georganiseerde misdaad in Londen. Vol spannende achtervolgingen, slimme interries, Britse humor. Wij hebben hem alvast gekeken. En dan is mijn vraag aan jou, Thomas: is er een scène uit Mopland die jou echt is bijgebleven? Oeh, ik denk.

Op een gegeven moment wordt Archie de Conrad geconfronteerd in een familievergadering. En dan krijg je dus dat machtsspel binnen die familie te zien. Dat is de scè die mij is bijgebracht. Als ik eentje moet aanraden, om nog twee of drie, vier, vijf keer te kijken. Die scène. Of nee, er is ook een scène. Dit is een fixer voor die criminele families. En die wordt dan zeg maar per ongeluk gestoken door zijn vrouw. En die reageert er heel stoïcijns op.

Dat is ook heel erg Guy Richie. Grote ontwikkelingen, plotseling geweld, maar op een soort van kodige manier. Want het is Guy Ritchie. Heb ik dat al gezegd? Nou ja, het is Guy Ritchie. Maar het is ook geweldig gespeeld, natuurlijk door Tom Hardy, dat is wel echt de Champions League acteur. Piers Brosnan uit Bon. En de serie die combineert zoals je van Guy Ritchie gewend bent. Snelle actie, scherpe dialoog.

En typisch Britse humor. Maar waar kijken we het ook alweer? Waar is die serie ook alweer op? Sky Showtime. Sky Showtime. Alle afleveringen van het eerste seizoen van Mopland staan klaar. Voor de kijker op skyshowtime.nl Profiteer nu tijdens de actieperiode van het standaard abonnement voor tijdelijk maar 5,99 per maand. Sky Showtime. Mobland!

Dus ja, we lieten jou achter, Gijs. Toen je Jezus Mohammed vergelek als utopisten. Dus ja, wishy-washy was het woord dat jij gebruikt. Hippie, schoot mij door het hoofd. Namelijk was het niet. Ja, eigenlijk positief. Ja, we gaan niet meer mensen uit buiten en geld verdienen. En we gaan handjes vast en oorlog voeren met elkaar. We gaan handjes vasthouden en gitaar spelen. En dus dat er een heel groderscheid zit tussen.

Nou ja, dat zoals Mohammed beleefd werd in die tijd en de hadigen die er later overheen zijn gekomen, die wel nodig waren, als ik het goed begrijp. Het is dus nog vooral poëtisch wat, wat die Koran zelf is. En dat is niet heel concreet. Ja, zeker. Zeker. Maar dan zie je dus dat eigenlijk de clichés daarover niet echt kloppen. Over de Koran en over Mohammed zelf.

En dan is er nog iets waar heel veel creatologie over is, namelijk het privéleven van Mohammed, zijn vrouwen. Want Ghadija is natuurlijk overleden op een gegeven moment. En daar wil ik meteen even over zeggen. Het privéleven van Mohammed is echt pure traditie. Dus dat is allemaal overgeleefd uit verhalen, ver na zijn dood opgeschreven. Er zou wederom een kern van herinnering in kunnen zitten, maar de details zijn volstrekt onbetrouwbaar voor historici, seculieren eh.

Hij zou elf vrouwen ongeveer hebben getrouwd na de dood van Ghadisha. Dat zou zijn, vooral omdat het dan weduwe waren of vrouwen van bepaalde stammen die hij aan zich wilde binden. En die wedurder had hij dan medelijden mee. Of die stammen die waren dan verslagen. Daar had hij dan medelijden mee met zo'n vrouw, snap je? En daarmee gaf hij ze dus weer status. Door met ze te trouwen. Dus dat was eigenlijk een soort van daad van liefdadigheid was het idee.

De meest controversieële is natuurlijk Aisha. Daar wordt vaak naar verwezen in de soort van anti-islam gesprekken. Er wordt zo van oh, Mohammed is met een negenjarige getrouwd. Aisha, wie is dat dan? Dat zou de dochter zijn geweest van Abu Bakr, een van zijn beste vrienden en vertrouwlingen, de latere Ghalif. Maar of Aisha heeft bestaan, ja, waarschijnlijk niet. Misschien ook wel, maar als ze dat was, dan weten we niks over haar leeftijd. Helemaal niets. En als ze bestaan heeft...

Dan is de kans dat ze negen jaar was. Niet heel, want dat deden mensen in die tijd niet met kinderen trouwen. In de cultuur waarin dat later is opgeschreven, honderden jaren later, daar wel, maar niet de cultuur van Mohammed. Dus dit is een totaal onzinnig verhaal om naar te verwijzen. De reden dat ze dat hebben gezegd, van ja, hij is met een kind getrouwd.

Was als een soort van parabel, een soort symbool van dat zij de generatie was die opgegroeid is, de eerste generatie die opgroeide met de islam. Dus niet bekeerd. Maar ermee opgegroeid. En daardoor dus ultiem goed en onbevlekt, et cetera. Dat is het idee. Oké. Maar het zijn allemaal speculaties. En later ingevuld, als ik het goed begrijp. Dus we weten verder niks over hun privéleven. En misschien heeft dat ook wel te maken: want dit is natuurlijk hartstikke belangrijk voor opvolging en nazaten.

Het is vreselijk belangrijk met wie die getrouwd is geweest, wat voor kinderen eruit komen. Kan ik me ook voorstellen. Later. Eeuwen later vaak. Dus dat zal nooit heel betrouwbaar worden. Of ga ik nu tekort door de bocht? Nou, ik weet niet of dat een reden is dat dat daar stond. Maar het is in ieder geval een ding wat zeker is dat dit gewoon niet een historisch verhaal is. Dit is traditie van veel later.

Dan pikken we weer even het leven van Mohammed op. Het verhaal: twee jaar na die overwinning op de Kuraïshi hebben stammen uit heel het Arabisch schiereiland zich bij Mohammed aangesloten. En dus bij de islam, bij de Uma, die gemeenschap van moslims. Het is een daverend succes. Een van de grootste successen qua politieke en culturele hervormingen in de wereldgeschiedenis. Alleen dat al maakt Mohammed een bijzonder relevante persoon, natuurlijk.

Nog los van dat hij de tweede religie van de wereld heeft gesticht. En op een nacht, midden in dit succesverhaal, droomt Mohammed dat hij terugkeert naar Mekka. En dat hij daar komt en iedereen Alla daar aan het aanbidden is. Hij ziet dat als een teken. Daar heeft hij inmiddels ervaring mee, tekenen van boven. Dus in de ochtend gaat hij naar zijn volgelingen toe en dan zegt hij: pak je spullen, we gaan naar Mekka. 1400 moslims, zowel de traditie.

Nogmaals, dat echte getal, daar weten we natuurlijk helemaal niets van. Die gaan samen met hem mee naar Mekka. Dat is 400 kilometer. Da reizen ze zonder wapens om te laten zien: wij komen in vrede. Aanvallen dat doen zij niet. Ze worden aangevallen. Dat is eigenlijk wat ze daarmee aanstellen.

Ik vraag me altijd af, het is misschien een goede plek om dat te vragen, hoe lang zoiets duurt? Want dat staat er dan vast in de Koran. Hoe lang duurt het om 1400 kilometer af te leggen op een kameel? 400. 400 kilometers, sorry. Nou ja, je kan het in een dag rijden op een kameel. Ik denk dat het wel meevalt. Dagen. Maar het is natuurlijk wel een hele grote verrassing dat ze in Mekka op een gegeven moment die moslims aanzien komen en het niet eens bewapend.

Dus die denken van jeetje, wat moeten we hiermee? En dan gebeurt er eigenlijk iets heel verrassends. De stad houdt de poorten gesloten, maar de courais die zeggen kom volgend jaar terug en we houden je niet tegen. Waarom? En inderdaad, in het jaar zes van de islamitische. Waarom? Waarom doen die Koraïsje dat? Zij denken dit is een te grote kracht om te negeren, om te verslaan. Maar als wij Mohammed binnenlaten, wat ze dus in het jaar zes ook doen, zonder geweld komen ze de stad in.

Dan kunnen wij hem inkapselen. In zekere zin is dat ook wel gebeurd. In de zin dat de hadith meer zeggen over de cultuur van de Arabieren zoals die er al was. dan de islam. En dat is natuurlijk iets controversieels om te zeggen. Vind je dat een belachelijke opvatting? Dan verwijs ik u voor uw. Mailtjes naar de heer Macintosh Smith, dat is namelijk het boek waar dat in beschreven staat. Een wereldwijf, misschien wel de meest gerespecteerde Arabist die er is. Ik ben zijn nederige dienaar.

Ja, maar je zegt... Die hadigen beschrijven meer de culturele imperatieven, dus de plichten, dus hoe je moet trouwen of je handen moet wel of al die dingen. Dat beschrijft vooral dingen die in de Arabische cultuur aanwezig waren, buiten Mohammed om. Dus in die zin zeg je, het is de residente cultuur van de Arabische wereld in die tijd.

Die zien we in de Hadizen terug. Dus in die zin is de revolutionair, de utopist Mohammed, wellicht een beetje deel daarvan geworden. Dat is iets wat natuurlijk per moslim verschilt. Heel veel moslims zijn ook heel erg van het gaat om de Koran, het gaat om Mohammed. Dus die zullen veel meer dat geluid vertooren. Het is geen monolith, de islam. Net zoals dat er in het christendom natuurlijk enorme verscheidenheid bestaat. Historisch hoe je dat een beetje kan duiden.

Ja, we hebben het hierover vanuit de gedachte dat de machthebbers, de Kuraishi in Mecca zeiden: we wachten een jaartje. En als ze het dan binnenlaten, dan kunnen we ze wel een beetje. Beetje inkapselen. We bedoelen we het niet meer inkapselen ook een beetje van dat we lekker handel kunnen blijven drijven. Dat die communist van Mohammed niet hier meteen alle winkels sluit. Ja, dat kan ik me wel blij voorstellen.

Nou ja, het is natuurlijk ook wel opvallend dat Mohammed vaak inderdaad, jij zei het net ook al een beetje van ja, hij wordt vaak neergezet als een oorlogzuchtige profeet, een warlord. Hij heeft gevochten. Maar dat is natuurlijk eigenlijk een beetje een rare voorstelling van zaken. Want hij heeft zich een paar keer verdedigd tegen de Kouraïshi die hem wilde vermoorden.

En hij loopt eigenlijk zonder wapengekletter loopt die Mecca binnen. Dat is een heel ander beeld dan ik ook had. Ik dacht dat hij Mecca had veroverd. Dat is een beetje wat wij allemaal denken, toch? Maar dat is dus niet zo. Tenminste, ja, nee, hoogst waarschijnlijk niet. Want de tradities die schreeuwen dat in dusdanig Unisono dat dat wel zou kloppen.

Het komt misschien ook een beetje, natuurlijk, dat de eeuwen daarna dat de islam zo gegroeid is dat er veel veroveringen zijn gepleegd. En zeker vanuit Europa gezien zie je die veroveringen na erbij komen. En je denkt: oh, dat zijn krijgslustige lui, die mohammedanen. Maar dat is een verhaal voor volgende afleveringen over de Arabieren. Ook hele interessante verhalen. Oké.

Ze gaven de stad dus over aan Mohammed. En de eerste daad van Mohammed is dat hij alle beelden in die Ka'aba, die tempel voor Allah, laat verwoesten. Hij zegt: vanaf nu is deze tempel de heiligste plek in de wereld voor moslims. Je moet er ook naartoe bidden, gezicht naar het oosten vanuit ons perspectief. Um

Het is een tempel voor de enige God, Allah. En op dit moment is min of meer iedereen in het Arabisch schiereiland, in de Arabische wereld, verenigt onder één cultuur, één vrede en één religie. En dat is natuurlijk wel iets wat we niet moeten vergeten, dat Mohammed. politiek ook een zeer succesvol figuur was. Zonder al te veel te hebben gevochten, nauwelijks eigenlijk.

Twee slagen plus een slag die geen slag werd, die bij de loopgraven, heeft hij de Arabieren min of meer verenigd. En voor de eerste keer sinds mensenheugen is, letterlijk, leven die stammen met elkaar in vrede en harmonie.

Dat is wel een waanzinnige prestatie. Gaat Mohammed nog één keer naar Mekka op pelgrimage? En daar geeft hij nog één reden, vergelijkbaar met de bergreden van Jezus, eigenlijk, een soort beginselverklaring. En hij vertelt de mensen daar om het leven en het bezit van elke moslim te zien als heilig. Om de rechten van alles en iedereen, zelfs van slaven, te respecteren, te erkennen dat vrouwen net zo goed rechten over mannen hebben als andersom. Jazeker.

En om te erkennen dat alle moslims gelijk zijn. En hij zegt heel relevant: ik ben de laatste profeet, dit is het, dit is wat Allah te zeggen heeft, en door. Kort, nadat hij terug is uit Medina, wordt Mohammed ziek. Wil je iets zeggen, Thomas? Nee, weet je zeg. En door. Dat vond ik gewoon een goede. Dit is het. En door. Klaar? Ja. Oké. Ja, want hij zei, hij noemt ze goed de laatste profeet. Ze herkennen in de islam natuurlijk ook wel eerdere profeeten. Jezus is ook een profeet in de islam.

Dus dat vind ik wel een sayant punt. Maar nu is het gewoon, ik ben de laatste wat ik zei: dat is het. Dit bijtelen we steen. En nu is het afgelopen met de profeet. Ja, heel veel negentiende eeuwse filosofen zeiden dat ook van nou, alles is nu beantwoord en door. Of het nou Schopenhauer was, of Hegel, of later Nietzsche natuurlijk. Nou, Mohammed gaat terug naar Medina. En korte daarna wordt hij ziek. Υπότιτλοι AUTHORWAVE

De dochter van die oude vriend van hem, Abu Bakr. En daar met zijn hoofd in haar schoot sterft hij. Dat is het verhaal. En het verhaal is ook dat Omar, die ooit de tweede galif zou worden, dus een belangrijke volgeling van hem. Een van de grootste krijgers uit zijn gevolg ook die zegt van nee, dit is een leugen. We worden getest. Mohammed kan niet dood zijn. Dit is.

Sinsbegogeling, maar dan komt Abu Bakr, de wijzere van de twee, en die zegt O moslims, degene van jullie die Mohammed hebben vereerd, weet dat hij mens was. Een mens sterft, dus ook Mohammed. Hij was maar een mens. Maar Allah is in leven en Allah is onsterfelijk. En het zal je dus ook niet verbazen, Thomas. Dat als opvolger van Mohammed, nou niet opvolger, niet de opvolger, maar als wereldlijk leider, dus als plaatsvervanger. Dat is plaatsvervanger in het Arabisch.

Wat is plaatsvervanger in het stadhuis? Galif. Wordt gekozen Abu Bakr. Want die heeft het echt begrepen. En die gemeenschap die Mohammed heeft gesticht, is dus voortgezet onder een galif. En is eigenlijk nooit echt verdwenen. Dus later krijg je de Umayyaden en de Abbasiden met hun galifi. En die zijn veel meer van, die zijn eigenlijk.

In communistische termen trotskisten die zeggen we moeten de islam helemaal internationaal maken, naar iedereen brengen. Maar op dit moment was daar nog geen sprake van bij Abu Bakr. Dus al die dingen die daarna zijn gekomen, moeten we loszien van de Koran en van Mohammed. Dat ik die twee in ieder geval nu voor jullie duidelijk helder heb neergezet in zijn eigen tijd en context. Nou, dan rest mij alleen nog om te zeggen, Thomas, Ma'a à Salama.

Ja, en veiligheid. Dankjewel, Gijs. Ik denk dat mijn onwetendheid over de historische figuur Mohammed en de Koran een stukje minder is geworden. Er is nog heel veel wat ik niet weet. Maar dat hoort bij wetenschap, dat hoort bij de geschiedenis. Dankjewel. Luisteraars, bedankt voor het luisteren naar dit onderwerp. Bedankt voor de likes, de subscriptions. En de duimpjes die we krijgen en de vele luisteraars en...

Het maakte ons intens gelukkig, want dat betekent dat we door kunnen gaan. Gijs, waar gaan we het de vorige keer over hebben? Weten we dat wel? Volgende keer gaan we het hebben over de naoorlogse premiers van Nederland. De naooreligse premiers van Nederland. Ja, ja, toch ook profeten op hun manier. Niet allemaal. Nee, niet allemaal. Dankjewel Gijs.

Deze podcast klonkt best leuk, toch? Ja, absoluut. Maar ik denk dat hij nog leuker is als wij hem doen. Oké, deze jatten dan? Ja, prima. Vinden ze vast niet erg. Iedere woensdag jatten wij rijden. And Max Boelhuis. Favoriete podcast hè? Of op YouTube. De dag gewoon naar bed.