Ons geheugen is niet altijd even betrouwbaar. Wat weten we inmiddels over verdrongen herinneringen? Hoe ga je daar als therapeut mee om en wat betekent dit in de rechtszaal? Tijdens een nieuwe Studium Generale van de Universiteit Utrecht bespreekt rechtspsycholoog Henry Otgaar valse en verdrongen herinneringen . Kunnen ervaringen zo traumatisch zijn dat ze verdrongen worden? En kunnen ze dan ineens door therapie of een voorval weer terugkomen? De lezing is hier ook online te volgen: Hoe betrouwb...
Mar 02, 2022•6 min
Terwijl alle ogen op Rusland en Oekraïne zijn gericht, is ondertussen ook een nieuw klimaatrapport gepresenteerd. Een rapport met als boodschap: het moet echt nu gebeuren. Het is wederom een tik op de vingers wegens een gebrek aan actie. Het nieuwste IPCC-rapport benadrukt dat 40 procent van de wereldbevolking al zeer kwetsbaar is en dat de klappen het hardst gevoeld gaan worden in landen die zelf amper bijdragen aan het probleem. Die klappen gaan sneller dan gedacht zorgen voor onleefbare plekk...
Mar 01, 2022•6 min
Ook in de onderzoekswereld wordt hard gewerkt om mensen uit Oekraïne te helpen. Onder andere met de hashtag ScienceForUkraine wordt geprobeerd gevluchte wetenschappers te helpen. Sinds een paar dagen is #ScienceForUkraine op Twitter te vinden met de oproep om in actie te komen voor alle studenten en onderzoekers die in de problemen raken in Oekraïne. Vanzelfsprekend ligt vrijwel al het onderzoek stil, mensen moeten vluchten en kunnen hun studie of hun werk niet afmaken. En dus was de vraag: elk ...
Feb 28, 2022•5 min
Lichaamstaal kent bij mensen allerlei subtiele varianten van houding en beweging. Nou blijken ook honden hier meer nuance in te hebben dan gedacht. Honden kunnen allerlei emoties laten zien. Deels misschien wat ingevuld door ons, maar er zijn zeker verschillen in gedrag die zo opgevat kunnen worden. Zo kan de houding van de staart ons allerlei dingen vertellen: hangend, of tussen de benen heeft vaak iets te maken met angst of onderdanigheid en recht overeind betekent meestal opwinding of dominan...
Feb 27, 2022•1 min
Chimpansees stoppen insecten in hun wonden, zagen onderzoekers van de universiteit van Osnabrück. Ze denken dat het gaat om een vorm van zelfmedicatie. Het gebruiken van planten of ander niet eetbare substanties om ziektes tegen te gaan is niet ongebruikelijk in de dierenwereld. Het is eerder gezien bij insecten, reptielen, vogels en zoogdieren. Bonobo's en chimpansees slikken bijvoorbeeld bepaalde bladeren door die helpen tegen parasieten. Maar het gebruiken van andere dieren in open wonder, da...
Feb 26, 2022•2 min
De Quetzalcoatlus heeft een spanwijdte die even lang is als een dubbeldekkerbus. Het is het grootste dier dat ooit gevlogen heeft. Maar hoe hij dit deed, dat was lange tijd een raadsel. Lange tijd lukte het experts niet om erachter te komen hoe het een gigantische dino met vleugels, eentje zo hoog als een giraf, lukte om de lucht in te komen. Een team van onderzoekers aan de universiteit van Texas denkt het antwoord nu te hebben gevonden. Vijftig jaar geleden werd er een exemplaar van deze dinos...
Feb 25, 2022•2 min
Het lukt onderzoekers steeds beter om vogels en kleine dieren over de hele wereld te volgen dankzij piepkleine zendertjes. Dat maakt het ook mogelijk om veel meer uit die zendertjes te halen dan alleen maar waar ze op dat moment zijn. Wie maakt er ruzie met wie? Wat doen vogels als hun vaste zandplaat steeds vaker onder water staat? Wie zorgt ervoor dat een hele zwerm in beweging komt? En: leren ze van elkaar als ze zoeken naar de beste maaltijd? NIOZ-bioloog Allert Bijleveld vertelt meer over d...
Feb 24, 2022•7 min
In de bodem van het regenwoud van Zuid-Amerika leeft een schimmel die 50.000 blaadjes per dag eet, zonder ooit zelf de boodschappen te hoeven doen. Dit taakje besteedt de schimmelsoort uit aan.. de bladsnijdersmier. Maar deze mieren doen dit niet voor niets. Het verteren van plantmateriaal is niet makkelijk. Dat is ook terug te zien aan de lengte van het verteringskanaal van planteneters. Heeft een vleesetende tijger ingewanden van 6 meter, bij een grasetende koe is dat 24 meter. Oja: en dan zij...
Feb 23, 2022•2 min
Onderzoekers uit de VS hebben neuronen in het brein ontdekt die alleen reageren op..... zang. In 2015 deden deze onderzoekers ook al een ontdekking. Ze vonden met behulp van fMRI-scans een groep neuronen die op muziek reageert. Dat lukte ze door proefpersonen naar 165 verschillende geluiden te laten luisteren zoals spraak, klopjes, blaffende honden en dus ook muziek. Door de data die uit die scans kwam op een slimme manier te analyseren kwamen ze zes groepen neuronen op het spoor die elk een and...
Feb 23, 2022•6 min
We kennen de mRNA-technologie inmiddels van de corona-vaccins, maar nu hebben onderzoekers uit Maastricht laten zien hoe het ook toegepast kan worden bij het behandelen van complexe botbreuken. Bij een gecompliceerde botbreuk kun je denken aan een breuk waarbij de stukken bot te ver van elkaar afstaan of te slecht op elkaar aansluiten om uit zichzelf goed te genezen. In sommige gevallen, afhankelijk van waar de breuk zit, is het in deze situatie uiteindelijk zelfs nodig om te amputeren. Maar er ...
Feb 22, 2022•6 min
Wetenschappers van de Universiteit Maastricht en het Amsterdam UMC ontdekten in een gezamenlijk onderzoek naar veroudering in spierweefsels dat de energiehuishouding in spieren van sportende senioren en jonge mensen vrijwel gelijk is. Ze kwamen hierachter toen ze spierbiopten van proefpersonen in verschillende leeftijdsgroepen en fysieke condities met elkaar vergeleken. Eén stofje - NAD+ - bleek in mindere mate aanwezig te zijn in oudere spieren. Dit stofje speelt een belangrijke rol in de energ...
Feb 21, 2022•2 min
Onderzoekers hebben een manier ontwikkeld om slaapapneu op te sporen en te monitoren met behulp van een compact apparaatje dat om de pols te dragen is. Wereldwijd lijdt een miljard mensen aan de meest voorkomende vorm van slaapapneu. Bij deze aandoening genaamd obstructieve slaapapneu, of OSA in het kort, blokkeert kort de luchttoevoer tijdens het slapen. Dit kan gedeeltelijk zijn of helemaal en het gebeurt een aantal keer per uur. Bij ernstige patiënten soms zelfs tientallen keren per uur. Hier...
Feb 21, 2022•6 min
Sterke buik-, rug- en bekkenspieren zijn onder andere belangrijk voor je balans en ze kunnen sommige blessures voorkomen. Nou blijkt dit ook voor honden te gelden. Eén van de meest voorkomende knieblessures onder honden is te vergelijken met het scheuren van de kruisbanden bij mensen. Een onderzoek naar meer dan 1200 behendigheidshonden, je weet wel: honden die kunnen slalommen en door hoepels kunnen springen, laat zien dat vrijwel elke vorm van beweging de kans op deze blessure bij honden klein...
Feb 20, 2022•2 min
De bultrugwalvis heeft er nogal wat voor over om de juiste partner te vinden. Sommigen reizen er –zo blijkt uit onderzoek - rustig 6000 kilometer voor. In alle grote oceanen vind je bultrugwalvissen. De bultruggen in de Stille Oceaan vind je in de zomer meestal rond Alaska en Canada en in de winter in de buurt van Mexico en Hawaii voor het paarseizoen. Eerst werd gedacht dat er één groep was met een voorkeur voor Mexico en eentje met een voorkeur voor Hawaii, maar er is steeds meer bewijs – bijv...
Feb 19, 2022•2 min
We weten dat spinnen een prooi in hun web kunnen voelen dankzij vibraties van het web die worden opgevangen door hun gevoelige pootjes. Nu lijken ze met dat web ook te kunnen horen. Verschillende dieren op aarde hebben een trommelvlies in hun oor dat vibraties in de lucht opvangt. Vervolgens worden deze vibraties doorgegeven en versterkt via botstructuren, om uiteindelijk dieper in het oor vloeistof in beweging te zetten. Kleine trilhaartjes in de vloeistof pikken die beweging op en zetten dat w...
Feb 18, 2022•2 min
Nederlandse onderzoekers hebben een superzwaar zwart gat ontdekt dat verscholen zit in een ring van stof. Er is in dit onderzoek gekeken naar een actieve galactische kern, ook wel een AGN in de Engelse afkorting. Deze extreem energetische bronnen worden aangedreven door superzware zwarte gaten. Kosmisch stof en gas uit de omgeving spiraalt naar dat zwarte gat en wordt opgeslokt, waarbij enorme hoeveelheden energie vrijkomen. Zo'n actieve kern straalt daardoor vaak feller dan alle sterren in de r...
Feb 17, 2022•5 min
Onderzoekers hebben - geïnspireerd door de tseetseevlieg - een wiskundig model gemaakt voor hoe leeftijd en ervaring van invloed kunnen zijn op nageslacht. Ze bekeken de kosten-baten strategie die de beestjes hanteren bij het grootbrengen van hun jongen. Waarbij onder andere factoren als energieopname en -verbruik en leeftijd een belangrijke rol spelen. Natuurlijk kozen ze niet voor niets voor dit vliegende diermodel: er gaan nog steeds mensen dood aan de ziekte die deze vlieg kan verspreiden. M...
Feb 16, 2022•6 min
In Australië vind je behoorlijk wat dieren en planten die je je leven kunnen kosten, toch blijkt één daarvan misschien juist het tegenovergestelde te kunnen doen. Het gaat om een giftige zeeanemoon die zo'n 8 tot 10 centimeter groot kan worden. Anders dan een slang, waarbij gif via giftanden wordt afgeleverd, vind je het gif bij deze zeeanemoon in allerlei prikcellen verdeeld over de gehele structuur. Het gif dat daaruit komt is een indrukwekkende chemische mix van stoffen die afhankelijk van de...
Feb 13, 2022•2 min
Bij een kleine hagedissensoort die voorkomt in Mexico en de Verenigde Staten houden mannetjes andere mannetjes op afstand terwijl hun vriend voor het nageslacht zorgt. Dit beestje – dat ongeveer een jaar leeft – spendeert zijn tijd, net als vele andere dieren, met het zoeken naar een partner om mee voort te planten. Je zou denken: dan is het iedereen voor zich. Dat is de beste tactiek. Maar dit hagedisje pakt het anders aan en zoekt de samenwerking op. Een tijdje terug zagen onderzoekers dat de ...
Feb 11, 2022•2 min
Je hebt 'nature' en je hebt 'nurture', maar onderzoek naar het leergedrag van identieke fruitvliegjes laat zien dat er ook nog een derde factor moet zijn: willekeur. Eerder was al opgevallen dat zelfs als fruitvliegjes genetische vrijwel identiek zijn en ze in dezelfde omstandigheden zijn opgegroeid, er toch verschillen in gedrag worden gezien. Denk aan: de voorkeur voor bepaalde geuren, of de keuze om naar het licht te vliegen of het donker bijvoorbeeld. Hier gaat het om spontaan, instinctief g...
Feb 10, 2022•6 min
Het is onderzoekers gelukt om een belangrijk energierecord te verbreken binnen een groot kernfusie-experiment. Al sinds eind jaren 50 wordt er onderzoek gedaan naar kernfusie. Kernfusie is niet hetzelfde als het splitsen van atomen zoals de kernreactoren doen die we al kennen. Bij kernfusie smelten in een reactor atomen juist samen. Ooit moet het tien keer meer energie opleveren dan je erin stopt. Maar zover is het nog niet. Toch is nu wel een belangrijke stap gezet door het energierecord uit 19...
Feb 09, 2022•6 min
Een familieboom, maar dan voor alle bloeiende plantensoorten die er maar zijn: daar wordt aan gewerkt. En ze zijn inmiddels over de helft. Meer dan 1,5 miljard letters aan genetische code zijn openbaar beschikbaar gesteld in het Plant and Fungal Trees of life-project dat wordt geleid door de Royal Botanical Gardens, Kew in Engeland. Er werken onderzoeksinstituten van over de hele wereld mee aan het opbouwen van deze enorme DNA-database van bloeiende plantensoorten. De bloeiende variant, omdat de...
Feb 08, 2022•6 min
Ongeveer 27.000 mensen per jaar krijgen in Nederland de ziekte van Lyme door een tekenbeet. Nou lijkt in een deel van de VS een hagedis te zorgen voor minder gevallen. De tekensoort die verantwoordelijk is voor het overdragen van de spiraalvormige bacterie die de ziekte van Lyme veroorzaakt in de mens krijgt deze bacterie zelf binnen bij het drinken van het bloed van dieren als muizen, herten en hagedissen. Maar deze dieren geven de bacterie niet allemaal op dezelfde manier door aan de teek. En ...
Feb 07, 2022•2 min
Als we ouder worden raken sommige cellen op zo'n manier beschadigd dat ze onzin uit gaan kramen en buurcellen ze niet meer kunnen volgen. En dat is slecht nieuws. Hebben we te veel van deze senescente cellen die niet meer goed communiceren met hun omgeving, dan kan dat zorgen voor ernstige ziekte. Peter de Keizer van het UMC Utrecht doet onderzoek naar de moleculaire oorzaken van ouderdom en vertelt meer meer over dit proces. Er wordt gewerkt aan een manier om ze uit de weg te ruimen, zodat we l...
Feb 07, 2022•6 min
In een grote studie waar 22 landen aan meededen is gekeken: in welk land zijn mensen zonder kinderen gelukkiger dan mensen met kinderen? Natuurlijk is een dergelijk vraagstuk nogal ingewikkeld en spelen er allerlei factoren mee. Zoals cultuur, financiële middelen, medische voorzieningen, of het wel of niet hebben van een kinderwens, maar toch heeft de universiteit van Texas een poging gedaan om volwassenen met en zonder kinderen te vergelijken met elkaar als het aankomt op geluk. Ze stelden daar...
Feb 06, 2022•1 min
We weten nog lang niet alles over alle soorten bacteriën die er zijn, maar van een paar weten we al wel dat ze niet slecht, maar goed voor ons kunnen zijn. In BBC Science Focus een mooi lijstje van drie vriendelijke bacteriën. In de jaren 70 werd er eentje ontdekt (Mycobacterium vaccae) aan de rand van een meer in Uganda die – bij muizen tenminste – zorgde voor minder stress en angst. De bacterie had namelijk invloed op het tph2 gen, dat weer van invloed is op de aanmaak van serotonine: een neur...
Feb 05, 2022•2 min
Vliegende draakjes - maar ook vliegende eekhoorns - vliegen niet echt, maar kunnen toch van boom naar boom zweven. Nou blijken die draakjes daar een behoorlijk geavanceerde techniek voor te gebruiken. Onderzoeker Pranav Khandelwal van het Max Planck Institute for Intelligent Systems in Duitsland, trok naar de jungle in zuidelijk India om daar de exacte bewegingspatronen van het diertje vast te leggen. Een heus MacGyver-knutselproject volgde: het was te nat en te warm voor gewone camera's, dus we...
Feb 03, 2022•6 min
Honden verschillen meer van grootte binnen hun soort dan welk ander zoogdier ter wereld, maar hoe is dit ooit zo gekomen? Toen mensen zo'n 30.000 jaar geleden wolven als huisdieren gingen houden en langzaam de honden ontstonden zoals we die nu kennen waren er al verschillen in grootte. Maar de extreme verschillen van vandaag de dag – waarbij de grootste hond 40 keer groter is dan de kleinste – die zijn pas 200 jaar geleden ontstaan, toen de mens moderne rassen ging fokken. Onderzoekers hebben nu...
Feb 02, 2022•2 min
Natuurlijk spelen er veel factoren mee bij het voelen van een klik met iemand, maar eentje zagen onderzoekers heel duidelijk terugkomen uit experimenten. In deel één van dit onderzoek kregen mensen die elkaar niet kenden de opdracht om 10 minuten met elkaar te kletsen. Achteraf moesten ze een vragenlijst invullen en daarna zelf - lekker ongemakkelijk - het gesprek terugkijken en aangeven per minuut of ze zelf vonden dat er een klik was met hun gesprekspartner. In het tweede deel van het onderzoe...
Feb 02, 2022•6 min
Het Nederlandse ruimte-instrument Tropomi is weer nieuwe methaanlekken op het spoor gekomen. Dit keer gaat het om een flink aantal affakkelinstallaties die niet goed blijken te werken. November vorig jaar werden nog verrassende ontdekkingen gedaan over methaanuitstoot van Australische kolenmijnen , nu hebben ze gekeken aan de Westkust van Turkmenistan, waar het instrument een aantal interessante methaan-hotspots had gedetecteerd. Met behulp van andere satellieten van Spaanse collega's is het ver...
Feb 01, 2022•6 min
