Operatie Onthechting: Aflevering 4 - Oh vrouwen

Dit is een podcast van VPRO's OVT voor NPO Radio 1. Groot hè Marianne? Heel groot. Ja, enorme universiteit. Gebouwen van voor de oorlog tot niet is plat gebombardeerd tijdens de oorlog. We zijn bij de Hito Tsubashi Universiteit in Tokio. Een enorme campus aan de rand van de stad. Marianne is door een aantal experts uitgenodigd voor een lezing over het fotoarchief.

En er staat ook een camera klaar. De regisseur wacht ons op, want er is hier dus ook een camerabloeg van NHK. Die wordt dus dubbel gevolgd. Hoe voelt dat? Nou, een beetje druk. De zender NHK heeft in het verleden nogal eens zelfcensuur toegepast wat betreft pijnlijke historische onderwerpen. Zo zeggen de mensen die we spreken. Maar er is ook een nieuwe generatie die die censuur wil doorbreken.

krijgt toch de indruk dat die makers heel integer zijn. Dus ik weet het is een risico, maar ik ga het toch aan. Ook omdat ik de toezegging heb gekregen dat ik in de edit mee mag kijken voor een akkoord. De regisseur is ook benieuwd naar de reactie van de experts die hier vandaag zijn samengekomen. Wie is er verantwoordelijk voor deze bordelen? De Amerikanen? De Japanners? Of beide? Hoe was het opgezet?

En hoe kwamen de vrouwen daar terecht? Ik kom een kamer binnen vol met serieus kijkende professoren. Ik schrik er wel een beetje van. Ik zit heel ver weg in de spreekstoel van... De mensen die er gaan luisteren. Ik hoop dat we wat nader tot elkaar komen in de loop van deze ontmoeting. Marianne neemt plaats. De wetenschappers zitten klaar met pen en papier. Hallo, ik ben Marianne Ingelby.

Met deze invitering om hier te spreken en deze fantastische team van experts heeft een belangrijke stap gemaakt gemaakt om de foto's naar de plaats waar ze waren en waar ze de belangrijk zijn zijn. Operatie Onthechting. Een serie over de onverbloemde realiteit van oorlog. Deel 4. O, vrouwen. In de images we see intimate and private encounters with American GIs and what appear to be Japanese women. We see their smiling faces, but also feel their unequal power relations.

Na Marianne's lezing reageren de deskundigen op de foto's. Er zijn fotografie-experts, militair-historici... en wetenschappers van gender- en vrouwenstudies. Sommigen blijven vooral feitelijk, anderen reageren intuïtiever. MUZIEK MUZIEK Deze man vindt het ongemakkelijk om naar de beelden te kijken. Hij wijst naar de foto met een Amerikaanse soldaat.

Die lachend in de borst van een vrouw knijpt. Zij lacht ook. Maar wat er achter die lach schuilt is vrij voor interpretatie. Er lijkt te zijn geflitst. Van onderaf. Zodat haar lichaam goed zichtbaar is. Marianne toont nog een andere foto in de zaal, die ze zelf het meest aangrijpend vindt. Van een half naakte vrouw, liggend op een bed, die haar handen voor haar ogen slaat als de foto wordt genomen.

Dat vind ik zo'n pijnlijke symbolische foto. Omdat het ook zegt, mijn seksualiteit heb je al gewonnen. Maar mijn identiteit, mijn gezicht, die kan je niet krijgen.

Maar hij heeft dus wel toch geflitst. Ja, hij heeft het toch gedaan. De foto's van Bruce blijken niet van doorsneeboordelen te zijn, maar van de zogenaamde RAA-boordelen, zo zeggen de experts. De Recreation Amusement Association. Speciaal gecreëerd voor de Amerikanen. Dit specifieke systeem in Japan voor Amerikaanse soldaten. Dat is ronduit verrassend dat daar foto's van zijn.

Griselda Molenmans is in Nederland kenner op het gebied van Japanse dwangprostitutie. En weet ook meer over de RAA-bordelen. Maar om die RAA's beter te begrijpen... moeten we kijken naar het Japan van voor de oorlog. Toen het in de jaren 10, 20 en 30 allerlei imperiale oorlogen voerde met nabijgelegen landen. Zo koloniseerde Japan, Taiwan en Korea en veroverde het Manchuria, een belangrijke stap in de Japanse expansie. In die periode ontstaat het idee van gefaciliteerde seks voor soldaten.

Omdat ze van eerdere oorlogen wisten van... het risico is dat wanneer ze onbeschermde seks hebben... dat ze geslachtsziektes kunnen oplopen. Dat is ook gebeurd, ook in de Japans-Russische oorlogen. Vandaar dat er werd gezegd, we gaan het anders aanpakken. We gaan een systeem ontwikkelen. En het was niet zomaar een systeem. Als je erover leest, draait je maag zich om. Om oncontroleerbare verkrachtingen te voorkomen, werd een vorm van gecontroleerde verkrachting gecreëerd.

De ene vrouw werd gespaard, de andere opgeofferd. Daar lagen gewoon uitgeschreven bepalingen voor. Een afgeschermde ruimte, dat kon van alles zijn. Dat kon een schoolgebouw zijn, dat kon een kerk, een villa. Zelfs ondergrondse gotten zijn er geweest.

Alles wat vrij stond, wat beschikbaar was, dat werd geconfiskeerd. En daar werd dan vervolgens dat hele systeem in toegepast. Er was een arts bij betrokken, er waren verpleegsters bij. Want die meisjes stonden onder medische controle. En als een meisje besmet raakte, dan werd ze ofwel... Bordeel uitgezet. Sommigen werden vermoord. Japanse vrouwen mochten hun baby houden wanneer ze in verwachting waren. Alle andere meisjes werden geaborteerd.

Het zijn behoorlijk chockerende details. Maar dit was het systeem. En het was er alleen maar op ingestoken om die soldaten... dus het waren militairen, mariniers, piloten en ook economen. Dus ook burgerpersoneel. Die moesten minimaal één keer per week aan hun trekken komen. In korte tijd moesten er dus duizenden vrouwen en meisjes worden geronseld. Troostmeisjes, zo worden ze genoemd.

Het is een letterlijke vertaling uit het Japans. De term is Yungun Yanfu. En dat is letterlijk omgezet een vrouw die troost brengt aan een soldaat. Die eufemistische term is extreem misleidend, zegt Griselda. Maar het zegt wel alles over de propaganda waarmee de meisjes en vrouwen werden aangetrokken. Jullie troosten de mannen aan het front uit vaderlandsliefde, zodat zij weer opgewekt het gevecht in kunnen.

Soms was er sprake van misleiding en verbloeming, maar soms ook gewoon van brute kidnapping en vrouwenhandel. Historici schatten het aantal slachtoffers op de vijf tot zelfs achthonderdduizend vrouwen. Dat zijn verwoeste levens. En dat er heel veel vrouwen zelfmoord hebben gepleegd... dat is ook onder de mat geschoven.

Na de overwinning van de Amerikanen op Japan in 1945 is het officieel afgelopen met dat systeem. Maar toch niet helemaal. Uiteindelijk is dit wat er na de oorlog in Japan is opgezet onder de vlag van de REE... is een voortzetting hiervan. Dus je ziet eigenlijk, en dat vind ik er fascinerend aan, je ziet eigenlijk een doorvertaling van dat dwangprostitutiesysteem. De RAA's waren waarschijnlijk een cynische coproductie.

Vlak na de overwinning hadden de Amerikanen zich flink misdragen en vrouwen verkracht op het Japanse eiland Okinawa. Dat was onwenselijk voor zowel de Amerikaanse legerleiding als voor Japan. Ik las in een aantal notities ook vanuit de Amerikaanse defensie... is dat zij het verzoek bij de Japanners hebben neergelegd. Kunnen jullie ons helpen?

Wij spreken de taal niet, wij hebben niet genoeg contacten om dit zelf te organiseren. Kunnen jullie in korte tijd ervoor zorgen dat er recreatielocaties worden ingericht? En zo geschieden. Getuigen de foto's van Bruce. Hier heb je historisch bewijs dat het systeem negen maanden gedraaid heeft in Japan. Na negen maanden is het afgelopen met de RAA's.

Voornamelijk door de druk van Amerikaanse geestelijken in Japan, die het immoreel vinden wat er gebeurt. Op het moment dat zij met hun bevindingen naar buiten traden en ook... De pers contacteerde, was dat natuurlijk ook schaamtevol voor de Amerikanen. Dus vandaar dat Eisenhower de legerstaf ook gezegd heeft... van oké, dit moet stoppen. Dit brengt ons in opspraak en het brengt ons in verlegenheid.

Met een aantal van de deskundigen van de faculteit vrouwenstudies gaan we naar het Women Active Museum on War and Peace in een buitenwijk van Tokyo. Je zou denken, zoveel slachtoffers, zo'n uitgebreid systeem. Dat verdient wel een flink museum. Het museum zit op de derde verdieping in een gebouw dat op een doorsnee wooncomplex lijkt.

Het zijn vier ruimtes en het oogt meer als een bibliotheek of een archief. De directrice geeft geen interviews meer door de groeiende haat en tegenwerking die ze de laatste jaren ervaart. We zijn hier voor bijzondere archiefstukken. Hier ligt dus een enorme stapel met dagboeken van Shirota. Het is niet haar echte naam. Ze heeft ervoor gekozen om een andere naam te geven... om haar familie geen schande toe te brengen.

Shirota is een van de weinige Japanse vrouwen die heeft gesproken over de dwangprostitutie. Voor zowel de Japanners als de Amerikanen. Zij is echt een unicum daarin. Er is ook nog één andere vrouw, Kiko Maru. Maar die heeft zelfmoord gepleegd. In 1972 publiceerde ze haar getuigenissen. Een unieke historische bron. Maar een bron die nergens terug te vinden is in de Japanse schoolboeken.

De leugen waarmee het wordt verteld is die vrouwen die hebben zichzelf opgeofferd voor hun land. Ze hebben dat vrijwillig gedaan. Van die vrijwilligheid is weinig terug te lezen in Girota's biografie. Ze wordt in 1921 geboren in een bakkersgezin. Maar als haar moeder overlijdt, komt haar vader in de problemen. Hij verkoopt haar. Omdat er vraag is naar meisjes. Eerst werkt Girota in een geisha-huis. Een verkapt bordeel. En hoe ze dat omschrijft in haar dagboeken is...

Echt hartverscheurend, want ze wist totaal niet wat er ging gebeuren. Niemand had haar verteld wat ze dan precies moest doen. En toen heeft ze zichzelf opgesloten in de wc. Nou, daar is ze uitgesleurd. En daar is ze gewoon verkracht. En dat was het begin van haar als dwangprostituee in het systeem. Op 18-jarige leeftijd vertrekt ze vervolgens met het Japanse leger naar verschillende bezette gebieden.

Soms werden vrouwen ter plekke geronseld, maar het leger nam ook eigen vrouwen mee. Uit Japan of de gekoloniseerde gebieden Korea en Taiwan. Shirota schrijft huiveringwekkend over haar ervaringen. Ik had nooit verwacht dat de soldaten zich zo aan me zouden vastklampen. Ze zijn als vliegen. Wel vijftien achter elkaar. En de volgende bondstal op de deur. Ik zou ze wel kunnen wurgen. In Palau worden we gebombardeerd door de Amerikanen. We leven in een grot.

Door de bombardementen liggen overal lijken in stukken gereten. Die moeten we met onze blote handen opruimen. Dode meisjes worden achtergelaten in de jungle. Hun lichamen worden opgegeten door wilde dieren. Ik kan niet eens meer huilen. Als de oorlog is afgelopen en Japan wordt bezet door de Amerikanen... werk ik in verschillende bordelen. Waaronder in Kobe en Tokio. Het lukt me maar niet om hier uit te komen.

Een arme vrouw die jarenlang in die ellendige dwangbordelen heeft moeten werken... vervolgens terugkwam in Japan en dan onvermijdelijk weer in dat systeem... of een soortgelijk systeem is terechtgekomen.

zie ik nog steeds de gestorven meisjes vormen. Ze beginnen te huilen en doen een appel op me. Niemand spreekt over hen. Ik zal me inzetten om het zwijgen te doorbreken. Na het lezen van het verslag van Chirota lijken de foto's van Bruce nog grimmiger. Shirota had ook op een van zijn foto's kunnen staan. Er is een enorm verschil naar hoe ik eerst naar de foto's keek. Maar inmiddels weet ik wel beter over wat voor omstandigheden die vrouwen daar terecht zijn gekomen.

is het natuurlijk wel pijnlijk dat mijn eigen opa onderdeel uitmaakte van dat systeem. Het roept de vraag op of Bruce wist waar hij in terecht kwam. En of hij het wilde weten. De veteranen op het congres in New Orleans waren 18, maar Bruce was in de 30 en getraind als observator. Iemand die een scène van meerdere kanten bekeek. Iemand met een extreem nieuwsgierige aard. Zou hij ook nieuwsgierig zijn geweest naar de achtergrond van de vrouwen? Ik denk dat Bruce...

In een oorlog zat. En je kon niet los. Denk ik. Van dat oorlogsdenken. Als je daar middenin zit. En. Wat is nou een groter oorlogstrofee dan de vrouw van je vijand? Dus het is een ultieme vorm van overwinning. Dat is hoe ik erover denk. In het museum liggen ook tekeningen die Shirota maakte. Van de nachtmerries die ze had. over de dode meisjes die haar achtervolgden. En ook tekeningen van een monument... dat ze voor ogen had voor alle slachtoffers. Hier is een boekje met A5-tekeningen.

Die Shirota gemaakt heeft als ontwerp voor de gedenksteen die ze heel graag wilde hebben. En hier heeft ze allemaal schetsen gemaakt van hoe die steen er dan uit moet zien. En dat monument is er gekomen. Weliswaar niet in Tokio, maar in de bossen van het binnenland. Waar een oude zuster van bijna honderd woont die de vrouwen en meisjes als een van de weinige opving na de oorlog.

De zuster, die het dichtst bij de ervaringen van de vrouwen staat, blijkt bereid ons te ontvangen. Ik had het niet verwacht. Ik had niet verwacht dat ze ja zou zeggen om geïnterviewd te worden, omdat ze eigenlijk al... In de eerste instantie nee zeiden, ze doet geen interviews meer, ze is te oud. Toen heb ik een brief geschreven en uitgelegd waarom ik het toch heel graag zou willen. En toen tot mijn verrassing zei ze toch ja.

Maar voor we de zuster ontmoeten, vertrekken we eerst naar het zuiden. Voor een afspraak met Thomas Yuki. De dertiger waar Marianne al een tijdje contact mee heeft. Zijn familiegeschiedenis laat zien dat er naast het hallucinante systeem van dwangprostitutie ook een diffuser en grijzer verhaal te vertellen is over mannen en vrouwen in oorlogstijd. We hebben twee uur in een supersnelle trein gezeten.

En we zijn dus nu in Osaka. Ja, we hebben een bento box gegeten en wat groene thee gedronken. En nu zijn we alweer enorm veel kilometers verder in Osaka. Het ziet er heel anders uit dan Tokio. Het is een beetje lastig om te schrijven, maar toch minder hoogbouw. En wat ook heel belangrijk is in dit verhaal, is dat Bruce hier... Onder andere gestationeerd was bij de bezetting van Amerika. Dus Bruce is hier geweest.

In een gezellig buurtje van Osaka ontmoeten we Thomas Yuki in zijn studio. Ik vergeet weer mijn schoenen uit te doen. Hij runt een buurtcentrum. zijn twee zoontjes dartelen om hem heen. Thomas, een goed lachse, stevige man met bril, is de kleinzoon van een Amerikaanse soldaat en een Japanse pan-pan.

Een ouderwets woord voor meisjes en vrouwen die zich tijdens de Amerikaanse bezetting richten op Amerikaanse soldaten. Voor betaalde seks, voor een relatie of iets ertussenin. Want de RAA's waren dan wel afgeschaft. De Amerikanen zouden nog zeven jaar blijven in Japan. Dus de vraag bleef. Bovendien was er grote economische malaise in de naoorlogse jaren.

Sommige vrouwen hebben er ook voor gekozen om dit te gaan doen. Om te kunnen overleven of hun gezin of hun familie in leven te houden. We zijn benieuwd hoe dat bij de oma van Thomas zat. En waarom hij op zoek wil naar zijn Amerikaanse opa. Op tafel liggen verschillende kleurenfoto's uitgespreid. Foto's die zijn oma eigenlijk had willen vernietigen.

Maar omdat ze van de ene op de andere dag verlamd raakte, lukte dat niet meer. En de vader van Thomas nam ze mee. Met gordijnen en... Ja, je ziet wel inderdaad dat het een... Ja, het is wel duidelijk een model. We zien een knappe vrouw met golvend haar, poserend op bedden of fluwele bankjes met verschillende Amerikaanse soldaten. Ze heeft een Hollywood-ogende stijl. Dat was gebruikelijk om in het gevlui te komen bij de Amerikanen.

Thomas vertelt dat zijn oma een periode als sekswerker de kost verdiende, maar het contact met zijn opa als een relatie had beschouwd. In 1950 werd de vader van Thomas geboren. Maar twee jaar later sloot de legerbasis en zijn opa werd naar Korea gestuurd. Hij zou zijn kind nog twee keer bezoeken. voordat hij voorgoed terugkeerde naar Amerika. De oma van Thomas was boos en verdrietig toen hij weer naar Amerika vertrok. Dat is ook te zien aan de foto waar iemand is afgeknipt. Een zwart gat.

Naast een lachende vrouw. Thomas' vader, die inmiddels is overleden. worstelde altijd met dat zwarte gat. Zijn vader als grote onbekende. Hij deed meerdere pogingen hem te vinden. Onder andere via de Amerikaanse ambassade in Tokio. Maar dat leverde nooit iets op. Thomas heeft de zoektocht nu voortgezet. Hij legt ons uit waarom het ook voor hem belangrijk is. Thomas heette eigenlijk anders bij geboorte. Op de middelbare school worstelde hij met zijn identiteit.

Hij had het gevoel dat hij anders was dan anderen. Hij schaamde zich voor zijn atypische haargroei, zijn krullen, zijn andere bouw. En ook van binnen voelde hij zich anders. Hij vertelt over het stigma dat er op de kinderen van Amerikaanse soldaten zat. En het stigma op vrouwen die voor Amerikanen werkten.

Hij besloot een spreekbeurt te geven over zijn Amerikaanse roots. Maar na afloop werd de foto die hij had meegenomen van zijn opa verscheurd door een andere klasgenoot. Vanaf dat moment besloot hij dat aanval de beste verdediging was. Hij noemde zichzelf Thomas. Daar zijn opa Thomas Gil. Thomas laat een foto zien van zijn opa en oma samen. Hij in uniform op zijn knieën op de grond, jong breed gezicht, stevige wenkbrauwen en uitstaande oren.

Zij casual in spijkerbroek op zijn knie, met Grace Kelly-achtig haar en een blauw vestje. Een grote herdershond ligt halfslapend over hen heen. Beiden kijken ze dromerig de camera in. Je zou kunnen interpreteren gelukkig. Op het sterfbed had de vader van Thomas als laatste woorden gezegd, ik mis mijn vader. Thomas wil de cirkel nu rondmaken. Het enige dat hij weet is dat hij uit een boerengezin uit Arkansas kwam.

Marianne kan beginnen met haar research. Maar wat echt zou helpen, is een DNA-test. Alleen zijn die niet beschikbaar in Japan. En dus heeft ze haar zus, die piloot is, gevraagd er een naar Japan mee te nemen binnenkort. De DNA-test is aangekomen bij mijn zus in Houston. En zij gaat in haar koffer doen en dan meenemen naar Tokyo... waar zij dus zelf naartoe gaat vliegen. En daar gaat ze het op de bus doen. En vanuit daar wordt het verstuurd naar Thomas.

Na het bezoek aan Thomas reizen we door. Diep het binnenland in. Naar Canita Village. We gaan nu een bergweggetje op het licht, een beetje boven de bewoonde wereld. Daar zullen we de 98-jarige zuster Michiko Amaha ontmoeten. Vertaald als engelenvleugels. Ja, ik vind het toch spannend dat het zo belangrijk is. Nu dat we echt dichterbij zijn, voel ik het wel. En wat vind je er dan precies spannend aan? Kun je dat uitleggen?

Omdat ik gewoon niet zo goed weet hoe zij er tegenaan kijkt. Voel je een soort neiging om toch je opa dan te beschermen of zo? Is dat het, dat je in conflict bent? Ja, dat herken ik wel. Ik wil hem misschien beschermen, maar ik wil ook het verhaal opzoeken. Dus dat is gewoon het dubbele ervan. Ik denk dat we die kant op moeten. We lopen tussen de bomen naar een propvol kantoortje, waar een kleine vrouw in grijs haar bijt ontstaat op te wachten.

Zuster Amaha loopt wat krom, maar is nog steeds aan het werk. Hier vangt ze met vrijwilligers nog steeds zo'n vijftig kwetsbare vrouwen op. Met heldere stem vertelt zuster Amaha hoe ze in 1954 samen met een pastoor Kanita Village oprichten. Zonder overheidsmiddelen. In eerste instantie hadden zij en de pastoor nog nooit van dwang prostitutie gehoord. Het was een compleet onbekend verhaal in Japan. De meisjes hadden het toch vrijwillig gedaan? Totdat Shirota op de deur klopte.

De zuster vertelt hoe ze haar aantrof. Fysiek was er weinig meer van haar over. Ze moest met een stok lopen. Haar heupen stonden niet meer recht. en haar baarmoeder en eierstokken moesten worden verwijderd. Maar geestelijk was ze scherp en uitgesproken. Marianne laat de foto's zien. Ze lijken nog beladener dan eerst in de aanwezigheid van deze zuster. Wat vindt zij van het aandeel van de mannen? En was er voor de vrouwen nog een verschil tussen de RAA's en de Japanners aan het front?

Zuster Amaha is heel duidelijk. Mannen zijn mannen. Van wat ze hoorden zat er weinig verschil in. Vrouwenrechten worden aan de lopende band geschonden aan het front. Toen en ook nu nog in nieuwe oorlogen wil ze benadrukken. Dat is iets waar we heel lang en diep over zouden moeten praten. Wel vindt ze de foto's van groot historisch belang. Het is het bewijs dat het daadwerkelijk heeft plaatsgevonden.

Om mensen met hun neus op de feiten te drukken. Dat was ook wat Girota wilde. In 1985 organiseerde ze een herdenkingsdienst bij Canita Village. In eerste instantie voor de vrouwen zelf. Maar er kwam ook een journalist langs die haar interviewde. En daarna volgden er meer. In 1991, als Shirota aan het eind van haar Latijn is, opent de Koreaanse Kim Haksoen haar mond. Ze begint een slepende rechtszaak tegen de Japanse overheid en schreeuwt de dapper van de daken.

Open jullie ogen. Jullie hebben geen idee. Vrouwen, gooi je schaamte weg en trek je mond open. De stemmen werden luider, als enkele spreekbuizen van een nog altijd gigantische zwijgende meerdere. Pas in 2016 biedt Shinzo Abe officieel excuses aan. Maar die blijken niks waard.

Onderzoek naar het thema wordt tegengewerkt. Rechtszaken worden getraineerd. Er is nauwelijks iets te vinden in de huidige Japanse schoolboeken. En Japan oefent zelfs actief druk uit op landen om hun monumenten voor vrouwen te verwijderen. Bijvoorbeeld in Zuid-Korea, de Filipijnen en zeer recent nog in Berlijn. Griselda Molenmans is al jaren bezig met zo'n monument in Amsterdam. Voor al die duizenden slachtoffers uit Nederlands-Indië.

Mocht het lukken om een monument uiteindelijk op te richten... en hopelijk hier in Amsterdam... dan is het natuurlijk ook de vraag wat we kunnen verwachten. Zuster Amaa zegt het expliciet. Ze willen deze geschiedenis uitwissen. En dat is onaanvaardbaar. Gelukkig zijn er mensen die die geschiedenis, ondanks alle tegenkrachten, blijven aankaarten en oprakelen.

Het is negen maanden later. De documentaire is inmiddels af en wordt primetime uitgezonden in Japan. Was je tevreden? Ik was heel tevreden en ik denk dat dit hele dappere makers zijn geweest. Want ze zijn veel verder gegaan eigenlijk dan ik dacht in het benoemen van de oorlogsmisdaden die Japan gepleegd heeft. En ook met het onderzoeken van de rol van hun eigen regering... in het opstellen van die dwangbordelen. Dat vind ik heel knap gedaan. Ja. Ik heb zoveel reacties gehad van Japanse...

Kleinkinderen. Die echt geraakt waren door het verhaal. En die zeggen. Mijn opa heeft ook nooit wat over de oorlog verteld. En ik ben zo nieuwsgierig. Ik ga er ook meer over uitzoeken. Dat de oorlog zo sterk nawerkt is natuurlijk ook te zien bij Thomas, die zijn Amerikaanse opa zo graag wilde vinden. En het is bijna niet te geloven, maar een week voor de start van deze serie is er nieuws. Waar Thomas en zijn vader jarenlang zinloos hebben gezocht via de ambassade...

is de Amerikaanse familie met één DNA-test en een paar kliks in het systeem gevonden. De test werd door een stamboombedrijf uitgelezen. En toen kwam er een hele rij van achterneefjes naar voren. En die heb ik allemaal geschreven en deze schreef terug. Hij zegt... Het geweldige is dus dat ze wel wisten dat de opa nog een kind had voor zijn huwelijk. Dus het is niet een verrassing voor ze.

En dat verzag, denk ik, de shock. Opa Gil zelf, die door zijn kleinkinderen papa werd genoemd, blijkt niet meer te leven. Hij was in de zestig toen hij omkwam bij een auto-ongeluk. Maar een van zijn kleinzonen wil Thomas graag spreken. Er verschijnen twee mannen in het computerscherm. Ze tonen een ontroerende gelijkenis. Beiden gezet, beide met vriendelijk lachende gezichten. Kleinjoon Thomas in Osaka. Kleinjoon Josiah in Little Rock.

Thomas laat via het scherm die ene kleurenfoto van zijn opa en oma zien. Dat is hem. Ja, dat is het. Thomas vertelt dat hij altijd bang is geweest dat de Amerikaanse tak niet op hem zat te wachten. Maar wat blijkt? Na de dood van zijn opa was Josiah al een tijd bezig met het verdwenen kind in Japan. Hij keek jarenlang regelmatig op de stamboom-site of er al meldingen waren. This has been one of the missing pieces in our family puzzle. And getting that piece is definitely a very emotional thing.

Oh, sweet, sweet. I don't know how it translates across culture. I would absolutely just give him a hug right now because of that. Josiah omschrijft zijn opa als een simpele introverte man. die niet graag buiten de grenzen van zijn eigen dorp kwam. Thomas vraagt of Josiah weet of zijn opa nog wel eens dacht aan zijn Japanse gezin. Josiah herinnert zich een zelfgemaakte tekening.

Van een Japanse vrouw met een bamboe parasol. Een berglandschap op de achtergrond. Hij deed dat artwerk zelf. En hij had dat altijd met hem. Het is gissen naar wat er zich in zijn hoofd heeft afgespeeld. Zou hij inderdaad aan hen hebben gedacht? Zou hij nog pogingen hebben ondernomen om hen te vinden? Of was hij vooral bezig met het opbouwen van een nieuw leven?

De consequentie van zijn vertrek was wel dat de oma van Thomas nog een aantal jaar als sekswerker de kost moest verdienen om haar baby te kunnen onderhouden. Het is eigenlijk niet voor te stellen, zegt Josiah, wat de oma van Thomas heeft doorgemaakt. En al die andere vrouwen. die ofwel uit noodzaak ofwel door dwang hun lichamelijke integriteit moesten opgeven.

We denken terug aan het bezoek van Amaha. Na het interview nam ze ons mee naar het monument dat Chirota bij de herdenkingsdienst had geopend. Nog verder de berg op. Ja, helemaal weg van de bewonen wereld. Op een heel klein bergpaadje waardoor de auto moet wurmen door de begroeiing. En dan boven op het bergje is zo'n... Steen, wil je mijn hand houden? Wil je mijn hand houden? Eerder? Oké.

Zuster Amaha loopt met haar stok richting de pijlvormige steen met tekst. Duidelijk alleen gericht aan diegenen die weten wat er gebeurd is en geen woorden nodig hebben. Ah, ah is the sound that we make when we get emotional. Ah. Oh, vrouwen. What happened was beyond description, so... Dat is waarom we deze spraak op de monument. Het enige is dat niemand het hier ziet. Het is een heel mooi plek, maar niemand kan het zien. Daar staat het dan eigenlijk ook voor, hoe het maatschappij ermee omgaat.

Operatie Onthechting is een Prospector VPRO-productie. Voor OVT op NPO Radio 1. Van Marianne Ingelby en mij, Laura Stek. Ga voor de beelden van Bruce naar vpro.nl slash operatieonthechting. Vertaling en research Manami Midorakawa en Kami Yamada. Endmix Arno Peters. Eindredactie Eefje Blankenvoort, uitvoerend producent Laura Verduin, stem van Chirota, Aki Watano. Mede mogelijk gemaakt door het V-fonds, het Postcode Loterijfonds voor Journalisten en het NPO-fonds.

We zijn benieuwd naar reacties. Dus laat een recensie achter in je podcast app.