Herkese merhaba, yeni bir yayına daha hoş geldiniz. Bugün aşırı düşünmenin bizlerin ne gibi zararlar verdiğinden ve bunu nasıl kontrol altında tutabileceğimizden bahsedeceğiz. İsterseniz buyurun. Hem en yayına geçelim. Bu arada yaptığım yayınları beğeniyor ve yeni yayınları kaçırmak istemiyorsanız, dinlediğiniz platformlardan abone olarak tüm yayınlara anında ulaşabilir veya patreon üzerinden bana destek olabilirsiniz. Aşırı düşünmek çoğu kişi için kırılması zor bir alışkanlık olabilir.
Hatta kendinizi bir şey hakkında gerçekten uzun süre düşünmenin en iyi çözümü geliştirmenin anahtarı olduğuna ikna etmiş olabilirsiniz. Ancak genellikle bu yaklaşım çok da doğru değil. Aslında bir şey hakkında ne kadar uzun süre düşünürseniz, harekete geçmek ve bir adım atmak için o kadar az zaman ve enerjiye sahip olursunuz. Ayrıca kararlarınızı ikinci kez gözden geçirmek ve sürekli olarak en kötü durum senaryolarını hayal etmek sizin için tahmin ettiğinizden daha yürüce olabilir.
Peki nedir bu fazla düşünmek? Aşırı düşünme belirli bir konu veya durum hakkında gereğinden çok fazla ölçüde düşünmeyi ve aynı konuyu çok uzun süreler boyunca tekrar tekrar analiz etmeyi içerir. Fazla düşündüğünüzde zihniniz genellikle hiçbir şeye odaklanamaz, düşündüğünüz tek şey tarafından zihniniz sürekli meşgul edilir.
Bazı insanlar bir konuya veya soruna neredeyse her açıdan bakmanın ve gelecekte ki olayları tahmin etmenin kendilerine yararlı olacağını düşündüklerinden dolayı bunun zararlı olduğunu düşünmezler. Fakat ne yazık ki bu çok sağlıklı bir yaklaşım değil. Araştırmalar, aşırı düşünmenin depresyon, kaygı ve travma sonrası stres bozukluğu gibi sorunlara yol açtığını keşfetmiş. Herkes bazen istemese dair bir konuyu gereğinden fazla düşünür.
Belki gelecek hafta yapacağınız sunumu veya hazırlayacağınız projeyi tasarlarken ters gidebilecek her şeyi düşünürsünüz. Ya da yaklaşan bir iş görüşmesinde ne giyeceğinize karar vermek için tüm opsiyonları gözden geçirmek için saatlerinizi harcayabilirsiniz. Peki tüm bunlar aşırı düşünmenin belirtileri midir veya ne zaman sizin için zararlı olan düşünme seviyesine ulaşmış olursunuz. Bir de bu konuya bakalım.
Eğer ki bir konu hariç, hiç bir şey düşünemiyorsanız ve bu konu sizi endişeli ve huzursuz hale getiriyorsa zinsel olarak daha da yorgun hissediyorsanız, olması gerekenden daha fazla düşünüyor olabilirsiniz. Aşırı düşünen kişiler genellikle kontrol edemeyecekleri şeyleri düşünmek için çok fazla zaman harcarlar, çok fazla olumsuz senaryoları kafalarında canlandırırlar, bir olayı defalarca kafaların içinde tekrar tekrar oynatırlar. Aşırı düşünmenizi tetikleyen bazı nedenler olabilir.
Hatta bu nedenlerin farkında dahi olamayabilirsiniz. İsterseniz gelin bu nedenlere tek tek bir göz atalım. İlk olarak çözüm odaklı olmamak, aşırı düşünmek ve problem çözmeye çalışmak birbirinden tamamen farklıdır. Aşırı düşünmek sadece sorun üzerinde durmak için zaman harcamak anlamına gelirken problem çözmek bir çözüm üretebilmek için bu zamanı harcamak anlamına gelir. Örneğin bir fırtınanın sizin yaşadığınız alana geldiğini varsayalım.
Aşırı düşünen kişiler genellikle şu şekilde yaklaşır, keşke fırtına gelmeseydi, kesin bir felaket olacak, umarım evime zarar gelmez, neden bunlar hep benim başıma geliyor şeklinde ya da bunların hepsi olursa ben ne yaparım şeklinde sorular sorarlar.
Problem çözme odaklı insanlar ise dışarı çıkıp uçabilecek her şeyi toplayacağım, su baskınını önlemek için garaş kapısına kum torbası koyacağım, çok yağmur yağarsa pencereleri kapatabilmek için dükkana gidip bazı ekipmanlar alacağım şeklinde yaklaşırlar.
İkinci neden ise tekrarlayan düşüncelerin içinde sıkışmak, uzun uzun düşünmek ya da aynı şeyleri defalarca tekrarlamak, çoğunlukla problemi çözmenize yaramaz, bunu ilavi olarak gereğinden fazla düşündüğünüzde kendinizi o durum için en kötü senaryoyu hayal ederken bulursunuz. Journal of abnormal psychology'de yayınlanan 2013 tarihli bir araştırmaya göre sorunlarınız, hatalarınız veya eksikleriniz üzerinde çok uzun süreler durmak, zinsel sağlık sorunlarına yol açabiliyor.
Ayrıca aşırı düşünme, uyku kalitenizde çok olumsuz etkiliyor çünkü aşırı düşündüğünüzde uykuya damlanız giderek zorlaşır ve daha kalitesiz bir uyku uymaya başlarsınız. Başka bir neden ise karar vermek zorunda olmak, önemli bir karar vermeniz gerektiğinde en iyi kararı verebilmek için kendinizi bu konu hakkında çok fazla düşünürken bulabilirsiniz. Herkes bir soruna mümkün olan her açıdan bakıp bunu ardından karar vermek ister, ancak bir konuyu aşırı analiz etmek bir saplantı haline gelebilir.
Ayrıca araştırmalar çok fazla düşünmenin karar vermeyi de zorlaştırdığını keşfetmiş. Eğer ki çok fazla aşırı düşünüyorsanız bununla da başa çıkabilmenin bazı yöntemleri var. Beynimiz ne yazık ki bir kapama veya açma tuşuna sahip değil, bir anda istemediğimiz özelliklerimizi devredişi bırakamıyoruz. Bu tür şeyleri değiştirebilmek genellikle bazı davranışları ve alışkanlıkları değiştirmeye çalışarak anca mümkün olabiliyor. Bu esnada da kullanabileceğiniz bazı metotlar var.
İsterseniz bu metotlara da teker teker göz atalım, ilk olarak dikkatinizi dağıtmak, oturup bir problem üzerinde sonsuz sayıda düşünmek yerine bir süreliğinize dikkatinizi dağıtabilirsiniz. Örneğin bir sorun hakkında evin içerisinde veya kapalı bir ortamda düşünmek yerine bir yürüyüşe çıkabilir veya bahçe işleriyle uğraşırken daha iyi çözümler bulabilirsiniz.
Steve Jobs zor bir karar vermesi gerektiğinde uzun yürüyüşlere çıkmayı tercih edermiş ve her seferinde bunun kendisine yardımcı olduğunda yaptığı röportajlarda bahsediyordu. Kısa bir mola vermekte buna büyük katkılar sağlar, molaların ardından zihniniz daha üretken bir hale gelir, hatta siz sorunu düşünmeyi bıraktığınızda beyniniz sizin için belirli çözümleri geliştirmeye başlar.
Diğer metod ise olumsuz düşünceleri anında tespit etmek, olumsuz düşüncelerin bizlere ne kadar zarar verdiği ile ilgili sürekli olarak bu yayınlarda bahsediyorum. Olumsuz düşünme, alkol ve sigara gibidir genellikle. Ayda yılda bir aklınıza gelsin sorun olmaz ama sürekli olarak bunları düşünürseniz sonu sizin için hiç de güzel bitmez. Olumsuz düşünceleri daha aklınıza geldiği anda tespit etmelisiniz ve kafanızın içinde bu tür düşünceleri mümkün mertebe bulundurmamalısınız.
Eğer ki düşünceleriniz arasına böyle olumsuz düşünceler karışırsa da aslında bunların şu an gerçek olmadığını kendinize hatırlatın ve alternatif daha olumlu senaryoları çizmeye çalışın. Üçüncü yöntem ise çevrenize ve çevrenizdeki kişilere dikkat etmek bazen suç sizde olmayabilir. Eğer ki çevrenizde çok fazla olumsuz insan var ise sizin de olumsuz düşüncelere kapılmanız gayet normal veya çalıştığınız iş yerinde çok fazla baskı görüyorsunuz. Bu tür durumlarda sizi aşırı düşünmeye itebilir.
Fakat bazen olumsuz kişileri anında hayatınızdan çıkarmak mümkün olmayabilir. Örneğim iş yerindeki yöneticilerinizi hayatınızdan yarın eleyemezsiniz ama biraz o ortamdan uzaklaşmak tamamen sizin elinizdedir. Finlandianın en zengin ülke olmasına rağmen nasıl en mutlu ülke olduklarına başka bir yayında incelemiştim. Finlilerin bu kadar mutlu olmalarını sağlayan en temel etkenlerden biri doğada çok fazla zaman geçirmeleriymiş.
Bizler her ne kadar modern bir çağda yaşasakta doğadan kopmamız ne yazık ki mümkün değil, doğada zaman geçirmeye ve kendinizle baş başa kalabilmeye, zaman ayırın, iş yaşam arasındaki dengeyi korumak bugünlerde oldukça zor. Eğer bu denginin ayeti kaçtıysa bunu yeniden gözden geçirmenin zamanı gelmiş olabilir. Bu bölümde aşırı düşünmenin bizlere ne gibi zararlar verdiğinden ve bunun üstesinden nasıl gelinebileceği hakkında konuştuk. Umarım sizlere faydalı bilgiler sunabilmişimdir.
Bu arada tüm yayının yazılım etine ve yayında kullandığım kaynaklara açıklamalar bölümündeki link üzerinden ulaşabilirsiniz. En kısa sürede yeni yayınlarda görüşmek üzere kendinize çok iyi bakın hoşçakalın.