«اینجا تهران است، صدای ایران!» این جمله آغازگر حضور رادیو در ایران به تاریخ چهارم اردیبهشت ۱۳۱۹ بود. اصواتی که در ابتدا غریب بودند و تنها از میادین شهر تهران به گوش میرسیدند اما رفتهرفته به صداهای جعبهی جادوییِ آشنایی در خانههای مردم ایران بدل شدند. در این شماره به روایت قصهی پر فراز و فرودِ اولین ساختمانِ رادیو در ایران میپردازیم؛ ساختمانی که روزگاری میزبان گرمترین صداها، راوی مهمترین اخبار و شاهدی بر وقایع سیاسی مهم چون کودتای ۲۸ مرداد بود. ساختمان رادیو بیسیم جایی در حوالی اراضیِ قص...
Mar 05, 2024•31 min
در روزهای سخت و سیاه قحطی و جنگ، پرورشگاه صنعتی کرمان توسط حاج علیاکبر صنعتیزاده در سال ۱۲۹۵ بنا نهاده شد تا سرپناه و خانهای باشد برای کودکانی که روزی بخش بزرگی از آیندهی ایران شدند. در این شماره از رادیونیست به تاریخچهی این مکان، جایگاهش و تأثیراتش در فرهنگ و اجتماع ایران میپردازیم. اینستاگرام رادیونیست مالک و صاحبامتیاز: خانه زیبان تهیهکننده: رامیار منوچهرزاده نویسنده و کارگردان: نگین فیروزی پژوهشگر: گلآذین فیروزی با همراهی کسری صمدنژاد گویندگان متن: نگین فیروزی و وحید ناظم...
Feb 20, 2024•1 hr
گالری آپادانا (کاشانه هنرهای زیبا) نخستین فضای جدی و رسمی برای نمایش آثار هنرمندان بود. جایی در دل تهران جنگزده و دچار بحران در سال ۱۳۲۸ برای هنرمندانی که به دنبال ارائهی هنرشان به جامعه بودند. این گالری با عمری کمتر از یک سال به یک مکان مهم و جریانساز تاریخی تبدیل شد. در این شماره از رادیونیست به تاریخچهی این مکان و جایگاهش در هنر معاصر ایران میپردازیم. اینستاگرام رادیونیست مالک و صاحبامتیاز: خانه زیبان تهیهکننده: رامیار منوچهرزاده کارگردان، نویسنده و پژوهشگر: معراج قنبری با همرا...
Feb 04, 2024•23 min
کافه لقانطه که بیشتر از موجودیت آن، نامش در خاطرات جمعی ما نقش بسته است، در کشوقوسهای پس از امضای فرمان مشروطه بهعنوان یک نمود از این تحول اجتماعی تأسیس شد. این شماره از رادیونیست روایتگر داستان کافه رستوران لقانطه است که در دوران گذار از قهوهخانه به کافه نقش اساسی را بر عهده داشته و همگام با تغییر چهرهی فرهنگی ایران از دوران قاجار تا پهلوی به فعالیت پرداخته است. اینستاگرام رادیونیست مالک و صاحبامتیاز: خانه زیبان تهیهکننده: رامیار منوچهرزاده نویسنده و کارگردان: نگین فیروزی پژوه...
Jan 21, 2024•1 hr 2 min
موزهی هنرهای تزئینی اولین موزهی تأسیس شده توسط اداره کل موزهها و فرهنگ عامه هنرهای زیبای کشور در سال ۱۳۳۸ در شهر تهران بوده که به دست فراموشی سپرده شده است. هدف اصلی از ساخت چنین موزهای چیزی جز جمعآوری، نگهداشت، بازسازی، مرمت، نمایش و آموزش نبود. چون بهطور یقین میتوان گفت که اشیای یک موزه مطمئنترین اسناد و تاریخ اجتماعی و هنری یک قوم یا یک کشور محسوب میشوند و ما از این طریق میتوانیم درک کنیم که یک قوم در چه پایه و درجهای از تمدن قرار داشته است. اینستاگرام رادیونیست مالک و صاحبامتیاز:...
Jan 05, 2024•26 min
هنرکدهی تزئینی جایی برای تربیت نسل طلایی هنر معاصر ایران بود. جایی در مرکز تهران و در آستانهی دههی تاریخساز چهل که به یک مکان مهم و جریانساز تبدیل شد. دانشجویان این هنرکده، دانشآموزان هنرستان هنرهای زیبا بودند و در تقابل با دانشکدهی هنرهای زیبا و جریان کمالالملکی، یک شیوهی متفاوت را رقم زدند که حاصل آن پدیدار شدن جنبش سقاخانه و نگاه جدیتری به هنرهای تزئینی ایران شد؛ دانشکدهای که چند نسل از هنرمندان مطرح ایران از دل آن بیرون آمدند. در این شماره از رادیونیست به تاریخچهی آموزش هنر در ای...
Dec 22, 2023•54 min
تا تقریباً یک دهه پیش، در میان هیاهوی خرید کیف و کفش در خیابان سپهسالار، حوالی ظهر، عطر غذای ایرانی در خیابان میپیچید. رستوران دایی که توسط اصغر رضوان قمی، ملقب به دایی اداره میشد، مدل اقتصادی منحصربهفردی در میان رستورانهای دیگر پدید آورده بود که مشتریهای این رستوران را هنوز به خود وفادار نگه داشته. اصغر رضوان قمی بهخاطر مهارت زیاد در آشپزی ایرانی و تسلط بر جزئیات آن در مسیر نوشته شدن بخشهایی از کتاب مستطاب آشپزی نیز با نجف دریابندری همراه بود. اینستاگرام رادیونیست مالک و صاحبامتیاز: ...
Dec 06, 2023•41 min
شاید کمتر کسی گراندهتل قزوین را به اندازۀ همنامش در تهران بشناسد.هتلی که در اواخر قاجاریه به همت ارباب برزو شاهپور مهرشاهی در قزوین ساخته شد و به واسطۀ موقعیت قرارگیری شهر قزوین و خوشنامی هتل خیلی سریع رونق ویژهای گرفت. شاید همینها هم باعث شد که هتل شاهد دیداری باشد که زمینهساز تغییراتی تاریخی برای کشور بود!هتل بزرگ و مجلل که سالیان سال خستگی میان راه از تن مسافران به در میکرد، سینما ایران و صف فروش بلیط، رستوران خاطره انگیز برای اهالی شهر، پناه و مسکن خانوادههای جنگزده و کوچ کرده به قزو...
Nov 22, 2023•1 hr
شهربازی مینیسیتی که به تفریحگاه مینیسیتی هم معروف بود از دهه ۵۰ کارش را در شمال شرق تهران شروع کرد. جایی که باغات متعددی وجود داشت و رفته رفته تبدیل به شهرکهای مسکونی شد و در عام، نام شهربازی نیز بر این منطقه یعنی مینیسیتی گذاشته شد. مینیسیتی که پیشتر به این اسم خوانده نمیشد، شامل چندین باغ بوده که با پیشرفت تهران و مرگ صاحبین باغات این ناحیه، شهرکها و خدمات تفریحی و رفاهی در این مکان تاسیس میشود که یکی از آنها شهربازی مینیسیتی است که بخش بزرگی از خاطرات مردمی را شکل میدهد. جایی برای...
Nov 06, 2023•20 min
تابستانهای گرم و شیشههای تگری نوشابه در بقالی محله، که تنها میتوانستیم بین «زرد» و «مشکی» یکی را انتخاب کنیم، تصویری ثبت شده در خاطرات بسیاری از ماست! ایران پس از کودتا 1332 به واسطۀ وامهای کمبهره یا بلاعوض ممالک غربی و موافقتنامههای همکاری فنی و قراردادهایی در زمینه توسعه کارخانجات صنعتی و بیشک حضور افرادی با شّم اقتصادی روزگار تازهای را آغاز میکند. این شمارۀ از رادیونیست راوی داستان محصولیست که از کانادا به واسطه خانوادۀ «ساهاکیان» راه خودش را به ایرانِ اواخر دهۀ سی باز کرد و به پای...
Oct 23, 2023•59 min
پارک اتابک، باغی که بهشت بر زمینش گفتند با عمارتی که ارگ سلطنتی هم به پایش نمیرسید، به دستور میرزا علی اصغرخان امین السلطان، صدراعظم سه پادشاه دوران قاجار در حدود سالهای ۱۳۰۵ قمری در شمال تهران دارالخلافه ناصری ساخته شد. باغ بزرگ مرکز شهر تهران که امروز سفارت روسیه در آن مستقر است، نه تنها بخشی از تاریخ تئاتر مدرن، جنبش های اجتماعی، روابط خارجی و وقایع غم انگیز تاریخ ایران را در خود جای داده است که حتی نقشی مهم در شکل دادن به چهره جهان امروز ایفا کرده است. حامیان مالی این اپیزود: رهنما کالج و ر...
Sep 23, 2023•1 hr 3 min
در این قسمت تاریخچه مختصری از جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران که زیر نظر جمعیت صلیب سرخ جهانی آغاز به کار کرده است را تعریف کرده و از فارور میگوییم. یک کشتی بیمارستانی که از دهه چهل زیر نظر جمعیت شیر و خورشید در دریای جنوب شناور بوده است و طی سفری شش ماهه از آبادان تا چابهار و بالعکس به تمامی جزایر و شهرهای حاشیه خلیج فارس و دریای عمان جهت مداوای ساکنین سرکشی میکرده. "جمعیت شیر و خورشید" بعد از انقلاب به "هلال احمر" تغییر نام داد و "فارور"، "قدس" شد. اما سرنوشت فارور، این کشتی درمانگر دریای جنوب ...
Aug 23, 2023•46 min
ورزش زورخانهای در ایران ریشه در رسوم و عقاید عیاران و شاطران در قرون ابتدایی پس از ظهور اسلام دارد. در دوران قاجار، با کاهش نقش عیاران و شاطران در جامعه، ورزش زورخانهای به یک عنوان قهرمانی تبدیل شد که به نمایش و سرگرمی درباریان و حکام میپرداخت و در انقلاب مشروطه، با تغییر ساختار جامعه و ظهور ساختارهای مدرن، شکل امروزی زورخانهها شکل گرفت. در سال ۱۳۰۰ شمسی، زورخانه پولاد توسط حسین آقا شریف رضیزاده در تهران تأسیس شد. سپس با تمرکز بر ورزش زورخانهای و کشتی، ورزشهای دیگری نیز مانند وزنهبرداری ...
Jul 23, 2023•44 min
ساختمانی فراموش شده در میان شهر، بی رد و نام و نشانی از آنچه روزگاری بوده. انباری از سیم و کابل و کالبد رنجور بنایی که دشوار است نسبتی میان آن و «گراندهتل» قصههای تهران یافت! هتل در میانۀ پرشکوهترین روزگار لالهزار متولد شد تا میزبان و بستر بسیاری از قصهها و اتفاقات شهر باشد. حضور ارباب جراید، سُفرا، هنرمندان و سالنی که قمر الملوک وزیری، پری آقابایوف، عارف قزوینی تا گوگوش، عارف، روحپرور بر آن آواز خواندند و از داریوش اسدزاده، هوشنگ سارنگ، مرتضی احمدی، مرسده بایگان تا سعدی افشار بر صحنهاش د...
Jun 22, 2023•1 hr 5 min
صمغ درختان به عنوان اولین تنقلات جویدنی تمدنهای بشری توسط توماس آدامز به یک صنعت تجاری بزرگ تبدیل شد و در ایران با تاسیس کارخانه خروس نشان به عنوان یک خوراکی مدرن در میان نسل های جوان فراگیر شد. آدامس خروس نشان توسط آقای بهرهمند و آقا میرزا محبوبی در خیابان آیزنهاور - آزادی فعلی – تاسیس و تا انقلاب 57 توانست یکی از گستردهترین و موفقترین کمپینهای تبلیغاتی در ایران را با موسسه تبلیغاتی ایده به انجام برساند. این کارخانه که با تولید آدامس های متنوع، تبلیغات و جایزههایش، خاطرات چندین نسل را شیری...
May 22, 2023•53 min
جنگهای ایران و روس، اقدامات عباس میرزای نایبالسلطنه، قتل گریبادوف روسی، و در آخر میرزاتقیخان امیرکبیر و شاه شهید؛ همگی دست به دست هم دادند تا در ۱۲۳۰ هجری خورشیدی، روزگار تازهای در این مملکت آغاز شود؛ صدای زنگ دارالفنون یا صدای آغاز مدرنیتۀ ایرانی! در تاریخ طولانی مملکت این نخستین بار بود که دولت مستقیماً اقدام به تأسیس آموزشگاه نمود و تمام و کمال، مخارج تأسيس و نگاهداری و ادارۀ آن را بر عهده گرفت و اولین دفعه بود که دولت برای خود مسئولیتی در امر تعلیم و تربیت قائل شد! مجموعهای پربار از «ا...
Apr 21, 2023•1 hr 3 min
هتل و کافه و رستوران نادری در سال ۱۳۰۶ توسط دو برادر یهودی در خیابان نادری (جمهوری فعلی) تاسیس میشود. اما شاکله اصلی این مکان در زمانی شکل میگیرد که توسط خاچیک مادیکیانس (مهاجر ارمنی) اجاره میشود. با مدیریت خاچیک بر هتل و کافه نادری، شاهد ورود اولین کافه گلاسهها و شاتو بریان و انواع و اقسام آیتمهای فرنگی و جدید خواهیم بود. رفته رفته با اتفاقات دهه سی و فضای سیاسی آن دوره کافه نادری تبدیل به قطب فرهنگی ایران میشود. جایی برای جمع شدن صادق هدایتها و هنرمندان ایرانی و ارمنی مشهور دیگر. در این...
Mar 19, 2023•1 hr 3 min
فرودگاه قلعه مرغی، اولین فرودگاه تهران است که در سال 1301 ساخت آن شروع میشود. این فرودگاه آغازگر فرآیند شکلگیری نیروی هوایی در ایران است؛ از اولین خلبان مرد و زن تا اولین هواپیماهای ایرانی و... تماما از این فرودگاه به پرواز درآمدهاند. قلعه مرغی پس از ساخت و ساز خاصش از آشیانهها و شکل باندها تا پیش از افتتاح فرودگاه مهرآباد، تبدیل به رکن اصلی نیروی هوایی ایران میشود و از اینجاست که باید غبار راههای سخت پیش رویش را به تن بخرد، از تصرفش توسط متفقین در جنگ جهانی دوم تا روز به روز کم اهمیت شدن...
Feb 19, 2023•50 min•Season 1Ep. 36
اوایل دهه ۴۰شمسی با وقوع انقلاب سفید و سیاستهای گسترش صنایع در ایران، کارخانه ایرانکاوه با مدیریت اصغر قندچی و همراهی حسین میردامادی به عنوان اولین کارخانه کامیونسازی ایران شروع به کار کرد. این کارخانه با بیش از ۲۰۰۰ کارگر به ساخت و بهینهسازی قطعات کامیونهای ماک آمریکایی مناسب با شرایط آب و هوا و جادههای ایران مشغول بود. پس از وقوع انقلاب و با تصویب ملی شدن صنایع، کارخانه ایران کاوه مصادره و به یکی از کارخانجات زیرمجموعه سایپا با نام سایپا دیزل تغییر نام داد. اما شرکتهای زیرمجموعه ایران ک...
Jan 20, 2023•49 min
باغی میانهی «دربند» در شمال شرقی تجریش، در کوهپایههای البرز با دو رودخانه دربند و گلابدره، آب و هوایی خوب و باغهای مصّفا که روزگاری جایگاه خلوت و آرامش «علی خان ظهیرالدوله» وزیر تشریفات ناصرالدین شاه قاجار، جانشین « صفی علیشاه» و شاعر و عارف خوش قریحه بود و چندی بعد، جایگاه آرمیدن ابدی وی! « قبرستان ظهیرالدوله» آرامگاه رمزآلود شهر، با درهایی بسته. سنگ قبرها و مقبرههایی متفاوت، نامهایی بر سنگ که هر یک با قصهای، رازی خفتهاند. نامهایی آشنا برای مردمِ شهر. آنجا که اگر چشمِ سر را ببندی و با...
Dec 21, 2022•1 hr 15 min
فروشگاه زنجیرهای کوروش از اواخر دهه چهل آغاز به کار کرد و تا فروردین ۱۳۵۷ به تعداد نه شعبه رسید. فروشگاههای کوروش از انبارهایی مشترک تغذیه میشدند و تنوع اجناس زیادی داشتند از لوازم تحریر تا مبل و وسایل آشپزخانه... اما شعبه محمودیه کوروش که در ضلع شمالشرقی پارک وی بود ظاهر متفاوتی داشت که به کوروش چادری معروف بود. سازهای که با پارچهای سفید رنگ پوشیده شده بود و برای اهالی اون منطقه در دهه شصت و دوره اجناس کوپنی یادآور خاطرات ویژهای بود. فعالیت کوروش که بعد از انقلاب به قدس تغییر نام پیدا ک...
Aug 23, 2022•53 min
روز شنبه هجدهم شهریور ۱۳۵۷ است و اعضای گروههای عارف و شیدا، هریک آشفتهتر از دیگری به مرکز رادیو تهران میرسند! آن ۱۷ شهریور را "جمعه سیاه" نامیدند، جمعه ای که در آن بسیارانی در تظاهرات جان خود را از دست دادند. نامهی استعفای جمعی به خط محمدرضا شجریان مرقوم و تحویل هوشنگ ابتهاج میشود. و شاید در همان لحظاتِ خشم و غم گروه چاووش متولد شد! از فردای آن روز زمانه و روزگارِ تازهای برای موسیقی سنتی ایران رقم خورد. مدتی تمرینات در زیرزمین منزل محمدرضا لطفی برگزار شد و بعد به خانهای که روزگاری منزل مس...
Jul 23, 2022•1 hr 17 min
فانفار در سال ۱۳۴۳ در میدان ونک و در زمینی به مساحت ۵۰۰۰ متر مربع توسط محمد اخلاقی افتتاح شد و میزبان بچهها و خانوادهها با دستگاههای بازی محدود اما جدید و جذاب بود. اولین چرخ و فلک مدرن تهران نیز در این مکان قرار داشت، چرخ و فلک بزرگ و رنگی فانفار که تا سالها چون نماد میدان ونک خودنمایی میکرد و مردم را برای ورود به محوطه شهربازی دعوت میکرد. مثلث باغ وحش تهران، دریاچه پارک ملت یا پارک شاهنشاهی اسبق مدتها از جذابترین محدودههای تفریحی تهران بود که ساعتها بازدید کنندهگانشون رو سرگرم میکر...
Jun 22, 2022•1 hr 5 min
تکیه دولت یکی از نمادهای تهران عصر ناصری، درحدود سال ۱۲۵۹ خورشیدی، در همسایگی کاخ گلستان تاسیس شد. این بنای بسیار عظیم از ۸ فرسخی تهران قابل رویت بود و گنجایش ۲۰هزار نفر را داشت. تکیه همایونی مکانی برای برگذاری و تماشای تعزیه، سرگرمی پادشاهان قاجاری و مهمانهای خارجیشان و حتی چشم و هم چشمی رجال دولتی و درباریان بود. این بنای عظیم بزرگترین و اولین آمفی تیاتر ایران شناخته شده که تاثیر وجودش بر روی تعزیه و نمایشهای ایرانی غیر قابل انکارست و با توجه به عمر کوتاهش شاهد اتفاقات زیادی بوده از نگهدا...
May 22, 2022•56 min
"ارج" نامی که می شناسید و به آن اطمینان دارید! کارخانه ارج توسط مهندس خلیل ارجمند تاسیس شد و در طی کمتر از چهل سال توسط برادرانش سیاوش و اسکندر ارجمند تبدیل به یکی از بزرگترین و مشهورترین برندهای ایرانی و صادر شونده به چندین کشور با بیش از پنج هزار نیروی انسانی شد! کارمندانی که بعد از گذشت چهل سال خود را "ارجمندان" می نامند. کارخانه پس از انقلاب مصادره شد اما تعطیل نشد و هرطور که بود تا دهه نود سرپا ماند. پس از یک دوره پلمپ و تعطیلی این روزها خبرهای ضد و نقیضی از بازگشت ارج به عرصه ی تولید به گو...
Apr 21, 2022•52 min
در پی طرح گسترش تهران و جابجایی دروازههای شهر در عهد ناصری، پایتخت نیازمند یک میدان اصلی و ویژه بود. میدان توپخانه، سپه و یا امام خمینی امروزی، در طول صد و پنجاه سالی که از عمرش میگذره، تغییرات متعددی رو به چشم دیده؛ از مسیر گذر شاهان برای روز تاج گذاریشون و اعدام محکومین و تظاهرات سیاسی تا محل عبور جنازه همان شاهها و بمب گذاریهای مختلف. خیابانهای منتهی به این میدان بزرگ که شباهت زیادی به میدان نقشجهان در اصفهان داشته، روزگاری با سردرهای زیبا پوشیده شده بود و ساختمانهای مهمی چون بانک شا...
Mar 19, 2022•54 min
کارگاه نمایش یکی از مهمترین مراکز فرهنگی ایران بود و صحنهی تئاتر مدرن ایران را از اسفندماه سال ۱۳۴۸ دگرگون کرد. همراهی با تئاتر دنیا و رویکردهای مدرنیستی، کمک به نویسندگان، بازیگران، کارگردانان، و طراحان برای خودآزماییها و تجربههایی به دور از محدودیتهای متداول حرفهی نمایش. گروهی از جوانان تحصیلکرده و بازگشته از غرب بانی یکی از مهمترین جریانهای تئاتر ایران شدند. در این شماره از پادکست رادیو نیست از داستانها، اختلافها و رفاقتهای یک گروه تاریخساز تئاتری میشنوید. حامی مالی این اپیزود: ...
Feb 20, 2022•58 min
براساس نقشه قدیمی تهران در دوره ناصرالدین شاه، در جنوب شرقی تهران و داخل حصار شهر با فاصله کمی از دروازه شاهعبدالعظیم، درون محله چالمیدان، آب انبار سید اسماعیل قرار داشته است. آبانبار که محل جمع آوری آب قبل از لوله کشی بوده است، بعد از شروع دورهی پهلوی و لوله کشی تهران کاربریاش تغییر پیدا میکند. حاج حسن گلابگیر با جمع آوری تابلوهای نقاشی و عتیقهجات آن مکان رو تبدیل به یک موزه و رستوران کرده که پاتوقی برای توریستهای خارجی و هنرمندان و ورزشکاران روز میشود. حضور آب انبار با میهمانان ویژها...
Jan 21, 2022•45 min
شرکت باغوحش تهران، کار خودش رو در ۱۵ خرداد ۱۳۳۷ در زمینی واقع در خیابان ولیعصر فعلی, روبهروی پارک ملت که در آن زمان, بافت مسکونی نداشت شروع کرد. به مرور زمان و با گسترش تهران زمینهای اطراف آن خریداری و ساخت و ساز شد و باغ وحشتهران کم کم در میان یک منطقهی مسکونی محصور شد. هرچه جلوتر میرفت بو و سر و صدای حیوانها و مسائل بهداشتی موجب شکایت همسایهها شد و در نهایت در اردیبهشت ۶۶، فعالیت باغ وحش برای همیشه خاتمه پیدا کرد و بهجز یک بخش از آن که در کوچهی عاطفی هنوز به شکل قبل باقیست، در مابقی،...
Dec 21, 2021•57 min
تالار قندریز برای ۱۴ سال از ۱۳۴۳ تا ۱۳۵۷ یکی از مهمترین مراکز فرهنگی و هنری ایران بود. دانشجویانِ جویای نام دو دانشکدهی هنرهای زیبا و هنرهای تزئینی با انرژی و شورِ جوانی، با بهوجود آوردن این گالری هنری باعث تحولی بزرگ در فضای هنری آن روز شدند. این شماره از پادکستِ «رادیونیست»، به تاریخچهی تالار قندریز (ایران) اختصاص دارد. حامی مالی این اپیزود: آژانس تبلیغاتی اوژن اینستاگرام رادیونیست مالک و صاحبامتیاز: خانه زیبان مسئول پادکست: رامیار منوچهرزاده کارگردان: نگین فیروزی نویسنده و پژوهش...
Sep 22, 2021•1 hr 3 min
