Schrijver Ilja Leonard Pfeijffer over de kwetsbaarheid van onze democratie | Het Uur

Stel je voor dat je in de zorg niet nog harder werkt, maar slimmer. Omdat je medewerkers zorgdossiers kunnen bijwerken vanaf de Tek onze slimme technologie op kpn.com slash slimmerwerken. KPN. Voor een beter werkend Nederland. Yeah. Waar gewerkt wordt, werkt exact. Zo geeft onze software je inzicht in je planning, projecten en personeel. Bedrijfsoftware. Tijd werkt.

Het was een kwestie van tijd voordat Ilja Leonhard Pijver een groot boek zou schrijven over de oudheid. Een groot deel van zijn leven had hij immers doorgebracht tussen klassieke boekenplanken. De roman Loodzwaar heel erg dik, werd een bestseller en geprezen en onderscheiden, maar ineens werd het ook actueel. Pijver gebruikte de oudheid namelijk om ons te waarschuwen. Die democratie is ook ooit maar bedacht en kan dus ook ooit zomaar verdwijnen.

In de banen die verstreken werd in twee landen waar hij woont, Nederland en Italië, zijn waarschuwing haast profetisch. Welkom bij het.

Ilja, welkom. Wat leuk dat je langs wilde komen. Wat een genoegen. Dankjewel. Dank dat je me hebt uitgenodigd. Het genoegen is geheel, mijn zaak. Je bent weer op tour even in Nederland, weer over het boek, weer aan het vertellen over Alke Biades. Ja, het is denk ik toer 14 of 24, of ik ben de tel een beetje kwijt, maar. Het rare is dat ik het nog steeds met veel genoegen doe, werkelijk.

Ik ben er nog steeds vol van van dat boek. En Alkebiades zit nog steeds heel erg in mijn hoofd. Dus ik vind het echt leuk om nog met lezers erover te praten. Dus ik doe weer zo'n zo'n weekje een tour door Nederland. En dan volgende week, en over twee weken doe ik nog wat België. Ja.

Het is een enorme bestseller. Het is ook een beetje een profetisch boek gebleken. Alkibiade zelf is een wonderlijk figuur. De forest gum van de oudheid is die wel genoemd, omdat alle gebeurtenissen die je nog een beetje weet van de. Van de Griekse oudheid, daar was hij wel min of meer bij betrokken. Dus hij was aan allerlei mensen gelieerd en dat soort dingen. Maar ik vind het ook zo wonderlijk dat jij eindelijk een boek over de oudheid hebt geschreven.

Maar dat heeft nog best lang geduurd, gezien de hoeveelheid tijd van je leven die je eraan gewijd hebt, aan die oudheid. Ja, ik ben in een vorig leven klassicus geweest, klassieke talen gestudeerd aan de Leidse Universiteit, een tijdje werkzaam geweest daar. Uit passie, toewijdingen en liefde. Dat je klassieke talen studeerde. Niet omdat je denkt dat je dan grote geld gaat binnenharken. Maar dat was in mijn geval ook echt zo. Ik ging echt klassieke talen studeren vanuit liefde voor de oudheid.

En toen op een gegeven moment ben ik weggegaan bij de universiteit om heel andere dingen te doen. Ik werd fulltime schrijver. Ik moet zeggen dat het wel heel bevredigend is dat ik nu. Uh De talenten en vaardigheden die ik inmiddels als schrijver heb kunnen ontwikkelen, mag aanwenden om. Mijn oude liefde voor de oudheid met mijn lasers te delen. Dat maakt het wel. Dat geeft mij ook het idee dat het. Dat het rond is, dat ik een schuld heb ingelost die ik nog had eigenlijk.

And this makes, I think... Dat het paradoxaal genoeg voelt als een heel persoonlijk boek voor mij. Omdat je zoveel tijd tussen die klassiekers hebt doorgebracht. Ja, omdat het is toch een groot stuk van mezelf wat in dat boek zit. En het is een paradox, want het is, nou ik weet niet of dat een opluchting of een teleurstelling is voor lezers, maar het is nu eindelijk een boek waarin ik zelf niet voorkom. En het speelt zich 2.500 jaar geleden af. En toch voelt het heel persoonlijk.

Ik denk dat dat ook de reden is waarom het nog steeds heel erg in mijn hoofd zit en waarom ik er nog graag over vertel en mee bezig ben. En je hebt het in een absurd korte tijd geschreven, ondanks de reusachtige dikte van dit boek. Je hebt er anderhalf jaar over gedaan, geloof ik. Ja, nog iets minder. Zelfs 14 maanden was het. Ja, daar kijk ik ook met verwondering naar. Maar het was ook een heel.

Intensief schrijfproces. Ik denk dat het ook alleen maar op zo'n manier kon door mezelf echt full time, maar fulltime wil ik zeggen. Meer dan acht uur per dag. En ook in de weekends en geen vakanties. Omder te dompelen in die wereld. Het is ook de anekdote, ik geloof dat het Picasso was. Die kreeg de vraag van kan je zo'n tekening in een half uur maken? En toen zei hij, nee, dat is een half uur tekenen en 50 jaar leren hoe je dat in een half uur tekent.

Dat is het ook natuurlijk, ja. Het eerlijke antwoord zou zijn dat ik het heb geschreven in veertien maanden plus.

20 jaar studie plus 25 jaar ervaring. Maar wat is het eigenlijk dat een jongeman in jouw tijd gefascineerd raakt door de klassieken? Wie was die jongeman? Nou ja, het begon eigenlijk al als jongejongen. Ik kreeg in de tweede klas van het gymnasium voor het Eerste Grieks. Het begon met de fascinatie voor die rare lettertjes, het rare alfabet, een soort van geheimschrift.

Vervolgens maak je dan kennis met een taal die heel anders is dan de talen die je kent, die heel anders in elkaar zit. Dat vond ik ook heel fascinerend. En de beloning, als je die taal eigen maakt, is dat je. grote meesterwerken van de Westerse literatuur in het origineel kan lezen. Het is uiteindelijk uit liefde voor de literatuur geweest dat ik heb besloten om klassieke talen te gaan studeren.

En dat is ook een keuze die ik nooit heb betreurd. En het is geweldig. Het is een heel erg fascinerend magisch gevoel om. Direct in aanraking te komen met de gedachten van mensen die 2.500 jaar geleden hebben geleefd. Want als je het interigineel leest, zit er niks meer tussen. Dan is dat datgene wat Homerus of Plato of Thucydides destijds heeft geschreven. En die fascinatie is eigenlijk nooit weggegaan.

Ik heb gelezen dat je als kind eigen werelden verzonnen op je kamertje. Dat je een rustig kind was, ze hadden nooit zoveel last van je, want je had een eigen taal, een eigen landkaart, een eigen vlag, een eigen cultuur. En hoe heette je eigen land? Mijn land heette Mocanië. En ja, als je dan de oudheid gaat bestuderen, dat is een beetje hetzelfde. Je komt ineens in een andere wereld die bijna bedacht had kunnen zijn.

Dat is ook zo, ja. Ja, als jongetje. Ik denk dat meer jongetjes dat doen en ook meisjes. Ik ging op een gegeven moment mijn eigen land verzinnen. Dat betekent dan een landkaart tekenen. Het was natuurlijk een eiland. Geef je dat land een naam. En vervolgens ging ik er allerlei dingen bij verzinnen die zo'n land. Nodig heeft om een land te kunnen zijn, zoals steden, rivieren en de shirtjes van de voetbalclubs in de nationale voetbalcompetitie en dat soort dingen.

En op een gegeven moment bedacht ik dat mijn land, om mijn land te kunnen zijn, ook een eigen taal nodig had. En toen ging ik natuurlijk beginnen met geïnspireerd door mijn lessen Grieks, een eigen alfabet verzinnen, dus rare lettertjes. En toen ging ik Nederlands schrijven met rare lettertjes, maar toen dacht ik ook: dit is vals spelen, dit is niet een eigen taal voor mijn eigen land.

Ik moet echt een taal verzinnen. En toen ben ik eraan begonnen. Toen heb ik echt een taal verzonnen met een heel. Vocabulair, woordenboek, grammatica, alles jaren mee bezig geweest. Een woord voor ik, een woord voor jij, een woord voor loopt, een woord voor hij. Word voor tafelschuimer, een woord voor zwarte piet, een woord voor alles. Dus eigenlijk leefde je in je eigen wereld op zolder en je ouders vonden dat prachtig? Of werd het op een gegeven moment ook zorgelijk?

Nou, ik denk dat mijn ouders blij waren dat ze geen kind daar meer hadden. Ze hebben nooit zorgen geuit daarover. In Rijswijk Zuid-Holland gebeurt dit allemaal. En je vader was ook docent, geloof ik? Ja, mijn beide ouders waren docent. Mijn vader was leraar Nederlands op de middelbare school. En mijn moeder was onderwijs op de lagere school. Mijn moeder was gestop met werken toen ze kinderen kreeg, dus die werkte toen niet. Maar is later nog wel weer teruggegaan naar de lagere school.

Dus ja, ik kom uit een onderwijzersgezin, dat klopt. En mijn beide ouders zijn. Mijn vader is overleden, maar mijn moeder leeft nog steeds en is nog steeds een gretige lezeres. En dat is altijd zo geweest. Ik ben opgegroeid in een huis vol boeken. En ik ben opgegroeid met het idee dat lezen een waardevolle activiteit was. Ik zag dat om mij heen.

Dus eigenlijk op een heel natuurlijke manier ben ik mij gaan interesseren voor lezen en literatuur en boeken. En zo is het ook begonnen met schrijven, eigenlijk. Ik kan me nog herinneren dat ik. Ik moet een jaar of zestien geweest zijn dat ik... Oek ging snuffelen in de boekenkasten van mijn vader. Ik ging natuurlijk eigenlijk op zoek naar seksboekjes, maar die kon ik dan niet vinden. En in plaats daarvan stuit ik op heel rare dingen zoals poëzie.

De eerste dichter die ik mij daadwerkelijk herinner is Marsman. Mijn vader had een verzamelde dichter van Marsman uiteraard. En ik begreep daar helemaal niks van. Maar ik vond het ook grenzeloos fascinerend. En toen ben ik aan de eettafel gaan zitten en ik ging dat nadoen. En dat waren mijn eerste gedichten.

Toen ik 16 was. Was je ook verlegen? Ik ben nog steeds heel verleden. Heeft het schrijverschap je geholpen om de wereld tegemoet te treden, om die verlegenheid af te schudden en jezelf tot een persoon te maken? Het schrijverschap geeft mij een heel prettige rol. Ik ben niet verlegen als ik op het podium sta. Als ik zoals gisteren in Heilmond of vanavond in Bussum 400 mensen voor me hebt ben ik helemaal in mijn element.

Maar als ik met een van die 400 mensen aan een tafeltje in een café ga zitten, word ik heel verleeg. Dus in die zin, je bestelt een schrijver, je krijgt een schrijver, en de schrijver komt met een grote jas en mooie schoenen en vele verhalen, en die levert. En dan lukt het ineens allemaal wel. Ja, op het podium word ik echt een andere persoon en dat gaat mij dan ook heel makkelijk af. Ik kan me ook herinneren van vroeger.

Er komt nu een herinnering in mij op dat ik ooit hier in Amsterdam bij een poëziepodium, hoe heet je dat ook alweer, dat doet er niet helemaal niet om. Toen moest ik optreden, dat was eenmaal het begin van mijn carrière, jaren geleden. En dat was een programma waarin een aantal dichters gevraagd was om een variatie te maken op het requiem van Mozart. Waren met z'n drieën en voor de pauze waren er twee dichters en ik was na de pauze. En die eerste dichter die had

Acht gedichten gemaakt en toen kwam de tweede dichter en die had twaalf gedichten gemaakt over het requiem van Mozart. En toen was het pauze. En ik had de opdracht niet goed begrepen, kennelijk, want ik had gewoon maar één gedichtje. Dus toen na de pauze moest ik het hele programma vullen in mijn eentje met één gedichtje. Et je ne savais pas ce que j'allais faire, mais je suis allé au podium et j'avais une sorte de...

Conference gehouden waar ik de hele tijd mijn eigen gedicht aan het aankondigen was. Het was een groot succes. De zaal werd afgebroken toen ik uiteindelijk mijn gedicht was. En op het moment dat ik van het podium afstapte, kon ik mij niet meer herinneren wat ik had gedaan. Alsof het een ander iemand was, alsof je zelf ook een soort toeschouwer was geweest. Die niet begreep waar dat vandaan kwam. Dat is een heel extreem voorbeeld.

Maar in die zin is de literatuur ook je redding geweest op veel opzichten. Nou ja, ik kan me sowieso niet voorstellen wat ik zou zijn geworden zonder de literatuur. U Kamer geleden. Ja, nou ja, maar dat was natuurlijk ook literatuur. Ik bestudeerde literatuur eerst. En toen ging ik het ook zelf schrijven. Maar als ik me zou moeten voorstellen wat ik zou hebben gedaan als ik geen literatuur mocht schrijven en ik mocht het ook niet bestuderen als Kamergeleerder.

Ik weet niet wat ik dan had gedaan. Dat kan ik me eigenlijk heel moeilijk voorstellen. Of je had het niet gedurft? Ik ben afgegleden tot zoiets verwerpelijks als politicus ofzo.

Ja, laten we het daar eens over hebben. Want het boek gaat echt over de oudheid. En er zijn heel veel verhalen, die kunnen we allemaal behandelen. Maar ik las er ook een waarschuwing in. Toen ik het boek alweer bijna een jaar geleden las. Het is een profetisch boek gebleken. En een van de gedachten die ik bij dit boek had was van ja... We zijn ook een soort idioten geweest om te denken dat democratie vanzelfsprekend zou zijn.

Als een soort eindpunt van de geschiedenis. Alsof dat een natuurlijke, Hegeliaanse marxistische route is. Van uiteindelijk wordt het allemaal democratie. Dat hebben we best lang gedacht. Het is ooit bedacht en het kan ook ooit allemaal weer te loorgaan, zoals het in Athene ook is gebeurd. Ja, precies. Ja, het is eigenlijk een oud plan om een historisch roman te schrijven over Alkebiede.

Het was een spraakmakende, opzienbarende figuur die zo'n sporen heeft nagelaten in de bronnen. Mensen praten over hem, schrijven over hem. Dus vroeger, toen ik klassicus was, kwam ik hem wel tegen. Als je Plato leest, of Thucydides of Xenophon of andere auteurs, dan kom je Alkeerders tegen. En toen al dacht ik dat het zo'n fascinerende figuur was. Dat hij zo'n ongelooflijk leven had geleid, dat hij een historisch roman waard zou zijn.

Vervolgens heb ik dat heel lang niet gedaan. En de reden waarom ik twee jaar, tweeënhalf jaar geleden. Alsnog de moed heb opgevat om dat oude plan ten uitvoer te brengen, was Precies wat jij zegt, dat ik opeens realiseerde dat ik aan de hand van het verhaal van Alkebiades thema's ter sprake kon brengen die naar mijn vaste overtuiging heel erg relevant zijn voor ons vandaag de dag.

Want ik realiseerde me dat Alkeberde een hoofdrolspeler is geweest in een periode in de geschiedenis, waarin de Atheense democratie, de oudste democratie van de wereld, de democratie die de inspiratiebron is voor al onze democratieën. In verval raakte. En uiteindelijk ook werd opgeschort.

En daar wilde ik het over hebben. En als je kijkt naar de symptomen die in die tijd wezen op het verval van de democratie, waar Alkebie des heel nauw bij betrokken was, en waar hij misschien zelfs tot op zekere hoogte schuldig aan was.

Dan zijn die voor ons vandaag de dag heel erg herkenbaar. Wat herken je? Veel van die kenmerken, van die symptomen van het verval van de democratie, zou je onder de noemer kunnen brengen van wat we vandaag de dag populisme noemen. Een van de kenmerken daarvan is een soort van dictatuur van de publieke opinie. Dat politici eigenlijk meer oog hebben voor Hun eigen herverkiezing, of zelfs ook meer oog hebben voor de opiniepeiling van morgen, dan voor het landsbelang op lange termijn.

Dat de publieke opinie de facto leidend wordt in het beleid. En dat is een probleem, omdat de publieke opinie net zo veranderlijk is als de incidenten die haar voeden. Ευχαριστώ. Was Pericles, de grote Pericles, die erg bewonderd wordt door velen en ook door Thucydides, de historicus Tucyides. En wat Thucyides over Pericles zegt, is dat hij een politicus was die niet bang was om tegen de publieke opinie in te gaan.

En om impopulaire maatregelen voor te stellen. En om die vervolgens, om vervolgens hun best te doen, om die te verdedigen voor de volksvergadering. Na de dood van Pericles. then you don't have that sort of politicians. And I think that we... ook heel lang terug moeten gaan voordat we een politicus vinden die die moed had om impopulair te zijn. Dat is precies wat je nu ziet. Beiden Hans Dijkstal noemde dat ooit de jukebox-democratie. U vraagt wij draaien. Het volk wil dit, het volk krijgt dit.

Maar dat betekent op termijn dat alles vastloopt. De stikstofcrisis is maar een van de vele voorbeelden daarvan. Ja, de stikstofcrisis is een heel erg goed voorbeeld, volgens mij. Kijk, voor alle duidelijkheid gaat het er nu even niet om of we voor of tegen de boeren zijn. Het gaat om het principe. Het principe is dat we natuurlijk al minstens 20 jaar geleden hadden kunnen zien aankomen dat dit ooit een gigantisch probleem ging worden.

Maar dat twintig jaar lang geen enkele politicus de moed heeft opgebracht om die impopulaire boodschap te brengen. En dan vervolgens. Onder druk van Europese regelgeving moet er iets gebeuren. En dan was het huidige kabinet, kabinet Rutte 4, heeft dan een soort van plan van aanpak bedacht. En dan hoef er maar één signaal te komen uit de publieke opinie. Namelijk. De uitslag van de provinciale statenverkiezingen waar de boerenpartij wint.

En een leider van de CDA wil de volgende dag onder die afspraak. Kijk, dat is de dictatuur van de publieke opinie. En die zal uiteindelijk leiden tot de telorging van de democratie. Dit is één van de kenmerken daarvan. En het is omdat de democratie vervolgens ook een oplossend vermogen verliest.

Als je je beleid bij voortduring aanpast, op een soort van panische manier aanpast aan de publieke opinie, dan is een lange termijn beleid niet meer mogelijk en kunnen allerlei problemen niet meer worden opgelost. En op zo'n manier verliezen mensen alleen maar hun vertrouwen in de politiek. En. Een gevolg daarvan is dat er dan...

Een roep begint te klinken om de sterke man. En het angstaanjagende is natuurlijk. Dat we daar veel voorbeelden van hebben gezien in de geschiedenis en ook vandaag de dag om ons heen. Van democratieën die een dictatuur voortbrengen, die een dictatuur baren. Omdat ze de problemen niet oplossen, zoals in zoveel landen, achter die slappelingen. Ze zeggen wel dat ze dit doen, maar ze doen niks en het wordt niet beter.

Weet je wat, we stemmen gewoon op hem. Dat is in ieder geval een protest. En misschien lost het iets op. Dat is wat er ontstaat. Ik moet je zeggen dat ik die stem in mezelf ook wel hoor. Als je lang naar linkse politici luistert, bijvoorbeeld, dan is er eigenlijk weinig dat je nog mag. De auto moet de deur uit, de vliegvakantie moet weg. Je moet stoppen met vlees eten, stoppen met roken doe ik dan niet, maar vooruit stoppen met zo'n beetje alles.

Het is alleen maar zelfkasttejing. En er zit dan ook nog een laagje deden in dat ze hun weerzin tegen het volk niet meer langer verborgen kunnen houden. Omdat ze gewoon vinden, ja, die mensen zijn allemaal. Racistisch en klimaatonvriendelijk en politiek incorrect, en God weet wat. Dit is niet echt een populaire boodschap die ze brengen. Dat is een groot probleem. Daar heb je gelijk in.

De aantrekkingskracht van rechtse partijen komt voor een deel ook voort uit de onaantrekkelijkheid van de linkse verhaal. En het is precies wat jij zegt. Het is een soort van... Negatief toekomstvisioen. Het enige wat wij jou beloven, is dat allerlei leuke dingen niet meer mogen. En anders komt er nog meer doen. Ja, en dat is natuurlijk niet heel prettig. Ook al.

Kun je ook betogen dat ze het gelijk aan hun kant hebben, is het niet een heel erg aanlokelijk perspectief. Wat rechts daar tegenover stelt. Rechtse partijen hebben eigenlijk in de kern van de zaken een nostalgische bodem. We gaan terug. De oplossing voor alle problemen van nu is dat we teruggaan naar een tijd toen die problemen nog niet bestonden. Een soort van mythische tijd, die misschien nooit echt heeft bestaan. Toen. Toen Nederland nog...

Vier, de drie kleur in top had, achter gesloten grenzen en met keiharde guldens. Betaalbare boodschappen betaalden, er was geen moslim te bekennen. De torens stonden nog en er werd nog goed gesjoeld. En dat is tenminste een boodschap. Het is natuurlijk een fictie. En het is belachelijk. Je kan niet... Alle dreigingen en problemen van de moderne tijd, waaronder globalisering, problemen met klimaat, oplossen door de klok terug te draaien. Maar het is in ieder geval een aanlokkelijk vizioen.

En het volk wordt één organisme, het volk spreekt, alsof het met één mond spreekt. En dat doet het op een soort gekke manier via de leider, die dan eenmaal een soort lijn met dat volk heeft die bijna intuïtief is. Die spreekt namens dat volk. En het individu houdt een beetje op te bestaan. Dat is het kenmerk van een populist.

Ook al staan er bij voortduring nieuwe populisten op, en ook hebben ze ruzie met elkaar. Claimen ze allemaal dat zij het monopolie hebben op de wil van het volk. Dus de populist zegt. Wat het volk vindt. En dat betekent dus ook dat tegenstanders van de populist eigenlijk ondemocratisch zijn. Want zij negeren de wil van het volk, want dat is precies wat de populist zegt. En de gekke elite heeft het volk verraden.

Dat hoort ook heel erg bij populisme een vijandsdanje denken. Je ziet dat nu ook heel erg. Bij Meloni. Kijk, ik woon in Italië en ik woon nu anderhalf jaar in een land dat geregeerd wordt door een fascistische premier. En Zij is bij voortduring verontwaardigd en boos en slachtoffer. Ondanks dat ze de macht heeft. Ja, ondanks dat ze de macht heeft.

Dan nog is ze boos op de elite, dan nog is ze boos op de pers die de verkeerde vragen stelt, of weet ik veel, van alles en nog. Want dat slachtofferschap is iets waar het electoraat zich ook in herkent. Want het is op een bepaalde manier ook coërent natuurlijk. Als er sprake is van een verloren paradijs, waar we toe terug willen. Ooit was alles prachtig. Waarom is het dan nu niet meer zo? Dat komt omdat er kwade krachten zijn die ons uit dat paradijs hebben verdreven. En dat is dan de elite.

Of je kan die kwade krachten heel veel andere namen geven. De buitenlanders, de losgeslagen linkse denkers. De woke, idioten. Doorgaan. In sommige perioden van de geschiedenis waren het de joden, in andere perioden waren het weer andere. Dat is allemaal.

Maar die vijand hoort erbij. Wat merk jij eigenlijk in Italië? Want je woont er al zo lang. Ineens heeft Malonie gewonnen. Het was hier ook heel groot nieuws. Totale paniek. En dan de volgende dag ja de zon schijnt en de cappuccino smaakt nog even lekker als gisteren. En dan lijkt er niks te veranderen en dan verslapt ook meteen de aandacht. Ik vind dat ook heel angstaanjagend. Ik merkte dat ook bij mezelf. Dat. Dat het heel makkelijk is om er niets van te merken.

Het dagelijks leven gaat door en is prettig zoals het was. Dat komt natuurlijk ook omdat ik niet behoor tot de groepen die zij in het vizier heeft. Het zou anders zijn als ik. Een homoseksueel gezin was, of zoiets, of als ik een vluchteling was, of dat soort dingen. Ik word niet persoonlijk geraakt door het beleid. Dus het is wat dat betreft heel makkelijk om het te negeren. Je bent ook een soort expert, je bent er, maar je bent niet helemaal afhankelijk van het land voor je broodwinning.

Je hebt altijd nog een ander paspoort waar je ook gebruik van kan maken. Dus je kan ook terug naar je appartementje. Dus in die zin ben je niet kwetsbaar. Ik ben niet kwetsbaar, nee, maar ik voel me wel heel betrokken bij Italië. Maar tegelijkertijd is er wel degelijk sprake van een heel erg zorgwekkende ontwikkeling. Maar het enge is dat. Je moet echt je best ervoor doen. Om die informatie te hebben. En het gaat telkens ook met hele kleine stapjes. En die kleine stapjes stuk voor stuk.

Wekken misschien niet eens zo heel veel verontwaardiging.

Maar alles bij elkaar opgeteld leidt wel tot een agenda waarin de democratische rechtsstaat wordt ontmanteld. Waar zit de richting in? Is het systematisch? Is het eigenlijk heel grondig? Wat Meloni als eerste heeft gedaan, waar ze heel veel energie in heeft gestoken aan het begin, is het inperken van de persfrijd. En dat is dan bijvoorbeeld in eerste instantie ingrijpen bij de publieke omroep op de televisie, de rij.

De publieke omroep valt altijd onder regeringsverantwoordelijkheid. Dus het is altijd wel zo dat er misschien een programmadirecteur wordt gewisseld van politieke kleur of zo. Dus dat is niet helemaal ongebruikelijk. Ook Berlusconi heeft wel wel personeel vervangen van de rij destijds. Maar Meloni deed dat op ongekend grote schaal en heeft alle kritische journalisten en programmamakers laten ontslaan bij de RI.

Met als gevolg dat niemand nog naar de rij kijkt, want daar zaten ook de meest populaire programma's tussen. En laat dat nou net de bedoeling zijn, want daarmee kelderen ook de reclameinkomsten en u is de rij dus nog meer afhankelijk van de regeer. Vervolgens is er ook een wet aangenomen nu, die het verbiedt voor journalisten, ook voor de schrijvende pers, om te berichten over rechtszaken voordat er tot een veroordeling is gekomen. Dus je mag niets schrijven over rechtszaken die nog bezig zijn.

Dit allemaal onder het mom van het grondwettelijk recht dat niemand schuldig is totdat bewezen is. Iedereen is onschuldig tot het tegendeel bewezen is. Maar ja, het gevolg daarvan is wel dat het hele proces van juridische waarheidsvinding. Aan het oog van het publiek is ontrokken. Dat kan je dus niet meer controleren. En dat zet de deur open naar manipulatie van het rechtssysteem natuurlijk. Naar eventueel politieke processen of dat soort dingen. Ja.

En dat gebeurt dan niet in eerste instantie. Dus nou ja, dan kan je ook misschien denken dat je verantwoordelijk via je verontwaardiging kan enigszins getemperd raken. Maar nu is het inmiddels ook worden, dus per decreet vastgesteld, dat alle rechters van Italië verplicht een psychologische test moeten ondergaan. Ook daar weer kan je zeggen, nou ja, oké, wat is daar nou mis mee? Je wil geen gek in de toga. Nee, precies. Je wil ook graag dat de rechters psychologisch stabiel zijn en zo.

Maar ja, voor zo'n psychologische test kun je ook zakken natuurlijk.

En zo alles bij elkaar opgeteld, leidt het dan toch wel tot een heel zorgwekkende ontwikkeling. Tot een erosie. Het is denk ik algemeen waar dat mensen de gevolgen op korte termijn altijd overschatten en die op lange termijn altijd onderschatten. Ja, we zijn ook evolutionair er gewoon helemaal niet zo goed in om lange termijn te denken. Dat zie je ook met de klimaatcrisis.

Dat kunnen we helemaal met ons hoofd niet bij. Als het niet vandaag helemaal mis, is, dan zal het wel meevallen. Dan raken we niet in paniek. Wij zijn heel goed. Om te reageren op onmiddellijk gevaar. Als er een tijger uit het bosje springt, dan reageren we. Maar als je het een beetje langzaam en een beetje saai doet en een beetje verpakt, dan kun je eigenlijk de boel uitholen. Hoe zie jij Nederland? Want jij publiceerde je boek nog voor de eclatante verkiezingsoverwinning van de PVV.

Maar ja, je zou op basis van wat je schreef over de oudheid eigenlijk toch wel die voorspelling hebben kunnen doen. Nou ja, dat is natuurlijk mijn belangrijkste reden waarom ik heb besloten dat boek te schrijven. Om dat oude plan alsnog ten uitvoer te brengen, is dat ik de overtuiging had. Dat het nuttiger is voor mijn lezers om in de spiegel van de geschiedenis te kijken, om daarmee gewaarschuwd te zijn.

Dat al die ontwikkelingen die vandaag de dag gaande zijn, niet alleen in Italië, maar ook in Nederland en in heel veel andere en niet-Europese landen. Dat dat zijn... Kijk ook al is die verkiezingsoverwinning van Wilders een paar maanden oud. Zijn de fenomenen die daartoe leiden en het populisme en al die andere dingen, de uitholling van de democratie is natuurlijk al veel langer aan de gang.

En mijn boek wil heel nadrukkelijk een waarschuwing zijn daartegen. Zie je het op dezelfde manier gebeuren als wat jij in Italië al nu ziet gebeuren? Is dat een soort voorland? Nou ja, een van de programmapunten van de PVV is afschaffing van de publieke omroep. Dus dat volgt dan precies diezelfde agenda. Als een spoorboekje. Een van de vaste overtuigingen van Wilders is al jarenlang dat alle rechters corrupt zijn, dat het D66-rechters zijn die politieke processen voeren.

Dus dat is ook één op één hetzelfde. Dus het is helemaal precies hetzelfde scenario. Het is ook heel nuttig om te bestuderen wat er is gebeurd in Hongarije. Het is eigenlijk precies diezelfde route die Orban heeft afgelegd om zijn eigen alleenheerschappij te vestigen. En Orban is ook de vriend en het grote voorbeeld van Meloni. Dus hij zei kopieert dat. Het gevaar is dat hij dat ook wel een succesvolle formule vindt.

Al jouw boeken gaan voor een groot deel soms over de liefde, maar meestal toch over het oude continent Europa. Vanuit de blik van het toerisme, vanuit de blik van de migrant, vanuit de blik van de oudheid in dit geval. Maar steeds gaat het over dat open luchtmuseum dat wij Europa noemen. En wat moeten we toch eigenlijk met dat continent? Het is wel grappig dat dat zo je onderwerp is geworden. Nou ja, dat heeft er misschien ook mee te maken dat ik verhuisd ben van Nederland naar Italië.

Ik merkte dat het een aantal gevolgen had. Ik merkte dat ik langzamerhand misschien een klein beetje minder Nederlands werd. Dat was alleen maar heel gezond voor een mens. Ik merkte dat ik misschien iets Italiaanser werd. Maar het belangrijkste gevolg is Dat ik me meer Europeaan ben gaan voelen. Omdat je nu twee landen hebt. Ik ben natuurlijk ook nooit weggegaan uit Nederland. Ik ben hier heel vaak en ben heel vaak in Italië. En ik voel me in twee landen thuis.

Dus dat is op zich al een heel goed tegengif tegen nationalisme. Dus je bent een Europese schrijver geworden? Een Europees burger in ieder geval. Ja, ik voel me wel echt een Europeaan. Dat geeft je een blik ook als een soort buitenstaander, een beetje. Of in ieder geval een wijdser blik. Een blik met meer overzicht. Ja, het is ook wel gezond. Ik voel me nog steeds heel erg betrokken bij mijn vaderland. En ik volg de Nederlandse politiek op de voet.

Maar de afstand helpt. Door de afstand zie je het ook scherper soms. En het helpt ook dat ik door de afstand misschien iets minder... Wordt meegenomen door de Waan van de Dag en door de mallemen van opinies die de hele tijd in talkshows wordt gedebuteerd en dat soort dingen. Door die afstand zie ik die ontwikkelingen, denk ik, iets beter. Maar het belangrijkste is. Dat het heel erg helpt om... Te snappen wat er in Italië gebeurt om te begrijpen wat er in Nederland zou kunnen gebeuren.

Dat het heel erg helpt om te weten wat er in Hongarije is gebeurd, om te snappen wat er in Italië gebeurt. Nou ja, die wedse blik. En dan de oudheid erbij. Maar als je Athene als voorbeeld neemt, dan is het niet een mooi voorland, want dan is er ooit democratie geweest. En dan is die ook ooit weer verpulverd. Ja. Ja, en ik denk dat het... Je zei dat ook net...

Mensen zijn niet heel erg geneigd om in die termen over democratie te denken. Omdat ze dachten dat het is een station van aankomst is en eenmaal daarin in die democratische hemel blijft dit mooie systeem. Ja, dat heeft misschien ook te maken met Amerikaanse propaganda in de Koude Oorlog, waarbij de democratie werd voorgesteld als een soort van eindstadium.

Als alle landen van de wereld nu maar democratieën worden naar een Amerikaans model, breekt duizend jaar wereldvrede uit. Maar zo is het natuurlijk niet. En wat is democratie? Want het zijn uiteindelijk de kiezers. Die zich laten verleiden om op partijen die het weer ontmantelen te stemmen. Democratie is. Heel erg onderhoudsgevoelig en heel erg fragiel. Democratie is eigenlijk altijd work in progress. Het is nooit af.

Dus je moet er altijd actief aan blijven werken, omdat je telkens weer opnieuw een evenwicht moet zoeken tussen allerlei deelbelangen. Het vergt ook goed burgerschap. Ja, en het vergt betrokkenheid. Het vergt in ieder geval. Betrokkenheid in zoverre burgers zich laten informeren, dat ze weten wat er speelt. Dat is fundamenteel, anders kan een democratie nauwelijks bestaan. Dat zei de Italiaanse filosoof Mazzini, de architect van de eenwoning van Italië, onder leiding van Garibaldi.

Die beschouwen onderwijs als fundament van een democratie. Zonder onderwijs, zonder toegang tot informatie, kun je geen democratie hebben. En dat is natuurlijk zo. Die informatie is van cruciaal belang. En ik hoop. Een beetje te mogen bijdragen aan die bewustwording van democratische processen, wat er zou kunnen gebeuren, wat er op het spel staat.

Door mijn lezers uit te nodigen om in de spiegel van de geschiedenis te kijken. Dus toch ook wel een educatief stichtelijk doel voor een schrijver. Het is. Ik schrijf het boek met een bedoeling. Dat is de urgentie, daarom ben ik dit boek gaan schrijven. Daarnaast is het natuurlijk ook een spannend verhaal en een prachtig geschreven roman en dat soort dingen. Maar de urgentie voor mij waarom dit boek nu moest worden geschreven, is dat ik denk dat het verhaal relevant is.

Dan hebben we dus een verlegen jongen die jaren van zijn leven in de oudheid heeft gezeten, die ineens... Nou ja, niet ineens. Maar die een succesvol schrijver is geworden, zijn verlegenheid op het podium weet te overwinnen. Een gevierd man is, die vertrekt een beetje bij toeval naar Italië, vindt daar een thuis, een tweede vaderland. En dan komt er een fase dat eigenlijk iedereen om je heen denkt...

Misschien dat Ilja over een paar jaar wel dood is. Die fase is er ook geweest. Dat je zoveel dronk. Ja, we hebben het hier wel eens over gehad en we hoeven niet helemaal uit te diepen, maar je was er slecht aan toe een tijd lang. Ja, ik was daar alleen zelf totaal niet van overtuigd. Jij dacht dat je het ging redden? Ik was een heel groot drinker, een van de grootste van mijn generatie.

En dat iedereen om mij heen zich daar zorgen over maakte. Dat was alleen maar omdat ze mijn talenten niet inzag als drinker. Maar ja, ondanks dat ben ik toch gestopt. En ondanks dat moet ik wel toegeven dat dat beter is. Is dat gekomen door de liefde? Dat vind ik een mooi beeld dat je gered bent door de liefde. Dat is ook zo, ja. Dat kwam door Stella, ja. En zonder Stella zou ik dat nooit hebben gedaan. Ik zou niet eens op het idee gekomen zijn.

Maar ik merkte dat Stella er bang van werd, van mijn drinken. Niet dat ik ooit een kwade dronk had of zo. Werd nooit agressief of dat soort dingen overvelend. Maar alleen al van het feit dat mijn Persoonlijkheid veranderd door het drinken, dat vond zij angstajend. En dat vond ik onverdraaglijk. Ik kon dat niet accepteren dat ik iets deed wat haar bang maakte. Dat je haar verdriet deed. Dat was eigenlijk de moeilijkheid. Toen ben ik gestopt met drinken en

Gewoon soepito, in één keer flap. Ja, dat was ook een medische aanleiding toen ik: Ik mocht even niet drinken, en dat was dan een mooi beginpunt daarvan. Ik heb dat in het begin heel erg aan mijzelf verkocht. Als mijn grote offer. Mijn grote offer voor Stella, mijn grote offer voor de liefde. En zo kon ik het. kon ik trots op mijzelf zijn dat ik dat had gedaan.

Het heeft wel even geduurd, ook wel enkele maanden geduurd, voordat ik durfde toe te geven dat ik het eigenlijk ook voor mezelf deed. Dat het eigenlijk ook voor mezelf veel beter was om te stoppen. Voor je eigen gezondheid en welzijn. Je moet je ook veel fitter gevoeld hebben op een zeker punt. Nou, natuurlijk. Dat is geen vergelijking. Maar. Ik denk dat het heel lastig is om te stoppen met drinken als je er niet iets anders voor in de plaats krijgt.

Want dan is het alleen maar dat je iets niet meer doet wat je heel graag deed, en je hebt geen beloning. Voor mij was het nieuwe leven met Stella. De beloning. Daardoor kon ik het volhouden. Daardoor dat dat perspectief dat ik met haar samen zou kunnen zijn en daar een heel nieuw leven kon opbouwen. Dat is wat mij de motivatie gaf om.

Dat offer te brengen. Dus je deed het niet voor jezelf, maar de liefde is dan zo overtuigend, zo groot. Dat je eigenlijk dingen die je niet voor jezelf zou doen, voor de liefde wel doet. Ik moest het natuurlijk ook aan mezelf verkopen. Want het was niet makkelijk. Dus je moet ook een beetje propaganda tegen jezelf. Ik vond het ook. Wat ik het moeilijkste eraan vond, aan het stoppen met drinken, was niet eens zozeer dat niet meer drinken.

Ook had ik natuurlijk best nog wel trek in een biertje of een cocktail of zo of een glas wijn. Maar dat was nog tot daaraan toe. Het moeilijkste was eigenlijk dat het zo verweven was met mijn identiteit en mijn imago, dat ik mezelf helemaal opnieuw moest uitvinden. Wie ben je eigenlijk? Ja, en. Het klinkt misschien raar, maar in het begin schaamde ik me ervoor dat ik niet meer dronk. En ik wilde eigenlijk ook liever niet dat de mensen mij zo zagen. Niet drinkend.

Ik ging af en toe nog wel, natuurlijk, naar mijn terras, naar het pleintje en dat soort dingen. En daar dronk ik dan een. ISD of zoiets. En dan kwamen soms wel eens Nederlandse toeristen die mij herkenden en een praatje kwamen maken. Maar dat wilde ik eigenlijk liever niet. Want ik was niet aan het drinken. Ik dronk ijs tea en ik wou dat eigenlijk. Ik schaamde mij daarvoor. Zo groot was het geworden: het beeld van jezelf, het leven van buiten naar binnen.

Maar wat wat? Stella werkt in de museale wereld, dus ook ook bezig met het oude Europa op haar manier. Tentoonstellingen organiseren, kataligen ze maken. Mooi en belangwekkend werk doet ze, toch? Ja, zij is Kunsthistorica en ze is nu freelance, Kunsthistorica. En het laatste project wat ze heeft gedaan, was inderdaad.

Grote tentoonstelling van Morandi in Milaan. En ze heeft daar het groot deel van de catalogus voor geschreven. Het specialisme is eigenlijk oude kunst, beeldhoudkunst van de 16e, 15e en 16e eeuw. En ze is bezig met allerlei projecten daarover. Ja, ik vind het geweldig werk. Want je kwam haar tegen. Jullie zagen elkaar. Wist je toen meteen van oh mijn god, alles wordt anders? Of speelde je verlegenheid weer op? Wir waren buren, wir woonden in das selbe Palazzo.

Dus ik kende haar wel van gezicht, maar ik had eigenlijk nooit echt kennis met haar gemaakt. En op een gegeven moment zag ik haar lopen en ik heb haar toen uitgenodigd om een drankje te drinken. En tot mijn grote verbazing accepteerden ze dat. Aan het einde van die avond was ik hopeloos verliefd op haar. Totaal, en nog steeds. En nog steeds. En eigenlijk altijd samen. We zijn eigenlijk altijd samen, ja. Zoveel mogelijk.

Die moet je even vertalen hoor. Nee, dat hoeft niet. Maar het is dus eigenlijk een van de belangrijkste dingen in jouw leven. De liefde. Ik denk in ieders leven. Dat klinkt misschien heel zoetsapig. Maar als jij nooit kunt stoppen met iets en ineens lukt het wel omdat je vriendinnetje pijn doet, dan is het ineens zo gefixt.

Mens die ineens naar een ander continent verhuizen, omdat ze denken van nou ja, voor deze vrouw moet ik dat maar doen, of voor deze man of alles daartussenin. Dat is uiteindelijk een soort oerkracht die vrijkomt. Ik dacht het ook. Nou ja, toen ik nog dacht, moet ik dat dan echt doen? Stoppen met rinken, dat is toch wel echt heel moeilijk voor mij.

Toen dacht ik, nou ja, maar. De Grieken en de Trojanen hebben tien jaar oorlog gevoerd om zo'n vrouw. En ik zou wel echt een loser zijn. Als ik zo'n vrouw. Liet lopen vanwege twee cocktails. Vanwege je gewoonte, ja. Dat is toch geweldig? Dus dat is toch prachtig gewoon een heel mooi beeld dat dat zo werkt. En is het dan nu. In de ene kamer werkt er een aan de catalogus over Morandi. En in de andere kamer zit jij.

Dat zijn onze beste dagen. We hebben vleugels. Zij zit in de ene vleugel, ik en de andere.

En roep je dan af en toe iets, of lees je iets voor of? Ja, nee, we komen elkaar in het midden tegen in de woonkamer of in de eetkamer. En Of course, we have it all over the whole time. Je hebt ook wel eens de spot met jezelf gedreven in je boek. En niet iedereen zag die spot, wat ik wonderlijk vond, met de grote schrijver Ilja. Dan maak je eigenlijk een soort karikatuur van het personage dat je gecreëerd hebt als schrijver.

De beroemde schrijver die binnenkomt op een lezing en iedereen die op hem zitten wachten. En hoe die de zaal inpakt. En vrouwen in katzwijn vallen. Monterosso Monamer is daar. Daar heb ik een soort van cameo van mezelf. Daar was hij het duidelijks, maar hij zat in Grand Hotel Europa eigenlijk ook wel. Bij Monterrosso Monamour, dat is het boekenweekgeschenk. En ik vond het eigenlijk wel een heel grappig soort droseneffect om mezelf daar als.

Karikatuur van mezelf op te voeren. Omdat ik dan natuurlijk ook tijdens de boekenweek dat echt ging doen. Omdat je eindeloos op. Eindeloos moest ik dan met dat boekenweekgeschenk overal naar al die zaaltjes en boekwinkels. Dus dan. Ging het in het boekje daarover wat ik op dat moment aan het doen was, dat vond ik extra grappig. Bij Grandet Europa was het een beetje anders, denk ik. En ook bij Bella Superba.

Ik heb daar gekozen voor een hoofdfiguur die mijn naam heeft en die misschien ook wel een beetje op mij lijkt, maar ik ben dat niet. Dat is eigenlijk meer een literaire truc. Ik doe net alsof het echt gebeurd is en autobiografisch is, alsof ik het heb meegemaakt. Is een truc om betrokkenheid te creëren. Iemand vindt ineens een been, dan ben je toch als deze van. Oh, je hebt een been gevonden, nou vertel verder. Ja, precies. Het is ook een beetje.

Zoals mensen moppen vertellen. Als je echt heel goed bent in het vertellen van moppen, wat je dan niet doet, is zeg. Ik weet nog een leuke mop. Hij gaat zo. Mens die goed zijn in moppen vertellen, die vertellen achterloos over dat ze gisteren bij de bakker waren. Daar kwamen ze hun tante tegen en op zo'n manier.

Wordt dan een mop geïntroduceerd en dan duurt het even voordat je doorhebt dat het eigenlijk een mop is. Je lijkt er langzaam in. Het lijkt een verhaal van wat iemand daadwerkelijk heeft meegemaakt. En daarom luister je ook. Dat is eigenlijk dezelfde truc. Maar zit er ook ergernis in het personage dat je gecreëerd hebt? Kijk je wel eens naar jezelf en denk je van Godzamme, wie is eigenlijk dat podiumbeest? Wat is dit voor act?

Nou, ik voel me daar wel goed bij. Ook omdat het eigenlijk heel oprecht is, omdat het. Als ik op het podium ben, dan praat ik over dingen die mij daadwerkelijk bezighouden. Dan praat ik over Alkabie. Dan praat ik over democratie. Dan praat ik over migratie, toerisme, al die andere thema's. Liefde. Ja, liefde. Ook als daar een beetje een show element bij zit, helpt dat alleen maar om het te hebben over thema's die mij daadwerkelijk aan het hart hebben.

Dat is net als de vertelmanier van een boek. Dat is een manier om de laser te pakken en naar jouw thema te krijgen. Zo doe je dat ook op het podium. Het is een beetje theater, maar dat hoort het ook te zijn. Ja, nou ja, je wil natuurlijk dat mensen een leuke avond hebben. Anders komen ze niet. Anders komen ze niet. Als het dan nog lukt om ze aan het denken te zetten over het een en ander, dan is dat mooi meegenomen. Maar wat ik.

Wat ik vaker citeer is een uitspraak van Margaret Atwood, de Canadese schrijfster van onder andere Handmaid's Tale en allerlei andere erg geëngageerde romans. Er was een keer een journalist die aan haar vroeg of zij dat de taak vond van een romanschrijver om geënageerd te zijn, om met dat soort thema's bezig te zijn. En haar antwoord vond ik heel erg goed en daar ben ik het ook helemaal mee eens. Zij zei: Nee, dat is mijn taak als burger.

Mijn taak als schrijver is ervoor te zorgen dat jij de bladzijden omslaat. Dat is mooi gezegd. Zorg maar dat het een mooi en spannend boek wordt. En jouw taak als burger is om op te komen voor de waarden die we met z'n allen aan het verliezen zijn. Maar dat is dan ook wat ik doe als ik op het podium ben. Ik zorg dat mensen een leuke avond hebben. Ik doe mijn uiterste best om het interessant te maken. En mijn taak als burger is om mijn zorgen te delen.

Maar dan ben je uiteindelijk een belangrijk schrijver in de eindtijd van het Mooie Europa. Zoals er ook hele goede dichters waren in de nadagen van Athene. En zoals er ook in de tijden van de verkruimeling van het Romeinse Rijk nog af en toe een groot denker kon opstaan. En verder denk je, ja, dat was niet meer zo'n interessante tijd. Toen begonnen de middeleeuwen tot iemand zegt, nou ja, maar ook in de middeleeuwen waren best nog wel interessante, et cetera.

Maar dat is uiteindelijk waar we dan nu toch zitten als ik jouw lijn volg. Van het, het, de glorietijd van Europa is voorbij. Nou ja. Als ik daadwerkelijk zou geloven dat het onomkeerbaar is dat we de afgrond ingeleiden en dat de democratie voorbij is en dat Europa... Zijn beste tijd heeft gehad, dan zou het misschien ook niet zoveel zin hebben gehad om dat hele boek te schrijven. Kijk, ik schrijf natuurlijk die waarschuwing, ik vertel dat verhaal dat een waarschuwing wil zijn.

Het is toch niet verloren als we willen. Nou ja, als ik zou overtuigd zijn dat het verloren was, dan had ik dat bohoig niet hoeven te schrijven, toch? Maar er zijn zoveel belangrijke beschavingen ten onder gegaan. En trouwens, die Europese beschaving had ook zijn fouten. Daar hoeven er ook niet al te nostalgisch over te worden. Dat hangt er dan helemaal van af of de mensen naar mee luisteren of niet.

Dus je moet naar mij luisteren en mijn boek kopen. Anders gaat de beschaving ten onder. Dat is het. Dan is het nog te reden. Er zijn een paar schrijvers geweest in Nederland die op een gegeven moment over de oudheid gingen schrijven. En Koeperus bijvoorbeeld. Ja, Koperes is geweldig. Ik heb laatst nog. De Berg van licht was wel een van mijn inspiratiebronnen, ook voor Alkebiades.

Eindelijk ook die Alexander de Grote roman is Kanar gelezen, een geweldige roman. Dat is echt literatuur van wereldklasse. Geweldig, toch? Cooperes had de Nobelprijs verdiend, die bestond al in die tijd. Maar bij hem bleef het maar komen. Dus ik zie het eigenlijk bij jou ook nog wel gebeuren dat er nog één komt over de oudheid.

Ik weet dat niet. Ik heb daar nu geen concrete plannen over. En ik zou dat zeker niet nu onmiddellijk doen. Als dat ooit gebeurt, is dat misschien over twintig jaar of zo. Ik heb altijd, het is voor mij heel belangrijk dat ik in ieder geval voor mezelf het idee heb dat ik met elk boek iets doe wat ik nog niet eerder heb gedaan. En als ik nu...

Misschien ook geïnspireerd door het succes van Alkabiade, zou besluiten nog een historische roman te schrijven, bijvoorbeeld over Alexander de Grote of zo, dan zou ik het idee hebben dat ik mezelf herhaal. En dat gaat niet. Dat is de dood in de pot. Ik moet nu iets heel anders doen. Want je had er jaren over gedacht. Het plan had je altijd geparkeerd. Je had het misschien uitgesteld. Ineens was daar die dag. Toen dacht ik, nu ga ik eraan beginnen.

En dan had je toen ook gezegd tegen Stella, dit is de dag, ik ga eraan beginnen. Morgen ga ik eraan beginnen. Hoe begin je eigenlijk aan een roman? Ja, bij de eerste zin. Ik ben begonnen bij de eerste zin, ja. Und ich habe Sinnluid. Ja, ich kann ihn nicht auf mein Kopf, weil das ist sehr lang. Deden lange zin. Maar het was gewoon om 9 uur ochtends op een nieuwe werkdag op 1 januari 2022. Dus je doet je computer aan, een nieuw document. Een Titled One.

Zet je daar één boven, want dat is waarschijnlijk hoofdstuk één. En aan het typen. Maar gewoon gaan. Dat was het begin. Vaak schrijf ik met pen en papier, maar dit heb ik allemaal op de computer moeten doen. Ook omdat ik zoveel research moest. Ik moest toch aan mijn bureau zitten met al mijn Griekse boeken en 120 websites open en dat soort dingen.

En ik heb ervan genoten. Het was geweldig. Het was eigenlijk een enorme terugval, enorme recidieve na de tijd dat ik Griek studeerde. Maar ik had het ook gemist. En ik had het gemist om al dat onderzoek. En ook onderzoek te doen naar de Piet Luttigste details. En alles vond ik belangrijk. Wat had hij daar? Hoe kom je daar? Hoe ver is dat? Kan hij dat in zoveel tijd gedaan hebben? Kan het zijn dat hij daar die heeft ontmoet? Ja, alles al die details. Ik kan me herinneren dat ooit.

Een voorbeeld te noemen. Ik wilde op een gegeven moment per se weten hoe snel die bootjes nou eigenlijk gingen. En als je dat dan gaat onderzoeken, dan kom je in een wespenest terecht. Heel erg omstreden. De bronnen spreken elkaar tegen. De interpretatie van de bronnen staat niet vast. En bovendien heb je nog te maken met experimentele archeologie. Want ze hebben zo'n boot nagemaakt en daar proeven mee gedaan. En dat klopt dan weer niet met wat dan.

Een enorm complex probleem. En ik heb er dagen aan besteed en tot ik eindelijk voor mezelf een soort van conclusie had getrokken. En het enige wat er in mijn tekst veranderde na dagen onderzoek, was dat ik Acht dagen veranderd heb in negen dagen. Geweldig. Toch is dat belangrijk. Anders kan er iemand komen die zegt, ja ja, die vijver, die heeft het allemaal niet op orde, want dat kan nooit.

Ja, zo iemand komt er nooit. Maar het is belangrijk omdat de lezer dat merkt. Ik ben ervan overtuigd dat de lezer het merkt, dat het echt is, dat het klopt. Dat is een soort magie. Het was een groot genoeg om je te ontvangen. Dankjewel. Ik wens je heel veel plezier en succes en geluk. Dankjewel. Dankjewel.

En dat was het uur voor deze week. Volgende week is er weer een uur. Het uur wordt gemaakt door Mira Zee-handelaar, productie en Techniek Celien Coronelis. Mijn naam is Pieter van der Wieden. Tot volgende week. Nå jeg knipser fra ropå med L fra OK. Det er det også, hvis at spørger vores kunder. For tredje år i træk er vi kåret som det sidenskab, der er Danmarks mest tilfræssige elkunder.