¶ Introductie en Miltons Genialiteit
🎵 Music
Ik ga een gesprek met Ruben Franceau. Een licht een boek voor me, John Milton, Het Paradijs Herwonnen. Ruben is daarvan de vertaler, de inleider en hij heeft het ook toegelicht. Het is een uitgave van Uitgeverheid Daamon in Eindhoven. Goed, ik heb het gelezen.
Ik kende het niet. Het Paradijs Herwonnen, Het Paradijs verloren heb ik van gehoord, heb ik ook niet gelezen trouwens. Zijn eerdere werk. Maar ik merk er een stuk enthousiasme in. Wat heeft jou zo enthousiast gemaakt om dit te vertalen? Want dat proef ik uit het boek.
Wat mij enthousiast gemaakt heeft, is in de eerste plaats de dichter Milton. Ik denk dat hij door zijn stuurkracht, door zijn samengepaalde verzen, een enorm grote dichter is. Elke vers kan een nieuwe inhoud weer meegeven. Heel veel inhoud en heel herg geconcentreerd.
¶ Het Paradijs Herwonnen als Bekroning
Daarnaast vond ik het ook heel interessant om een minder bekend gevolgstuk van Paradise Lost te vertalen. Waar volgens mij Paradise Regained echt wel een bekroning is van Paradise Lost. Omdat wat Satan verliest, wat Adam en Eva verliezen in het Paradijs of in de hemel, vindt de mens, vindt Jezus dus, voor de hele mensheid terug.
in het Paradijs herwonnen. Dus het is eigenlijk een positieve tegenhanger en ook een bekroning van het bekendere stuk Paradijslast. En dat heeft mij enorm gemotiveerd om het te vertalen.
Het gaat hoofdzakelijk over de verzoeking in een woestijn, dacht ik hè.
Ja, inderdaad. Het gaat over de periode waarin Jezus door Satan wordt verzocht. En dus drie verzoekingen worden alle drie behandeld. Die van honger, die van macht, en uiteindelijk die van de uitdaging dat Jezus wordt uitgedaagd om God te vertrouwen. Dus waar Hij op de torenspitsen staat en waar Satan hem vraagt om eraf te springen. Omdat God hem toch zal redden. Dus dat is de derde verzoeking die heel kort wordt behandeld. Die van macht wordt veel, veel langer behandeld.
¶ Het Leven van John Milton
En daar wil ik zo meteen wat uitgebreider heen, maar die John Milton, wie was hij?
John Milton was een zoon van iemand die in de financiële wereld werkte. Hij woonde in het centrum van Lonnen in Bradstreet. En hij was zelf een klein beetje, heeft hij het muzikale wel van zijn vader meegekregen, het artistieke dus. Maar hij was iemand die briljant was. Als leerling die exceleerde altijd op school, op de universiteit, op 16-jarige leeftijd te gaan studeren. Met als voorbestemming priester te worden. Maar omdat iedereen die die studies aanvatte, daar.
Het priesterschap laten vallen voor het dichterschap. In elk geval, hij was iemand die altijd een beetje een buitenbeentje was. Dus heel veel intelligentie, maar dat had ook wel moeilijkheden op sociaal vlak voor hem. Hij werd op de middelbare school. Toch wel de lady genoemd. Hij had het soms moeilijk. Met sociale verhoudingen. Hij had wel een zeer sterke vriendschap.
Maar vooral als iemand die ook heel veel talen sprak, die hij vooral van thuisuit had meegekregen. En die als minister van buitenlandse zaak zou je kunnen zeggen onder crumble heeft hij Een positie gehad die hij denk ik alleen maar te danken heeft aan zijn uitmuntende talinkennis en vooral zijn kennis van het Latijn. Want voordat hij dichter in het Engels was, heeft hij heel veel gedichten in het Latijn gepubliceerd. En daarom was hij dus redelijk wat bekend geworden als dichter.
¶ Miltons Politieke Val en Artistieke Focus
Veel van de mensen die met Krombel hebben samengewerkt, zijn niet op een natuurlijke dood gestorven.
Nee, dat klopt. Milton heeft de dansprongen, zou je kunnen zeggen, omdat hij toch wel een naam had. Ik denk dat het daarop neerkomt. De reden dus waarom velen geëxecuteerd zijn achteraf, is natuurlijk omdat. Omdat ze hadden samengespannen om de koning Karel I te executeren. En dat werd er achteraf verweten, toen het bewend van Cromwell. dan afgelopen was. Nu, Milton had heel veel bekende dichters in die tijd. We hadden hem ook
Veel waardering voor hem zoals Andrew Marvel, die hem actief is gaan verdedigen toen hij zat opgesloten. En onder andere Andrew Marvel een beetje goed gepraat. En Nadien is Milton ook wel niet meer zo in het openbare leven heel erg betrokken geweest. Daar er ook mee te maken dat hij blind was geworden. En hij heeft echt wel na die periode van Cromwell zich teruggetrokken en zich gefocust op.
Op wat ik heb verteld, onder andere op het Paradijs Verwonnen, op Paradise Lost en Samsung, op zijn grootste dichtwerk.
¶ Kern van Paradijs Verloren
Paradise Lost are two things that are central. That is the fall of Satan and the angels. Die dan duivels worden door hun val. Zo begint het werk dat uit twaalf boeken bestaat. Satan die wakker wordt en die Ja, omringd door de andere duivels iets nieuws moet beginnen vanuit de hel.
Wat hij dan na een tijdje in zijn schild gaat voeren, is de verleiding van Adam en Eva, omdat hij beseft dat hij eigenlijk niets meer kan als duivel. Hij zit op het diepst van de hel. Hij heeft geen toegang meer tot de hemel. Omdat hij beseft dat hij niets meer kan, wil hij eigenlijk zijn pijlen hechten op de nieuwe schepping van God.
En dat is Adam en Eva de eerste mens. En hij wil hen dus ook laten vallen. En dat lukt met Eva natuurlijk door de appel, door haar van de appel te laten te eten, die er. Kennis zou geven over het goed en kwaad, wat ze dus niet mocht doen van God. En ze heeft dat gedaan en zij ze dus ook gevallen, en heeft Adam ook laten eten, die dan ook gevallen is. Dat is eigenlijk het voornaamste bij Paradise Los. De val van de engelen. En dan de val van Adam en een van de eerste mensen.
¶ Autobiografische Aspecten van Miltons Werk
Hoe keek hij er nou, Milton?
Excuseer, hoe kijken we hiernaar?
Hoe keek de ommilte naar de val, naar de zonneval?
Is dat hij daar ook wel een heel innerlijke beleving had. Namelijk, ik denk dat hij het zo zag dat je als mens ook kunt vallen. Nog in je leven kunt vallen en nadien weer opstaan. En ik denk dat dat in Paradijs Harwannen ook gebeurt, de opstand die dan door Jezus wordt weggaamd, maar die je op elk mens zou kunnen betrekken. It is very important to realize that John Milton autobiographical is in his texts. And without any doubt he won the paradise.
Ook over zichzelf geschreven en gaat het erom dat een mens door Aan de verleidingen te weerstaan, zichzelf weer kan oprichten en die zondeval weer te boven kan komen.
Je zegt, het is sterk autobiografisch. Met wie identificeert zij het, zegt het meeste?
In elk geval in Paradise Lost is het de duivel, want dat is de enige protagonist. In het Paradijs Herwonnen is het eenvoudig weg de twee, maar ik zou zeggen nog meer met Jezus, omdat hij uiteindelijk de overwinnaar is. En omdat
Je zegt zelf in het boek in de inleiding dat Jezus voortdurend de duivel heeft dat Satan van allerlei prachtige smoes en prachtige verhalen. En heeft ook macht over een aantal dingen. Terwijl Jezus alleen maar terug ging naar het woord en eigenlijk ook geen held is.
¶ Jezus' Overwinning door het Woord
Nee, het gaat hier inderdaad niet om heldendaden in dit leerdicht, het Paradijs Servone. Het gaat om conversaties. Waarin Satan elke keer Jezus zou willen tot de daten brengen. Maar Jezus stelt die daden niet, want Jezus gaat simpelweg niet mee met Satan. Hij weet dat hij in een periode van vasten is en hij weet dat hij. zich voorbereidt op zijn goddelijke missie om de mensheid te verlossen.
En hij weet dat hij koning moet worden, maar hij stelt dat uit, hij weet dat hij nu aan het vast is en hij wil op niets ingaan van wat Satan hem wil aanbieden.
Waarin ligt die overwinning van Jezus?
Daar komt alles in samen, volgens mij, de berusting en de goddelijke wil. Hij laat zich dus niet opjagen door Satan, die hem probeert te overtuigen. Om rapper zijn Koninkrijk te beginnen, om rapper in actie te treden, om weg te gaan uit die woestijn waar zijn tijd toch maar aan het verspillen is. Voor zijn missie zal tonen. En hij gelooft aan een ander voorbeeld van iets waar hij Satan. Afweert, is wanneer Satan zegt bij de eerste verzoeking.
Verander deze steen in brood. Jezus zegt daar: ja, een mens leeft niet van brood alleen, zoals ook in de Bijbel staat, een mens leeft niet van brood alleen, maar van het woord van God. Dus het spirituele is minst even belangrijk als het puur fysieke, als het puur lichamelijke voldoening. Jezus bekijkt alles op zijn spirituele manier, op een goddelijke manier.
¶ De Evolutie van Verleidingen
Is dat het perspectief wat anders is?
Het is een ander perspectief. Het is het goddelijke perspectief van Jezus tegenover het aardse perspectief. Met alle mogelijke aardse kleine emoties zoals jaloezie enzovoort van Satan. Het materiële, heb je geen honger, Jezus, die vraag die Satan hem stelt. Naarmate we vorderen, verandert het, dan gaat het om macht. Het eindigt met kennis, de macht van kennis van de Griekse tragedischrijvers enzovoort, waarbij Satan vraagt: vind je die auteurs dan niet ook?
De moeite zou je niet hierover ook macht willen bezitten. Maar Jezus herkent wel dat er daar waardevolle zaken tussen zitten, maar Hij vindt nog altijd dat die kennis te kort komt als je het stelt naast de goddelijke lieder, bijvoorbeeld omdat. De Grieken toch te veel met zinnelijke thema's bezig waren, om er maar één voorbeeld uit te halen, waar het goddelijke over spirituele zaken gaat. Dus Jezus blijft alles vanuit een spiritueel perspectief zien en Satan.
Het slecht niet om hem op een meer materieel pad te krijgen.
¶ Boek 1: Het Woord als Bron van Waarheid
We kunnen naar het eerste boek gaan, want dan heb je in de inleiding citeer je daar een aantal dingen uit om iets duidelijk te maken. Misschien kunnen we een paar stukjes lezen, namelijk. Over wat geschreven is en hoe die vertelling in zijn werk gaat. Want ik vond het wel een aantal mooie stukjes daar.
Dus de bespreking van boek 1, hoe die vertenging zijn werk gaat, is het zo dat het woord centraal staat. Het woord is nu net die eerste verzoeking, en dus ook wat er in het hele eerste boek centraal staat. Je hebt de duivel die zich wil laten, of je hebt de duivel die de hele tijd het woord misbruikt. En Jezus wil misleiden. En die ook van zichzelf zegt dat hij in dromen en orakels enzovoort komt. En vanuit Milten zijn de Calvinistische visie zijn die dromen en orakels eigenlijk.
Verwarrende manieren om de mensen te misleiden. Milton staat heel duidelijk voor een rechtlijnige uitleg van geloofszaken. En dus Jezus staat. volledig voor de rechtlijnigheid. Jezus symboliseert het woord. Hij is het woord. En hij is dus nooit meer duidig, nooit dubbelzinnig. En hij toont hoe je...
Ja, door voor jezelf, door je waarheid op te komen, in de conversatie, ook zoals met Paradijs Wonnen, door je eigen waarden op te komen, voor je christelijke waarden op te komen, hoe je op die manier.
Een stukje lezen op pagin 35, Rodie. Dan gaat het over het vertellen dat de Vader, Zoon en Heilige Geest. Alle drie aanwezig waren en dit is een soort gesprek tussen de verteller, Satan en Jezus.
Het is de ene na de andere die aan het woord komt in het leerdicht. Dus het punt dat ik daar wil maken, is dat elke keer hetzelfde gezegd wordt. Zowel de verteller als Satan als de Jezus, namelijk dat. Bijvoorbeeld bij Jezus, hij zegt: en de geest daalde Heerna op mij neer als een duif. En uit de hemel heeft mijn vaders stem, hoorbaar voor allen, en als hoogtepunt, mij zijn beminde zoon genoemd. Dus hij wil hier in plaats van over de geest te praten.
Praat hij over de stem van de Vader. En dat is een duidelijke interpretatie van Milton, waar je niet naast kunt kijken, omdat het ook bij de verteller en bij Satan zo is. Het gaat daar ook over een stem in plaats van alleen over de geest. De stem van God. Dus het woord wordt gezien als bron van waarheid. En daar is het mild aan om te doen. Hij zag zichzelf trouwens ook zo. Hij zag zichzelf als de verkondiger van het woord.
Niet als een evangelisch schrijver, maar wel iemand die een verlossende functie had, die een verlossende rol had voor de mensheid. En zo moet je ook volledig het Paradijs heronnen interpreteren, volgens mij. Milton zag dit als een verlossingswerk waarmee hij de mensheid.
¶ Leugens en Waarheid in Verleiding
Hij zegt ook dat woorden dus meer invloed hebben dan geweld. Dat kleine stukje, en misschien kun je dat lezen.
Toch leek het menselijk en hemels eerst elkwillig hart te winnen met een woord. Te overtuigen, te proberen toch en on de recht te geven aan de ziel. inderdaad Jezus Er wird auf keinen Moment gewaltig, hier in das Leerdicht. Er bleibt mit Worten und glaubt in die Kraft von Worten, um einen anderen zu überzeugen, auch als Satan ist derjenige, die zumindest darauf zu hören. En gelooft dat de woorden kunnen volstaan, omdat je uiteindelijk de waarheid in je draagt.
Dat ik Jezus. En dan wordt Saten in de mond gelegd naar zijn engelen toe. Dat hij zegt van wij moeten weerstand bieden met iets vlugs. Geen kracht. Maar goed verhuldbedrog en goed verzonnen strikken. Jij zou het bij de propaganda kunnen noemen wat hij dit tegenoverstelt.
Inderdaad, dus Satan wil ja inderdaad niet op een duidelijke manier Jezus misleiden, omdat hij beseft dat. Kracht geen effect zal hebben. Hij wil het op een slimmere manier aanpakken. Dus Sovia Petroog, inderdaad, propaganda zou je kunnen zeggen als je het naar onze wereld vertelt. Hij gelooft dat je op die manier mensen kunt op het foute pad brengen. En ik denk dat dat zodanig hedendaags is dat we ons dat wel heel goed kunnen inbeelden. Maar Jezus laat zich...
Op geen enkele manier misleiden, juist omdat hij zodanig verankerd is in het woord. En dat is dan ook wel een beetje de pijnlijke situatie van Satan in het hele leerdicht. Dat hij, zoals op het einde van het boek ook duidelijk wordt, heel grijs uitkomt. Alles wordt direct doorprikt. Jezus is te zeer verankerd in het geloof, in het woord, dat hij zich eigenlijk niet kan laten misleiden.
Ja, hij zegt misschien dit stukje ook. Ik blijf die inleiding wel ontzettend boeiend vinden. Want als je daarna het hele stuk gaat lezen, ja, dat hoeven we nu niet te doen. Maar dit zijn van die woorden. Hij zegt, je heb steeds bestaan uit leugens en je zult eindigen in leugens. Het is net of de duif van taalspek die je lichts zou willen kunnen noemen. Ik zag het een beetje gek.
Ja, ik denk dat de taal van de duivel. Ik denk dat de duivel alleen zijn bestaansrecht ontleent aan die leugens. De duivel bestaat omdat hij. Liegt en de enige macht die je op dit moment nog misschien zou kunnen hebben, is om anderen te misleiden. Dat is waarom Milton schrijft. Je hebt steeds bestaan uit leugens en zult eindigen in Leugens. Het enige wat de duivel kan, Das ist auch die enige Kraft, die er denkt zu haben.
Misschien kun je de rest van het stukje ook lezen wat je hier geschreven hebt of wat je vertaald hebt.
Je hebt steeds bestaan uit leugens en zult eindigen in leugens. Want liegen is je voeding, jouw bestaan. Toch handel je naar waarheid, want van jou komt elk orakel. Wat werd meer erkend als waarheid door de volkeren? Het was je kunst om iets dat enigszins geleek op waarheid te verwarren, om nog meer te liegen. Wat was steeds je antwoord? Wat, behalve duistere meerduidigheid die slechts misleidde en door wie het vroeg niet werd begrepen, laat nog staan gekend.
Wie werd door raad te vragen aan je schijn iets wijzer? Door te orakelen misbruik je nu de volkeren niet meer. Voortaan zijn de orakels stopgezet. Niet meer word jij met offer en vertoon in Delphi opgeroepen of vergeefs.
¶ Jezus als Innerlijk Orakel
Want zwijgend treffen zij je aan. God heeft zijn levende orakel nu gestuurd. Om in de wereld zijn finale wil te onderwijzen en hij zendt zijn Geest van waarheid om in ieder deugdzaam hart voortaan te toeven als een innerlijke orakel van de waarheid voor elk mens. Ja, ik denk dat op het einde, door het innerlijke orakel te praten, het ook wel duidelijk wordt hoe Jezus zichzelf dan ziet. Jezus is het innerlijke orakel, het hele boek.
Het gaat volgens mij over innerlijkheid, voor innerlijking. Jezus wil ons aanleren dat je door waarheid van binnen te voelen, te ervaren. But it's not something that you believe and believe in it.
En dan heeft hij zo'n heel klein zinnetje, Milton. Hier stopt hij, dus Jezus. En zaten boog diep neer in grijze schijnvertoning en verdween. Dat is een stuk cynisme, heer hè.
¶ Boek 2: Rijkdom, Macht en Zelfbeheersing
Ja, ik denk dat is bij Milton, soms wordt hij de serieuze auteur genoemd, dat is ook wel waar in zekere zin, maar je hebt wel die korte cynische zinnetjes, die dan enorm afsteken tegen die lange betogen, die je ook hebt. Hij zegt hier eigenlijk in het heel kort hoe pijnlijk grijs Satan overkomt. Tegenover Jezus, die het licht is, omdat hij de waarheid is. En Satan is een beetje wanhopig daar tegenaan opboksen.
Want wat wij opviel in het boek, wat ik nooit eerder beseft heb... In boek 2, daar begint het mee, in jouw inleiding dan, Jezus is weg. Vergeef, gaan de apostelen naar hem op zoek. Dus het gaat over het bezitten van misschien wel. Maar dit aspect dat hij 40 dagen weg is en ze hem niet konden vinden, ik heb dan ook stilgestaan, eigenlijk bij die verzoeking.
Ja, dat is waar. Dat is een verzoeking voor de mensen en ook voor Maria. Omdat ze geloof hadden dat Jezus en eigenlijk met alles ging helpen, door die mensen, zijn apostelen. Hadden dat geloof, maar dan gaat hij ineens weg. Het is alsof hun wereld letterlijk instort. Want alles waar ze net in de hoop op hadden gevestigd, is verdwenen. Dus ja.
Wat voor stuk zou je hier aan het willen lezen? Want je hebt heel veel kleine citaten hier staan, die best even een heel een klein inkijkje geven.
Ja, ik heb kleine citaten staan. Ik kan ook op boek 2 langer voorlezen, nu al. Oké, dan zou ik graag naar het einde van boek 2 gaan. Pagina 91, waarin een beetje de conclusie komt van dat tweede boek, dat gaat over het bezit. Prijs dus geen rijkdom voor de dwaas en val. En voor de wijze mannen hindernis, zo niet een strik die vlugger deugd zal doen verzwakken en haar sneden minderen, dan aanzetten tot iets dat lof verdient.
Wat als ik met gelijke weerzen dus rijkdom en rijk verwerp, dit doe ik niet omwille van een kroon die goud mag zijn, maar toch niet meer blijkt dan een doorlegrans. Gevaren, zorgen, nachten zonder slaap en moeilijkheden brengt voor wie er draagt. En op zijn schouders ieders lasten draagt. Want dit omvat de dienst van koningen, hun eer verdienste, deugd en grootste lof, dat zij dit alles dragen voor hun volk.
En wie het niet bereikt, zal nooit in staat zijn dwarse menigten en drukke steden te regeren, zelf een slaaf van innerlijke anarchie of wetteloze passies die hij dient. Het is pas koninklijk om op de weg van waarheid door doctrine volkeren te gitsen, niet te wijken van dit pad en God in vol bewustzijn eer te doen.
Dit strekt de ziel aan en regeert de mens van binnen het verheven delen hem. Dat andere regeert het lichaam slechts en vaak met kracht, maar voor een gulle Geest is zulk regeren geen oprecht genot. Een Koninkrijk weggeven ziet men toch als noberer en groter. Afstand doen is toch grootmoediger dan het tot zicht te nemen? Rijkdom is dus nodeloos op zich en waarvoor jij hem zoeken zou. Een scepter die vaak beter wordt gemist. Ik vind dat hierin zijn punt wel duidelijk wordt.
Eerst en vooral, het gaat opnieuw om de verinnerlijking. Milton zou willen dat, ik zoek even naar de exacte bewoording. Ja, hij die in zichzelf regeert en heerst, is echt een koning. Dus het gaat erom dat je over je passies, zoals Jezus hier in het leerdicht, over je passies de baas bent, en dat je die tenminste kunt besturen of daarover een zekere controle hebt. En zodra je die hebt, En dat is wel een heel interessante gedachte. Zodra je jezelf...
Kunt beheersen, kun je dat eigenlijk ook met anderen, kun je ook groepen en volkeren gaan leiding geven. En daar komt eigenlijk zijn intrinsieke moeite met het Koningshuis vandaan. Hij vindt dat zij onterecht. Die macht krijgen en dat het bij hen meer gaat om goud en het uiterlijke vertoon. Bij Milton gaat alles om een verinnerlijk. Ik zou niet weten of dat dan specifiek is voor een of andere geloofstrekking.
Ik vind dat Milton toch wel op elk vlak een beetje een buitenbeentje is. Hij is een intellectueel in de eerste plaats, die heel kritisch ook naar het geloof kijkt en die er altijd zijn eigen ding mee doet en uiteindelijk het altijd wel verinnerlijken, volgens mij. Das ist auch hier als conclusie von Buch 2. Es geht um das Kontrollieren von dir selbst, um die innerliche Kraft zu haben. Und dann kannst du Menschen regieren.
¶ Centrale Thema: Verinnerlijking
Wat is, als je die vier boeken achter elkaar zet. Ik wil zo meteen in boek drie ook gaan trouwens. Of misschien boek één nog wel terug, dat weet ik niet. Maar als je die achter elkaar zet, wat is de lijn die erin zit?
De lijn die erin zit is volgens mij de... De verinnerlijking, het is ook heel belangrijk: het woordje herwonnen, het is niet het paradijs veroverd, het is het paradijs herwonnen. En dus wat je hier in dit leerlicht hebt, is dat. Hij teruggaat naar de bron. Jezus gaat terug naar de bron en daarom doet hij ook eigenlijk niet. Hij blijft gewoon bij zichzelf. En waar Satan hem zou willen verleiden.
Ga Hij bij zichzelf blijven? En gaat hij op elk vlak, bij het Goddelijke dat in zich leeft, daaraan trouw blijven? Dat is de draad, denk ik, die je over alle thema's heen weer terugvindt. Trouw blijven aan God in jezelf. En dat zie je dus in het eerste boek met de honger. Daarna ook heel duidelijk met de macht. Macht gaat niet.
Om machtsweling te zijn. Macht gaat volgens Jezus alleen om God te dienen. Je mag zeker macht hebben, macht is absoluut niet fout. Het zou ook heel raar zijn als Milton dat zou beweren, aangezien Milton de macht wel geproefd heeft als staatssecretaris. Nee, macht is helemaal niet fout, maar macht moet ten dienste staan van iets anders, van het goddelijke.
¶ Liefde als Drijfveer en Ervaring
Proberen de uitdaging aan te gaan waar God hij stelt. Maar dat is iets anders. Dus je gaat uit van God en van waar God jou voorstel plaatst.
Is het begrip liefde een belangrijk begrip in deze vier boeken?
Het begrip liefde komt niet als zodanig voor, maar natuurlijk zijpelt het wel door in de verhouding die Jezus tot God heeft. Alles wat Hij doet, doet Hij het liefde voor God. Ook al komt God er niet als een karakter of een personage in voor, is het voortdurend voelbaar. Dat hij uiteindelijk alleen vanuit die liefde handelt. En ik denk dat dat ook de enige manier is waarop hij dat inzicht kan hebben, Jezus. Je kunt geen inzicht hebben vanuit. Het staat ook heel duidelijk ergens in het boek.
staat er ook heel duidelijk dat wie veel boeken gelezen heeft, nog niet per se iets weet. Het gaat erom dat je die boeken doorleeft, dat je die voelt, dat je die ervaart.
Dan heb je het over een relatie inwezen.
¶ Boek 3: Eer, Verantwoordelijkheid en Zelfreflectie
Boek 3. Dan zegt hij, ik zoek geen eigen eer, maar die van Hem die mij gezonden heeft. Laat dit getuigen waar vandaan ik kom. En de meeste argumenten zeg je daar van Satan willig Jezus door naar God te wijzen, verwijzen. Zijn eigen er is niet van tel, die van God wel. Zijn woord bracht alles voort. Nou ja, ga zomaar door. Dat vind je in hoofdstuk 3, of vooral niet. Ook.
Dat is zo lastig is dat, want wij zijn, als ik het even naar onszelf terugbreng, wij willen toch al graag gezien worden op een gegeven moment.
Ja, dat is waar. Ik denk dat hier heel duidelijk gesteld wordt in boek drie. Ja, dat het gewoon niet gaat om die eigen eer. Nog een keer. Ik denk dat Milton er een heel duidelijk voorbeeld is van iemand die graag wou gezien worden. Hij heeft altijd zijn eigen teksten gepromoot. Hij heeft zich altijd kunnen uitgeven, heeft altijd rap zijn teksten uitgegeven. Hij heeft heel hard in de wereld gestaan als staatssecretaris. Dus het is niet dat de Milton iemand was die zich wegstak.
Hij wilde de aandacht krijgen die hem toekwam. Maar ik denk dat het punt gewoon is dat het niet mag gaan om een leeg vertoon. En dat je dan bijvoorbeeld Milton niet zou kunnen kwalijk nemen, dat bij hem een lege... En ja, als je naar onze wereld trekt, het gaat niet om jezelf in de picture te stellen, zonder dat de inhoud eigenlijk van tel is. Het gaat vooral om de inhoud.
En het gaat hem over. Het mag macht zijn. Maar het moet macht zijn die belichaamd is en die doorvoeld is en die verantwoordelijk is enzovoort. En dat mag je wel tonen. Dus dat is het probleem. Het moet gewoon ook op een. En op een onderbouwde manier gebeuren. Op een door God onderbouwde manier.
Had hij het pas door, maar dat is een beetje hypothetisch deze vraag, had hij het pas door op het moment dat hij zag dat Krom wel aan zijn eind was gekomen en dat zijn toekomst onzeker was?
Ja, dat is inderdaad een beetje sugereren, maar je kan er toch niet naast kijken dat hij heel veel over macht speculeert of schrijft in zijn laatste teksten. Volgens mij kunnen we wel ervan uitgaan dat hij bepaalde dingen bij zichzelf ook al had ingezien en ook waar hij te ver was gegaan. Het is moeilijk om daar heel duidelijk over te zijn, maar zijn associatie met Satan, zijn zelfidentificatie met Satan.
Toen koste van anderen uiteindelijk. Toen koste van de koning in dit geval ook. Ik denk dat die zelf twijfels. Enorm meespelen bij Mailton. Ik denk dat Mailton iemand was die heel veel getwijfeld heeft eigenlijk. Hij was iemand die bewust was, die zich altijd heel bewust heeft naar voren gebracht. Maar hij heeft ook in zijn opvattingen valt er echt wel een rode lijn. Ook na zijn periode onder Cromwell blijft hij zijn gedachten in het algemeen wel volgen.
Maar dat wil niet zeggen dat hij met bepaalde dingen wel worstelde. En ik denk dat die worsteling ook wel in het gesprek tussen Jezus en Satan voelbaar is, bijvoorbeeld.
To jest autobiografia, chciałabym.
Ja, ik denk echt van wel. Daar ben ik zelfs van overtuigd. Omdat het gewoon een constante is bij Milton. Bij Milton is het altijd autobiografisch. Het eerste woord van het leerdicht is bijvoorbeeld ook ik. Het is maar een hele kleine indicatie. Maar het gaat om de eerste keer dat Jezus beseft,
Ik denk dat hier toch een echo is van Melton, die ik ook op zichzelf betrekt. Hij ziet zichzelf als de verlosser door zijn dichtkunst. Hij ziet zichzelf als een verlosser, als een Jezusfiguur door zijn dichtkunst. Door dit leerdicht te schrijven. Maar hij ziet zichzelf ook als diegene die soms van het goddelijke pad is afgeweken. In de figuur van Satan. Dat is gewoon een constant in beeld in zijn werk al vanaf zijn eerste Engelse en Latijnse gedichten.
¶ Jezus Verwerpt Aardse Macht en Oorlog
Ik heb hier een stukje uit boek 3 wat je wilt voorlezen.
Veel leig vertoon van menselijke macht. Fragiele wapens en veel oorlogstuig die lang zijn voorbereid, maar rap tot niets herleidt, heb jij hier voor mijn blik geplaatst. Mijn tijd, heb ik gezegd, en deze tijd is best voor jou ver weg, is nu nog niet gekomen. Als hij komt, zal ik niet straag in daden zijn nog aan een spreuk van jouw behoefte hebben over dit oorlogstuig. Bewijs van menselijke zwakheid meer dan kracht.
Ja, dat is na een hele lange beschrijving die Satan geeft over de volkeren van de wereld, waarna hij Jezus probeert met het uiterlijke vertoon van steden te verleiden. Bij Jezus gaat het dus opnieuw verinnerlijken, en Hij gaat zeggen dat die uiterlijke kracht, die menselijke macht,
Hem eigenlijk niets zegt. Het komt zelfs fragiel over. Je ziet het opnieuw als hij moet zijn tijd afwachten, zoals hij later ook zegt. De voorzienigheid, daarop vertrouwt hij meer. Hij gelooft dat hij macht zal moeten uitoefenen. Maar niet dat het op deze manier moet opgelegd worden door de duivel.
Is de manier waarop hij toen in het leven stond? Wat dit is geschreven, nadat hij eigenlijk uitgeranceerd was politiek. Toen heeft hij toch de hele. Al die dingen die geschieden in Engeland op dat moment, heeft hij gezien. Is het bepalend geweest voor hoe hij hier over de dingen denkt?
Kan het bepalend geweest? Want ik kan me voorstellen dat als hij in deze tijd geleefd had, dat hij misschien ook niet soort dingen gezegd zou hebben. Want wij zien ook een aantal dingen gebeuren waarvan je denkt van nou, liever niet.
Um yeah. Ik kan mij ook niet van de indruk ontdoen dat Milton wel na die hoelige periode onder Cromwell veel meer naar een verinnerlijkte fase in zijn leven is gegaan. waarin hij die oorlog hij daar ook niet meer achter stond en dat dat ook niet iets is waar hij echt veel belang aan hecht.
Het blijft moeilijk speculeren, vind ik, maar sowieso is het zo dat hij zich niet meer met de politiek heeft gemoeid in zijn enkele teksten die hij heeft geschreven, maar zich op het onderwijs en op de dichtkunst heeft gegreegd voor de laatste 20 jaar van zijn leven. Daar kan je toch ook niet naskijken. Natuurlijk denk ik dat ze op politiek vlak niet veel van hem meer moesten weten aangezien dat hij al was mislukt. Hij zou ook niet meer aan de macht kunnen komen zijn.
Maar ja, het blijft dus een beetje speculeren, maar sowieso is er een verinnerlijking zichtbaar in zijn werken en zou je die eventueel op Milton kunnen bedrijven.
¶ Zondebesef en Verlossing door Dichtkunst
Ik speculeer nu ook, is dit iets als berouw komt naar de zonde?
Um ja, dus als je Maar nog een keer, bij zijn opvattingen blijft hij wel. Hij blijft overtuigd Calvinist. Hij blijft intolerant tegenover. Katholicisme, dat blijft ook nadien. Dus Brouw komt na de zonde. In die zin, hij zal zich wel. Er zal zeker bepaalde dingen, bijvoorbeeld in boek 2, in Paradise Lost heeft hij het op een bepaald moment heel duidelijk over.
De duif op de afgrond kon boeden, of de geest, eigenlijk zoals een duif op de afgrond kon boeden. En zo eigenlijk uit de afgrond inspiratie opdoet om een heel groot gedicht te schrijven, het Epost Paradise Lost. Nu, dat gaat volgens mij ook wel over Milton. Zelf, die zich als een soort dicht. die eigenlijk uit zijn eigen afgrond. Het is zijn eigen zonde of zijn eigen periode onder Cromwell, waar hij niet op elk vlak zeker even voldaan over is.
dat hij daar ook wel zijn inspiratie uitput, om dan een e-post te schrijven die uiteindelijk gaat over iemand die ook ongehoorzaam is ten opzichte van zijn meerdere. Net zoals hij, dat was tegenover de koning. Dus die linken zijn er wel. Iedereen ziet die wel. Maar ik denk dat hij zeker een zonde besef had. Daar ben ik wel van overtuigd dat hij een zondebesef had, en dat hij dat ook als een inspiratiebron zag.
Om tot grote dichtwerken te komen bij Paradise Lost, zoals ik net heb uitgelegd. Maar ook heel duidelijk bij Samsung Organistes. Wain de blinde Samson, Milton was blind. De blinde Samson har uiteindelig enkelig enkelig enkelig enkelig enkelig enkelig enkelig Waar hij zijn goddelijke kracht vandaan haal. Die zondigheid van Samson is eigenlijk de basis van het derde grote werk in die tijd, Samson Agonistes. Want het is juist uit die zondigheid dat Samson wil ontsnappen.
Door weer een positieve data te stellen. En dat zet ik ook in mijn inleiding tegenover het Paradijs Herwonnen, dat hij samen heeft uitgegeven met Samson Organistus, dus opvallend genoeg samen uitgegeven. In het Paradijs wonen stelt Jezus uiteindelijk geen enkele daad. Hij weerstaat alleen aan Satan en hij gaat er niet op in. Maar in Samson Agonistus gaat het om een mens, die wel de zon heeft begaan.
En die door een positieve data tegenover te stellen, weer van die zonde kan loskomen. En dat is wel duidelijk dat Milton ook daar die zonde gesams van op zichzelf betrekt.
Hij blijft dan toch een instrument in godshanden, Samson.
Ja, hij ziet zichzelf zeker als een instrument in Gods handen. Hij ziet zichzelf ook in zekere opzicht als een uitverkorene die zonde heeft begaan, maar die toch die missie daardoor niet verliest. En die die missie nog altijd moet volbrengen. Ik ben er persoonlijk van overtuigd dat hij dat schoolbesef wel had, maar dat hij zijn echte verlossing zag in het schrijven van deze dichtwerken waarin hij zichzelf als mens...
auch übersteigt. Er hat hier etwas getan, wo er von seinen Fouten auch ausgestiegen ist. Wo er echt auf den Perfectie ist gekommen. Wo er echt die Menschheit auch etwas hat geboten. Die Engelsche Bevölkerung, aber jeder die diese Werken leest.
¶ Boek 4: De Finale Overwinning op Satan
Boek 4, dat is dat is eigenlijk het sluitstuk van het hele gebeuren. Het blijft voor mij iets intrigerends dat hij de overwinning ziet in het feit dat Jezus in de woestijn, door woorden die hij spreekt, door niet in te gaan op de suggesties van Satan, daar de overwinning behaalt, ter later het kruislag komt.
De overwinning die hier wordt behaald, is natuurlijk nog een andere dan die aan het kruisel behaalt. Wat is de bedoeling van de verzoekingen? Zich toont als de persoon die is aangewezen om dat te doen, die verlosser van de mensheid wel degelijk is. Daarom moet hij zich even laten veertig dagen lang in de woestijn vasten en verzocht worden door de duivel. Dus het is een voorbereidingstijd die dan die met de passie tot vervulling komt. Maar Ja, ik denk wat hier gebeurt is de overwinning op Satan.
En wat aan het kruis gebeurt, zie ik niet als overwinning op Satan, die heeft hij hier behaald. Wat aan het kruis gebeurt, is de verlossing van de mensheid. Hva er høyen høyen høyen høyen høyen høyen høyen høyen høyen En op die manier verlost hij de mensen door alle pijn op zichzelf te hebben genomen, voor de zon die de mensen ook begaan. Dus dat is nog iets anders dan de overwinning op Satan, die hij hier in dit boek behaalt.
Kunnen we stukken lezen weer het vier?
Dus um Dus ik ga gewoon. Het is niet de conclusie van het leertig, daar laat ik dan aan de lezer over. Maar ik haal er gewoon nog één passage uit die ik eigenlijk persoonlijk heel interessant vind. Satan merkt eigenlijk keer op keer, loopt hij tegen een muur, merkt dat Jezus op geen enkele manier te overtuigen is.
En hij gaat dan hem vragen om voor hem te knielen. Wat eigenlijk een compleet absurde voorstel van Satan is, waar hij toch zelf niet in zou kunnen geloven. Dat Jezus dat op dat punt nog gaat doen. Dus ik ga deze passage even voorlezen en ook Jezus zijn reactie kort daarop even. En de verleider zei nu schaamteloos. Ik zie hoe jij al wat ik bied veracht en afwijst omdat het geboden wordt.
Niets maakt een kritisch deugdzaam mens verheugd, niets meer dan tegenspreken op zijn minst. Besef jij anderzijds maar goed dat ik eenzelfde waarde hecht aan wat ik bied? De Koninkrijken van de wereld zag je in een ogenblik en geef ik jou, want mij gegeven, geef ik wie ik wil. Niet niets, maar met dit voorbehoud niet meer. Op deze voorwaarden, val neer voor mij. Aanbid mij als je Allerhoogste Heer. Niet moeilijk en houd ze in mijn bezit. Verdient zo'n groot geschenk iets minder dan?
De redder antwoordde met minachting: nooit hield ik van je praat en minder nog van wat je bied. Nu haat ik allebei, gezien je die verdorven voorwaarde, je vrede eis, het durven uitspreken. Oké, dus tot daar. Het voorstel dat Satan hier aan Jezus doet. Zou bijna absurd kunnen lijken dat hij nog gelooft dat Jezus inderdaad voor hem zal neerknieder. De vraag is: waarom doet hij dat? Ik denk dat het duidelijke verschil tussen Jezus en Satan.
Aber auch die Gleichnis. Jesus ist vollständig wie er ist. Er ist das Wort von Gott. Er steht für die Wahrheit. Je kan ervan uitgaan dat hij daarvoor zal uitkomen. Kan eigenlijk ook niet anders zijn dan hij is, maar dan vanuit de leugen. Hij heeft eigenlijk geen enkele reden meer om Jezus nog zo'n voorwaarde te kunnen stellen.
En toch gaat hij nog proberen om hem te laten knielen. Het toont gewoon aan dat Satan niet buiten zichzelf kan. Hij kan ook geen toegeving maken naar Jezus, hij kan alleen maar nieuwe manieren zoeken om hem te misleiden. Maar deze absurde vraag die Jezus op dit punt bijna op het einde van het leerlijk gestelt.
Toont mij gewoon dat Satan ook niet buiten zichzelf om kan. Dat hij altijd zal zijn, dat hij altijd zal blijven bestaan, maar dat hij alleen maar vanuit die leugens en vanuit die verleiding kan bestaan.
¶ Misbruik van Schrift en Retorisch Steekspel
Hij gebruikt op een gegeven moment ook, ook in het vierde boek is dat. Gebruik je gewoon bijbelteksten. Dit is een hele frome tekst waarvan je denkt van nou, wat je hier zegt, komt uit Psalm vandaan, bijvoorbeeld als Jezus op de binnental van de tempel staat, en dat God zal je op handen dragen. Dat is een pure bijbeltekst. En toch?
Die verwijzing naar die Psalm is inderdaad, die doet Satan. Maar natuurlijk, opnieuw, Satan gebruikt dat voor het verkeerde doel. Dus je kan zoveel mogelijk de Bijbel citeren als je verkeerde bedoelingen hebt. Dan blijft het verkeerd. En Satan wil daarmee Jezus verleiden. Of Satan citeert dat die psalm, omdat Jezus zou gedragen worden door God. Ook al overkomt hij iets slechts. Maar Jezus zegt, je moet nooit bewust God op de proef stellen. Je moet nooit bewust tegen Gods wil ingaan.
En dus opnieuw heeft hij de bedoeling van Satan doorprikt. Het is eigenlijk gewoon de hele tijd dat ritorische steekspel tussen die twee. Satan die alle mogelijke retorische middelen. En Jezus, die eigenlijk, ja, het is ook wel een les in retoriek, vind ik op dat vlak het leerlicht, die eigenlijk altijd de drogreden of het hiyaat in de argumentatie ziet.
Je zegt ook dat in een schrijfstijl kun je ook merken wie wie is, zeg je in het voorwoord.
Ja, ik vind dat je daar een heel duidelijk verschil hebt tussen Satan en Jezus. Satan is veel meer met enjambementen. Die aanjambementen komen op zich bij Jezus ook wel voor, maar die gaan veel minder de zinsdelen doorbreken. Dus bij Satan kan het aanjambement eigenlijk overal voorkomen. Het doorbreekt voortdurend te zinsdelen. Het kan in het midden van Een onderwerp voorkomen. Bij Jezus zullen dat meer afgeronde bijzinnen zijn, bijvoorbeeld, waarna een anumement volgt.
Daardoor komt Jezus veel stabieler, evenwichtiger, rechterlijniger over en Satan zwalpend zoals hij ook is. Hij is slang uiteindelijk, hij kronkelt zich weg door zijn redeneringen ook.
¶ De Kracht van Standvastigheid en Ironie
Wat vind jij nou het meest bijzondere stuk in deze boeken, wat je vertaald hebt? Wat je bijgebleven is. Dus als mij die stukken. Wat ik net al eerder in de uitzending zei, is dat hij veerd naar de woestijnen gaat. En ik nooit stil heb gestaan bij het feit dat. Zijn discipele en zijn moeder hem gewoon gemist in vereerd dagen. Je hebt dit vertaald, wat zijn nou van die stukken die erbij blijven, waarvan je zegt, nou dat wil ik nog lezen.
Wat ik bij jou proef, ook in wat ik al eerder zei in het gesprek, je doet dit niet als een soort van ik moet dit vertalen, maar dit heeft jouw liefde ergens. Dit pak jouw erans.
Ja, zeker. Het is een weg dat naar de diepte gaat van elke mens. En dat is ook wat Milton zijn bedoeling is. Ja, wat mij. In het algemeen zou ik zeggen dat Jezus opnieuw geen held is en laat het niet... In onze wereld hoor je heel vaak dat je dit, je moet dat, je moet zo. Nee, Jezus doet eigenlijk niets. Jezus doet geen van die dingen die Hij zou moeten doen, zo gezegd. Hij laat het op zich afkomen.
Het is ook een heel mooi verbeeld, vind ik. Een van de punten die mij wel bijblijft, is in boek 4: het moment dat Satan hem zou willen. doen springen van die tempel zegt Jezus Hij sprak en stond. Dus Jezus sprak tot Satan en zei: Je moet God niet op de proef stellen, en stond. Zo staat het heel kort, heel beknopt. Hij sprak en stond in het vierde boek. Hij bleef staan op die tempel en Satan viel op dat moment. Hij viel naar beneden om nooit meer terug te komen en Jezus te kunnen verleiden.
Dat is gewoon zowel qua taal als inhoud iets dat mij heel sterk is bijgebleven. Het feit dat je gewoon staande kunt blijven zonder al te veel te moeten doen, of je zorgen te moeten maken voor wat je mogelijk. Voor heldendaden of voor daden moet verrichten. Nee, gewoon jezelf blijven staan voor wat je staat. En dan valt de ander, dan valt de duivel dus. Dat is een voorbeeld. Ik heb het enorm voor die korte, ironische antwoorden. Die korte, ironische antwoorden, hij sprak en stond.
Dat is nu geen antwoord, maar dat is ook heel kort en bondig. Er zijn er meerdere die Jezus gebruikt, bijvoorbeeld Ja, acht jij zo'n kracht in brood, wat hij dan in boek 1 zegt, acht jij zo'n kracht in brood, heel kort gezegd. Maar opnieuw zit mij in een soort van ironieën. Denk jij nu echt dat brood alles is?
Je kan het opnieuw aan onze wereld koppelen, waar toch ook consumptie heel belangrijk is geworden. Aczonkracht in boot. Denk je nu echt dat alles daar vandaan komt? Nog een van die korte reacties die mij te binnenvalt. Is wanneer Satan enorm lang betoog heeft gegeven om Jezus te overtuigen met een banket. En hem toch te laten eten en hem toch te laten genieten van de luxe. Zegt Jezus, met mijn honger heb jij toch geen zaak.
Ook weer zo'n heel ironische reactie die jij daar heeft. Met met honger heb je toch geen zaak. Waar moet je mee? Het is bijna een droge humor die er toch in zit. Dus kijk, ik denk dat het misschien niet het meest humoristische, maar je ziet het toch hier en daar.
Iets is daarvan doorcijpelen. Het is inderdaad waar en terecht. Waar bemoeit Satan zich mee? Eigenlijk heeft Satan geen enkele grond om op te staan. Om Jezus dat allemaal op te lepen. En dat is ook denk ik een levenshouding die je daaruit wel kan meenemen. staan voor wat je staat en niet te moeten je verantwoorden waar dat eigenlijk compleet absurd is.
¶ Verleidingen: Armoede, Luxe en Intellect
Ik vond het eerste stuk, en dat komt we naar boven toe, nu je dit zegt: die eerste verleiding om stenen in brood te veranderen. Daar doet de Sater zich voor een arme man die daar leeft en die eigenlijk van het niets zeggen wat er is, leeft. En eigenlijk vraagt hij Jezus hem terulp te komen in een bepaalde gekke zin.
Ja, en dat is ook een interessant gegeven. Satan die zich als een arme man toont, je kan je dan direct de vraag stellen waarom? Waarom als een arme man? Ik denk eigenlijk heel rap dan aan de huidige kerk, waarin het soms ook wel al terra gaat over armoede en over de armen helpen, liefdadigheid.
Allemaal heel belangrijke waarden. Maar ik denk dat het niet. Hier wordt Satan hem juist daarmee eigenlijk verleiden. Je zou toch een arm iemand moeten helpen. En ik denk voor mij dat is ook niet de basis in elk geval van het geloof. De basis van het geloof zou moeten zijn, zoals hier in het leerlicht duidelijk is, de standvastigheid, het vertrouwen in God, het vertrouwen dus ook in jezelf vanuit God.
Gehoorzaamheid die vrijheid schenkt, altijd weer diezelfde soort paradoxen. De gehoorzaamheid die je uiteindelijk vrijmaakt om het leven aan te gaan, om de duivel aan te kunnen. En ik denk dat dat dus ook wel in die aanspreking van die oude man heel duidelijk is dat Jezus niet denkt dat alleen door liefdadigheid je een goed mens bent. Het interessante is dat je in boek 2 diezelfde Satan ziet terugkomen als iemand die gepast gekleed is, dus die eigenlijk zichzelf juist heel luxueus voordoet.
Waar in het eerste boek een arme man was. Ik denk dat hij daar ook de andere kant van de medaille wil tonen, Milton. Het is niet dat hij zozeer tegen. Die zogezegd liefdadige kerk is, of die enkel om liefdadige draait. Ook de overdreven luxe is verkeerd. Dat zie je heel duidelijk, in het hele tweede boek, dat gaat over het bezit, dat gaat over de luxueuze maaltijd. Over de koningskroon, over alles wat met uiterlijke luxe en vertoon te maken heeft. Jezus wijst het van de hand.
Je hebt het over bezit, je hebt de uiterlijkheid, de armoede. Maar dat kan ook een soort intellectuele bezit zijn, waardoor je de ander niet meer ziet, om het zo te zeggen. En daar prikt hij ook doorheen, maar toch wel subtiel.
Dat klopt. Milton heeft het in zijn laatste boek over de macht van kennis. En dan gaat hij direct naar Athene. In Athene laat hij de hele Griekse wereld eigenlijk opkomen. Socrates komt daar heel goed uit, maar veel anderen... gaat hij toch met een zekere kritische ingesteldheid bekijken en gaat hij toch de judeische traditie erboven stellen.
Om welke reden? Eerst en vooral zijn de tragediegevers te veel in hun allegorieën en zo veel bezig, of in hun mythologische figure, te veel bezig met het zinnelijke, met het aardse. En de jurese-traditie is veel spiritueur. Daar minder aandacht aan geven. Het stoïcisme als filosofie gaat hij ook vergelijken met het christendom. Het stoïcisme is, oké, zou je kunnen doen denken aan het paradijs hervonnen, omdat de stoïcine...
Zich ook aan elke actie onttrekken, net zoals Jezus doet. Alleen is het verschil dat de stocijnen onverschillig zijn, die emoties niet toelaten. En dat dat toch een verschil is met Jezus. Die het goede wil doen. Ook al gaat hij geen daden stellen die helderend zijn, hij antwoord Satan wel en hij gaat wel in gesprek met hem. Ja, ook daar doen christen door het goede te doen nog iets meer dan onverschillig te blijven. Dus ook daar een punt van kritiek. En
Ja, zo stelt hij toch de Judese wereld boven de Griekse wereld. Hij rekent er zeker niet mee af. Hij toont ook de mooie kanten.
¶ Wijsheid uit het Hart en Miltons Liefdesbewijs
Je zegt in het boek dat Jezus, wat je opviel, ik heb het eerder gezegd, hij gaat terug naar het woord. En het gaat helemaal om het hart, dat het hart verandert en daar vanuit die je kunt leven, dat hart in relatie met God, laat ik het zo maar zeggen, is dat een beetje de porté van het boek ook uiteindelijk geworden?
Het is waar dat Jezus. Je zou je kunnen afvragen hoe komt Jezus tot die wijsheid? En dan is het antwoord dat Hij vanuit het hart die wijsheid komt. Het is alleen maar omdat hij. Het beseft en van zijn moeder de liefde ook heeft meegekregen. Zijn moeder krijgt ook een belangrijke rol. Het is een van de eerste die helemaal geschetst wordt in het begin. En ook ongerust is om zijn tijdelijke afwezigheid. Het is de liefde die Jezus heeft gekregen van zijn moeder Maria, maar ook van God.
Die hem altijd in relatie houdt met hen, ook al is hij weg. Jezus zegt tegen Maria: Het is niet. Ik ben met mijn vrienden en mijn familie. Als ik ben bij de mensen die ook God volgen. Dus het is niet alleen door bij Maria te zijn. Hij ziet het goddelijk in iedereen. Maar hij heeft het wel van Maria en van God in de eerste plaats meegekregen. Maar hij ziet het goddelijk in iedereen. En het is juist daarom. In dat goddelijke staat is er in die liefde opgenomen, in die goddelijke liefde.
Dan kom je weer terug bij de zin die gebruikte bij Vzendop.
Bij de doop inderdaad kwam een duif op zijn hoofd neer. En ook luidte de stem van God. Het is denk ik om de cirkel rond te maken, ook wat mild van wil. Hij wil door het woord, door. Door dit gedicht te schrijven, wil hij zijn liefde tonen, het is denk ik het ultieme bewijs van zijn liefde voor God.
Was zijn besef van zijn hoeping die hij van God heeft meegekregen. Dus hij kon geen groter bewijs leveren van die liefde. Hij kon geen groter eindwerk afleveren, dan dit gedicht, dat dus eigenlijk kader. Dat het vervolgens op een veel langere dicht nog Paradise Lost, maar dat er wel de bekoning van is.
Goed, ik word hier wel later. Dankjewel.
Thank you.
Goed, en dit zei Ruben Franso. Hij vertaalde, hij leidde in en lichtde toe het werk van John Milton Het Paradijs herwonnen. Het Paradijs herwonnen is een uitgave van uitgeverij Daamon in.