¶ Inleiding Vredeskampen in Nederland
Dit is een podcast van VPRO's OVT voor NPO Radio 1. Begin jaren 80 waren er diverse protesten tegen de plaatsing van Amerikaanse kruisraketten in Nederland. Het bekendst was het vredeskamp bij de militaire vliegbasis in Woensdrecht, maar ook bij de basis in Volkel werd geprotesteerd. Het was een publiek geheim dat daar al sinds 1959 kruisraketten lagen.
Begin 1984 streekt er een vrouwenvredeskamp neer dat in de loop der maanden op steeds meer weerstand stuitte uit de directe omgeving. Paulien Loerts, directeur-eigenaar van singeluitgeverijen... En de boekwinkels Scheltema en Atheneum sloot zich als 19-jarige aan bij het kamp. Meer dan 40 jaar later reist ze samen met mij, Chris Baiema, terug naar Volkel.
¶ Paulien's Rebelse Jeugd en Activisme
Ik kwam uit een VPRO-keurige familie. Ik verhuisde steeds omdat mijn vader carrière maakte. En de laatste jaren woonde ik in Bloemendaal. Mijn moeder zei altijd, een huis met twaalf kamers. Dus een groot huis in Bloemendaal. En in dat keurige Bloemendaal ontpopte Paulien zich tot een rebelse puber. Wat ik deed is op allerlei manieren proberen vrijheid te bevechten. Ik liep door Haarlem met een spuitbus, meestal in mijn binnenzak.
En dan ging ik op de muren vrouwen allergisten tekens spuiten. En grote belangrijke banken deden zaken met Zuid-Afrika. En daar waren we tegen. kochten we superkloe en dan gingen we ze dichtkloeien. Al snel beperkte Pauliens activisme zich niet alleen tot de regio Haarlem. Toen ik in zes VBO zat, ben ik ergens halverwege, ging ik... Heel weinig meer naar school. Toen las ik dat er een vredeskamp was in Woensdrecht. En toen ben ik daar...
Eerst een keer een weekend of iets ergens naartoe gaan. Nou, ik vond het daar in principe heel oké. Maar ik vond het ook heel erg macho. Waar echt van die... Het ging heel erg wie de baas was. Dus eigenlijk alle structuren in mijn idee toen. Alle structuren die in de maatschappij waren. Waren ook in Woensdrecht. Het was eigenlijk heel hiërarchisch. En toen hoorde ik dat er een vrouwenvredeskamp was in Volkel. En toen ben ik daar maar gewoon een keer naartoe gegaan. En nu...
¶ Terugkeer naar Volkel en Kampleven
Meer dan 40 jaar later gaan we er weer heen naar de militaire vliegbasis in Volkel. We rijden nu richting de ingang van de basis, maar het lijkt wel een ouderwetse douanecontrolepost. Ja, met een groene pijl. Ja, ik herken hier niks van. Visitatie staat er heel groot. Je gaat nu een hek door. Ja, we kunnen even kijken hoe ver we kunnen. Oh, wat grappig. Zo ben je echt. Ik vond het interessant om de mensen die er waren... Om de vrouwen die er waren. Ik was voor vrede.
En tegen die kruisraketten. Maar misschien wel het allerbelangrijkste was. Ik was ook gewoon hartstikke spannend. En het was een totaal ander leven dan wat ik gewend was in Bloemendaal. Dus ik wilde ook gewoon weg uit die... Dat benauwde bloemendaalse sfeertje. Hier staan links allemaal tanks en militaire auto's. Militaire vrachtwagens, wat kleine busjes. Die was allemaal niets. Dit was ook boerenland. En hier rechts was dan het vrouwkamp.
Om alvast even een beeld te krijgen, meestal was er op het kamp een handvol vrouwen aanwezig en heel soms groeide dat aantal uit. Dus soms was er een grotere actie. En dan bleven er op het hele terrein wel honderd vrouwen slaven. Ik denk op een meter of tweehonderd van de ingang van de basis op de hoek van een groot weiland. Hier is nu nog een klein bosje, maar hier was het. Ja, ik denk zo op de rand van het weiland en het bosje. Dus dat was best dicht bij de weg.
Denk ik dat. Zal ik ongeveer lopen? Ja, ja. Ik denk dat... Dit weiland was toen niet zo groot. In mijn idee tenminste. Dus hier stond dan ergens... Hier was ongeveer het vuur. We hadden altijd één vuur en soms twee. En dan stond daar de caravan. En daaromheen stonden al die bouwsels. Die iedereen had gemaakt en waar je in sliep. En verder was het een ongelofelijke bende daaromheen. Er was ergens nog een toilet die gebouwd werd en een douche.
Maar ik vond die douche, want we konden ergens bij een boer in de buurt ook water halen. En dan moest je met een soort jerrycan. Moest je je daar dan wassen. Ik vond dat ook enorm veel gedoe. Dus ik ging dan liever bij iemand in het dorp douchen. Maar een paar mensen in het dorp.
¶ Lokale Steun en Persoonlijke Transformatie
In mijn idee waren die toen van vrouwen voor vrede en dan kon je dan thuis douchen en wat eten. Een van de mensen waarbij Paulien kon douchen was Anke van Burg. En dit is Anke van Burg. U spreekt met Anke van Burk. Hallo mevrouw van Burk, u spreekt met Chris Baiema van de VPRO Radio. Ja. U wist dat ik geen ging bellen, toch? Nou, dat was ik even vergeten. Ze is het vergeten, maar Paulien was ze niet vergeten. Ik kan me herinneren dat ze wel stonk. Dus het was wel een vies woutje.
Ik vond zelf dat ik niet stonk, even voor de duidelijkheid. Ik rook gewoon naar vuur. Want je zat natuurlijk de hele dag bij dat vuurtje. En door dat vuur, je rook heel erg naar vuur. Anke van Burg was in die tijd dus actief in de gemeente Uden, waar Volkel onder valt, bij Vrouwen voor Vrede. En wat deed u precies? We kwamen regelmatig. En wat voor thema's? Militaire uitgaven. En naast het thema-avonden was u ook betrokken bij het vredeskamp, toch? In zekere zin, maar vanuit huis heb ik...
een bepaalde taak opgenomen. Je had in die tijd nog geen mobiele telefoon. Dus ik was contactpersoon tussen ouders van de dames. En dan reed ik naar het vrouwenvredenskamp om de boodschap over te brengen. Bijvoorbeeld... Die of die is ziek, kan je een kaartje sturen of zoiets.
En ik heb ook wel brieven gevonden van mijn moeder dat ze het toch wel heel jammer vond. Dat zij mij brieven schreef, maar dat ik geen brieven terug schreef. Nou ja, ik denk dat niet zo heel veel mensen brieven terug schrijven naar hun ouders als ze op vredeskampen wonen. aan het reizen zijn. Wat wel grappig is, is dat toen ik aankwam, had ik lang haar en een vlecht en was ik...
Als je foto's van me ziet uit die tijd, ben ik nog wel echt een Bloemendaalse meisje, om het zo te zeggen. En in die tijd, in die volkeltijd, heb ik mezelf getransformeerd. Heb ik kort haar gekregen. Ik wist altijd al dat ik op vrouwen viel. Maar toen... Dacht ik van ja, dat is het dus ook. En dat ga ik ook vertellen en uitstralen. Dus toen heb ik mijn haar afgeknipt. Ben ik andere kleren gaan dragen. Dat is echt een soort...
Ik heb op het kamp eigenlijk een soort tweede opvoeding gehad. Maar ook een transformatie doorgemaakt. Dus dat is ook wat dat betreft veel gebraak. Meestal bleef ik zo een... Een week of iets dergelijks, denk ik. Misschien net iets langer of iets korter. En ik... Ik vond het ook heel moeilijk om in zo'n groep te leven. Je bent toch met tussen de zeven en de tien mensen. Dat wisselde, soms twaalf, soms drie, vier. Maar je bent altijd met een groep andere mensen.
En ik vond het ook heel ingewikkeld om me daarin te verhouden. En ik ben ook graag op mezelf. En als het me teveel werd, om het zo te zeggen, dan pakte ik mijn rugzak in. En dan ging ik ergens anders naartoe. En dat ergens anders, dat kon van alles zijn. Dus ik had in die tijd denk ik geen huis. Dus dan ging ik, soms ging ik een paar dagen naar mijn ouders nog wel.
Of naar Woens terecht of ergens in een kraakpand logeren. Ja, dan was ik ergens anders. En op een gegeven moment kwam ik dan ook weer terug. Dus ik denk wel dat in de periode dat het kamp...
¶ Acties en Infiltratie van de Basis
actief was, dat ik er bij elkaar de helft van de tijd ben geweest. We zijn nog maar net in Volkel of Paulien wil al naar de ingang van de basis lopen. Kijk, nu komen we verboden te fotograferen en te filmen. Maar ik neem op. Mag dat dan wel? Dat mag dus. Denk je dat ze hier iets aan doen? Ik denk het niet. Vlak voor de ingang van de basis, waar de bezoekers mogen komen, is zo'n klein betonnen huisje waar dan vroeger, denk ik, militairen dus...
Hier naar buiten keken om te kijken of alles nog veilig was. Ik denk hier dat Paulien er nog is. Maar Paulien zal je ergens militairen aan spreken. Het was op het weilandje hiervoor en wij protesteerden tegen de kruisraketten die hier liggen. Heb je er nooit van gehoord? Nee, nooit van gehoord. Nee, nee, nee. 1984. Ja, toen was jij nog niet geboren van z'n werk. Nee, toen weet ik nog niet. Nee, klopt. Ja, toch? En ben jij dan die... Nee, je bent...
Je bent beroepsmilitair? Ik ben beroepsmilitair. Wordt hier nu nog ooit de actie gevoerd? Heb je hier nog wel eens? Ja, ik heb één demonstratie mee gemaakt. Eentje? Ja, maar er was niks aan de hand eigenlijk. We waren gewoon lieve... Ja, we waren lieve demonstranten. En niks ergs gebeurd. Maar voor de rest eigenlijk niet. Wij waren meestal... De vrouwen van het vredeskamp waren inderdaad meestal lief.
Maar nu loop ik met Paulien naar een plek langs het hek om de basis heen. Ver weg van de hoofdingang. Een ideale plek om ongezien actie te voeren. We staan er natuurlijk nu overdag, maar het was allemaal s'nachts als er een actie was. Ja, overdag waren ook wel acties, maar dat was dan het hek versieren of zingen. Dat deed ik ook wel, maar dat vond ik ook een beetje tuttig. Maar de echte acties waren altijd s'nachts. Als het donker was. En dan vaak of diep in de nacht of begin van de ochtend.
Als wij hier dan liepen, en ze wisten dat we er liepen, dan liep aan de andere kant altijd marechaussee met honden. Dat waren dan die honden, dat soort honden, die grote herders. Ja, de hond die hier op een bord staat. Verboden toegang, gevaarlijk. Een herdershond met zijn tong uit zijn bek. Bewaking met honden. Dat was echt zo. Ja, ja, ja. Dus ze liepen dan vaak met meerdere mannen met honden. En die liepen dan met ons mee. En je probeerde er dan dus te zijn als ze niet wisten dat je er was.
En als je verder kijkt dan zie je... We staan hier voor één hek. Ja, we hebben één hek hier. En dan zie je dan achter nog twee hekken. Dit hek heeft gewoon prikkeldraad, schuin aflopend. Die andere heeft dat ook. Kijk, daar zie je deze, maar loopt het schuin aflopend naar één kant. Daarachter, de tweede, heeft het schuin aflopend naar twee kanten. Dat is dan nog iets moeilijker om overheen te komen. En de derde heeft dan ook nog rollendraad eroverheen. Dus het zijn drie lagen achter elkaar.
Dat zijn containers. Wat wij probeerden is dan hier te komen zonder dat ze wisten dat we er waren. En dan door die drie hekken te breken. In mijn idee was er de meeste bewaking op de buitenste laag. En als je daar dan een gat in had gemaakt, dan was je op de basis en dan wacht je eigenlijk...
misschien soms drie kwartier, half uur, om te kijken of het rustig was en bleef. En dan ging je naar het hek daarop, deed je hetzelfde, maakte je een gat, wachtte je weer. En dan, als het lukte, naar het derde hek. Wisten jullie waar jullie naar op zoek waren als jullie door het derde hek geknipt waren? Nou, ons idee was... Dat we dan, eigenlijk ons grootste doel was dat we die F-16's die hier waren, dat we die onklaar zouden maken.
Maar dat was natuurlijk helemaal naïef, want we hadden ook niks bij ons om het nog onklaar te maken. Maar dat was wel het grootste doel. Hoe ver ben jij gekomen? Of wil je dat niet zeggen? Het verste wat ik ooit ben gekomen, wil ik best zeggen. Ik ben nooit zo ver gekomen tot de F16's. Maar ik ben wel door de drie lage hekken heen gekomen. Ik was ook heel behendig. Dus ik kon ook goed klimmen. En ik was heel klein. Dus ik kon heel makkelijk door... Als er geknipt was, kon ik vaak als...
Eén van de eerste en het gemakkelijkste door die gaten heen. Waar kwam je een gebouw binnen? Ja, ik ben ook wel eens in een gebouw geweest. Verschillende keren. Ik denk het dichtst bij een echt effect... ben ik denk ik geweest in een computerkamer. Of wat nu een computerkamer zou heet. Ik denk dat dat toen... Het waren meer een soort mengpanelen, zoachtig. Ik had superglue bij me en daar heb ik superglue op gesmeerd. Volgens mij is dat van die wat tegenwoordig 1, 2, 3 lijm heet.
Dus ik denk dat daar zullen ze echt wel last van hebben gehad. Ben je toen weer terug gegaan of ben je toen opgepakt? Nee, toen ben ik opgepakt. Toen ben ik opgepakt, ja. En toen heb ik... Ik weet niet meer hoe lang, maar over het algemeen zat je dan 24 uur vast en dan werd je weer vrijgelaten. Mevrouw van Burg, kent u misschien nog andere mensen uit die tijd die ik zou kunnen bellen?
¶ Lokale Politiek en Reacties op Kernwapens
Iemand uit de plaatselijke politiek of zo? Nou, een voormalig raadwit, maar die is intussen, meen ik, overleden. Overleden mensen zijn niet zo handig om te interviewen. Nee, nee. Gelukkig krijg ik contact met Spencer Zegers. Hij zat voor de SP jarenlang in de raad. Toen ik in de raad kwam in 82... was het voor het eerst dat het CDA geen absolute meerderheid meer had. Die hadden toen...
Die hadden twaalf van de 23 zetels en die gingen naar elf van de 23 zetels. Dus daar was hij eigenlijk wel dubbel historisch. Wij kwamen erin en zij raakten hun absolute meerderheid kwijt. Kernwapens was begin jaren 80 natuurlijk een van de onderwerpen waar mensen erg op aansloegen. Waar mensen zich ook druk over maken. De grootste demonstratie die Nederland ooit gehad heeft waren begin jaren 80.
Vanwege de kernwapens. Dus het leefde echt enorm. Maar het grote geheim was dat vanaf 1959 er hier al kernwapens waren. Ja, omdat op de vliegbasis hier een Amerikaans stukje zit. Superstreng bewaakt. En ja, daar lagen kernwapens. En daar werd niet bevestigd en niet ontkend, zoals dat als een mooie heet. Maar iedereen wist het natuurlijk.
Maar wisten ze in het hele dorp, iedereen wist dat eigenlijk? Ja, natuurlijk. Iedereen wist dat. En heel veel mensen lieten het verder koud of zo, maar het was wel bekend. Ik bedoel, die Amerikanen die hier met hun toestel ook op die vliegbasis zaten. Ja, die woonden ook gewoon nu. Er was een Amerikaanse school nu, waar hun kinderen naartoe gingen. Dus ja, wat doen die Amerikanen hier anders dan, zeg maar... Ja, die bommen hebben en klaar hebben liggen.
¶ Kampdynamiek en Media-strategie
Ik realiseer me heel erg dat er heel jonge mensen waren zoals ik zelf. En er waren vrouwen voor vrede die ik in die tijd zelf een tikje tuttig vond. En er waren dan ouder, in mijn idee toen ouder. Die zijn vast jonger dan ik nu. Wat hardcore lesbische vrouwen. En die hadden allemaal hun eigen moores. En toch waren we ook samen.
En dat is denk ik wel bijzonder aan zo'n tijd met elkaar buitenleven. Je moet het toch met elkaar zin te klaren. En er waren geen regels en geen wetten. En iedereen deed maar wat. En toch... gebeurde er heel veel. Dus op een gegeven moment hebben we bedacht... dat we de pers op moesten zoeken. En wie het precies bedacht, weet ik niet. Maar met een paar mensen hebben we dat gedaan. Op een gegeven moment hebben anderen ook weer bedacht. En in mijn idee is dat...
tamelijk effectief geweest, dat er kamervragen gesteld moesten worden. En dan werden er dus kamervragen gesteld. Maar jullie hadden echt contact met mensen in de Tweede Kamer? Ja, en het was dus aan de ene kant ongelooflijk amateuristisch en iedereen deed maar... Maar we kregen toch heel veel voor elkaar. Met elkaar. En zonder die regels en afspraken en dergelijke. Als je terugkijkt, vind ik dat wel bijzonder.
Maar hoe was dat contact dan met mensen in de Tweede Kamer? Hoe legden jullie zo'n contact? Nou, volgens mij waren er een aantal vrouwen... Uit Nijmegen. Die daar verbonden waren aan de universiteit. En zij hadden die contacten. En op die manier kwamen die kamervragen op de juiste plek terecht.
¶ Publieke Perceptie en Humoristische Acties
Zo af en toe was er een grote actie bij Volkel en kwamen er wel honderd of meer vrouwen op dagen. Maar over het algemeen waren er dus maar een paar aanwezig op het kamp. Zo herinnert zich ook Spencer Zegers. Ik ben een paar keer op de vrouwenvredenskamp geweest. Om te kijken en te praten met de mensen daar. Hoeveel vrouwen waren er in dat kampje toen u op bezoek ging? Ik denk dat ik een stuk of 10, 12 gezien heb. Ja, veel meer kan ik me niet herinneren, nee.
En nou ja, het was geen strakke organisatie of zo. Want je wist niet bij wie je moest zijn. Dus dat was even zoeken. Is er iemand die de leiding heeft of niet? Of met wie kan ik praten? Want ik wil natuurlijk als gemeenteraads niet wel in contact zijn en weten hoe het staat. Want het is best natuurlijk een onderwerp, ook in de gemeenteraad.
Dat onderwerp was erg ontstreden. Ik bedoel, de gemeente Rastlezen, die walkden van zo'n kamp. En die vonden het verschrikkelijk dat dat gebeurde. Maar het was wel iets wat voor Uden iets heel nieuws was. Was ik in Brabant niet gewend, zal ik maar zeggen. Ja, er was heel veel publiciteit rondomheen. Het stond wel... Bijna dagelijks in het regionale Brabant dagblad. We kregen heel veel kritiek op hoe we eruit zagen. We zagen er natuurlijk uit als halve bunkers.
En tamelijk ongewassen en we stonken naar vuur. En toen hebben we bedacht om... Om dat om te draaien. Omdraaien is altijd goed. En toen zijn we verkleed als een soort Larense, Bloemendaalse dames. In plooirokken en met geruit sokken. En zijn we naar de burgemeester gegaan. En wie daar ook bij aanwezig was, Anke van Burk. Nou, ik heb nog een bondjasje aangetrokken. En een Schotse kiltrok.
En deze ludieke tocht naar burgemeester Schampers, zoals hij heette, verscheen weer met foto's in de plaatselijke krant. Ja, de foto's... Ze zeiden ook heel erg grappig. En ook dat we daar zitten met die superkeurige kleren aan. Zitten te roken bij de burgemeester. Echt een totaal andere tijd. En ik herinner me ook dat die burgemeester... ongelooflijk aardig was en bijna lief zou ik zeggen. Hij luisterde, hij vertelde heel goed waarom hij vond
Dat wij zouden moeten mogen demonstreren. Hij vertelde ook hoe ingewikkeld het voor hem was met al die verschillende belangen. Ik vond het heel... Echt een burgervader? Ja, echt hoe het hoort dat een burgervader... Boven de partijen? Ja. Van welke partij was de heer Schampers? CDA. Van CDA. Ja, natuurlijk, CDA. Maar dat was eigenlijk wel een toffe gast, of niet? Ja, maar goed, ik had ook menigmaal twist gesprekken met hem. Want hij was voor kernwapens en ik was daar tegen.
En ondanks het feit dat we niet tot overeenstemming kwamen, hadden we toch respect voor elkaars mening.
¶ Groeiende Agressie en Lokale Weerstand
De vliegbasis hier liggen voelig. En waarom? Omdat het de grootste werkgever is. Heel doldries tegen de vliegbasis levert er niet bepaalde sympathie op, zal ik maar zeggen. En het was natuurlijk voor 80% gewoon ook een Nederlandse vliegenbasis, een Nederlandse luchtmacht. Maar het feit dat er kernwapens lagen... dan dachten mensen er ook weleens anders over. Ik denk dat de mensen uit de omgeving, zoals overal en altijd, waren er ongelooflijk aardige en lieve mensen.
De grootste groep mensen zat ergens ertussen in. En er waren mensen waar we heel veel agressie bij opriepen. Dat gebeurde toch heel regelmatig. We werden aangevallen door rodemieren over ons te gooien, door brand te stichten. Er werden hout naar ons gegooid. In mijn herinnering was dat niet elke avond, maar wel heel vaak.
werden er dingen naar ons geroepen vanuit de auto. Dus ze reden dan langs en dan riepen ze... Nou, wat ze maar riepen. Nou, je weet het nog wel. Zeg het maar gewoon. Nou, ze riepen vieze potten. Vooral vieze potten, herinner ik me heel goed. Een van de mensen die met verbazing naar de toenemende agressie keek... was de jonge Udense onderwijzer Jan van Kuik.
Er waren zoals tegenwoordig ook mensen voor en mensen tegen. Ik was eigenlijk wel tamelijk voor en ik was niet zo geëngageerd. Maar op een gegeven moment toen... werden die vrouwen vooral s'avonds en s'nachts lastiggevallen en bedreigd door de boeren. Die vonden dat niks. Het is 40 jaar geleden, dus er waren nog niet zo'n verlichte geesten wat dat betreft.
En die gingen met van die mesttonnen. Die sproerden ze over die tenten. Ik weet nog wel dat ik s'avonds... Ik lag te slapen, ik kwam mijn tent uit. En dat ik echt helemaal onder de drek zat. Ik dacht bij mezelf, dat doe je toch niet? En ik kan me herinneren dat ik van school van een oude avond naar huis fietste, naar Uden. En ik dacht... Met de carnaval al in gedachte, de pronkzittingen. Ik moet daar een lied over schrijven.
Over plastic tenten hing. Dan stond het daar, dat vredeskam. Naar men zei, een grove belediging. Wat doen ze daar? Waar slaat dat op? Was een veelgehoorde kreet. Het goed fatsoen stond op zijn kop. Men was geschokt, zoals dat heet. Er stond op enkele platte grond, geen fietsroet leidde erheen, naar het vogelsvrouwenvredeskamp. Maar het was bekend bij iedereen, hoe kon een enkele maanden tijd, zoveel onbegrip.
Ik zal wel zelf niet gaan zitten. Maar... Maar je bent ook geen vrouw. Nee. Nee, dat niet. Nee.
¶ Ontruiming Kamp en Huidige Visie
Kijk, en uiteindelijk hebben ze natuurlijk wel gelijk gekregen. Want ze hebben er wel met hun agressie voor gezorgd. Dat de burgemeester van Uden zei van ik kan de veiligheid van deze vrouw niet meer garanderen. En we gaan ontruimen. Dus uiteindelijk heeft hun agressie wel geholpen. En dat vind ik nog steeds wel zuur. En zo kwam er een eind aan het kamp dat in januari 1984 begon en tot eind juni duurde. En de ontruiming werd vastgelegd door Vrouwenradio Den Bosch.
De vrouwen die zitten om het vuur nog steeds. Ik denk dat er een stuk of honderd zijn. Ze hebben er eigen ingeweven met allerlei kleuren draden. En inmiddels. Is er politie gearriveerd en die gaat nou dwang rekken rondom het vrouwenverzetkamp zetten. Paulien heeft nog twee jaar lang actie gevoerd en is daarna gaan studeren. In de huidige wereldsituatie...
Ben ik voor hogere uitgaven voor militaire doelenden. Eigenlijk vindt u het nu al prima dat er kernwapens liggen in Volkel? Nou, nog steeds niet. Maar... Wij redeneren hier in Uden als de derde wereldoorlog uitbreekt en er wordt een kernbom op de volkel gegooid. Dan is het enige voordeel dat je... ...onmiddellijk dood bent. En wat vind je ervan dat ze er nu nog steeds liggen eigenlijk? Ik was toen natuurlijk...
Heel erg op tegen. Ik was er ook heel erg op tegen omdat het geheim werd gehouden. Een Amerikaans grondgebied in Nederland. Dat vind ik nog steeds een heel bizarre gedachte. Maar ik... Ik denk, als je kijkt naar de politieke situatie nu en de onrust in de wereld, ga je bijna blij zijn dat er kruisraketten hier liggen. Ik zeg dat met heel veel aarzeling in mijn stem natuurlijk. Dus ik weet het gewoon niet zo goed op het moment.
