سالها است در محافل تئوری توطئه، صحبت از «سرقت» اطلاعات ژنتیکی و «توطئه دشمن» برای بهوجود آوردن بیماریهای اختصاصی علیه ایران است. این ادعاها پایه و اساس علمی ندارند، اما بارها در رسانههای رسمی مطرح و از زبان عالیترین مقامهای جمهوری اسلامی شنیده شدهاند. در این مستند کوتاه سابقه این تئوری توطئه و آثار و تبعات آن روی فعالیتهای علمی و سلامت جامعه را بازخوانی کردهایم.
قسمت ۱۱۷ پادکست فکتنامه، مروری است بر هفت فکتچک درباره خبرهای منتشر شده در ایران. ابتدا بررسی میکنیم که چرا ادعای «خاص بودن آب زمزم» مبنای علمی ندارد و سپس به سراغ ادعای همسر رئیسجمهور ایران میرویم که عمر درختهای دانشگاه شهید بهشتی را با سابقه ایالات متحده آمریکا مقایسه کرده است. در ادامه ادعاهایی را درباره دستیابی ایران به فناوری هستهای در زمینه کشف معادن و منابع زیرزمینی بررسی میکنیم و فکتچکهایی را درباره رتبه نظامی ایران، رشد اقتصادی ایران، شرایط جدید شورای عالی سران قوا، نرخ تورم د...
این هفته در پادکست هفتگی فکتنامه، هشت سوژه فکتچک را مرور میکنیم؛ موضوعاتی که در هفته گذشته در سایت درستیسنجی فکتنامه منتشر کردهایم. ابتدا ادعایی را بررسی میکنیم از امام جمعه کرج درباره «دسیسه دشمن برای کاهش نرخ باروری در ایران و جهان اسلام» و سپس به سراغ ادعایی نادرست میرویم که میگوید شهناز تهرانی، بازیگر سینمای قبل از انقلاب، در یک سرقت مسلحانه دست داشته است. فکتچکهایی درباره نرخ تورم در دهه ۹۰ و همچنین آمارهای تولید خودرو را بررسی میکنیم و درباره سه فکتچک با موضوع اینترنت صحبت خو...
در پاییز ۱۴۰۱، و در یکی از خونینترین فصلهای تاریخ معاصر ایران؛ صدها تن در گوشه و کنار کشور جان باختند. پس از کشته شدن مهسا امینی، طولانیترین اعتراضاتِ پیوسته در دوران جمهوری اسلامی، به راه افتاد. نهادهای حقوقبشری، آمار کشتهشدگان این اعتراضات را بیش از ۵۰۰ نفر مستند کردهاند، اما مقامها و رسانههایی حکومتی با طرحریزی سناریوها و روایتهای موازی، وانمود میکنند کشتهشدگان ارتباطی با اعتراضها ندارند و هر کدام به دلیل نامربوطی جانشان را از دست دادهاند. در مستند کوتاه «روایتهای موازی» میبی...
این هفته در پادکست فکتنامه چهار سوژه را مرور میکنیم که یکی از آنها، بررسی ماجرای انتشار خبری نادرست درباره «تاسیس فدراسیون سکس در سوئد» است. در این قسمت، ادعایی شاخدار را بررسی میکنیم که میگوید بین ۱۰ تا ۱۵ میلیون نفر جمعیت افغانستانی در ایران زندگی میکند. توضیح میدهیم که چرا چنین چیزی با واقعیت فاصله زیادی دارد. همچنین درباره ادعایی که در برخی شبکههای اجتماعی منتشر شده که میگوید ویکیلیکس به تازگی اسنادی درباره محمدرضاشاه منتشر کرده صحبت میکنیم و در پایان نیز بررسی میکنیم وضعیت زنان ...
قسمت ۱۱۴ پادکست فکتنامه، سوژههای متنوعی دارد؛ از خبرهای روز سیاسی و اقتصادی تا تئوریهای توطئه و عکس و فیلمهای نادرست شبکههای اجتماعی. ابتدا کمی درباره مستند جدیدمان صحبت میکنیم که درباره ژنوم ایرانی است و بعد از آن به سوژههای مصونیت دیپلماتیک اسدالله اسدی در اروپا و ربات جراحی سینا میپردازیم. در ادامه از انتشار یک ویدیوی قدیمی از پاکستان به عنوان شلیک طالبان به سربازان ایرانی میگوییم و ادعایی نادرست از سازمان مجاهدین خلق را بررسی میکنیم. ممنوعيت اژدهاگردانی در خیابانها، ادعای زاغهنشی...
قسمت ۱۱۳ پادکست فکتنامه با سوژهای مربوط به پرونده «خانه اصفهان» آغاز میشود؛ ادامه انتشار خبرهای نادرست درباره متهمان این پرونده و این اتهام شاخدار که آنها عضو حزب کومله کردستان بودهاند. همچنین درباره سهم دانشآموزان مدارس دولتی از رتبههای برتر کنکور صحبت میکنیم و بعد از آن هم به سراغ آمارهای مربوط به بارندگی و مصرف آب در ایران میرویم. در پایان هم ادعای شاخدار غلامعلی حدادعادل درباره رقابتی بودن انتخابات مجلس شورای اسلامی سال ۹۸ را بررسی میکنیم. 00:05:33 ادعای شاخدار سایتهای خبری دربا...
سوژه اصلی قسمت ۱۱۲ پادکست فکتنامه، پروندهای است که با نام «خانه اصفهان» شهرت پیدا کرده است. قوه قضاییه حکم نهایی اعدام سه متهم این پرونده را صادر کرده اما ابهامها و تناقضهای زیادی در این پرونده وجود دارد. این ابهامها را مرور میکنیم و توضیح میدهیم مجموعه آنچه در این باره منتشر شده چیست. در ادامه سوژههایی چون گردشگران و حجاب اجباری، نقل قول جعلی از تولستوی درباره حجاب، ادعای نادرست درباره مرگبار بودن واکسن اچپیوی را بررسی میکنیم و به سراغ سوژه زمستان سخت و مقالهای میرویم که در اکونوم...
این هفته در قسمت ۱۱۱ پادکست فکتنامه، سوژههایی را بررسی کردهایم که هر کدام داستانی دارند. داستان اول درباره ادعایی نادرست مربوط به نیلوفر آقایی است؛ زنی که چشم خود را در اعتراضهای سال ۱۴۰۱ از دست داده و شایعهای نادرست که میگوید چشم او سالم است. همچنین درباره اظهارنظر دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی درباره وضعیت حجاب در فیلیپین صحبت میکنیم و بعد از آن هم ویدیویی را بررسی میکنیم از آلمان که در آن یک کودک در حال جدا شدن از خانوادهای مسلمان است. ادعای نادرست مربوط به تجاوز به جسد دختران جوان د...
این هفته در قسمت ۱۱۰ پادکست فکتنامه، ماجرای پیشنهاد ناصرالدین شاه برای تاسیس یک کشور یهودی را تعریف میکنیم؛ داستان سفر سلطان صاحبقران به فرانسه و دیداری که با یکی از اعضای خانواده روتشیلد، از مشهورترین خانوادههای یهودی داشت. همچنین درباره جزئیات عملیات طبس (عملیات برای آزادی گروگانهای آمریکایی در ایران)، مقایسه ویدئوهای اعتراض در سخنرانی مکرون و خامنهای، آمارهای زایمان زنان افغانستانی در بیمارستانهای تهران، آمارهای تحصیل کودکان در ایران صحبت میکنیم. در ادامه هم ادعای ممکن نبودن پرواز هواپ...
این هفته در قسمت ۱۰۹ پادکست هفتگی فکتنامه ابتدا درباره قدیمیبودن عکسهایی صحبت میکنیم که به عنوان عکسهای نماز عید فطر امسال منتشر شدند؛ ادعایی که میگوید اینها نشانه «رفراندوم» به نفع جمهوری اسلامی است. در ادامه، جزئیات بیشتری درباره ادعای «برگزار نشدن رفراندوم برای مسائل مختلف» را بررسی میکنیم. مروری بر درگیری منجر به جانباختن یک زن در باغ شازده کرمان، ادعایی درباره تاریخچه شلیک به هواپیماهای مسافربری، ادعایی درباره مهاجرت معکوس از اسرائیل، سوالهایی درباره رویت هلال ماه قمری و همچنین فکت...
موضوع اصلی این قسمت از پادکست فکتنامه، بررسی ادعاهای اغراقآمیز درباره نقش هوش مصنوعی در طرح عفاف و حجاب است. به این سوال پاسخ میدهیم که آیا واقعا پلیس ایران میتواند پوشش زنان را با کمک دوربینهای هوشمند کنترل کند؟ در این قسمت همچنین درباره سخنان رهبر جمهوری اسلامی درباره رفراندوم در دنیا، آمارهای زاد و ولد در اسرائیل، تاریخچه تحریمهای آمریکا، سرمایهگذاری ایران در صنعت هستهای فرانسه، فرمان اجرایی دولت آمریکا برای جمعآوری طلا و همچنین چند عکس و ویدئو صحبت میکنیم. 00:04:28 رهبر جمهوری اسلا...
این هفته در پادکست فکتنامه سوژههای مختلفی را مرور و فکتچک میکنیم؛ از موضوع حجاب اجباری که یکی از مهمترین مسائل امروز ایران است تا محتواهایی که در شبکههای اجتماعی منتشر میشوند و همچنین چند فکتچک که هر کدام مربوط به یکی از آمارهای ایران است. موضوع اصلی این هفته هم، بررسی تئوری توطئه فرود انسان بر ماه است؛ یک تئوری توطئه قدیمی که به تازگی در سایت خبرگزاری فارس هم بازتاب داشته و ما هم تلاش کردیم به ۱۷ ابهامی که این مطلب بیان کرده، پاسخ دهیم. در پایان هم به چند کامنت و نظر مخاطبان فکتنامه پا...
این هفته در قسمت جدید پادکست فکتنامه سوژههای متنوعی را مرور میکنیم که در هفته گذشته در سایت به آنها پرداختهایم. ابتدا درباره مستند جدیدی صحبت میکنیم که فکتنامه تولید کرده و نام آن «روایتهای موازی» است؛ مستندی مربوط به اعتراضهای نیمه دوم سال ۱۴۰۱ در ایران و توضیح این موضوع که منابع خبری نزدیک به حکومت به همراه مسئولان چگونه با انکار واقعیتها در مواردی چون برخورد با معترضان و کشتار آنها، تلاش کردند روایتهایی موازی را تولید کنند. نخستین فکتچک این قسمت درباره بخشی از یک برنامه تلویزیونی ا...
قسمت ۱۰۵ پادکست هفتگی فکتنامه، یک قسمت ویژه است؛ سالگرد تولد سایت فکتنامه که فعالیت خود را از سال ۱۳۹۶ آغاز کرد و البته سالگرد سومین سال فعالیت «پادکست» فکتنامه. در این قسمت همه چیز از همان ثانیه اول، ویژه است؛ موسیقی جدید پادکست را باربد بیات، آهنگساز ایرانی برای پادکست فکتنامه ساخته و در طول پادکست نیز میتوانید قطعههای جدید آن را بشنوید. این قسمت را با مرور اعداد و ارقام آمارهای مربوط به فکتنامه شروع میکنیم و توضیح میدهیم که چند فکتچک منتشر کردهایم، چه کسانی را بیشتر از همه فکتچک ...
این قسمت از پادکست فکتنامه را با بررسی پیام نوروزی رهبر جمهوری اسلامی ایران شروع میکنیم. او در این پیام به موضوع «بررسی گفتههای نادرست مسئولان» اشاره کرد. توضیح دادیم که اهمیت فکتچکینگ چیست و چرا اعتبارسنجی گفتهها تا این اندازه در نگاه مسئولان جمهوری اسلامی مهم است. همچنین سه گفته او درباره مشارکتنکردن ایران در جنگ اوکراین، کرونا و همچنین صادرات غیرنفتی را هم بررسی میکنیم. یک فکتچک مربوط به گزارش مسمومیت دانشآموزان در ایران داریم و ادعای شاخدار جمعآوری ژن ایرانی توسط آنجلینا جولی و هم...
این هفته در پادکست فکتنامه، باز هم درباره موضوع «گزارش مسمومیتهای سریالی» صحبت میکنیم و از دو فکتچکی میگوییم که در هفته گذشته درباره آن نوشتهایم. ابتدا به سراغ بررسی ابهامها و تناقضهای یک اعتراف تلویزیونی پر ابهام میرویم که ادعا میکند مربوط به مسمومیت سریالی دانشآموزان در لارستان است. در ادامه نیز درباره عکسی توضیح میدهیم که قدیمی است اما بسیاری در شبکههای اجتماعی آن را به عنوان بمبچههای سپاه پاسداران معرفی کرده و ادعا میکنند عامل مسمومیت دانشآموزان است. فکتچک مربوط به روز درخت...
گزارشهایی که از مسمومیتهای سریالی در مدارس ایران منتشر شده، سوژه اصلی قسمت ۱۰۲ پادکست هفتگی فکتنامه است. ابتدا توضیح میدهیم که فکتچکینگ این موضوع چه دشواریهایی دارد و بعد به سراغ ادعاهای نادرست و گمراهکنندهای میرویم که مسئولان در موارد مختلف درباره منشا این اتفاقات گفتهاند؛ گاز ان۲، گاز فلفل و یک تانکر حاوی سوخت «نفتا». همچنین مرور میکنیم که چه چیزهایی درباره پرونده مرگ دختری به نام فاطمه رضایی در قم میدانیم که برخی میگویند بر اثر مسمومیت بوده اما خانوادهاش ارتباط با این موضوع را ...
این هفته در قسمت ۱۰۱ پادکست فکتنامه ابتدا توضیح میدهیم که کار بررسی جمعیت تظاهرکنندگان در بروکسل به کجا رسید و بعد از آن هم یک فکتچک درباره صدای شلیک و انفجار در کرج را مرور میکنیم؛ اتفاقی که برخی میگویند جواب به یک حمله بوده و حکومت میگوید یک «مانور روتین» بوده. دو ادعای وزیر امور خارجه دولت ابراهیم رئیسی را فکتچک میکنیم که تکرار کرده بود کسی از معترضان در ایران کشته نشده و پلیس از سلاح جنگی استفاده نکرده است. ادعای نادرست معاون وزیر علوم درباره دلیل اخراج و تعلیق گسترده اساتید دانشگاه...
صدمین قسمت پادکست فکتنامه را با یک مرور کوتاه شروع میکنیم؛ پخش صداهایی از قسمتهای گذشته که در آنها فکتچکهای مختلفی را مرور کردیم و البته گاهی خندیدیم و گاهی بغض کردیم. بعد از این مقدمه در این باره توضیح میدهیم که چه تغییراتی را در فکتچک مربوط به تاثیر کوروش بر توماس جفرسون انجام دادهایم. پیش از مرور فکتچکها به جمعیت تظاهرات بروکسل اشاره میکنیم و درباره رکورد تورم در ایران صحبت میکنیم. فکتچک دیگری که به آن اشاره میکنیم، خبر نادرستی است که ادعا میکند امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه...
سوژه اصلی این هفته پادکست فکتنامه، راهپماییهایی است که در ایران و در لسآنجلس در روز ۲۲ بهمن برگزار شده است. بررسی میکنیم که آیا عددهایی که رسانههای مختلف از این راهپیماییها منتشر کردهاند، چه قدر میتواند در عمل اتفاق افتاده باشد. پیش از آن البته توضیح میدهیم که چرا به گفته ولیعهد پیشین ایران، رضا پهلوی، درباره نقش لوح کوروش در تهیه بیانیه استقلال ایالات متحده آمریکا نشان نیمهدرست دادهایم. مقایسه قدرت خرید، بیسوادی و ارزانی و گرانی اجناس در دوره پهلوی و جمهوری اسلامی نیز سه موضوعی است ...
این هفته در پادکست فکتنامه، ابتدا سه کامنت را بررسی میکنیم؛ نظراتی که به ما کمک میکنند در ادامه، پادکست بهتری داشته باشیم. بعد از این مقدمه به سراغ ادعای قوه قضاییه درباره وضعیت اعتصاب غذای فرهاد میثمی میرویم و بعد از آن از زلزلهای که در ایران، ترکیه و سوریه رخداده صحبت میکنیم. موضوع اصلی این قسمت اما، پرونده بررسی اموالی است که ادعا میشود محمدرضا شاه از ایران خارج کرده است؛ ادعایی که از زمان انقلاب سال ۱۳۵۷ تا کنون در کتابهای تاریخی، تاریخ شفاهی، مطبوعات و در سالهای اخیر در سایتهای خ...
این هفته در قسمت ۹۷ پادکست فکتنامه، موضوعات مختلفی را بررسی میکنیم که اولین موضوع، مربوط به آمارهای اشتغال در دولت ابراهیم رئیسی است. در ادامه نگاهی میکنیم به این خبر نادرست که ادعا میکند رئیسجمهور آمریکا کیفی دارد که میتواند با زدن یک دکمه از آن، اینترنت جهانی را قطع کند. کمی درباره شرایط قانونی قرار گرفتن یک گروه در فهرست تروریستی اتحادیه اروپا صحبت میکنیم و در ادامه به سراغ موضوع خبرهای نادرستی میرویم که در خبر مربوط به «مصوبه شرایط خروج زنان از کشور» منتشر شده است. تعداد سفارتخانه...
این هفته در قسمت ۹۶ پادکست فکتنامه فکتچکها و سوژههای مختلفی را بررسی میکنیم و یکی از مهمترین سوژهها، «زمستان سخت اروپا»ست؛ عبارتی که ماههاست از زبان مسئولان جمهوری اسلامی شنیده میشود. در این قسمت نگاهی میکنیم به آمارها و فکتهایی که نشان میدهد وضعیت واردات و مصرف گاز طبیعی در اروپا چگونه است. در ادامه درباره ناوهای سهند و سبلان صحبت میکنیم و به شایعهای میپردازیم که در مورد استخدام خلبانهای واکسننزده منتشر شده است. مروری بر گلهای ملی علی دایی، رتبه زنان ایرانی در امید به زندگی و...
این هفته در پادکست فکتنامه، ابتدا درباره مستندی صحبت میکنیم که در فکتنامه ساختهایم و موضوع آن، نقش ایران در ارسال پهپاد به روسیه و کمک به این کشور در جنگ اوکراین است. در ادامه به سراغ ریشه شعار زن، زندگی، آزادی میرویم و نگاهی میکنیم به وضعیت آزادیهای زنان در حکومت پهلوی. همچنین درباره کسری بودجه امسال ایران صحبت میکنیم. خودروی آبسوز، سوژه دیگری است که به سراغش میرویم؛ «اختراعی» که پایه و اساس علمی ندارد. بررسی میکنیم که چرا برخی حکومتها تمایل دارند از «دستاوردهایی» صحبت کنند که شبهعل...
شایعه ترور قاضی ابوالقاسم صلواتی در روزهای گذشته، یکی از اصلیترین جریانهای خبری نادرست در شبکههای اجتماعی است. در این اپیزود توضیح میدهیم که این خبر، چه زمینههایی داشته، از کجا شروع شده و چه کاربرانی در شبکههای اجتماعی به آن پرداختهاند. همچنین درباره ادعای وزیر علوم دولت رئیسی صحبت میکنیم که گفته بود در اعتراضهای این چند ماه، خون از دماغ دانشجویان نیامده است. توضیح میدهیم که چرا این ادعا شاخدار است. در ادامه ادعای نادرست درباره بهرهبرداری از آب ژرف را بررسی میکنیم و درباره دریافت ا...
این اپیزود ویژه در سومین سالگرد شلیک موشکهای پدافند سپاه به هواپیمای شماره ۷۵۲ اوکراین منتشر میشود؛ گاهشمار سرنگونی هواپیمایی که زمان سقوط تا قبول مسئولیت آن، ۷۲ ساعت و ۴۸ دقیقه بود. این گاهشمار را پیشتر در انتهای اپیزود ۴۱ پادکست فکتنامه منتشر کرده بودیم و امسال همزمان با سالگرد سرنگونی، آن را به صورت جداگانه و در قالب یک اپیزود ویژه منتشر میکنیم. گاهشمار وقایع سقوط هواپیمای اوکراینی (از لحظه سقوط تا قبول مسئولیت)...
این هفته در پادکست فکتنامه، ادعای علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی را درباره سالگرد قاسم سلیمانی بررسی میکنیم. توضیح میدهیم که چرا برخلاف گفته او درباره «خودجوش» بودن و «نبودن تبلیغات»، سالگرد مراسم قاسم سلیمانی در سطوح مختلف نظام تبلیغ شده است. هشتگ «جانفدا» دیگر موضوعی است که به آن میپردازیم؛ هشتگی که ادعا میشود داغترین کلیدواژه جهان بوده است. نشان میدهیم که چرا چنین چیزی درست نیست. در ادامه به سراغ ادعای حسین طائب، مشاور فرمانده سپاه میرویم که ادعا میکند کشورهای به قول او پیشرفته، «...
این هفته در پادکست فکتنامه برخلاف بیشتر اپیزودها که فکتچکهای هفته را مرور میکنیم، به سراغ یکی از پروژههای فکتنامه به نام «مکتبخانه» رفتهایم. انیمیشنهای مکتبخانه مجموعهای از مفاهیم و ابزارها را معرفی میکنند که همه میتوانند با استفاده از آنها، توان بیشتری برای مواجه شدن با خبرها را داشته باشند. در این قسمت، این مفاهیم را توضیح میدهیم: حباب اطلاعاتی گمراهی به دست گوگل استفاده از سایتهای خارجی برای گمراهی تبلیغات سیاسی منافع مادی در انتشار خبرهای نادرست پادکست این هفته فکتنامه را فره...
این هفته در پادکست هفتگی فکتنامه به سراغ ابهامهایی درباره ادعای بمبگذاری در شیراز میرویم؛ ادعایی که منجر به دستگیری پنج ورزشکار شده است. توضیح میدهیم که چرا درباره مکان و نحوه بمبگذاری، تناقضها و ایرادهای مختلفی به چشم میخورد. سه فکتچک درباره وضعیت حقوق زنان در آمریکا داریم و در ادامه به این سوال پاسخ میدهیم که: «آیا برداشت گسترده پول از بانکها اقتصاد ایران را مختل میکند؟» در پایان نیز توضیح میدهیم که چرا ادعای تکراری رهبر جمهوری اسلامی درباره تشکیل داعش به دست آمریکا، ادعایی نادرست...
