Vrijwel iedereen heeft weleens een nare gedachte over iemand anders. Maar kan het ook moreel verkeerd zijn om bepaalde dingen over een ander te denken? Moeten we - als we een rechtvaardige maatschappij willen creëren, zonder zaken als racisme en seksisme - niet verder gaan dan alleen letten op onze uitspraken en ons gedrag? Filosoof Romy Eskens van de Universiteit Utrecht is met dit vraagstuk aan de slag gegaan. Niet om uit te komen bij een gedachtenpolitie, maar wel om de discussie aan te gaan....
Sep 25, 2023•7 min
Grote grazers als olifanten, bizons, neushoorns en buffels, zouden weleens het perfecte natuurlijke wapen kunnen zijn tegen invasieve plantensoorten die de biodiversiteit bedreigen. Het platstampen en fijnkauwen van die invasieve plantjes zorgt er - in ieder geval in India, waar dit is bestudeerd - voor dat het lokale groen niet overwoekerd wordt. Maar eh... hoor ik je denken: dat stampen en kauwen betekent dan toch evengoed het einde voor die lokale begroeiing? Maar dat is volgens dit onderzoek...
Sep 24, 2023•2 min
Ja, dit kun je dus ook onderzoeken. Wat helpt er tegen knoflookadem? Dat is wat onderzoekers in het lab hebben bestudeerd. Ze zochten uit of volle yoghurt misschien de oplossing kon zijn. Daarbij keken ze naar het effect van het product als geheel, maar ook naar het effect van de individuele bestanddelen van de yoghurt - water, eiwit en vet - op de stofjes die voor knoflookgeur zorgen. Vooral vet en eiwit bleken goed te zijn in het voorkomen van het verspreiden van de geurmoleculen. De onderzoek...
Sep 23, 2023•2 min
Als je ooit borstvoeding hebt gegeven, dan herken je het misschien: je baby, of zelfs de baby van iemand anders begint te huilen en hop, je borsten beginnen acuut melk te produceren. Een prachtig trucje van de natuur, maar hoe werkt het precies? Dat hebben onderzoekers bij muizen uitgezocht. Ze zagen dat 30 seconden aaneengesloten huilen (of piepen) van kinderen zorgde voor de aanmaak van oxytocine in de hersenen. En dat zette weer in gang dat de melkproductie aan werd gezet. Dit effect duurde z...
Sep 22, 2023•2 min
Hoe is de mens eigenlijk uitgegroeid tot het slimste dier op aarde? Het is één van de vragen die voorbijkomt op het Betweter Festival in Utrecht volgende week en wij krijgen alvast een voorproefje van cognitief gedragsbioloog Jorg Massen van de Universiteit Utrecht. Meer informatie over zijn bijdrage op het festival volgende week vind je hier: Waarom zijn wij mensen zo slim? Kijk hier voor alle andere sprekers, optredens en experimenten: Betweter Festival 2023 . Er zijn nog een paar kaarten besc...
Sep 21, 2023•6 min
Radioactief afval van kerncentrales is een veelbesproken onderwerp. Het kernafval kan gerecycled worden, maar of dat een goed idee is? Dat ligt er maar net aan, aan wie je het vraagt. We horen meer van energie-ethicus Behnam Taebi van de TU Delft. Vanaf nu komt iedere woensdag de Universiteit van Nederland langs. Met vandaag: Tuur Verdonck See omnystudio.com/listener for privacy information....
Sep 20, 2023•4 min
Door satellietmetingen en machine-learning te combineren lukt het SRON-onderzoekers sinds kort om elke week openbaar te maken waar ter wereld de grootste bronnen van methaanuitstoot zitten. Maar waarom is het zo belangrijk om die bronnen zo precies in kaart te brengen? Hoe doen ze dat? En wat kan er in de toekomst mogelijk nog beter? We bespreken het met onderzoeker Bram Maasakkers, hij werkte met eerste auteur Berend Schuit aan de bijbehorende publicatie. Daar lees je hier meer over: Superuitst...
Sep 20, 2023•4 min
De dagen worden weer korter en frisser en dat maakt het voor sommige mensen lastiger om in beweging te komen. Volgens een nieuw onderzoek zou één eiwit weleens kunnen bepalen of sporten in de kou je makkelijk afgaat of niet. Tenminste: als je een fruitvlieg bent. Amerikaanse onderzoekers kwamen hierachter toen ze het metabolisme en het effect van stress op het lichaam aan het bestuderen waren. Specifiek waren ze geïnteresseerd in een proces dat autofagie heet. Daarbij worden beschadigde onderdel...
Sep 19, 2023•3 min
De genetische code voor de energiefabriekjes van onze cellen wordt alleen door de moeder doorgegeven aan het nageslacht. Dat idee ligt er al langer, nu denken onderzoeker nieuw bewijs te hebben gevonden. Eerder werd gedacht dat deze genetische code wel in spermacellen gevonden wordt, maar dat het verwijderd wordt als de cel samensmelt met de eicel. In dit nieuwe onderzoek laten ze zien dat volwassen spermacellen wel wat energiefabriekjes bij zich dragen, maar dat ze geen intact energiefabriek-DN...
Sep 18, 2023•2 min
De meeste mensen herkennen ze vast wel: hardnekkig negatieve patronen die je in de weg kunnen zitten in het dagelijks leven. Misschien reageer je in jouw geval wat te heftig op kritiek, of cijfer je jezelf altijd weg, of ben je super wantrouwend. Soms lukt het om zulke patronen zelf te doorbreken, maar soms, zeker als het echt om stoornissen gaat, is hulp toch echt wel fijn. Waar klinisch psycholoog Hannie van Genderen in ieder geval van overtuigd is: het is nooit te laat om er iets aan te doen....
Sep 18, 2023•6 min
Stel je een bijennest voor. Waarschijnlijk zie je er nu eentje in een boom hangen, of aan een muur, of zie je hem voor je in een houten bijenkast. Maar veruit de meeste bijen leven onder de grond. En over deze bijennesten weten we nog amper iets. Daar gaat nu wat aan veranderen. Zonder de nesten al te veel te verstoren, hebben onderzoekers röntgenbeelden gemaakt van nestsamples en leren we eindelijk meer over wat daar onder de grond allemaal gebeurt. Dat is belangrijk omdat het voortbestaan van ...
Sep 17, 2023•2 min
Amerikaanse onderzoekers waarschuwen na het bestuderen van de data van 50.000 mensen boven de 60 jaar voor een link tussen overmatig zitgedrag en een verhoogd risico op dementie. De resultaten sluiten aan bij bevindingen in andere studies, al is meer onderzoek wel nodig om een causaal verband aan te kunnen tonen. De gemiddelde Amerikaan brengt ongeveer 9,5 uur per dag zittend door. Achter een bureau, op de bank voor de televisie, of rijdend in een auto: het telt allemaal mee. Uit dit onderzoek z...
Sep 16, 2023•2 min
Als je in een grote stad woont, moet je vaak omgaan met een chaotischere manier van leven. Meer mensen en verkeer, minder ruimte, veel geluid: het draagt niet echt bij aan een stressvrij bestaan. Sommige mensen kunnen er bijzonder slecht mee omgaan. Veel stress kan dan ook zorgen voor agressie. Dit blijkt niet alleen voor mensen te gelden, maar ook voor de vogels in onze steden. Dat klinkt niet heel gezellig, maar medelijden hoeven we met de jonge generatie stedelijke song sparrows, of: Amerikaa...
Sep 15, 2023•2 min
Als je naar weersvoorspellingen kijkt, dan geldt: hoe verder vooruit, hoe minder betrouwbaar. Maar hoe zit dat eigenlijk als je kijkt naar sterren, planeten en zwarte gaten? Valt er iets te zeggen over hoe die zich in de toekomst gaan gedragen? Is het universum voorspelbaar of niet? Om hier iets over te kunnen zeggen gebruiken sterrenkundigen (een beetje net als weerkundigen) simulatiemodellen. Met een verbeterde versie van zo'n model lukte het ze in dit onderzoek om het gedrag van het zwarte ga...
Sep 14, 2023•6 min
De James Web Telescoop heeft waarschijnlijk een bijzondere molecuul gedetecteerd op een exoplaneet negen keer zo groot als de aarde. Het gaat om dimethylsulfide: een organische zwavelverbinding. Op aarde wordt het alleen geproduceerd door leven, voornamelijk door fytoplankton. Om het helemaal zeker te weten is wel meer data nodig, de analyse daarvan zou over ongeveer een jaar klaar zijn, maar spannend is de ontdekking alvast wel. In de atmosfeer van de planeet, die ook qua temperatuur gunstig is...
Sep 13, 2023•2 min
Tandenknarsen is iets waarvan de meeste mensen denken dat het niet goed is, maar geloof het of niet: er zijn ook gezondheidsvoordelen. Het zou zelfs goed kunnen zijn voor je geheugen. We horen meer van Ghizlane Aarab, hoogleraar tandheelkunde aan de Universiteit van Amsterdam en tandarts. Vanaf nu komt iedere woensdag de Universiteit van Nederland langs. Met vandaag: Loes van Langen. See omnystudio.com/listener for privacy information....
Sep 13, 2023•5 min
Wetenschappers hebben enorme hoeveelheden data verzameld en gebundeld over heel veel rivieren wereldwijd. Data over waterkwaliteit en klimaat-gebeurtenissen. Het blijkt dat klimaatverandering een negatieve impact heeft op de waterkwaliteit van rivieren. Dr. Michelle van Vliet vertelt over haar werk. See omnystudio.com/listener for privacy information.
Sep 12, 2023•6 min
Tegenpolen trekken aan, we kennen hem allemaal. Maar heel veel bewijs is daar binnen onze relaties niet voor, zeggen onderzoekers. Sterker nog: wat betreft bepaalde kenmerken komen partners voor meer dan 80 procent overeen. Van politieke standpunten, tot opleidingsniveau, geboortejaar, leefstijl en zelfs de leeftijd waarop we onze eerste seksuele ervaring hebben gehad: veel partners in relaties lijken behoorlijk op elkaar. Dit zagen onderzoekers toen ze 200 papers bekeken, waarin 22 onderscheide...
Sep 11, 2023•2 min
Een kleine kraaiensoort blijkt nogal flexibel om te gaan met vriendschappen, als dat ze een voedselvoordeel oplevert. Maar als het aankomt op familie, is een beetje honger geen probleem. Engelse onderzoekers waren benieuwd naar het ontstaan van intelligentie. Ingewikkelde sociale constructies zouden daar volgens bestaande theorieën een grote rol bij hebben gespeeld. Zou een ander intelligent dier, de kraai, relaties kunnen aanpassen als dat een voordeel oplevert? Ja, was dus het antwoord. In het...
Sep 11, 2023•6 min
Een astrofysicus aan de universiteit van Harvard claimt dat hij waarschijnlijk fragmenten van een buitenaards ruimteschip gevonden heeft. Professor Avi Loeb ligt onder vuur vanwege zijn beweringen maar zelf wijst hij alle kritiek van de hand als 'onwetenschappelijk'. See omnystudio.com/listener for privacy information.
Sep 07, 2023•6 min
Vannacht gaat ie de lucht in: de XRISM satelliet. Deze kunstmaan, met aan boord Nederlands-Zwitserse apparatuur gaat röntgenfoto's maken van het heelal. Een paar weken geleden moest de lancering nog worden uitgesteld wegens een orkaan maar om kwart voor 1 vannacht is het zo ver. Projectleider Jan-Willem den Herder vertelt over de aanstaande lancering. See omnystudio.com/listener for privacy information.
Sep 07, 2023•6 min
Zo'n 900 duizend jaar geleden stierf de mensheid bijna uit. Er waren destijds nog 1280 individuen over. Dat weten we dankzij DNA onderzoek. See omnystudio.com/listener for privacy information.
Sep 05, 2023•5 min
Tranen zijn, dankzij nieuwe onderzoeksmethoden, een belangrijke manier om diagnoses te stellen. Dr. Marlies Gijs, universitair docent in Maastricht, ontdekte dat traanvocht ziektekiemen kan bevatten. Dat biedt belangrijke voordelen voor bijvoorbeeld patiënten wiens hersenvocht moet worden onderzocht. Tot op heden kon dat alleen met een invasieve ruggenprik, maar nu is het eenvoudig onderzoeken van traanvocht als alternatief beschikbaar. See omnystudio.com/listener for privacy information....
Sep 04, 2023•6 min
Ouderdomsdoofheid wordt veroorzaakt door het minder flexibel worden van de haartjes in het oor. De flexibiliteit van die haartjes wordt onder andere geregeld door cortisol. Wetenschappers kregen het voor elkaar om muizen weer beter te laten horen door hun cortisol te verhogen. Mogelijk werkt dit uiteindelijk ook bij mensen. See omnystudio.com/listener for privacy information.
Sep 03, 2023•2 min
Met een nieuwe miscroscooptechniek kan weefselonderzoek in de toekomst veel sneller. Nu moeten artsen en patiënten in ieder geval 24 uur wachten voordat het weefsel kan worden bekeken. Met de Hoge harmonische generatie miscroscooptechniek kan het binnen 7 minuten, ontdekte Laura van Huizen, medisch natuurkundige van de VU. See omnystudio.com/listener for privacy information.
Sep 02, 2023•1 min
Ouderen slapen het beste in een kamer die tussen de 20 en 25 graden Celsius is. Als de kamer warmer is, tussen de 25 en de 30 graden, dan vermindert de effectiviteit, lengte en rust van de slaap tot wel 10 procent. See omnystudio.com/listener for privacy information.
Sep 01, 2023•1 min
Ban van Hooren is fanatiek hardloper en doet zijn promotieonderzoek naar hardloopblessures. Uit meta-analyses en empirische onderzoek ontdekte hij dat veel hardloperwijsheden helemaal niet bewezen effectief zijn: het type schoenen maakt niet zo gek veel uit, net als de ondergrond, de cooling down heeft geen bewezen effect op het herstel en de loopband hoeft niet op 1% helling te staan. See omnystudio.com/listener for privacy information....
Aug 31, 2023•6 min
Wetenschappers zijn geïnspireerd door de manier waarop spinnen water vangen in hun web en in hun vacht. Ze hebben papier ontwikkeld dat net als een spinnenweb water uit de lucht kan vangen. See omnystudio.com/listener for privacy information.
Aug 30, 2023•1 min
Zoutwatermoerassen tegen de dijken kunnen helpen om de dijken te beschermen. Als de zogenaamde schorren succesvol zijn, en vol weerbarstige planten zitten, dan fungeren ze als golfbrekers. Bovendien zijn schorren in staat om stikstof en koolstof efficiënt te verwerken. Ecoloog en modelleur Jim van Belzen ontdekte dat schorren ecosystemen zijn die zich gedragen volgens de wiskundige catastrofetheorie; een ecosysteem blijft bestaan tot het kantelpunt wordt bereikt waarop het afgebroken wordt of ju...
Aug 30, 2023•6 min
Er is een nieuw antibioticum ontdekt: Clovibactine . Het stofje is met een schepje uit de Noord-Amerikaanse grond opgevist en met een speciale methode opgekweekt. Het middel grijpt zich vast aan de bacterie op drie punten. Een van die punten kan bijna niet muteren. Daardoor kunnen bacteriën niet resistent worden tegen dit antibiotica. See omnystudio.com/listener for privacy information....
Aug 29, 2023•6 min
