Het is belangrijk om het smeltgedrag van de gletsjers in Groenland zo goed mogelijk te begrijpen en voorspellen. Dat gedrag kan per locatie alleen net weer anders zijn en dan zul je er toch echt heen moeten om erachter te komen hoe het precies zit. Dat is bijvoorbeeld het geval in één specifieke Groenlandse fjord. Daar is iets vreemds aan de hand waar onderzoeker Anneke Vries van het NIOZ en de Universiteit Utrecht meer over kan vertellen. See omnystudio.com/listener for privacy information....
Aug 02, 2023•13 min
Steeds vaker ontdekken we bacteriën met handige trucjes die we in ons voordeel kunnen gebruiken. Voor één soort - die zich al bewezen heeft als belangrijke schoonmaakhulp - heeft een onderzoeker bijzondere plannen. De anammox-bacterie, die begin jaren negentig is ontdekt, vind je al in meerdere afvalwaterzuiveringsinstallaties in Nederland. Daar zuivert het beestje ammoniak voor ons uit het water. Maar in deze bacterie gebeurt nog iets bijzonders. Terwijl hij van ammoniak onschadelijk stikstofga...
Aug 01, 2023•7 min
Sommige dieren, waaronder enkele vogelsoorten, hagedissen en krokodillen, kunnen het van nature: zonder bevruchting van een mannetje toch zwanger worden van een jong. Andere dieren, zoals de mens, maar evengoed de meeste fruitvliegjes, lukt dat niet. Laten we daar eens even verandering in brengen, dachten Britse onderzoekers. Nou ja, even. Zes jaar deden ze erover, met behulp van 220.000 vliegjes, om te laten zien dat het kan. Eerst brachten ze de genen in kaart van een fruitvliegsoort die dit w...
Aug 01, 2023•3 min
Het is al lange tijd een groot mysterie: hoe kan het dat aan weerszijden van een denkbeeldige lijn die door Indonesië loopt, totaal verschillende diersoorten te vinden zijn? Onderzoeker Lydian Boschman van de Universiteit Utrecht heeft voor ons het antwoord. Meer lezen over het onderzoek kan hier: Paleoenvironments shaped the exchange of terrestrial vertebrates across Wallace’s Line . Of hier: Why are there hopping mice in Australia but no kangaroos in Asia? It’s a long story See omnystudio.com/...
Jul 31, 2023•6 min
Soms lijken sterren net te twinkelen, maar wat je in zo'n geval eigenlijk ziet is een beïnvloeding van het sterlicht terwijl het door de atmosfeer naar de aarde reist. Toch hebben sterren ook een aangeboren manier van twinkelen, die in gang wordt gezet door golvende gaststromen die door de ster heen bewegen. Iets wat vanaf de aarde niet te zien is, ook niet met huidige telescopen. Maar onderzoekers hebben dit mechanisme nu wel in 3D nagemaakt. Een simulatie van een golf van energie die van de ke...
Jul 30, 2023•2 min
Geluiden zoals lachen hebben een belangrijke functie in speelgedrag. Als kinderen speel-vechten dan houden ze deze signalen ook in de gaten bij elkaar om te bepalen of ze door kunnen gaan of niet. Achter het produceren van die geluiden tijdens spel moet haast wel een georganiseerd hersenmechanisme zitten, menen onderzoekers. En om dat te onderzoeken, grepen ze terug op een ouderwets potje kietelen. Maar dan wel bij ratten. Daar ontstond gelijk een uitdaging. Want een dier gaat over het algemeen ...
Jul 29, 2023•2 min
Ons immuunsysteem speelt bij veel grote ziektes een essentiële rol. De cellen die in het geval van ziekte aan de slag gaan - onze immuuncellen - worden aangemaakt in ons beenmerg. Wat nou als we daar de grootouders en ouders van die cellen kunnen helpen om sterkere kinderen te maken? Onderzoeker Willem Mulder (TU Eindhoven) en zijn collega's denken dat het kan. Met nanotechnologie en de juiste mensen. In deze audio hoor je ook onderzoeker Roy van der Meel en Marta Mapelli, operations manager van...
Jul 28, 2023•13 min
Schade aan ons kraakbeen herstelt niet vanzelf. Wat nou als we straks gewoon een nieuw stukje kunnen printen? Op maat gemaakt. Van onze eigen cellen. We gingen langs bij onderzoeker Jos Malda van het UMC Utrecht om hier meer over te horen. See omnystudio.com/listener for privacy information.
Jul 27, 2023•11 min
Hoeveel weegt je hand? Volgens Engelse onderzoekers denken mensen dat hun handen veel lichter zijn dan daadwerkelijk het geval is. Sterker nog: ze zitten er 50 procent naast. Om dit onderzoek te kunnen doen, moest eerst worden gekeken: hoe meet je hoe zwaar iemand denkt dat een hand is? Ze losten het zo op: deelnemers moesten bepalen of gewichtjes die aan een polsbandje waren gehangen meer of minder wogen dan hun eigen hand. Zo konden ze zien dat mensen het gewicht van hun hand met gemiddeld 49,...
Jul 26, 2023•2 min
Onderzoeker Marek van Oostrom van het Hubrecht Instituut in Utrecht laat in schaaltjes in het lab kleine ruggengraatjes groeien. Waarom? Om erachter te komen hoe wervels nou precies ontstaan, wat voor rol de timing daarbij speelt en waar het allemaal mis kan gaan. Zo hoopt hij eerst het proces beter te begrijpen en uiteindelijk hopelijk mensen met die kennis te kunnen helpen. Meer lezen over het werk van de onderzoekersgroep waarin Van Oostrom zit kan hier: Sonnen: Signaaldynamiek en hier Signal...
Jul 26, 2023•7 min
Het is tijd voor een nieuwe generatie implantaten. Implantaten die het lichaam niet in de weg zitten, maar het helpen om zelf te herstellen. We gingen langs bij de TU Eindhoven, om van twee onderzoekers te horen hoe ver ze hiermee zijn. In deze audio hoor je onderzoekers Dan Jing Wu van start-up VivArt-X waar ze momenteel werken aan nieuwe borstimplantaten en Bart Sanders van Stentit , waar nieuwe oplosbare stents worden ontwikkeld. See omnystudio.com/listener for privacy information....
Jul 25, 2023•9 min
Methaan is een broeikasgas dat een grote bijdrage levert aan klimaatverandering. Het is verantwoordelijk voor meer dan een derde van de opwarming van de aarde. De hoeveelheid methaan in de atmosfeer neemt nog altijd rap toe, waarbij de grootste toenames tot nu werden gemeten in 2020 en 2021. En het grootste gedeelte van die toename van methaan komt door ons. Toch denken wetenschappers dat methaan uit biologische bronnen, waaronder drasland en agricultuur, wellicht een veel groter effect heeft op...
Jul 24, 2023•2 min
Onderzoekers willen weten of er een link te vinden is tussen de bacteriën die in onze darmen leven en ons temperament. Om het antwoord op die vraag te vinden gaan ze onder andere tijdens Lowlands poepsamples verzamelen. Festivalgangers krijgen toegang tot een ruim en schoon toilet, waar ze zo lang op mogen zitten als nodig, als ze maar aan het eind een poepsample inleveren en een vragenlijst invullen. In deze audio leggen UMCG-onderzoekers Iris Sommer en Jenny Borkent uit hoe ze het precies gaan...
Jul 24, 2023•7 min
De tropische neontetra - een kleine vissoort van zo'n 3 centimeter met felle kleurtjes die oorspronkelijk uit Zuid-Amerika komt - houdt er keurige manieren op na. Komt een school van deze visjes een smalle doorgang tegen, dan proberen ze niet met z'n allen als eerste er doorheen te persen, nee, ze vormen een keurige rij. Onderzoekers kwamen hierachter tijdens experimenten waarbij een school van 30 van deze visjes in een tank onrustig werd gemaakt door een visnet er doorheen te halen. Een bewegin...
Jul 23, 2023•2 min
Met iedere celdeling neemt het risico op kanker toe. Een langlevende soort zoals de olifant zou dus vaker kanker moeten krijgen dan een kortlevende soort zoals de muis. Maar in 1975 bleek al dat dit niet zo is en dat er maar weinig variatie is in kankerrisico tussen diersoorten. Tussen schimmelsoorten is die variatie er wel. Onderzoekers van Wageningen University & Research hebben een idee hoe dat kan. Langlevende, langzaam groeiende schimmels, zoals heksenringvormende soorten die tot wel ho...
Jul 22, 2023•2 min
Sport en beweging: ons lichaam kan niet zonder. Maar niet iedereen heeft tijd en energie om doordeweeks aan de bak te gaan. Ben jij iemand die alleen in het weekend sport, dan hebben onderzoekers uit de VS goed nieuws: voor je gezondheid is dat helemaal prima. Als je nou aan het trainen bent voor een specifiek doel, of je wilt je spieren op een bepaalde manier opbouwen, dan zou een ander schema waarschijnlijk beter werken, maar al je sportactiviteit concentreren in een langere sessie op één of t...
Jul 21, 2023•2 min
De James Webb Telescoop heeft weer eens wat bijzonders gespot: complexe stofdeeltjes in het hele vroege universum. Vergelijkbare deeltjes zijn al wel eens gevonden op veel latere momenten, maar nog nooit zo ver terug. De stofdeeltjes zijn ook nog eens net even anders dan wat eerder is gezien, wat het ook een extra spannende vondst maakt. De onderzoekers willen nu naar een nog groter aantal sterrenstelsels gaan kijken om te zien hoe vaak dit voorkomt en of ze ook kunnen achterhalen hoe de deeltje...
Jul 20, 2023•6 min
Het is een bekend experiment met kinderen: je legt een snoepje neer, zegt dat ze daar niet aan mogen zitten en verlaat vervolgens de kamer. Hoe een kind daarop reageert, en of het toch het snoepje pakt, kan behoorlijk wat zeggen over karakter en zelfs - menen onderzoekers - over latere schoolprestaties, gezondheid en relaties. Toen een vergelijkbare test zowel in Amerika als Japan werd gedaan en deze naast elkaar werden gelegd, zagen ze opmerkelijke verschillen. Amerikaanse kinderen wachten mind...
Jul 19, 2023•2 min
Een 125 miljoen jaar oud fossiel - gevonden in China - laat een zoogdier zien dat een hap neemt uit een dinosaurus. Het is absoluut een unieke vondst, maar hoeveel kunnen de onderzoekers echt zeggen over deze versteende interactie? We bespreken het met paleontologen Melanie During van de universiteit van Uppsala in Zweden en Jimmy de Rooij van Naturalis. Meer lezen over het onderzoek: An extraordinary fossil captures the struggle for existence during the Mesozoic . See omnystudio.com/listener fo...
Jul 19, 2023•7 min
De vijfjaarsoverleving van alle kinderen met acute lymfatische leukemie is gestegen naar 94 procent, blijkt uit onderzoek van het Prinses Máxima Centrum in Nederland. De vijfjaarsoverlevingskans voor kinderen met deze vorm van kanker - de meest voorkomende kinderkankersoort in Nederland - is sinds de jaren ’60 van de vorige eeuw enorm gestegen. Van 0 procent voordat met behandelen werd begonnen, naar 94 procent na dit laatste onderzoek. Daarin is voor een aantal subgroepen gekeken hoe de behande...
Jul 18, 2023•6 min
Al 3000 jaar bezoeken generaties van groene zeeschildpadden dezelfde zeegrasvelden om te voeden. Het is kennis die kan helpen bij het beschermen van de soort. Dat zeeschildpadden hun helen leven migreren tussen broedgebieden en voedselgebieden, dat wisten we al. Maar dat velen generaties na elkaar dezelfde kieskeurigheid voor hun eten laten zien, dat was nog onbekend. Tegen de tijd dat jonge zeeschildpadjes uit het ei komen, zijn hun ouders allang met de horizon vertrokken. Als de jonge diertjes...
Jul 17, 2023•2 min
Als we met iemand praten passen we ons op allerlei manieren aan. Onze gezichtsuitdrukking kan veranderen, onze houding en zelfs de grootte van onze pupillen. Ook de timing en toonhoogte van ons stemgeluid passen we aan. Onderzoekers waren benieuwd hoe dieren dit doen. Specifieker: hoe zangvogels dit doen. Ze bestudeerden zangduels tussen mannelijke nachtegalen tijdens het broedseizoen in Duitsland en ontdekten dat ze enorm goed zijn in het razendsnel op elkaar aanpassen van hun toonhoogte. En ho...
Jul 17, 2023•6 min
Het komt regelmatig voor dat de evolutie iets wijzigt aan de lichtgevoelige receptoren die een grote rol spelen bij het zicht van een dier. Meestal gaat het dan om een verlies van genen die verantwoordelijk zijn voor deze receptoren. Zo kan een soort bijvoorbeeld sommige kleuren minder goed zien, of zelfs helemaal niet meer. Veel zeldzamer is het wanneer juist nieuwe receptoren ontstaan. Eén keer eerder is dit gezien, bij een Zuid-Amerikaanse slang. In nieuw onderzoek voegen ze daar een tweede s...
Jul 16, 2023•2 min
In 2019 belandde een fossiel niet groter dan een vinger op het bureau van een paleontoloog van de universiteit van Harvard. A jaren lag het exemplaar in een la van een museum. Gevonden in het westen van Utah, dachten ze destijds dat het om een in de zee levende ongewervelde zakpijp moest gaan. Een diertje dat een verre voorouder deelt met alle gewervelden. En dus ook met ons. Als het inderdaad om een oude zakpijp ging, wist de onderzoeker, dan was dat enorm bijzonder. Het is een groep waar amper...
Jul 15, 2023•3 min
Kouder dan een kampvuur en kleiner dan Jupiter, is de bruine dwergster die astronomen hebben gespot. Het is niet de koudste ster ooit gevonden, maar wel de koudste die met behulp van radiogolven is gezien. En dat maakt het een bijzondere vondst. Slechts 10 procent van alle bruine dwergsterren produceert radiogolven. Waarom sommige het wel doen, maar andere niet en hoe ze het precies doen is nog grotendeels een raadsel. Hoe onze zon magnetische velden en radiogolven maakt, daar hebben onderzoeker...
Jul 14, 2023•2 min
Onderzoekers waren benieuwd wat er in de hersenen gebeurt als we wegkijken van iets engs. Om daarachter te komen deden ze een experiment met fruitvliegjes. Waarom doen we onze handen voor onze ogen bij die ene scène in een horrorfilm? Of kijken we weg als iemand anders iets engs doet? Deze reactie verschilt natuurlijk per persoon, maar mogelijk wordt het wel door eenzelfde mechanisme aangestuurd. Nou kun je in de hersenen van mensen - vooral ethisch gezien - een heleboel dingen niet bekijken wat...
Jul 13, 2023•5 min
Bijna overal ter wereld kwam hij voor, de 3,6 miljoen jaar geleden uitgestorven reuzenhaai megalodon. Gigantisch veel weten we niet over de enorme haaiensoort, want onderzoekers hebben weinig bruikbare fossielen om mee te werken. Een paar tanden, wat wervels. Veel is het niet. Toch zijn er zeker wat ideeën. Over zijn grootte – gedacht wordt dat hij wel 20 meter lang kon worden, leefomgeving en zelfs zwemsnelheid. Over dat laatste denken onderzoekers nu nieuwe informatie te hebben, op basis van k...
Jul 12, 2023•2 min
Nemen we stilte waar op dezelfde manier als we geluid waarnemen? Of is het slechts het ontbreken van iets wat we kunnen waarnemen? Op die vraag denken onderzoekers het antwoord te hebben. Ze deden een serie experimenten met daarin geluidsillusies. Deelnemers kregen twee voorbeelden te horen van een toon. In voorbeeld één werd deze even onderbroken, in voorbeeld twee liep deze door. Voor heel veel mensen klinkt het tweede voorbeeld daardoor langer, terwijl beide blokjes toch echt even lang waren....
Jul 12, 2023•6 min
Een consortium van Nederlandse onderzoekers heeft een flinke subsidie gekregen voor het verder ontwikkelen van een zacht implanteerbaar robothart voor mensen met ernstig hartfalen. Voor sommige hartpatiënten is een harttransplantatie nog de enige optie, maar er zijn maar heel weinig beschikbare donorharten. Dat betekent dat een heleboel mensen niet eens op de wachtlijst komen te staan. In sommige gevallen kan een patiënt als tijdelijke oplossing een steunhart krijgen. Maar ideaal is dat niet. De...
Jul 11, 2023•7 min
Onderzoekers zeggen te hebben ontdekt dat beweging van de tektonische platen van de aarde indirect de biodiversiteit beïnvloedt. In cycli van 36 miljoen jaar zou het schuiven van de platen zorgen voor veranderingen in de zeespiegel, wat al zeker 250 miljoen jaar zorgt voor golven van biodiversiteit in de oceanen. Dat is ook best logisch, als je erover nadenkt. Wanneer het waterniveau stijgt of zakt heeft dat invloed op de grootte en vorm van leefgebieden. Door naar een enorme stapel fossielendat...
Jul 10, 2023•2 min
