1131 Νέοι και αντικοινωνική συμπεριφορά 📄💬🔖

Παρουσιαστής: Με ιδιαίτερη χαρά σας καλωσορίζουμε και φέτος στο 13ο Συνέδριο της ΧΕΝΕΦ, το οποίο συνδιοργανώνεται με την... με τον Όμιλο Ελληνικής και Ορθόδοξης Παράδοσης του Πανεπιστημίου Κύπρου, και έχει ως επίτιμους προσκεκλημένους, τον Πανιερώτατο Μητροπολίτη Λεμεσού κ. Αθανάσιον, και τον καθηγητή ψυχιατρικής [από] το Ιατρικό Κολέγιο Νέας Υόρκης, Δρ. Παύλο Κιμήση. Ως προσευχήν, θα ξεκινήσουμε με επίκαιρους ύμνους του Τριωδίου, τον οποίο θα αποδώσει ομάδα ιεροψαλτών. [παύση]

♫ Τῇ ὑπερμάχῳ ♫ ♫ στρατηγῷ τὰ νικητήρια, ♫ ♫ ὡς λυτρωθεῖσα ♫ ♫ τῶν δεινῶν, εὐχαριστήρια, ♫ ♫ ἀναγράφω σοι ἡ Πόλις σου, Θεοτόκε· ♫ ♫ ἀλλ’ ὡς ἔχουσα τὸ κράτος ἀπροσμάχητον, ♫ ♫ ἐκ παντοίων με κινδύνων ἐλευθέρωσον ♫ ♫ ἵνα κράζω σοι· ♫ ♫ Χαῖρε, Νύμφη ἀνύμφευτε. ♫

♫ ♫ Μεθ' ἡμῶν ὁ Θεός, ♫ ♫ γνῶτε ἔθνη καὶ ἡττᾶσθε. ♫ ♫ Ὅτι μεθ' ἡμῶν ὁ Θεός. ♫ ♫ Ἐπακούσατε ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς, ♫ ♫ Ὅτι μεθ' ἡμῶν ὁ Θεός. ♫ ♫ Ἰσχυκότες ἡττᾶσθε. ♫ ♫ Ὅτι μεθ' ἡμῶν ὁ Θεός. ♫ ♫ Ἐὰν γὰρ πάλιν ἰσχύσητε, ♫ ♫ καὶ πάλιν ἡττηθήσεσθε. ♫ ♫ Ὅτι μεθ' ἡμῶν ὁ Θεός. ♫ ♫ Θεός ἰσχυρός, ♫ ♫ Ἐξουσιαστής, ♫ ♫ Ἄρχων εἰρήνης. ♫ ♫ Ὅτι μεθ’ ἡμῶν ὁ Θεός. ♫ ♫ Δόξα Πατρί καί Υἱῶ καί Ἁγίῳ Πνεύματι. ♫ ♫ Ὅτι μεθ’ ἡμῶν ὁ Θεός. ♫ ♫ Καί νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς αἰῶνας τῶν αἰώνων. ♫

♫ Ὅτι μεθ’ ἡμῶν ὁ Θεός. ♫ ♫ Μεθ’ ἡμῶν ὁ Θεός, ♫ ♫ γνῶτε ἔθνη καί ἡττᾶσθε, ♫ ♫ Ὅτι μεθ’ ἡμῶν ὁ Θεός. ♫

♫ Κύριε τῶν Δυνάμεων, ♫ ♫ μεθ' ἡμῶν γενοῦ· ♫ ♫ ἄλλον γὰρ ἐκτός σου βοηθόν, ♫ ♫ ἐν θλίψεσιν οὐκ ἔχομεν, ♫ ♫ Κύριε τῶν Δυνάμεων, ♫ ♫ ἐλέησον ἡμᾶς. ♫ ♫ Αἰνεῖτε τὸν Θεὸν ἐν τοῖς Ἁγίοις αὐτοῦ, ♫ ♫ αἰνεῖτε αὐτὸν ἐν στερεώματι τῆς δυνάμεως αὐτοῦ. ♫ ♫ Κύριε τῶν Δυνάμεων, ♫ ♫ μεθ' ἡμῶν γενοῦ· ♫ ♫ ἄλλον γὰρ ἐκτός σου βοηθόν, ♫ ♫ ἐν θλίψεσιν οὐκ ἔχομεν, ♫ ♫ Κύριε τῶν Δυνάμεων, ♫ ♫ ἐλέησον ἡμᾶς. ♫ ♫

♫ Θεοτόκε Παρθένε, ♫ ♫ χαῖρε, κεχαριτωμένη Μαρία, ♫ ♫ ὁ Κύριος μετὰ σοῦ· ♫ ♫ εὐλογημένη σὺ ἐν γυναιξὶ ♫ ♫ καὶ εὐλογημένος ὁ καρπὸς τῆς κοιλίας σου, ♫ ♫ ὅτι Σωτῆρα ἔτεκες τῶν ψυχῶν ἡμῶν. ♫ ♫ Βαπτιστὰ τοῦ Χριστοῦ, ♫ ♫ πάντων ἡμῶν μνήσθητι, ἵνα ῥυσθῶμεν τῶν ἀνομιῶν ἡμῶν· ♫ ♫ σοὶ γὰρ ἐδόθη χάρις, ♫ ♫ πρεσβεύειν ὑπὲρ ἡμῶν. ♫ ♫ Δόξα Πατρί και Υιώ και Αγίω Πνεύματι. ♫ ♫ Ἱκετεύσατε ὑπὲρ ἡμῶν, ♫ ♫ ἅγιοι Ἀπόστολοι καὶ ἅγιοι πάντες, ♫ ♫ ἵνα ῥυσθῶμεν κινδύνων καὶ θλίψεων· ♫ ♫ ὑμᾶς γὰρ θερμοὺς προστάτας, ♫

♫ πρὸς τὸν Σωτῆρα κεκτήμεθα. ♫ ♫ Καὶ νῦν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν. ♫ ♫ Ὑπὸ τὴν σὴν εὐσπλαγχνίαν, καταφεύγομεν, Θεοτόκε. ♫ ♫ Τὰς ἡμῶν ἱκεσίας, μὴ παρίδῃς ἐν περιστάσει, ♫ ♫ ἀλλ᾽ ἐκ κινδύνων λύτρωσαι ἡμᾶς, ♫ ♫ μόνη Ἁγνή, μόνη εὐλογημένη. ♫ [χειροκρότημα/παύση]

Παρουσιαστής: Ακολουθεί η προσφώνηση από τον πρόεδρο του Ομίλου Ορθόδοξης Παράδοσης Πανεπιστημίου Κύπρο, κ. Βασίλη Παπασταύρου. [παύση] κ. Παπασταύρου: Εκλεκτοί μας ομιλητές, αγαπητοί φίλοι και φίλες. Όταν κάθισα να συντάξω τον χαιρετισμό αυτό, πολλές σκέψεις και ερωτήματα στριφογύριζαν στο μυαλό μου τις οποίες σκοπεύω να μοιραστώ και μαζί σας.

Οι νέοι είναι αντικοινωνικά πλάσματα; Αν δεν είναι τελικά μπορούν να είναι αντικοινωνικοί; Μήπως η αντικοινωνική συμπεριφορά είναι έμφυτη; Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν και μετατρέπουν μια κανονική συμπεριφορά σε αντικοινωνική; Ή τελικά ποιος ορίζει τα χαρακτηριστικά μιας αντικοινωνικής συμπεριφοράς σ’ έναν κόσμο με ποικίλες απόψεις; Τα ερωτήματα σίγουρα είναι πολλά και πολύπλοκα.

Και αυτό γιατί το θέμα που θα απασχολήσει το αποψινό μας συνέδριο εδράζεται και εκτίνεται σε περισσότερους από έναν τομείς της ανθρωπινής ζωής.

Απασχολεί θεολόγους, κοινωνιολόγους, φιλόσοφους, ψυχολόγους, πολιτικούς, ψυχιάτρους, αλλά πολύ περισσότερο απασχολεί σχεδόν όλους τους απλούς ανθρώπους οι οποίοι είτε έπεσαν θύματα τέτοιας συμπεριφοράς, είτε τα ίδια τους τα παιδιά, οι ίδιοι συμπεριφέρονται αντικοινωνικά, ή σε τελική ανάλυση απασχολεί όλους τους μη αδιάφορους πολίτες που γρηγορούν και ενδιαφέρονται για τα κοινά, καθώς θέλουν να παραδώσουν στην αυριανή γενιά μια καλύτερη κοινωνία.

Κάποτε μεταξύ κάποιων συνδαιτυμόνων τέθηκε το εξής ερώτημα. Η νεολαία σήμερα συμπεριφέρεται χειρότερα από τους νέους άλλων εποχών; Η συζήτηση που έγινε τότε ήταν πολύ ενδιαφέρουσα. Οι απόψεις ποίκιλαν κατά τρόπον εκπληκτικό. Κάποιοι υποστήριξαν ότι ναι, οι σημερινοί νέοι συμπεριφέρονται χειρότερα από τους παλαιότερους νέους, και αυτό κυρίως το στήριξαν στις εμπειρίες των παππούδων τους.

Άλλοι πιο [ασαφής φράση] να υποστηρίξουν την άποψη ότι οι σημερινοί νέοι είναι καλύτεροι αλλά δεν εύρισκαν τρόπο να στηρίξουν την άποψη αυτή. Ήταν περισσότερο διαισθητική άποψη. Κάποιοι άλλοι υποστήριξαν την άποψη ότι οι σημερινοί νέοι δεν είναι ούτε χειρότεροι στη συμπεριφορά αλλά ούτε και καλύτεροι από άλλες αποχές.

Σκοπός φυσικά της συζήτησης αυτής δεν ήταν να αποδειχτεί ποιος είχε δίκιο και ποιος είχε άδικο, αλλά όλοι να καταλάβουν ότι η αντικοινωνική συμπεριφορά δεν έχει καμία σχέση με τη νεολαία. Η συμπεριφορά αυτή αποτελεί ένα έκτρωμα το οποίο δεν έχει θέση κοντά στο ανθρωπινό κάλλος και ιδιαίτερα μπροστά στο νεανικό κάλλος, που εμπερικλείει την ανθρώπινη ομορφιά σ’ όλο της το μεγαλείο.

Με τις σκέψεις αυτές θα ήθελα να χαιρετίσω την έναρξη του παρόντος συνεδρίου και να εκφράσω με βεβαιότητα την πεποίθησή μου ότι οι αποψινοί μας ομιλητές, θα φωτίσουν αρκετές ψυχές γύρω από το θέμα αυτό, και θα βοηθήσουν με τον τρόπο αυτό, τη δική μας προσπάθα για παρέμβαση στην ευρύτερη κοινωνία. Ευχαριστώ. [χειροκρότημα/παύση] Παρουσιαστής: Είμαστε έτοιμοι να περάσουμε

στο κύριο μέρος του συνεδρίου μας, στο μέρος των εισηγήσεων. Παρακαλώ τους κύριους εισηγητές αν μπορούν να πάρουν τις θέσεις τους τώρα στο τραπέζι για να ξεκινήσουμε. [παύση] Αρχίζουμε με την εισήγηση του κυρίου Παύλου Κυμίση με θέμα, «Ψυχολογικές απόψεις των διαταραχών της συμπεριφοράς».

Ο Δρ. Παύλος Κυμίσης, μετά τις ιατρικές του σπουδές στην Αθήνα, εκπαιδεύτηκε στην ψυχιατρική και νευρολογία στην Ελλάδα, και εν συνεχεία μετεκπαιδεύτηκε στην ψυχιατρική και παιδοψυχιατρική στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Σήμερα, είναι καθηγητής της Ψυχιατρικής των Επιστημών Συμπεριφοράς και της Παιδιατρικής στο Ιατρικό Κολέγιο της Νέας Υόρκης. Διευθύνει το ψυχιατρικό τμήμα του Children’s Village.

Έγραψε περίπου 60 εργασίες, βιβλία, κεφάλαια και άρθρα, είναι διακεκριμένος εταίρος της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρίας, της Εταιρίας Παιδοψυχιατρικής, και της Αμερικανικής Οργάνωσης Ομαδικής Ψυχοθεραπείας. Παρακαλώ τον κύριο Κυμίση όπως προσέλθει στο βήμα ή από ‘δω, όπως θέλετε. [παύση]

κ. Κυμίσης: Πανιερώτατε, αγαπητοί φίλοι, είναι μεγάλη χαρά μου που βρίσκομε πάλι σε μια από τις συναντήσεις σας. Δεν είναι η πρώτη φορά που συμμετέχω σε εκδηλώσεις της νεολαίας του πανεπιστημίου, και μου δίνει ιδιαίτερη χαρά και τιμή το ότι απόψε με καλέσατε να συμμετάσχω και ‘γω σ’ αυτή τη συζήτησή σας.

Είναι ένα σπουδαίο θέμα το θέμα της αντικοινωνικής συμπεριφοράς, και όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, δεν είναι θέμα που απασχολεί μόνο μια ειδικότητα ή ένα... κύκλο ατόμων, αλλά που αναφέρεται σε όλους τους τομείς της ζωής και ιδιαίτερα και στην ψυχιατρική μαρτυρούμε πάρα πολλές φορές περιπτώσεις που έχουμε παιδιά που παρουσιάζουν με αντικοινωνική συμπεριφορά.

Στην ψυχιατρική σήμερα, ο όρος που χρησιμοποιείται για την... για αυτό το θέμα λέγεται, «διαταραχές της συμπεριφοράς» ή στην Αγγλική, «conduct disorders». Παλιότερα χρησιμοποιείτο άλλοι όροι όπως η εγκληματικότης, όπως επίσης «εξωτερικευμένη συμπεριφορά».

Δηλαδή υπήρχε μια ιδέα ότι οι άνθρωποι που αισθάνονται ορισμένα συναισθήματα, τα παιδιά που έχουν ορισμένα συναισθήματα, είτε εσωτερικεύουν τα συναισθήματα, και έχομε τις λεγόμενες «internalizing disorders», διαταραχές εσωτερικές που έχουν σχέση με κατάθλιψη, παιδιά που τα κρατούνε μέσα τους, ή παιδιά τα οποία εξωτερικεύουν τα συναισθήματά τους, ή στα Αγγλικά οι «externalizing disorders», και οι οποίες έχουν σχέση με την εξωτερική συμπεριφορά την οποία βλέπουν και οι άλλοι.

Και χαρακτηρίζεται από μια συνεχή και επαναλαμβανόμενη τάση να συμπεριφέρεται το άτομο με τέτοιο τρόπο, όπου τα δικαιώματα των άλλων παραβιάζονται. Μπορεί να εκδηλώνεται με επιθετικότητα έναντι ανθρώπου, ακόμα και ζώων, και ίσως ένα από τα πρώτα σημεία της αντικοινωνικής συμπεριφοράς από τα ιστορικά που ακούμε από παιδιά είναι η σκληρότης και η κακοποίησης ζώων που προηγείται της κακοποίησης ανθρώπων.

Επίσης, η τάσης να λένε ψέματα, να προσπαθούν να δικαιολογήσουν τα πάντα και να δημιουργούνε ψευδείς ιστορίες και παραμύθια στην κοινή γλώσσα για να δικαιολογήσουν τη συμπεριφορά τους. Καταστροφή περιουσίας, βανδαλισμοί, ακόμα και πυρπολήσεις, είναι άλλα από τα στοιχεία που συνθέτουν την αντικοινωνική συμπεριφορά. Επίσης, κλοπές, είτε φανερές είτε αφανείς, και γενικότερα η παραβίασης των κανόνων της κοινωνικής συμπεριφοράς. [παύση]

Στη γλώσσα της ψυχιατρικής και της παιδοψυχιατρικής βλέπουμε δύο ειδών διαταραχές τέτοιας συμπεριφοράς. Η διαταραχή που αρχίζει πριν από την ηλικία των 10 ετών, και την ονομάζουμε διαταραχή της συμπεριφοράς που έχει πρώιμη εκδήλωση, και η έναρξης που αρχίζει μετά την ηλικία των 10 ετών και συνεχίζει στην εφηβεία και που έχει κάπως μια καλύτερη πρόγνωση.

Εκείνο που έχει σημασία είναι ότι δεν είναι απλώς αυτά τα μεμονωμένα επεισόδια συμπεριφοράς, αλλά ότι συνοδεύεται και από προβλήματα στην καθημερινή λειτουργικότητα του ατόμου, στο σχολείο και στο σπίτι. Δηλαδή το άτομο που παρουσιάζει τέτοιου είδους συμπεριφορά, έχει προβλήματα στην προσαρμογή, προβλήματα στην παρακολούθηση του σχολείου, προβλήματα στην επίδοση στα μαθήματα, και επίσης προβλήματα μέσα στο οικογενειακό του χώρο.

Υπολογίζεται σήμερα ότι από όλα τα παιδιά που βλέπουμε σε παιδοψυχιατρικές κλινικές και σε παιδοψυχιατρικά ιατρεία, ένα 30-50% έρχονται με διαταραχές συμπεριφοράς. Οι στατιστικές που υπάρχουν είναι ότι, στην Αμερική τουλάχιστον, δεν ξέρω αν υπάρχουν στην Κύπρο, είναι ότι 4-10% από όλα τα παιδιά παρουσιάζουν προβλήματα συμπεριφοράς τα οποία έρχονται σε σημείο ανησυχητικό και που χρειάζονται κάποια επέμβαση είτε από το σχολείο, είτε από τους γονείς, είτε από κάποιον ειδικό.

Υπολογίζουμε επίσης ότι, και αυτό είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό, ότι ένα 50% των νέων με αντικοινωνική συμπεριφορά, συνεχίζουν να έχουν αντικοινωνική συμπεριφορά και στην περαιτέρω ανέλιξη της ζωής τους. Δηλαδή εγκληματική συμπεριφορά. Επομένως, ένα 50% από τα παιδιά που βλέπουμε σήμερα με προβλήματα συμπεριφοράς, μπορούμε να προβλέψουμε ότι θα συνεχίσουν να έχουν ανάλογα προβλήματα και στην ενήλικη ζωή.

Εκεί που η ψυχιατρική ίσως είχε κάποιο λόγο και θα μπορούσε να προσφέρει κάτι, είναι όταν αυτές οι διαταραχές της συμπεριφοράς συνοδεύονται και από κάποια άλλα συμπτώματα, ή νοσηρότητες αν θέλετε να τις πούμε, που έχουν σχέση με ψυχιατρικά σύνδρομα. Παραδείγματι υπάρχουν παιδιά τα οποία έχουν προβλήματα εστιάσεως της προσοχής, οι διαταραχές που έχουν σχέση με υπερκινητικότητα, οι διαταραχές που έχουν σχέση με την εστίαση της προσοχής.

Ένα τέτοιο παιδί μπορεί να μην μπορεί να κάτσει σε ένα μέρος, κινείται συνέχεια, δεν μπορεί να συγκεντρωθεί,

δεν μπορεί να ετοιμάσει... να προγραμματίσει για το σχολείο και αρχίζουν οι μεγάλοι να αντιδρούν αναλόγως και τέτοια παιδιά αρχίζουν πολλές φορές να εκδηλώνουν διαταραχές στη συμπεριφορά γιατί έχουν αυτή την ιδική δυσκολία, που γι' αυτά δεν φταίει ούτε ο γονιός, ούτε το παιδί, αλλά είναι έτσι το παιδί που εξελικτικά που παρουσιάζει αυτή τη διαταραχή και έχει σχέση με μία νευρολογική, ας την πούμε, διαταραχή του νευρικού συστήματος.

Και σε αυτές τις περιπτώσεις υπάρχουν αποτελεσματικές αγωγές και θεραπείες που μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε και μετά από τέτοιες αγωγές βλέπουμε αρκετά μεγάλη διαφορά στη συμπεριφορά του παιδιού. Προ καιρού είχα- έβλεπα ένα παιδί τέτοιο, και οι γονείς συμφώνησαν να... να πάρει ορισμένα φάρμακα που μπορούν να βοηθήσουν αυτή τη συμπεριφορά, αλλά δεν είπαν τίποτα, ούτε στο σχολείο, ούτε πουθενά.

Και μετά από τέσσερις μέρες το σχολείο πήρε τηλέφωνο και λέει, μα τι συνέβη, πώς έχει αλλάξει το παιδί τόσο; Επομένως σε αυτές τις περιπτώσεις που υπάρχει μια ειδική διαταραχή μπορεί να υπάρξει και ανάλογη βοήθεια. Επίσης παιδιά που έχουν κατάθλιψη ή παιδιά που εμφανίζουν άλλου είδους ψυχολογικές ή ψυχιατρικές διαταραχές.

Σε αυτές τις περιπτώσεις εάν αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά και με κατάλληλη αγωγή τις διαταραχές που έχουν τα παιδιά, τότε ίσως να έχουμε και μια βελτίωση εις τον τομέα της αντικοινωνικής συμπεριφοράς που εμφανίζουν. [παύση]

Ένα σύγχρονο φαινόμενο που βλέπουμε στην Αμερική είναι ότι οι διαταραχές της συμπεριφοράς έχουν φτάσει σε τέτοιο σημείο που πλέον τα σχολεία σηκώνουν τα χέρια, οι οικογένειες σηκώνουν τα χέρια, και γίνεται αυτό που θα έλεγα στα Ελληνικά, η εγκληματοποίηση της συμπεριφοράς. Δηλαδή καλείται η αστυνομία πλέον να επέμβει και να συλλάβει μαθητές που έχουν προβλήματα συμπεριφοράς.

Διάβαζα τελευταία μια στατιστική από μια περιοχή της Φλώριδας, στον [ασαφής], που είχαν μέσα στο 2001, 2.345 συλλήψεις μαθητών από την αστυνομία, αριθμός τριπλάσιος από τον αριθμό που είχαμε τρία χρόνια πριν. Και έγραφε ένας δικαστής ότι, μας στέλνουν όλα αυτά τα παιδιά στα δικαστήρια, με αντικειμενική συμπεριφορά, και δεν ξέρουμε τι να τα κάνουμε, δεν ξέρουμε πού να τα βάλουμε. [παύση] Υπολογίζεται ότι πάρα πολύ μεγάλος αριθμός των

ανθρώπων που βρίσκονται σήμερα στις φυλακές, στην Αμερική, παρουσιάζουν ορισμένα ψυχολογικά προβλήματα. Και ίσως, η έλλειψη αντιμετώπισης αυτών των προβλημάτων, τους έχει αφήσει και οδηγήσει στην αντικειμενική συμπεριφορά. Η Αμερική σήμερα [το 2004] έχει περίπου 260 εκατομμύρια πληθυσμό και έχουμε πέραν των 2 εκατομμυρίων στις φυλακές. Είναι ίσως ο μεγαλύτερος αριθμός που έχει κράτος σε φυλακές.

Προ καιρού είχα συναντήσει έναν καθηγητή ψυχιατρικής από το Τόκιο της Ιαπωνίας, και η Ιαπωνία με ήμισυ του αριθμού των... ήμισυ πληθυσμό, περίπου 130 εκατομμύρια, και μου έλεγε ότι έχουν μόνο 80 χιλιάδες φυλακισμένους. Και αν προσθέσουμε και αυτούς οι οποίοι βρίσκονται κάτω από ε... δικαστική επιτήρηση, «probation» όπως το λέμε, φτάνουμε περίπου τα 5 εκατομμύρια. Δηλαδή ένα 2,5% του πληθυσμού βρίσκονται είτε κάτω από δικαστική επιτήρηση,

είτε βρίσκονται στις φυλακές. Και το ερώτημα είναι, είναι αυτή η απάντησης; Είναι αυτός ο κατάλληλος τρόπος για να αντιμετωπίσουμε την αντικοινωνική συμπεριφορά; Ή μήπως θα πρέπει να αρχίσουμε να αναζητούμε λόγους και αιτίες και άλλους πιθανούς δρόμους εις το να μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά αυτά τα φαινόμενα.

Μερικές από τις αιτίες που θα ήθελα σύντομα να σταχυολογήσω είναι ότι η οικογένεια βρίσκεται μπροστά σε ένα μεγάλο δίλημμα και σε μία τεράστια κρίση. Και η ανικανότητα της οικογένειας να μπορέσει να δώσει την προσοχή, να δώσει τη στοργή, να δώσει την καθοδήγηση στο παιδί, έχει μεγάλη σχέση με το ότι το παιδί καταλήγει εις το να έχει μία αντικοινωνική συμπεριφορά.

Γι' αυτό πάρα πολλές φορές η βοήθεια σε αυτά τα παιδιά έχει σχέση με το να ενεργοποιηθεί και να απευθυνθεί ο θεραπευτής ή όποιος προσπαθεί να βοηθήσει την οικογένεια, σε ολόκληρη την οικογένεια. Αν αγνοήσουμε την οικογένεια και τον ρόλο που έχει να παίξει, δεν θα μπορέσουμε ποτέ να καταλάβουμε σωστά και επακριβώς τι συμβαίνει στο παιδί.

Εκείνο που επίσης προσπαθούμε να εξηγήσουμε και να δώσουμε το μήνυμα σαφές και στη... στη Νέα Υόρκη που εργάζομαι, είναι ότι στην ψυχιατρική δεν έχουμε όλες τις απαντήσεις. Γιατί υπάρχει ίσως η εντύπωση, ή η ψευδαίσθησης, ότι επειδή έχουμε προχωρήσει σε τόσους τομείς τεχνολογίας και επιστήμης, ότι μπορούμε με ένα φάρμακο ή με μια χημική αγωγή να θεραπέψουμε και αυτό το πρόβλημα. Θυμούμαι κάποτε που

είχα επισκεφθεί ένα κρατητήριο φυλακισμένων, και συνομιλούσα με ένα φυλακισμένο, και μου έλεγε, «εγώ γιατρέ βρίσκομαι εδώ γιατί φταις εσύ». Λέω, «πρώτη φορά σε βλέπω, πώς φταίω εγώ;» Διότι, μου λέει, «εγώ πάσχω από κλεπτομανία, ...» «... και εσύ δεν με θεραπεύεις, και γι' αυτό συνεχίζω να κλέβω».

Επομένως προσπαθούσε να επιρρίψει την ευθύνη στην ψυχιατρική και στην ιατρική ότι έχουμε κάποιο μαγικό τρόπο θεραπείας και αφού δεν το χρησιμοποιούμε και δεν μπορούμε να τον εκτελέσουμε τότε συνεχίζει να έχει αυτή του είδους τη συμπεριφορά. [παύση]

Επομένως τα φάρμακα και οι χημικές λύσεις δεν αποτελούν λύσεις σήμερα. Το άλλο που ήθελα να τονίσω είναι ότι, όταν χρησιμοποιούμε θεραπευτικά προγράμματα, αυτά πάντα λαμβάνουν υπόψη την αγωγή των γονιών, την προετοιμασία των γονιών, και τη βοήθεια των γονιών εις το πώς θα γίνουν πιο αποτελεσματικοί εις το θέμα της αγωγής.

Εκείνο που έχει σημασία είναι να δούμε σε ποιο σημείο γίνεται η αλλαγή στον άνθρωπο, πώς μπορεί να αλλάξει ο άνθρωπος. Εάν δεν μπορούμε να τον αλλάξουμε από πλευράς χημικής. Εάν δεν έχουμε ένα φάρμακο που να του δώσουμε που να αλλάξει την εσωτερική του διάθεση και την... τον τρόπο που συμπεριφέρεται, ποιο είναι εκείνο το σημείο της αλλαγής, το σημείο που θα αποφασίσει ο άνθρωπος ότι εγώ εγκαταλείπω αυτόν τον τρόπο συμπεριφοράς και αλλάζω.

Και γίνεται- υπάρχει μεγάλη βιβλιογραφία εις τον χώρο της ψυχολογίας και ψυχιατρικής, για το λεγόμενο «the transforming moment», η στιγμή της αλλαγής, το πότε αλλάζει το άτομο, και θυμήθηκα αυτή την αλλαγή της... την ώρα, τη στιγμή της αλλαγής, τελευταία όταν είχαμε στο Πανεπιστήμιο έναν προσκεκλημένο συνάδελφο, που είχαμε μία συνάντηση με θέμα τον αλκοολισμό.

Και αυτός ο συνάδελφος ήταν ένας επιτυχημένος χειρουργός της Νέας Υόρκης ο οποίος είχε γραφείο στην Πέμπτη Λεωφόρο, είχε αρκετούς άλλους συναδέλφους να εργάζονται με αυτόν, είχε σπουδαίο όνομα, είχε... είχε αρκετά χρήματα, αλλά είχε ένα σοβαρό πρόβλημα. Είχε το πρόβλημα του αλκοολισμού.

Και είπε ότι άλλαξε, και όντως άλλαξε, γιατί ήδη λειτουργούσε σε ένα πολύ καλύτερο επίπεδο, είχε σταματήσει να πίνει, και το ερώτημα ήταν που του έθεσα εις τη συνάντηση, τι τον έκανε να αλλάξει.

Και διερωτήθηκε και είπε, εγώ δεν είχα χάσει το σπίτι μου όπως πολλοί αλκοολικοί ή πολλοί που χρησιμοποιούν ναρκωτικά, περιμένουν να χάσουν το σπίτι τους, να χάσουν την οικογένειά τους, να χάσουν τη δουλειά τους, να χάσουν τα χρήματά τους, να χάσουν τη σχέση με τους άλλους ανθρώπους, και τότε χτυπούν τον πάτο όπως υπάρχει μία έκφραση εις την Αγγλική, «hitting bottom», που θα τη μεταφράζαμε ίσως παραφραστικά στα Ελληνικά, «η κρίση του αδιεξόδου».

Όταν φτάσει κανείς σε ένα σημείο που δεν υπάρχει διέξοδος, που δεν υπάρχει άλλη επιλογή, που βρίσκεσαι μπροστά σε ένα τοίχο και δεν μπορείς πλέον να κάνεις ούτε δεξιά ούτε αριστερά. Σε αυτό το σημείο είναι που αποφασίζουν πολλοί φτάνοντας στην κρίση του αδιεξόδου, να αλλάξουν και αποφασίζουν ότι, είτε θα αφήσω τον αυτό μου να πεθάνει και να καταστραφώ τελείως, είτε θα κάνω κάτι για τη ζωή μου.

Και διερωτάτο ο συνάδελφος και εις τη εισήγηση που είχε κάνει και είπε ότι εγώ, δεν έχασα την οικογένειά μου, δεν έχασα τη δουλειά μου, δεν έχασα το σπίτι μου, αλλά τι με έκανε να αλλάξω; Ήταν η στιγμή που διεπίστωσα ότι μέσα μου είχα ένα μεταφυσικό κενό. Διεπίστωσα ότι η ζωή μου δεν με οδηγούσε πουθενά. Διεπίστωσα ότι η ζωή μου έπαυσε πια να έχει οποιοδήποτε νόημα και οποιοδήποτε σκοπό.

Και ήταν τόσο συγκλονιστική αυτή η διαπίστωσης, η οποία δημιούργησε ένα εσωτερικό σεισμό και μια αλλαγή τρομακτική, που είχε τη δύναμη να πει ότι θα σταματήσω από αυτή τη στιγμή να πίνω αλκοόλ και θα ξεκινήσω μια καινούργια ζωή.

Επομένως σκέφτηκα πως... αντιμετωπίζοντας θέματα όπως είναι η αντικοινωνική συμπεριφορά, αντί να περιμένουμε μόνο από τον ψυχίατρο ή από τον ψυχολόγο ή από την κοινωνία, ή από άλλους να μας δώσουν λύσεις, ίσως θα πρέπει να σκεφτούμε και να δούμε που βρίσκεται αυτό το μεταφυσικό κενό, αυτή η κρίση η εσωτερική του ανθρώπου που θα τον βοηθήσει να αλλάξει, που θα γίνει ο μοχλός για να μπορέσει να αρχίσει να αντικρίζει τη ζωή με έναν καινούργιο τρόπο, με μια διαφορετική προοπτική.

Και σε αυτό το σημείο, μια και έχουμε τον Πανιερώτατο μαζί μας, θα ήθελα να σταματήσω τις σκέψεις μου και να συνεχίσει ο Πανιερώτατος για να μας μιλήσει από τη δική του σκοπιά και πλευρά πως βλέπει την αντικειμενική συμπεριφορά και εν συνεχεία αν έχετε ερωτήσεις στο τέλος ευχαρίστως να προσπαθήσουμε να τις απαντήσουμε.

Παρουσιαστής: Ευχαριστούμε τον κύριο Κυμίση. [χειροκρότημα από το κοινό] Θα περάσουμε στη δεύτερη εισήγηση, με θέμα, «πνευματικές απόψεις των διαταραχών της συμπεριφοράς», από τον Πανιερώτατο Μητροπολίτη Λεμεσού κύριο Αθανάσιο. Παρακαλώ Πανιερώτατε να ξεκινήσετε. Μ. Αθανάσιος: Ευχαριστώ και εγώ

αν και μου φέρονταν αχρείαστη η παρουσία μου, τέλος πάντων. Ε... νομίζω ότι... το θέμα αυτό, το θέμα της αντικοινωνικής συμπεριφοράς, γενικά του ανθρώπου δηλαδή, όχι μόνο των νέων αλλά κάθε ανθρώπου, και γενικότερα όταν θέλουμε να μιλήσουμε για ένα θέμα που αφορά τον άνθρωπο, οφείλουμε να κατευθυνόμαστε εις την αρχή του ανθρώπου, στη δημιουργία του ανθρώπου.

Και ειδικά για το θέμα αυτό δεν μπορούμε παρά να στρέψουμε το νου μας και την προσοχή μας εις το αρχέτυπο του ανθρώπου που είναι ο ίδιος ο Θεός, εφόσον ξέρομε από τη Γραφή ότι ο άνθρωπος επλάσθηκε κατ' εικόνα Θεού. Και εφόσον ο άνθρωπος είναι εικόνα του Θεού, τότε πρέπει να δούμε το αρχέτυπο του ανθρώπου για να δούμε πώς είναι ο άνθρωπος. [παύση] Το αρχέτυπο λοιπόν του ανθρώπου είναι ο Θεός ο ίδιος ο οποίος λατρεύεται και πιστεύεται και αποκαλύφθηκε στην Εκκλησία, εις τη Γραφή, ως Τριάς.

Ο Θεός δηλαδή δεν είναι μια μονάδα αλλά τρία πρόσωπα, ως μία Θεότης βέβαια, αλλά τρία πρόσωπα ενωμένα μεταξύ τους σε μια απόλυτη κοινωνία αγάπης. Γι' αυτό και ο Απόστολος και Ευαγγελιστής Ιωάννης ο Θεολόγος, νομίζω ότι είναι η μοναδική φορά που η Γραφή ορίζει τον Θεό σαν κάτι να είναι, λέγοντας ότι «Ὁ Θεὸς ἀγάπη ἐστί», διότι πράγματι ως τρία πρόσωπα υπάρχουν και είναι ως αγάπη. Έτσι λοιπόν ο άνθρωπος είναι εικόνα του Τριαδικού Θεού.

Του Τριαδικού Θεού ο οποίος υπάρχει μέσα σε μιαν απόλυτη αγάπη κοινωνίας των τριών προσώπων της μακαρίας Θεότητος. Αυτό είναι το αρχέτυπο του ανθρώπου

και αυτό πρέπει να είναι και ο άνθρωπος, έτσι επλάστηκε από τον Θεό. Ξέρουμε όμως ότι στη συνέχεια, με την πτώση του ανθρώπου, διασπάστηκε αυτή η εικόνα, έσπασε το κάλλος της εικόνας του Θεού μέσα στον άνθρωπο, και αμέσως εκείνο το οποίο εφάνηκε ως αποτέλεσμα της συντριβής της εικόνος ήτο η απομόνωση του ανθρώπου από τον άλλον άνθρωπο.

Διεκόπη το γεγονός και η ενέργεια της αγάπης προς τον άλλον άνθρωπο, και ο άνθρωπος αμέσως εκλείστηκε στον εαυτό του, απεχωρίσθη από τον άλλον άνθρωπο, εκλείστηκε στο άτομο του, στον ατομισμό του, και λειτούργησε πλέον με αυτόν τον τρόπο.

Έρχεται ο Χριστός, ο νέος άνθρωπος, ο οποίος λειτουργεί ως ιατρός της ανθρωπίνης φύσεως και δίδει εις τον άνθρωπο μία και μοναδική εντολή. Την εντολή της αγάπης. Την οποία βέβαια βάζει στην ορθή βάση.

Και λέγει ότι εντολή μία και μοναδική και υπέρ άνω όλων είναι «ἀγαπήσεις Κύριον τὸν Θεόν σου ...» «... ἐξ ὅλης τῆς καρδίας σου καὶ ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς σου ...» «... καὶ ἐξ ὅλης τῆς διανοίας σου» κτλ, και ως αποτέλεσμα της εντολής αυτής έρχεται αναποφεύκτως ως ενωμένη μαζί με αυτήν την εντολή, και «τὸν πλησίον σου ὡς σεαυτόν».

Αφού αγαπήσεις τον Θεό, εξ όλης της υπάρξεώς σου, τότε το αποτέλεσμα αυτής της κίνησης προς τον Θεό είναι να αγαπήσεις και τον πλησίον σου όπως ακριβώς να είναι ο εαυτός σου. Όχι να τον αγαπήσεις όπως αγαπάς τον εαυτό σου, αλλά να αγαπήσεις τον πλησίον σου ως αν να είναι ο ίδιος ο εαυτός σου. Αν μπορώ να το μεταφέρω ας πούμε έτσι στην καθομιλουμένη γλώσσα καλά. Το ως εαυτόν. Ότι ο άλλος άνθρωπος, ο πλησίον σου, είναι ο εαυτός σου ο ίδιος, ας το πούμε έτσι. Βέβαια, αυτό δεν είναι εύκολο πράγμα.

Γιατί για να φτάσει κανείς σε αυτήν την κατάσταση της αγάπης προς τον Θεό και προς τον πλησίον, ο Θεός μας έδωσε και πολλά άλλα πράγματα, πολλές άλλες εντολές και πολλές άλλες μεθόδους και οι Πατέρες της Εκκλησίας, που όλα βέβαια αυτά, όλα αυτά τα οποία μας παρεδόθησαν, ως θεραπευτική αγωγή συγκλίνουν και οδηγούν εις το γεγονός της αγάπης, εις το γεγονός της ενώσεως του ανθρώπου, μέσα σε απόλυτην κοινωνίαν αγάπης με τον Θεό και με τον αδελφόν του.

Εάν θέλουμε να δούμε πού έγκειται το πεδίο το οποίον ουσιαστικά παράγει την αρρώστια και άρα εκεί πρέπει να γίνει και ο πόλεμος και η θεραπευτική αγωγή, τότε θα δούμε αυτό το οποίο βέβαια λέει ο ίδιος ο Χριστός στο Ευαγγέλιο, και το οποίο βέβαια οι Πατέρες στη συνέχεια το πήραν και το έβαλαν σαν βάση της όλης ασκητικής αγωγής. Θα σας διαβάσω λοιπόν ένα τμήμα από το Κατά Λουκάν Ευαγγέλιο στο 6ο κεφάλαιο, στο στίχο 43 μέχρι 46. Λέγει λοιπόν ο Κύριος εις το Ευαγγέλιο.

«Οὐ γάρ ἐστι δένδρον καλὸν ποιοῦν καρπὸν σαπρόν, ...» «... οὐδὲ δένδρον σαπρὸν ποιοῦν καρπὸν καλόν· ...» «... ἕκαστον γὰρ δένδρον ἐκ τοῦ ἰδίου καρποῦ γινώσκεται. ...» «... οὐ γὰρ ἐξ ἀκανθῶν συλλέγουσι σῦκα, ...»

«... οὐδὲ ἐκ βάτου τρυγῶσι σταφυλὴν. ὁ ἀγαθὸς ἄνθρωπος ...» «... ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ θησαυροῦ τῆς καρδίας αὐτοῦ ...» «... προφέρει τὸ ἀγαθόν, καὶ ὁ πονηρὸς ἄνθρωπος ...» «... ἐκ τοῦ πονηροῦ θησαυροῦ τῆς καρδίας αὐτοῦ ...» «... προφέρει τὸ πονηρόν· ...» «... ἐκ γὰρ τοῦ περισσεύματος τῆς καρδίας ...» «... λαλεῖ τὸ στόμα [αὐτοῦ]».

Νομίζω ότι αυτό το απόσπασμα από το Ευαγγέλιο μαζί με πολλά άλλα τα οποία είναι συναφή και... διαφωτίζουν περισσότερο, είναι η βάσης της όλης αντιμετώπισης του προβλήματος του ανθρώπου ως ασθενούς.

Δηλαδή όπως ένας άρρωστος όταν πηγαίνει στον γιατρό, βέβαια δεν είμαι γιατρός αλλά νομίζω ότι ο γιατρός εντοπίζει την εστία της αρρώστιας, ώστε να πολεμήσει εκεί την αρρώστια, με τα διάφορα φάρμακα ή τις διάφορες άλλες ιατρικές μεθόδους, έτσι και στην πνευματική ζωή πρέπει να εντοπιστεί η εστία της αρρώστιας αφού πλέον ξέρομε ότι το να μη λειτουργεί ο άνθρωπος κοινωνικά, το να μην αγαπά τον πλησίον του, να μην αγαπά τον εαυτό του, να μην αγαπά τον Θεό σωστά, αυτό είναι μια πνευματική ασθένεια.

Και ο Κύριος εδώ μας ξεκαθαρίζει ότι, όλα αυτά τα οποία βγαίνουν προς τα έξω, που είναι ενδείξεις της ασθένειάς μας, έχουν σαν χώρο την καρδία του ανθρώπου. Η καρδία του ανθρώπου είναι αυτή η οποία εξάγει αγαθά εάν πρόκειται περί αγαθού ανθρώπου ή πονηρά εάν πρόκειται περί πονηρού ανθρώπου. Και για να θυμηθούμε και τον μακαρισμό του Χριστού που είπε ότι, «μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ...»

«... ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται». Δηλαδή, για να δει κανείς τον Θεό, πρέπει να καθαρίσει την καρδία του εφόσον η καρδία είναι το οπτικό όργανο το οποίο θεωρεί τον Θεό. Δηλαδή ο άνθρωπος φτάνει ξανά εις την πνευματική υγεία όταν καθαρίσει την καρδία του και όταν ε... και μετά την κάθαρση της καρδίας και την απαραίτητη θεραπεία, τότε ο άνθρωπος ξαναβλέπει τον Θεό, ξαναφτάνει δηλαδή εις τη φυσιολογική κατάσταση όπως τον έπλασε ο Θεός κατά τη δημιουργία του.

Σ’ αυτόν τον τομέα και σε αυτόν τον χώρο, κατευθύνεται όλη η ασκητική αγωγή της Εκκλησίας.

Η νηστεία, η αγρυπνία, η προσευχή, η μελέτη, η τήρηση των εντολών του Θεού, τα έργα τα αγαθά, η αποφυγή των πονηρών έργων, και όλα τα... που ξέρουμε ότι εμφανίζονται μέσα στην Εκκλησία ως εντολές, δεν είναι τίποτε άλλο παρά η θεραπευτική αγωγή, παρά τα αναιρετικά φάρμακα της αμαρτίας, που η ουσία της αμαρτίας είναι, να μας απομονώσει από τον Θεό Πατέρα και στη συνέχεια από τους αδερφούς μας και από τον ίδιο τον εαυτό μας.

Γιατί ο άνθρωπος ο οποίος ε... δεν αγαπά τον Θεό, δεν αγαπά ούτε τον αδελφό του ούτε και τον εαυτό του. Ο αντικοινωνικός άνθρωπος είναι αντικοινωνικός και με τον εαυτό του, και με τον Θεό, και με τους άλλους ανθρώπους.

Είναι εκπληκτικό ότι... το να είναι κανείς απομονωμένος, θεωρείται σαν δαιμονοποίησης του ανθρώπου. Και από τους Πατέρες της Εκκλησίας, το να είναι κανείς απομονωμένος δεν σημαίνει να είναι κανείς μόνος του. Το να είναι κανείς μόνος του δεν θεωρείται ότι είναι απομονωμένος. Μπορεί να είναι κανείς μόνος του και να έχει κοινωνία με όλον τον κόσμο, με όλη την οικουμένη. Και μπορεί να είναι κανείς με όλη την οικουμένη ας πούμε, σε επικοινωνία, αλλά να είναι τελείως μόνος του.

Και οι Πατέρες θεωρούν μόνον του τον διάβολον, αυτός είναι μόνος του, γιατί ο διάβολος δεν μπορεί να κοινωνήσει με κανέναν άλλον, και αυτή είναι και η ουσία της κόλασής του.

Ενώ ο Θεός, που φαινομενικά είναι απόν από τον κόσμο, εντούτοις είναι πανταχού παρών και τα πάντα πληρών, και κοινωνεί εν αγάπη με όλη τη δημιουργία και με όλον τον κόσμο, και εις την Εκκλησία δεν εστάθηκε ως σημείο αξιολόγησης ενός ανθρώπου το εάν προσφέρει ή εάν παράγει έργο, ή όχι, αλλά το τι είναι ένας άνθρωπος, εάν βρήκε πραγματικά την κοινωνία της αγάπης με τον Θεό και αυτό ήταν αρκετό για να θεωρηθεί αυτός ο άνθρωπος κοινωνικός και ενωμένος με όλον τον κόσμο.

Ένας ωραίος λόγος που αναφέρεται στους Πατέρες, ότι θεωρούν οι Πατέρες ως τέλος της πνευματικής ζωής, ως... ας πούμε σκοπόν και τέλος ακόμα της πνευματικής ζωής, ο άνθρωπος- να είναι μακάριος ο άνθρωπος εκείνος ο οποίος είναι ενωμένος με όλον τον κόσμο μέσα σε απόλυτη αγάπη. Που βέβαια αυτό, έρχεται ως αποτέλεσμα της απόλυτης αγάπης προς τον Θεό Πατέρα.

Λέγει ένα ωραίο λόγο ο Αββάς Παμβώ προς τους μοναχούς, ε... μιλώντας κάποτε προς τους ασκητές, προς τους μοναχούς της ερήμου, της Νιτρίας, λέγει ο Αββάς Παμβώ κάπου, ότι «Δει ερχομένους τους αδελφούς προσκυνείν». Πρέπει λέγει, όταν οι αδελφοί, οι μοναχοί, οι ερημίτες, όταν έρχονται ο ένας προς τον άλλο και συναντά ένας τον άλλο, να προσκυνούν ο ένας τον άλλο, να κάνουν μετάνοια δηλαδή, να πέφτουν ως εδάφους. Διότι- για ποιο λόγο; Είδες λέει τον αδελφό σου, είδες Κύριον τον Θεό σου.

Διότι λέει, εσύ ξέρω ‘γω... αδελφέ μου, Χριστιανέ μου, ερημίτη ξέρω ‘γω οτιδήποτε άλλο, είδες τον αδελφό σου, είδες τον ίδιον τον Θεό. Δηλαδή, είναι... φτάνει ο άνθρωπος να βλέπει εις το πρόσωπο εκάστου ανθρώπου τον ίδιο τον Θεό. Και βέβαια, τον Θεό όχι ως κάτι έξω απ' αυτόν, αλλά τον Θεό ως το άκρον εφετών.

Ότι αφού ο Θεός είναι το κέντρο της αγάπης του ανθρώπου, και η αρχή και το τέλος όλης της υπάρξεως του κάθε ανθρώπου, έτσι λοιπόν για τον άνθρωπον, τον τέλειον εν Χριστώ άνθρωπο, αυτό γίνεται και ο αδελφός του. Γι' αυτό εις τον αδελφόν του, βλέπει τον ίδιο τον Θεό.

Και κάπου πολύ ωραία πάλι λέγει κάποιος άλλος Άγιος ότι, είναι μακάριος ο άνθρωπος εκείνος, «ο πάντας ανθρώπους ως Θεόν μετά Θεόν λογιζόμενος». Είναι μακάριος ο άνθρωπος εκείνος ο οποίος όλους του ανθρώπους μετά Θεόν τους βλέπει σαν τον Θεό πραγματικά.

Και από αυτόν τον άνθρωπον πλέον απουσιάζει ακόμα και η έννοια του πονηρού και του κακού και της αμαρτίας και της ε... απόστασης από τον άλλον άνθρωπο, διότι όπως ο Θεός τέλειος υπάρχων ο Θεός και έχον τελείαν αγάπη προς όλην τη χτίση, ο Θεός αγαπά εξίσου τους πάντες, χωρίς ουδεμία διάκριση αγάπης ούτε απέναντι στον διάβολο ούτε απέναντι στη Θεοτόκο, τα δύο όντα τα οποία είναι τα δύο άκρα ας πούμε, το ένα τελείως αρνητής της αγάπης του Θεού και το άλλο τελείως δεκτικός της αγάπης του Θεού,

αλλά από πλευράς του Θεού ο Θεός αγαπά εξίσου και τους δύο.

Δεν αγαπά ολιγότερον τον διάβολο από την Παναγία, ούτε αγαπά περισσότερον την Παναγία από τον διάβολο, αλλά αγαπά και τα δύο αυτά όντα εξίσου ο Θεός γιατί στον Θεό δεν υπάρχει «παραλλαγὴ ἢ τροπῆς ἀποσκίασμα», δεν μπορεί ο Θεός να αγαπά άλλον περισσότερο και άλλον λιγότερο, τα όντα όμως ως ατελή άλλα αγαπούν απόλυτα και άλλα απορρίπτουν απόλυτα, έτσι λοιπόν και ο άνθρωπος ως ε... φτάνουν εις την τελεία θεραπεία και γενόμενος εικόνα πραγματική του Θεού,

φτάνει στην κατάσταση εκείνη ή μπορεί να φτάσει τουλάχιστον στην κατάσταση εκείνη όπου τους πάντας ανθρώπους μπορεί να αγαπά εξίσου, χωρίς ουδεμία διαφορά.

Και η θεραπεία αυτή γίνεται μες την καρδιά του ανθρώπου με την ασκητική αγωγή της Εκκλησίας, με όλα αυτά τα οποία η Εκκλησία μας παρέχει ως φάρμακα θεραπευτικά και με την τήρηση των εντολών του Θεού, αλλά και μέσα από τα Μυστήρια της Εκκλησίας, τα οποία όχι απλώς θεραπεύουν τον άνθρωπο από την αμαρτία, αλλά οδηγούν τον άνθρωπο και πέραν ακόμα της φυσικής του κατάστασης, στη θέωση του ανθρώπου, όπου είναι ένα στάδιο πέραν της φυσικής καταστάσεως, εκεί όπου βέβαια μπορεί να φτάσει κανείς

μόνον εν Χριστώ Ιησού και εν Πνεύματι Αγίω. Επειδή βλέπω και το ρολόι μου, νομίζω είπα τα... λεπτά μου. [ακροατήριο γελά] Ας σταματήσω και εγώ μέχρι εδώ και εάν υπάρχουν επεξηγήσεις, γιατί βέβαια δεν μπορεί να καλύψει κανείς αυτό το θέμα, μπορεί να μιλά κανείς συνέχεια. Αν χρειάζονται επεξηγήσεις, ας το πούμε στη συνέχεια για να σεβόμαστε το ωράριο.

Παρουσιαστής: Ευχαριστούμε και τον Γέροντα Αθανάσιο για την εισήγησή του. Θα ακολουθήσει μικρή συζήτηση. Παρακαλώ όσοι θέλουν να υποβάλλουν τις ερωτήσεις τους μπορούν να το κάνουν με το κινητό μικρόφωνο το οποίο υπάρχει στην αίθουσα. Απλώς να σηκώνουν το χέρι τους επάνω και θα φτάνει κοντά στο μικρόφωνο. Παρακαλώ όμως, οι ερωτήσεις, οι τυχών ερωτήσεις, να είναι όσο δυνατόν πιο σύντομες, σαφείς, και να προσδιορίσουν τον... σε ποιον απευθύνεται η ερώτησή τους, για να είμαστε πιο πρακτικοί. [παύση]

Ακροατήριο: Παρακαλώ, κύριε καθηγητά,

Παύλο Κυμίση, να μου απαντήσετε και να σχολιάσετε, αφού κάνω την επισήμανση ότι δεν είναι όλοι οι νέοι που έχουν αντικοινωνική συμπεριφορά , αλλά κάποιοι από αυτούς. Και να ερωτήσω ειδικά γιατί σε μία οικογένεια ένα παιδί μπορεί να παρουσιάζεται να έχει αντικοινωνική συμπεριφορά, και ένα άλλο να μην έχει αντικοινωνική συμπεριφορά. Στην ίδια η οικογένεια. Ευχαριστώ. κ. Κυμίσης: Ναι, βλέπετε ότι καταρχήν όλα τα παιδιά στην ίδια οικογένεια δεν έχουν και τις ίδιες γενετικές καταβολές, πρώτον.

Δηλαδή μπορεί κανείς να έχει γεννηθεί στην ίδια οικογένεια μεν, αλλά να έχει... να είναι εξωστρεφής, να είναι ενδοστρεφής, να έχει και άλλες τάσεις. Και επίσης, το ότι είναι η ίδια οικογένεια δεν συμβαίνει ότι όλοι συμπεριφέρονται με τον ίδιο τρόπο σε αυτό το παιδί. Το γεγονός ότι δύο-τρία παιδιά μεγάλωσαν στην ίδια οικογένεια, ίσως η σχέσης του κάθε παιδιού να έχει και διαφορετική και ποικιλία εις τον τρόπο που συνδέεται.

Και βεβαίως αναφέρθηκα εγώ περισσότερο στο θέμα των κλινικών πλευρών της αντικοινωνικής συμπεριφοράς. Ο Πανιερώτατος αναφέρθηκε στις πνευματικές και στις υπαρξιακές πλευρές της αγάπης, και βέβαια υπάρχει επιλογή. Όπως είπε και ο Γέροντας ότι, η έσχατη επιλογή σε όλες μας τις εκδηλώσεις είναι, ή θα αγαπούμε ή δεν θα αγαπούμε. Στην τελευταία ανάλυση, η επιλογή που έχει να κάνει ο κάθε άνθρωπος είναι αν θα αγαπήσει ή όχι. Και σε αυτό το θέμα υπάρχει ο τρόπος της ελεύθερης βούλησης του ανθρώπου.

Αλλά και το άλλο θέμα που ανέφερα προηγουμένως ότι, πολλές φορές υπάρχουνε και άλλοι παράγοντες που κάνουν ένα παιδί πιο επιρρεπές ίσως σε τέτοιου είδους συμπεριφορές. Όπως αναφέρθηκα στην περίπτωση που είναι άνθρωποι που είναι θυμώδεις γιατί αυτό είναι και θέμα πλέον χαρακτήρα για τον οποίο δεν είναι απόλυτα υπεύθυνοι.

Δεν σημαίνει ότι θα πρέπει να πούμε ότι είναι δικαιολογημένο ένα παιδί που να εκδηλώνει θυμό, που να σπάει πράγματα, που να φωνάζει, που να βρίζει, που να έρχεται αργά το βράδυ στο σπίτι, που να λέει ψέματα, αλλά είναι παιδιά που έχουν μία τάση που όταν θέλουν κάτι να θέλουν άμεση ικανοποίηση. Ενώ άλλα παιδιά να μην το θεωρούν αυτό. Και αυτό, καθορίζεται πολλές φορές και από τον τρόπο που έχει φτιαχτεί το παιδί, που είναι φτιαγμένο. Είναι άνθρωποι οι οποίοι έχουν μεγάλη υπομονή.

Βλέπετε, έχουν γίνει μελέτες που δείξαν ότι πείραν παιδιά που ήταν βρέφη και τα τσίμπησαν. Τους έδωσα μία μικρή... ένα μικρό στρες, και μια κατηγορία παιδιών απλώς τράβηξαν το πόδι τους, μια άλλη κατηγορία παιδιών άρχισαν να χτυπούν τα πόδια τους και να φωνάζουν, και τρίτη κατηγορία χάλασαν τον κόσμο. Και αυτό έγινε σε ηλικία έξι εβδομάδων, προτού τα παιδιά ήδη εκτεθούν στις διάφορες επιδράσεις της οικογενείας.

Και μετά μελετήσαν αυτά τα παιδιά για πολλά χρόνια, και βρήκαν ότι είχαν ανάλογες αντιδράσεις και αργότερα. Ότι ένα παιδί άμα δεν βρίσκει το βιβλίο του, δεν βρίσκει το μολύβι που το έβαλε, μπορεί άλλο να μην τον ενδιαφέρει και άλλο να χαλάει τον κόσμο. Και επομένως είναι και θέμα χαρακτήρος.

Δεν σημαίνει ότι το παιδί δεν είναι υπεύθυνο για τη συμπεριφορά του και για τις επιλογές του, αλλά τα παιδιά είναι διαφορετικά από πλευράς χαρακτήρος, και θα πρέπει να ξεκαθαρίσουμε και να δεχτούμε και να είμαστε ευαίσθητοι σε αυτήν τη διαφοροποίηση των παιδιών. Δεν είναι ακριβώς το ένα παιδί ακριβώς το ίδιο με τα αλλό έστω και αν ανήκουν την ίδια οικογένεια. Δεν ξέρω αν απάντησα στο ερώτημα. [παύση] Παρουσίασης: Παρακαλώ κάποιος άλλος; [παύση]

Ακροατήριο: Θέλω να ρωτήσω τον κύριο καθηγητή για το θέμα που αναφέρθηκε στην κρίση που μπορεί ο νέος να κάμει για τον εαυτόν του, αυτήν την ενδοσκόπηση. Πόσοι από τους νέους μπορούν να έχουν τη δύναμη, τις προϋποθέσεις, να κάνουν αυτήν την ενδοσκόπηση, χωρίς να έχουν κάποια βοήθεια; Ευχαριστώ. κ. Κυμίσης: Ναι, καλά, υπάρχει και το θέμα της βοήθειας, αλλά βλέπετε δεν είναι θέμα μόνο που επιβάλλεται εξωτερικά.

Με το να φωνάζουμε στα παιδιά και να τους λέμε ότι ξέρεις, πρέπει να κάνεις αυτό, πρέπει να ακούσεις, πρέπει να... Πολλές φορές φέρνουμε αντίθετο αποτέλεσμα αν δεν ξεκινήσει μέσα από το ίδιο το παιδί αυτή η συνειδητοποίησης, και εδώ βέβαια είναι το... μπαίνουνε πολλοί παράγοντες και πολλά στοιχεία.

Ας πούμε, βλέπουμε στην... να με συγχωρήσει ο Γέροντας, μπαίνω στα θεολογικά θέματα, στην παραβολή του Ασώτου, που όταν έφτασε στην κρίση του αδιεξόδου, και είδε ότι δεν μπορούσε να φάει, ότι τον εγκατέλειψαν οι φίλοι του, δεν είχε χρήματα κλπ, και λέει ότι ελθόν εις εαυτόν. Ότι δηλαδή ξαναήρθε σε επαφή με το βαθύτερο, εαυτό του. Και εκείνη τη στιγμή συνειδητοποίησε και είπε, τι κάνω, πού βρίσκομαι, κάτι πρέπει να αλλάξει, δεν μπορώ να συνεχίσω έτσι.

Και επομένως αυτό είναι κάτι που βέβαια δεν θα στερήσουμε το παιδί, θα του κόψουμε το φαΐ, να το διώξουμε από το σπίτι, γιατί πολλές φορές οι γονείς που λένε, βγάλ’ τον έξω, μην του μιλάς, μην του δίνεις χρήματα, α... δεν τον παίρνω στο τηλέφωνο, δεν θα του μιλάω ξέρω ‘γω, και ίσως με αυτόν τον τρόπο πολλές φορές να μην είναι ο κατάλληλος τρόπος να βοηθήσει το παιδί να αλλάξει εσωτερικά, αλλά είναι η δική του συνειδητοποίηση.

Δηλαδή θα πρέπει να έρθει μέσα στο ίδιο το παιδί, και εδώ μπαίνουμε βέβαια και στο θέμα του μυστηρίου, γιατί ένας άνθρωπος σε ορισμένη στιγμή αλλάζει εσωτερικά. Δεν μπορούμε να το γενικεύσουμε, να πούμε ότι όλοι οι άνθρωποι είναι ίδιοι, αλλά είναι και θέμα μυστήριο, ποια στιγμή κάποιος άνθρωπος συνειδητοποιεί τι συμβαίνει μέσα του και αποφασίζει ότι πρέπει να αλλάξω. [παύση]

Ακρ/ριο: Και μένα πάλι η ερώτησή μου απευθύνεται στον γιατρό. Παρουσίασης: Λίγο πιο δυνατά παρακαλώ. Ακροατήριο: Ναι. Η ερώτησή μου απευθύνεται και μένα στο γιατρό, και ήταν η εξής. Βλέπουμε την τάση της εγκληματικότητας και γενικά της αντικοινωνικής συμπεριφοράς να παρουσιάζεται έτσι σε μεγάλο επίπεδο σε χώρες που... δεν έχουν την Ορθοδοξία σαν πρότυπο... σαν πρότυπο ανθρώπου.

Και μια συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων πιστεύει ότι... βρισκόμαστε σε μια κοινωνία η οποία... με τόση πολύ εγκληματικότητα οφείλεται κυρίως στην απομάκρυνση του ανθρώπου από τα ήθη και σε... ως συνέπεια από την απομάκρυνσή του από τον Θεό, του ανθρώπου. Ε... πιστεύετε... ότι αυτός είναι ένας λόγος της εγκληματικότητας και αν το πιστεύετε, κατά πόσο μπορεί η ψυχιατρική, γενικότερα οι επιστήμες που ασχολούνται με αυτόν τον τομέα, να τεθούν κάτω από την ομπρέλα της Ορθοδοξίας. [παύση]

κ. Κυμίσης: Ναι, βέβαια θα ήταν δύσκολο να πούμε ότι υπάρχει Ορθόδοξη ψυχιατρική αν και έχουν γράψει μερικοί για τη λεγομένη σε παρένθεση Ορθόδοξη Ψυχοθεραπεία, που ίσως προσωπικά να έχω μερικές επιφυλάξεις, γιατί η επιστήμη πιστεύει και από... ως έχουν αποδειχθεί και ως είναι δεκτά από πλευράς επιστήμης, και επίσης βέβαια κινείται σε ένα άλλο χώρο.

Αλλά το θέμα της ηθικής που εθίξατε, ποιο είναι το σωστό ποιο είναι το λάθος, είναι κάτι που δεν μπορεί να επιβληθεί εκ των άνω, και ίσως σ’ αυτό διαφέρουμε και η Ανατολή με τη Δύση, η Ορθοδοξία με το Δυτικό τρόπο ζωής που υπάρχει ένας... μία τάσης, να κάνουμε ηθική δεοντολογία, να διδάσκουμε την ηθική σαν κάτι που πρέπει να γίνεται, το δέον, ότι ξέρεις, αυτό μας λέει... ο Θεός

αυτό πρέπει να κάνουμε. Κι αυτή η ενασχόληση με τις λεπτομέρειες της ηθικής ζωής του ανθρώπου, που δεν είναι τόσο χαρακτηριστικό της Ανατολής, που στην Ορθόδοξη Εκκλησία πιστεύουμε στη μεταμόρφωση και στην αλλαγή του ανθρώπου από μέσα του. Εάν πάμε εξωτερικά να τον πιέσουμε με ορισμένους κανόνες ηθικής δεοντολογίας, αυτό νομίζω ότι μπορεί μερικές φορές να φέρει και αντίδραση και ίσως και το αντίθετο αποτέλεσμα με των άλλων.

Επομένως, η άποψης του να αλλάξει ο άνθρωπος μέσα του, ριζικά, εις τη σχέση του με τον Θεό, έχει πολύ πιο μεγάλη δύναμη και δυνατότητα για την αλλαγή παρά το να του προσφέρουμε ορισμένους κανόνες ή να του επιβάλλουμε ορισμένες εξωτερικές έτσι διατάξεις που πρέπει να ακολουθήσει. Παρουσιαστής: Ευχαριστούμε. [ασαφής φράση] [παύση]

Ακροατήριο: Θα παρακαλέσω τον Γέροντά μας να μας πει κάτι για την προσποιητή αγάπη, γιατί εγώ πιστεύω ότι αυτή η μερίδα των ανθρώπων, δεν βιώνει την πραγματική αγάπη αλλά την προσποιητή ή καθόλου αγάπη, και κατάντησε σ’ αυτό το... ας πούμε σε αυτήν την κατηγορία. [παύση] Μ. Αθανάσιος: Προσποιητή αγάπη εννοείτε την υποκρισία; Ακροατήριο: [ασαφής]. [παύση]

Μ. Αθανάσιος: Κοιτάξετε, η υποκρισία οπωσδήποτε είναι μια ασθένεια της ψυχής του ανθρώπου όπως ασθένεια της ψυχής του ανθρώπου είναι και πολλές άλλες. Νομίζω όμως ότι ο άνθρωπος ο οποίος έχει καθαρή καρδία, δεν βλέπει αρρώστιες στους άλλους ανθρώπους παρά μόνον εις τον εαυτόν του.

Οπόταν ένας καθαρός στην καρδία άνθρωπος, ποτέ δεν έχει προβλήματα με τις αρρώστιες των άλλων ανθρώπων γιατί ουδέποτε βλέπει τον αδερφό του ως ασθενή, ο αδερφός του είναι εικόνα Θεού, και είναι μετά Θεόν θεός, αλλά ο μόνος ασθενής που υπάρχει είναι ο ίδιος, και αγωνίζεται και προσπαθεί να θεραπεύσει τον εαυτόν του. Τώρα, όμως υπάρχουν άνθρωποι που έχουν αρρώστιες, όπως όλοι μας. Εκείνο που θεραπεύει τις αρρώστιες μας είναι η μετάνοιά μας. Και η μετάνοια αρχίζει από τη στιγμή που ο άνθρωπος

έρχεται εις εαυτόν. Βλέπει τον εαυτόν του. Από τη στιγμή που δικαιολογεί τον εαυτόν του, δεν θα μετανοήσει ποτέ. Από τη στιγμή που καταλαβαίνει ότι είναι άρρωστος, από εκείνη την ώρα αρχίζει η πορεία της μετανοίας. Για όλα τα πάθη. Και ένα από αυτά τα πάθη είναι και η υποκρισία. Η προσποιητή αγάπη όπως την είπατε. [παύση] Ακροατήριο: [μη ακουστό] Μ. Αθανάσιος: Αν επηρεάσει αυτούς τους ανθρώπους... μα ποιους ανθρώπους; Ακροατήριο: [μη ακουστό] Μ. Αθανάσιος: Ε ίσως ο γιατρός να μας τα πει αυτά.

κ. Κυμίσης: Ναι. Κατ’ αρχή η προσποιητή αγάπη είναι λιγάκι οξύμωρο. Ξέρετε το οξύμωρο – αν έχουμε και φιλολόγους να μας τα εξηγήσουν περισσότερα – δηλαδή από τη στιγμή που είναι προσποιητή δεν είναι αγάπη, πρώτον, και δεύτερον αν έχει τραυματικές εμπειρίες νωρίς την ηλικία του έναν παιδί, ίσως,

να είναι πιο επιρρεπές. Δηλαδή ένα παιδί το οποίο είχε περάσει σκληρές στιγμές στη ζωή του, είχε κακοποιηθεί, τον είχαν διώξει από το σπίτι, οι γονείς είχανε καυγάδες μεταξύ τους, το είχαν χτυπήσει, ίσως κακοποιήθηκε σεξουαλικά, αργότερα ίσως αυτό το παιδί να μεγαλώσει και να έχει ορισμένα τραύματα τα οποία επηρεάσανε τη συμπεριφορά του. Αλλά αυτό δεν είναι ο μόνος και ο απόλυτος καθοριστικός παράγον. [παύση] Μ. Αθανάσιος: Η κυρία εδώ προηγείται. Εδώ...

Παρουσιαστής: Προηγείται η κυρία. Ένα λεπτό κυρία. [παύση]

Ακροατήριο: Απευθύνομαι στον γιατρό. Έχετε μιλήσει ότι υπάρχουν παιδιά τα οποία είναι εσωστρεφή και άλλα τα οποία είναι εξωστρεφή. Και είπατε ότι είναι περισσότερον επιρρεπή τα παιδιά που είναι εσωστρεφή και σε κατάθλιψη. Ήθελα να ρωτήσω, είναι πιθανόν ένα παιδί ή ένας νέος ή ακόμα κι ένας άνθρωπος ο οποίος έχει μυστηριακή ζωή, και είναι μέσα στην Εκκλησία, να πάθει κατάθλιψη; Και πώς θεραπεύεται τούτο με τις... μέσα στην Εκκλησία ή χρειάζεται και θεραπευτική αγωγή; Εννοώ με φάρμακα.

κ. Κυμίσης: Κοιτάχτε, καμιά... με το να είναι κανείς ευσεβής δεν είναι απόλυτος τρόπος για να μην υποστούμε ασθένειες. Και οι ευσεβείς μάλιστα και... Άγιοι και... ο Γέροντας θα μας πει ίσως περισσότερα, έχουν περάσει μεγάλες δυσκολίες από πλευράς σωματικών ασθενειών. Και ξέρουμε ότι πολλές από τις ασθένειες που βλέπουμε σήμερα στην ψυχιατρική έχουν σχέση και με σωματικές διαταραχές.

Παραδείγματι, εάν πονάει το δόντι σου, δεν λες ότι εγώ θα προσευχηθώ και θα απαιτήσω από τον Θεό να κάνει θαύμα να μου θεραπεύσει το δόντι αλλά θα πας στον οδοντίατρο. Για τον ίδιο τρόπο αν υπάρχει κάποια βιολογική βάση σε μια κατάσταση που έχει κανείς, θα πρέπει να ζητήσει και τη βοήθεια, και παράλληλα βεβαίως να προσευχηθεί να ζητήσει ο Θεός να βοηθήσει τον γιατρό, ο Θεός να ενισχύσει ίσως το φάρμακο και επομένως δεν είναι- το δίλημμα νομίζω είναι λιγάκι τεχνητό. Είτε ο ένας είτε ο άλλος.

Κάνεις εγχείρηση, πας και στην Εκκλησία και ανάβεις ένα κερί. Επομένως ζητάς και από τον Θεό να βοηθήσει τον χειρουργό να κάνει σωστά τη δουλειά του. Και επομένως νομίζω ότι το να πούμε ότι ένας επειδή έπαθε κατάθλιψη σημαίνει ότι δεν ήταν καλός Χριστιανός, δεν ήτανε πιστός, δεν είναι δίκαιο και δεν είναι... ακριβές, γιατί είναι άνθρωποι οποίοι μπορεί να πάθουν κατάθλιψη και να μη φταίνε αναγκαστικά και να μην έπαθαν κατάθλιψη γιατί δεν ήσαν πιστοί άνθρωποι. [παύση]

Μ. Αθανάσιος: Ναι, συμφωνώ απόλυτα με αυτό και είναι κάτι που το αντιμετωπίζουμε κάθε μέρα, γιατί φαίνεται ότι ο κόσμος της Εκκλησίας, δεν ξέρω, θεωρεί την κατάθλιψη, κυρίως την κατάθλιψη, σαν ένα καθαρά πνευματικό φαινόμενο, μια πνευματική ασθένεια. Η κατάθλιψη δεν είναι πνευματική ασθένεια. Είναι καθαρά βιολογική ασθένεια από κάποια λειτουργία, δυσλειτουργία του εγκεφάλου. Οπόταν είναι πολύ φυσικό και πρέπει να γίνει έτσι χρειάζεται μια φαρμακευτική αγωγή για να θεραπευθεί.

Αυτή η δυσλειτουργία του εγκεφάλου που ο γιατρός ξέρει καλύτερα ας πούμε αυτά που γίνεται μες στον εγκέφαλο. Τώρα από πλευράς πνευματικής αν υπάρχουν άλλα θέματα, εκείνα θα το δει ο πνευματικός. Αλλά η κατάθλιψη, η σχιζοφρένεια, ξέρω ‘γω η μανία, όλα αυτά τα πράγματα, είναι καθαρά ιατρικά φαινόμενα τα οποία πρέπει να δεχθούμε

ιατρική αγωγή. Δεν μπορούμε μόνο με την... ξέρω ‘γω να μη δεχόμαστε να πάμε... υπάρχουν άνθρωποι που δεν δέχονται να πάνε να δουν έναν ψυχίατρο ή έναν νευρολόγο, γιατί θεωρούν ότι αυτό είναι εναντίον της πίστεώς τους. Και μάλιστα αντιδρούν και έναντι πνευματικών πατέρων ή ιερέων οι οποίοι τους υποδεικνύουν ότι αυτό το πράγμα θέλει γιατρό, δεν είναι αρκεί μόνο ο πνευματικός.

Όπως και ο ψυχίατρος και ο νευρολόγος, όταν τελειώσει τη δουλειά του με τα φάρμακα, και δει ότι χρειάζεται πνευματικό πλέον ο άνθρωπος, εκεί θα τον παραπέμψει στον πνευματικό. Άλλο το ένα άλλο το άλλο. [παύση] Παρουσιαστής: Ναι Παναγιώτη. [παύση]

Ακροατήριο: Κύριε καθηγητή, ήθελα να παρακαλέσω κάτι. Αναφερθήκατε... αναφερθήκατε στο παράδειγμα με τους Αμερικανούς και το μεγάλο ποσοστό 2,5% που χρειάζονται εκείνη τη βοήθεια, και το αντίστοιχο στην Ιαπωνία νομίζω 0,5% αν το υπολόγισα σωστά. Εσείς με την ειδικότητα που έχετε, θα πρέπει να σας έχει προβληματίσει. Φαίνεται ότι κάτι καλύτερον κάνουν οι Γιαπωνέζοι ή κάτι χειρότερον ανάλογα οι Αμερικανοί.

κ. Κυμίσης: Ναι, ο λόγος που κάνανε αυτή τη σύγκριση ήταν ότι δυστυχώς στην Αμερική – τώρα θα μπω σ’ ένα λίγο χώρο που ίσως να μην είναι του παρόντος αλλά μια και ρωτήσατε – οι πολιτικές που είχανε δημιουργήσει τις σύγχρονες ψυχιατρικές θεραπείες στην Αμερική έχουν αλλάξει τα τελευταία 30 χρόνια. Παραδείγματι στην πολιτεία της Νέας Υόρκης υπήρχαν 100.000 ψυχιατρικά κρεβάτια, και υπήρχαν περίπου 20.000 φυλακισμένοι.

Όταν έκλεισαν τα ψυχιατρικά κρεβάτια, που σημαίνει ότι πάρα πολλοί από αυτούς τους ανθρώπους βρέθηκαν στους δρόμους, ανέβησαν οι... τα ψυχιατρικά κρεβάτια έγιναν 10.000, και ανέβησαν τα κρεβάτια στις φυλακές περίπου 80.000 με 100.000 και είχαμε και άλλες 50.000 που ήταν homeless, που ήταν χωρίς σπίτια στους δρόμους.

Και επομένως η έλλειψης ευαισθησίας στις ανάγκες των ανθρώπων αυτών, νομίζω ότι εδημιούργησε- ενώ υπήρχανε – και η Αμερική σήμερα είναι το πλουσιότερο κράτος στον κόσμο – αλλά δυστυχώς αυτού του είδους η πολιτική που έχει σχέση με θέματα ας πούμε πρακτικής υγείας και λοιπά, νομίζω ότι είχε μεγάλη σχέση με την αύξηση σημαντικά του αριθμού των... των φυλακισμένων.

Στην Ιαπωνία, υπάρχει απεριόριστη νοσηλεία και υπάρχουν πάρα πολλά προγράμματα [ασαφής] ένα από τα μεγάλα πρότυπα, από πλευράς παροχής ψυχολογικών υπηρεσιών εις τους... εις τους ασθενείς, και επίσης υπάρχει μια πιο- περισσότερο ισχυρή η έννοια της οικογένειας και είναι πιο δεμένα, είναι πιο ομοιογενές κράτος. Με την έννοια ότι είναι όλοι περίπου στο ίδιο... το ίδιο επίπεδο που κινούνται από πλευράς

κοινωνικής υποστήριξης. Επομένως υπάρχουν πάρα πολλοί λόγοι που αναλύονται και τα ξαναβλέπουμε τώρα τα θέματα, αλλά η ουσία και το σημείο που ήθελα να τονίσω είναι ότι, εάν παραγνωρίσουμε και το γεγονός ότι αυτοί οι άνθρωποι έχουν ανάγκες, δικές τους, ψυχολογικές, και απλώς όχι μόνο τους κατηγορήσουμε ότι είστε εγκληματίες, πέρα από αυτό, το είστε εγκληματίες, τι άλλο μπορούμε να καταλάβουμε και να δούμε για να τους βοηθήσουμε, αυτό είναι το σημείο που ήθελα να τονίσω. [παύση]

Παρουσιαστής: Νομίζω φτάσαμε στο τέλος... ακόμα μια ερώτηση; Εντάξει. [παύση]

Ακροατήριο: Προς τον κύριο καθηγητή, θα ήθελα να ρωτήσω κατά πόσο είναι αποδεδειγμένο επιστημονικά ότι οι κλιματολογικές συνθήκες επηρεάζουν την ψυχολογική συμπεριφορά του ατόμου, και αν υπάρχει κάποια έρευνα να μας πείτε όσον αφορά τους ανθρώπους των πόλεων και της υπαίθρου, αν υπάρχει κάποια σύγκριση. κ. Κυμίσης: Ναι υπάρχουν πολλές μελέτες.

Η ερώτηση ήταν σχετικά με τις κλιματολογικές συνθήκες, που είναι ένα ακόμα στοιχείο που δείχνει ότι υπάρχουν και βιολογικοί παράγοντες, [ασαφής] στο θέμα της κατάθλιψης.

Εάν δούμε το χάρτη – έχω στο γραφείο μάλιστα ένα μεγάλο χάρτη της Αμερικής που αρχίζει από τον Καναδά μέχρι τη Φλόριδα, και αρχίζει το ποσοστό κατάθλιψης 15%, κατεβαίνουμε στο Βερμοντ, 12%, κατεβαίνουμε πιο κάτω στη Μασαγουσέτη, 10%, Νέα Υόρκη 8%, και στη Φλόριδα 5%, αυτό όμως έχει σχέση με τη λεγόμενη «seasonal depression», δηλαδή εποχιακή κατάθλιψη, που έχει σχέση με την έκθεση στο φως.

Επομένως εδώ στην Κύπρο πρέπει να έχετε πολύ χαμηλό ποσοστό κατάθλιψης, γιατί έχουμε μεγάλη ηλιοφάνεια, και το άλλο που χρησιμοποιείται σε ελαφρές μορφές κατάθλιψης, υπάρχει και η λεγόμενη «light therapy», θεραπεία φωτός, που υφίστανται το άτομο για μία ώρα, είναι σε χώρο που υπάρχει έντονο φως, και στο οποίο αυτό το φως βοηθάει στο να ελαττωθεί γιατί επηρεάζει χημικώς ορισμένες διεργασίες που ελαττώνει την... το ποσοστό της κατάθλιψης.

Παρουσιαστής: Εντάξει, ευχαριστούμε τους ομιλητές μας σήμερα που ανταποκριθήκαν στην πρόσκληση μας να συμμετάσχουν στο συνέδριο, και όλους εσάς, ως και το πανεπιστήμιο- [τέλος ηχογράφησης]