ایران در سال ۱۹۴۹، بهعنوان دومین کشور مسلمان پس از ترکیه، کشور اسرائیل را بهرسمیت شناخت. محمدرضاشاه پهلوی، رسمیت و تحکیم اسرائیل را فرصتی مطمئن برای تقویت موقعیت ایران در خاورمیانه میدانست و اسرائیل نیز برایش متحدی مطمئن در مسیر اهداف سیاست خارجی بود. منشه امیر، روزنامهنگار و مدیر بخش فارسی رادیو اسرائیل با اشاره به تهدیدهای همسایگان عرب و احتمال تلاش آنها برای تصرف خوزستان، ارزیابی میکند که احتمالا یکی از دلایل محمدرضاشاه برای نزدیک شدن به اسرائیل، ایجاد نوعی توازن قوا در منطقه بوده است....
Jun 29, 2025•26 min
گنجینه جواهرات ملی ایران یکی از ارزشمندترین و گرانبهاترین مجموعههای جواهرات در جهان بهشمار میرود. آثار موجود در این خزانه طی قرنها، از دوران نادرشاه افشار تا پایان دوره پهلوی، گردآوری شدهاند و از نظر هنری، تاریخی و ارزش مادی، جایگاهی منحصربهفرد دارند. در سال ۱۳۳۹، این گنجینه بهعنوان پشتوانه اسکناس به بانک مرکزی ایران واگذار شد و از آن زمان تاکنون تحت نظارت این نهاد نگهداری میشود. پیشینه گنجینه جواهرات ملی ایران به دوران رضاشاه پهلوی بازمیگردد. بر پایه اسناد تاریخی به دنبال صدور فرمان ر...
Jun 07, 2025•7 min
پنجاه سال پیش، در روز پنجشنبه ۸ خرداد ۱۳۵۴، شرکت هواپیمایی ملی ایران (هما) نقطه عطفی تاریخی را در کارنامه خود ثبت کرد و به لطف خرید هواپیماهای بویینگ ۷۴۷ اسپی، توانست طولانیترین خط هوایی بدون توقف جهان را راهاندازی کند؛ مسیری به طول ۹ هزار و ۸۶۷ کیلومتر از فرودگاه مهرآباد تهران تا فرودگاه جان اف کندی نیویورک که فقط با توقفی کوتاه در فرودگاه هیترو لندن، در مدت ۱۲ ساعت و ۱۵ دقیقه طی میشد. این دستاورد بزرگ نام هما را در دهه ۱۹۷۰ میلادی، در کنار برترین خطوط هواپیمایی بینالمللی قرار داد. پرواز ...
May 31, 2025•6 min
میان تمامی شیوههای خوشنویسی، هیچ خطی همچون نستعلیق، با روح و زبان فارسی پیوند عمیق ندارد. این خط نهفقط ابزار نگارش، بلکه آینه ذوق، هنر و هویت فرهنگی ایرانیان است. نام «نستعلیق» از ترکیب دو واژه «نسخ» و «تعلیق» ساخته شده است و نشاندهنده پیوند و آمیختن دو سبک خوشنویسی پیشین است. نسخ به معنای خطی خوانا، مستقیم و ساده که برای کتابت قرآن، متون عربی و متون رسمی به کار میرفت و تعلیق که خطی ایرانیتر، روانتر و مایلتر بود و بیشتر در مکاتبات دیوانی و اداری ایران دوران ایلخانان و تیموریان استفاده...
May 25, 2025•9 min
با توجه به اشاره دونالد ترامپ، رئیس جمهوری ایالات متحده به خشکسالی در ایران طی سفری که به ریاض، پایتخت عربستان سعودی داشت، نگاهی کردیم به بحران عمیق خشکسالی و کمآبی. در این قسمت سرزمین ما درباره سوءمدیریت عمدی و تخریبی منابع آب و محیطزیست مطالبی خواهید شنید که کمتر در رسانهها دربارهشان صحبت شده است.
May 18, 2025•14 min
بندر یا اسکله رجایی، که تا پیش از وقوع انقلاب ۵۷ به نام «شهبندر» شناخته میشد، یکی از بزرگترین پروژههای بندری ایران در دوران محمدرضاشاه پهلوی بود که پیشینه احداثش به سالهای پایانی دهه ۱۳۴۰ بازمیگردد. بیش از چهار سال از آغاز عملیات احداث «شهبندر» نگذشته بود که با وقوع انقلاب اسلامی این پروژه نیز مانند بسیاری از طرحهای عمرانی دیگر متوقف شد. در نهایت شهبندر در سال ۱۳۶۲ احداث شد، اما این بندر از نظر وسعت، ظرفیت و زیرساخت بسیار کوچکتر و محدودتر از طرح اولیه بود.
May 03, 2025•6 min
در لحظهای که ناقوسهای واتیکان خبر درگذشت پاپ فرانسیس را به جهان اعلام کردند، یکی از پیچیدهترین و رمزآلودترین آیینهای مذهبی جهان آغاز شد. مراسم انتخاب پاپ آمیزهایست از سنتهای هزارساله کلیسای کاتولیک و ابزارهای مدرن، با هدفی روشن و تغییرناپذیر: حفظ رازداری کامل در انتخاب جانشین معنوی پطرس قدیس. کاردینالها، روحانیان عالیرتبه کلیسا، در فرآیندی محرمانه، پشت درهای بسته واتیکان، گرد هم میآیند تا رهبر جدید مسیحیان کاتولیک را برگزینند. طبق قوانین کلیسا، مراسم تدفین پاپ نباید زودتر از روز چهارم ...
Apr 26, 2025•7 min
در تقویم ایرانی یکم اردیبهشت ماه به نام شیخ اجل، سعدی شیرازی ثبت شده است. علت انتخاب این روز این است که استاد سخن، در مقدمه گلستان زمان شروع نگارش آن را اول اردیبهشتماه جلالی سال ۶۵۵ قمری و زمان شروع نگارش بوستان را اول اردیبهشت ماه سال ۶۵۶ قمری ذکر کرده است. سعدی شیرازی، یکی از اصلیترین قلههای زبان و ادبیات فارسی است که آثارش نه فقط در دورهای که میزیست، که طی قرنهای متمادی تاثیرگذار بود. ایرانیان علاوه بر اینکه سعدی را تحت عنوان استاد سخن میشناسند، حکمت و آموزههای اخلاقیاش را نیز میست...
Apr 20, 2025•7 min
نمایندگان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا روز شنبه ۲۳ فروردین در مسقط مذاکره میکنند. به این مناسبت نگاهی دوباره انداختیم به فراز و نشیبهای روابط ایران و آمریکا. استاد امیر طاهری در این پادکست با اشاره به اقدامات دونالد ترامپ در دوره اول ریاستجمهوری در قبال کره شمالی، تاکید کرد: «مقامهای جمهوری اسلامی حتی نمیتوانند در عکس کنار ترامپ قرار بگیرند. آنها اول باید خودشان را از زنجیر ایدئولوژیکی که به دست و پای خود بستند، آزاد کنند.»
Apr 12, 2025•26 min
پژوهش ژنتیکی منتشر شده در نشریه «پلوس ژنتیکس» نشان داده است که بیشتر ایرانیان به ساختار ژنتیکی مشترکی به نام «خوشه مرکزی ایران» تعلق دارند. ایران در طول تاریخ چهارراه مهاجرتها بوده است. ورود اقوام هندواروپایی، تهاجم اعراب، مهاجرتهای ترکزبانها و حضور اقوام مختلف آسیایی، همگی بخشی از این تاریخاند. اما برخلاف بسیاری از مناطق جهان، در ایران مهاجران ژنوم بومی را جایگزین نکردهاند. بهویژه در جمعیتهای خوشه مرکزی، تغییرات ژنتیکی اندک بوده و پیوستگی ژنتیکی طی هزاران سال حفظ شده است.
Apr 06, 2025•6 min
طی قرون متمادی، منجمان و دانشمندان ایرانی روی تقویم خورشیدی ایران که در گاهشماریهای باستان ریشه دارد، اصلاحاتی انجام دادند. مهمترین این اصلاحات در زمان حکومت ملکشاه سلجوقی بود که گروهی از دانشمندان به سرپرستی عمر خیام نیشابوری مامور اصلاح تقویم شدند. آنها تقویم جدیدی را در سال ۴۵۸ هجری شمسی (۱۰۷۹ میلادی) معرفی کردند که به نام تقویم جلالی شناخته شد. این تقویم یکی از دقیقترین تقویمهای تاریخ و پایه تقویم هجری خورشیدی امروز است.
Mar 30, 2025•6 min
بررسی اسناد تاریخی نشان میدهد آنچه تحت عنوان «چادر عربی» به ایران آمد و پس از وقوع انقلاب اسلامی با استقبال زنان نزدیک به جمهوری اسلامی مواجه شد، در واقع همان «عبای عربی» است که زمانی شیعیان عراق از آن استفاده میکردند. این پوشش تنها مختص زنان نبود، بلکه مردان نیز آن را بر دوش میانداختند.
Mar 23, 2025•7 min
واژه «درود» در ادبیات کهن فارسی به معنی آفرین و آرزوی نیکبختی است. برخی زبانشناسان معتقدند این واژه در «دْرُوَت» زبان اوستایی ریشه دارد که آن نیز به معنای تندرستی و سلامتی است و امروز به صورت «درستی» درآمده است. با این حال برخی این ادعا را مستند نمیدانند. واژه «سلام» نیز از ریشه «سلم» در زبان عربی مشتق شده است که معنای سلامتی، صلح و رهایی از آسیب را میرساند. البته تعدادی از محققان از جمله نادر حسنزاده راستگاری، میگویند بهرغم اینکه «سلم» همریشه با واژههای عربی مانند یسلم، تسلیم، سلام و ...
Mar 16, 2025•6 min
در آسمان هنر ایران، نغمههایی هست که چون جویباری زلال، در جان مردم جاریاند، و در میان آنها، چهرهای میدرخشد: حمیرا. بانویی که صدایش، نهفقط نغمهای خوشآهنگ، که همچون رازی سر به مهر از لطافت و صلابت است؛ صدایی که نه در گذر زمان فرسوده شد و نه در تندباد حوادث خاموش. در واپسین روزهای سال ۱۳۲۳، هنگامی که فضای ایران با رؤیای تغییر و تجدد درآمیخته بود، دختری در تهران چشم به جهان گشود که بعدها نامش زینتبخش تالار مشاهیر موسیقی ایران شد.
Mar 09, 2025•11 min
«مارش شهریار» یکی از شناخته شدهترین قطعات موسیقی نظامی ایران است که تاریخچه آن در دل تاریخ پرتلاطم کشور به فراموشی سپرده شده است. این قطعه حماسی پرآوازه را علیاکبر دلبری، آهنگساز و موسیقیدان و رهبر ارکستر ارتش شاهنشاهی ایران در سال ۱۳۳۳ خورشیدی خلق کرد. پس از آزادسازی خرمشهر در خرداد ۱۳۶۱ که این مارش بدون اینکه نام اصلی یا زمان ساخت آن اعلام شود، همراه با صدای محمود کریمی علویجه و عبارت معروف «شنوندگان عزیز، توجه فرمایید…» از رادیو پخش شد و بهعنوان صدای پیروزی به حافظه جمعی ملت ایران پیوست....
Mar 02, 2025•6 min
تغییر تقویم از هجری شمسی به شاهنشاهی در دوران محمد رضا شاه پهلوی فقید انجام شد. مهمترین تغییر این تقویم، جایگزینی روز تاجگذاری کوروش به جای هجرت پیامبر اسلام از مکه به مدینه، به عنوان مبدا گاهشماری بود. اگرچه سال ۱۳۵۴ بر اساس اسناد رسمی، سال بررسی نهایی و تصویب تغییر تقویم کشور است، اما نباید فراموش کرد، بحث نیاز به تقویمی مبتنی بر فرهنگ، تاریخ و هویت ملی، به سالها قبل از آن بازمیگردد.
Feb 16, 2025•9 min
سپندارمذگان، روز زمین و زن در مقام بنیانهای آفرینش و زایایی است. این روز در ایران باستان، روز عشاق بوده است. ایرانیان و بهویژه جوانان در چهار دهه گذشته و با وجود مخالفت شدید جمهوری اسلامی، این روز را برای ابراز عشق گرامی میدارند. پروفسور تورج دریایی ایرانشناس و استاد دانشگاه کالیفرنیا ایرواین آمریکا با اشاره به نوشتههای ابوریحان بیرونی، میگوید که در ایران باستان، روز پنجم اسفند در تقویم یزدگردی، با اقتباس از نام اسپندرمذ، الهه زمین، روز اسپندرمذگان یا سپندارمذگان نامیده شده و عیدی برای بزر...
Feb 09, 2025•8 min
با نزدیک شدن روز ۲۲ بهمن و سالگرد انقلاب ۱۳۵۷، نگاهی بیندازیم به یکی از چهرههای خانواده پهلوی که با وجود گذشت ۴۶ سال، کماکان در عرصههای مختلف تاثیرگذار و مورد توجه است. شهبانو فرح همراه با آریامهر فقید در سال ۱۳۵۷ ایران را ترک کرد اما او که اقدامات گستردهای در حوزههای فرهنگی، هنری، اجتماعی و آموزشی انجام داده بود، بعد از ترک وطن نیز به فعالیتهای خود ادامه میدهد.
Feb 02, 2025•8 min
جشن سده، یکی از قدیمیترین جشنهای باستانی ایرانزمین، بر اساس تقویم خورشیدی مصادف با دهمین روز بهمن است. ابراهیم پورداوود، پژوهشگر برجسته ایرانشناسی، جشن سده را از کهنترین آیینهای ایران میداند. او تاکید دارد این جشن بر اساس روایت شاهنامه و کشف آتش توسط هوشنگشاه شکل گرفته است. به باور او، آتش در فرهنگ ایرانی نمادی از روشنایی و پیروزی بر تاریکی است. ریشه نام سده به عدد صد بازمیگردد. برخی روایات آن را به صدمین روز زمستان نسبت میدهند که از آغاز آبان شمرده میشود. ابوریحان بیرونی در آثار خود ...
Jan 26, 2025•9 min
هزارههای افغانستان یکی از اقوام با پیشینه تاریخی کهن و هویت فرهنگی منحصر به فرد در این سرزمین محسوب میشوند. این قوم که عمدتاً پیرو مذهب شیعه هستند، در طول قرون متمادی در مناطق مختلف افغانستان کنونی و خراسان بزرگ سکونت داشتهاند. سکونتگاههای اصلی هزارهها که بهعنوان هزارستان شناخته میشود، از نظر جغرافیایی در مناطق کوهستانی و نیمهکوهستانی افغانستان قرار دارد. این مناطق که در منابع تاریخی به نامهای غورستان یا زابلستان نیز آمده است، یکی از زیستبومهای کهن اقوام بومی این سرزمین به شمار میرود...
Jan 18, 2025•11 min
به تازگی قیمت دلار در بازارهای مالی ایران به رکورد بیسابقه ۸۰ هزار تومان رسیده است. اما این افزایش بیش از آنکه ناشی از قدرتگرفتن دلار باشد، بازتاب سقوط ارزش ریال در برابر سایر ارزهای بینالمللی و حتی منطقهای است. این سقوط تاریخی ارزش پول ملی ایرانیان، بهانهای است تا نگاهی به مسیر پر فراز و نشیب ارزش ریال در پنجاه سال گذشته بیندازیم. مسیری که نشان میدهد چگونه یکی از قدرتمندترین ارزهای خاورمیانه به ضعیفترین واحد پولی منطقه تبدیل شد. برای درک بهتر این روند، باید به سالهای پیش از انقلاب بازگر...
Jan 07, 2025•8 min
علویهای سوریه، گروهی از مسلمانان شیعه در سوریه هستند که ریشهی اعتقادی و فرهنگی آنان به آموزههای علی ابن ابیطالب نخستین امام شیعیان و چهارمین خلیفه اهل سنت بازمیگردد. این فرقه از دیرباز در مناطق ساحلی سوریه و بهویژه در کوهستانهای طرطوس، لاذقیه و بخشهایی از حمص زندگی میکردند. هر چند جمعیتی از آنها در لبنان و ترکیه هم زندگی میکنند. نقش علویها در ساختار سیاسی سوریه بهطور قابل توجهی با روی کار آمدن حزب بعث و بهویژه با پیدایش و تثبیت قدرت خاندان اسد پررنگ شد. حافظ اسد، پدر بشار اسد، که خو...
Dec 29, 2024•8 min
در روزهای گذشته و پس از سقوط حکومت اسد، شش روستای جنوبی سوریه هممرز با اسرائیل خواستار پیوستنشان به این کشور شدند. این روستاها ساکنان دروزی دارند. فرقهای مذهبی که در منطقه شام، جمعیتی از آنها در سوریه، لبنان، اسرائیل و اردن زندگی میکنند. همچنین، جوامع نسبتا قدرتمندی از دروزیها در کشورهای حوزه خلیج فارس، کانادا، ایالات متحده، اروپا، استرالیا، آمریکای لاتین و غرب آفریقا وجود دارند. جمعیت آنها در سراسر جهان بیش از یک و نیم میلیون نفر است. زبان اصلی آنها عربی است و بیشتر دروزیها خود را عرب م...
Dec 23, 2024•7 min
سال ۱۹۷۰، حافظ اسد با کودتایی خونین قدرت را در سوریه به دست گرفت. این سرآغازی بود برای حکمرانی پنجاهوچهار ساله یک خاندان بر کشوری که طی این مدت صحنه نبردهای سیاسی، سرکوبهای خونین و کشمکشهای بینالمللی بود. اما این داستان، بیش از آنکه حکایت قدرت باشد، روایت انحطاط و فروپاشی است. حافظ اسد در سال ۱۹۳۰ در روستای قرداحه، در خانوادهای علوی متولد شد. او که در ابتدا افسر نیروی هوایی بود، پس از کودتای ۱۹۶۳ بهعنوان فرمانده نیروی هوایی و سپس وزیر دفاع سوریه منصوب شد. اما جاهطلبی او فراتر از این بود. ...
Dec 15, 2024•9 min
گاه تقویم، داستانهای قدیمیتری را برای ما روایت میکند. از پیوندهایی که در نگاه اول شاید بعید به نظر برسند. مانند جشن باستانی یلدا در ایران زمین و کریسمس در میان مسیحیان. آیا ممکن است این دو آیین، با همه تفاوتهای فرهنگی و تاریخی، ریشههایی مشترک داشته باشند؟ یلدا، این شب باشکوه که مردمان پهنه وسیعی از آسیای میانه گرفته تا خاورمیانه این طولانیترین شب سال را جشن میگیرند، یکی از قدیمیترین جشن های باستانی ایران زمین میباشد. در ایران باستان، مردم باور داشتند که با پایان این شب تاریک، خورشید بار...
Dec 08, 2024•13 min
نام ولادیمیر ولادیمیرویچ پوتین در سیاست قرن بیستویکم جهان، مترادف با جاهطلبی، اقتدار، و هالهای از رمز و راز است. مردی که از دل ساختار کمونیستی شوروی سابق برخاست، به راس هرم قدرت در روسیه رسید و رویایی بزرگتر از دوران شوروی را در سر میپروراند؛ رویای امپراتوری تزارها. پوتین در ۷ اکتبر ۱۹۵۲ در لنینگراد، شهری که اکنون سنپترزبورگ نام دارد، متولد شد. او کوچکترین فرزند ولادیمیر اسپیریدونوویچ و ماریا ایوانونا بود. پدر او در نیروی دریایی شوروی خدمت میکرد و مادرش در کارخانهای مشغول کار بود. شاید ...
Nov 27, 2024•9 min
پس از گذشت ۴۵ سال از انقلاب اسلامی ایران، باری دیگر دختری ایرانی قدم بر صحنه مسابقات جهانی دختر شایسته گذاشته است. سازمان دختران پارسی زبان که با هدف معرفی و نمایش فرهنگ و شایستگی دختران فارسی زبان در صحنههای جهانی تأسیس شده، از کشور ایران نمایندگی نمی کند. اما با برگزاری رقابتی میان ۲۰ دختردر حوزه تمدنی ایران زمین، نماینده نهایی این گروه را انتخاب و روانه مکزیک کرد. سازمان برگزار کننده این مسابقات و مردم سراسر جهان، خاطره ای روشن و زنده از حضور زنان ایرانی در این مسابقات دارند. این مسابقات در...
Nov 16, 2024•6 min
دونالد ترامپ پس از چهار سال دوری از کاخ سفید، به عنوان چهلوهفتمین رئیسجمهور آمریکا انتخاب شد. او که در انتخابات ۲۰۲۰ رقابت سیاسی را به جو بایدن باخت، از همان زمان وعده بازگشت را به حامیانش داد؛ وعدهای که حالا با نتایجی خیرهکننده به واقعیت پیوسته است. ترامپ کمپین انتخاباتی اخیر خود را موفقترین کمپین سیاسی تاریخ نامیده است. این موفقیت شاید برای کسانی که شکست او در ۲۰۲۰ را پایان دوران سیاسیاش میدانستند، بیش از دیگران غیرمنتظره بود. دوره اول ریاست جمهوری ترامپ میتواند دورنمایی از دولت جدید ا...
Nov 10, 2024•11 min
یکم آبانماه آغاز یکی از بزرگترین سلسلههای پادشاهی ایران یعنی ساسانیان است؛ سلسلهای که بیش از ۴۰۰ سال بر ایران زمین حکومت کرد و نقشی بیبدیل در شکلگیری فرهنگ، تمدن و قدرت ایران در دوره باستان داشت. این سلسله نه تنها در تاریخ ایران بلکه در تمدن جهان جایگاه ماندگاری دارد. مورخین سال تاسیس این شاهنشاهی را ۲۲۴ میلادی میدانند که بر اساس این تقویم، یکم آبان ماه ۱۴۰۳، این پادشاهی باستانی هزار و هشتصدساله میشود. به مناسبت یکهزار و هشتصدمین سالگرد تاسیس این شاهنشاهی، نمایشگاهی از سکههای دوران ساسا...
Oct 27, 2024•10 min
مهرگان جشنی است که سابقه آن به هزاره دوم قبل از میلاد باز میگردد و در فرهنگ ایرانیان نقشی تاریخی دارد. مهرگان همزمان با فرا رسیدن پاییز و دهه ابتدایی مهرماه است. در میان قومیتهای مختلف ایرانی تاریخ دقیق آغاز مهرگان از اول تا ۱۶ مهرماه ثبت شده است. مردم خراسان جنوبی روز یکم مهرماه را مهرگان میدانند و اقوام لر معتقد به هفتم مهرماه به عنوان روز جشن مهرگاناند، اما زرشتیان تاریخ ۱۰ مهرماه، مهرگان را جشن میگیرند. مهرگان با قدمتی در برخی روایتها روز تاجگذاری فریدون باز است و برخی دیگر دلیل آن ر...
Oct 15, 2024•19 min
