#1 - Het Geld (S01)

Nou, dit waren dus ongeveer tien tot slaafgemaakt. Dus voor 2000 schulden. Wat ik echt heel heftig hieraan vind, is dat het wordt aan alle kanten, alles wat je mens maakt, werd afgenomen. Dus wij bepalen hoe je heet, wij bepalen wat je doet, wij bepalen wat je waard bent.

Wat ze in ieder geval hebben meegegeven, is dat excuses in dit geval echt op hun plaats zouden zijn. Dus excuses maken voor datgene wat de rechtsprogramma's hebben gedaan. Dat was zo impactful dat ik eigenlijk de vervolgstappen voor mij bestonden toen uit. Het is niet meer gaan wij. Excuses aanbieden. Het is wij gaan excuses aanbieden. Van tot slaaf gemaakte voorouders in Suriname, het geboortenland van mijn ouders. Ik ben regelmatig op vakantie geweest.

En hoewel ik er dus niet ben opgegroeid, heb ik altijd een gevoel van thuiskomen wanneer ik daar ben. En dat gevoel zit heel diep, maar ik kan het nooit goed duiden. Totdat ik er vorig jaar voor het televisieprogramma Sporen van Slavernij naartoe ben gereisd, om op zoek te gaan naar de sporen van mijn voorouders. Blijkt ja eigenlijk het zijn. Dan zien we hier dat zij. Ik begrijp steeds beter waarom ik me zo verbonden voel met surie.

Terwijl ik er niet ben geboren. Het is het land waar een groot deel van mijn voorouders als tot slaaf gemaakte hebben geleefd. En die erfenis van het slavernijverleden draag ik nu nog met mij mee. Heel Nederland draagt deze erfenis met zich mee. Is geschiedenis van ons allemaal. In deze podcast zoek ik antwoord op de vraag: wat is de erfenis van ons slavernij verleden? Hoe zien we dat nu nog terug in de samenleving, het straatbeeld, in onze manier van leven?

Hoe zit het met de verdiensten van de bank? Wat was de rol van... Hoe werkt deze periode mentaal nu nog steeds door bij nazaten van tot slaafgemaakte? Als ik naar mezelf kijk met een eurocentristische blik, naar een dominante. Historisch gesehen, als er minder iemand I make a balance on De Erfenis, een podcast van Ombroek Max en NPO 2. Mijn naam is Dolores Leeuwin.

We zijn inmiddels een van de rijkste landen ter wereld. Een deel van deze rijkdom hebben we te danken aan de handel tijdens de WIC- en VOC-tijd. Dat begon in de 17e eeuw, toen de behoefte aan luxe producten van over zee, zoals. Koffie, suiker en specerijen toenam. Om aan de vraag te kunnen voldoen, werd een uitgedacht systeem van slavernij op gang gebracht. In de 18e eeuw groeide de slavenhandel enorm. En toen in 1814 volgens de wet slavernij in Nederland verboden werd.

Ging dit over de grens in de Nederlandse koloniën gewoon door. Daar werd op geheel eigen wijze bestuurd en geregeerd om de enorme productie niet te verstoren. Dit zijn dus voorbeelden van mensen die hier in Amsterdam waren en in Suriname plantages aanlegden en eigenlijk ook veel dubbelfuncties hadden. Want ze zaten natuurlijk tegelijkertijd ook in die West-indische compagnie en de Sociët van Suriname. Op de vele plantages moesten tot slaafgemaakte dwangarbeid verrichten.

Honderdduizenden mensen... Verhandeld, mishandeld en misbruikt. Daardoor is er heel veel geld verdendig. Die twee plekken waren de belangrijkste productieplekken op dat moment van koffie in de wereld, in het Caribisch gebied. En zie je ook gelijk opgaan met de toename van mensenhandel, slavenhandel. Ik wil weten hoe dat geld, letterlijk onze erfenis, is verdiend. Hoe kijken we daar nu naar en hoe kunnen we verder met deze erfenis?

Mijn zoektocht begint in het Stadsarchief van Amsterdam. Mark Ponte, Stadsarchief. Ik ben heel nieuwsgierig. Ja, je bent op zoek naar je voorouders. Historicus Mark Pomte onderzoekt al jaren het koloniale verleden van Nederland. Hij wil met zijn bronnenonderzoek deze periode vanuit nieuwe perspectieven benaderen. Ik heb hier een stambaan. En daaruit blijkt eigenlijk dat jij een afstammeling bent van toontje en amba Levin. En als we dan verder kijken, dan zien we hier.

Dat zij heeft moeten werken op jachtlust. Een plantage in Suriname. Aan de Suriname rivier. Die plantage jachtlust, die werd eigenlijk volledig vanuit Amsterdam. Bestuurd. En daar zijn heel veel stukken over hier in het stadsarchief en daar gaan we hier even boven in de depots naar kijken. Dat is wel heel spannend. Hebben jullie hier gewoon liggen? Die hebben wij hier liggen, ja. Oké, wauw. Ja, ik ben heel nieuwsgierig. Kunnen we? Gaan we doen? Ja, te gek. In het depot van het stad.

liggen alle documenten van de plantaatjes in Suriname. Bij de oprichting van plantages en later ook bij verkoop. Er een koopaktie. Nou, ik heb hier dus allerlei stukken klaar liggen. Even hè, die we over jachtlust. En dan pakt Mark een heel oud boek met allemaal pagina's met handgeschreven zinnen. Zierlijke en krullende letters en een handgetekende landkaart in. Boven de kaart staat een naam die ik ken. Plantage jachtlust.

Ja, dit zijn dus handgetekend. Er werd dan in Suriname ingetekend en hier naartoe gestuurd. Dus dit is eigenlijk een meetbrief bij het aanleggen van plantage. Jachtlus. En als je dan goed kijkt, dan is dit dus. Wordt het dus opgemeten en dan staat er hier de gesteldheid van de landen van plantage jachtlust aankomende wel edele, groot achtbare heren. Herman Hendrik van der Poel en Frederik Beerenwaar.

Dit zijn dus voorbeelden van mensen die hier in Amsterdam waren en in Suriname plantages aanlegden en eigenlijk ook heel veel dubbelfuncties hadden. Want ze zaten natuurlijk tegelijkertijd ook in die West-indische compagnie en de Societeit van Suriname. Ja, en dit is eigenlijk de gronduitgifte voor de plantage. Zij zijn de eerste eigenaren van die plantage geweest. In 1737 wordt die grond uitgegeven, dus bijna 300 jaar geleden.

En deze mensen gingen zelf niet naar Suriname, maar die bestuurden alles op afstand. En zaten dan vertegenwoordigers in Suriname zelf. En die stuurde dan dit soort stukken steeds naar Nederland om dan de eigenaren op de hoogte te houden van de ontwikkelingen op de. Want ze kochten dat ook echt met de intentie om daar tot slaafgemaakt op te zetten. Ja, dus zij kochten dit met de intentie om een plantage te beginnen. En daar die plantages werden bewerkt.

Door mensen in slavernij, tot slaafgemaakte. En ook die informatie, dat werd ook vanuit hier georganiseerd, en daar waren ze ook vanop de hoogte. Dit is dus het begin van die aanleg. En juist aan het begin van zo'n plantage worden de meeste mensen natuurlijk ook gekocht. Dus er zit een heel investeringsplan aan vast. Um uh

Want er moesten honderden mensen aangekocht worden of moesten, dat deden ze. En daar wordt dus ook administratie van bijgehouden en het werd ook weer naar Nederland gestuurd. Dus dat hele netwerk van. Waar halen we die mensen vandaan? Dat stond al. Dat stond al, ja. Da was ook die Sociëteit van Suriname en de Westinische Compagnie weer. Die speelde daar natuurlijk een belangrijke rol in. Waren in deze tijd degene die dan die aanvoer van mensen uit Afrika, dus mensenhandel, naar het Caribisch.

Dan opent Mark een archiefmap met handgeschreven lijsten met producten en bedragen daarachter. boodschappenlijst. Het blijkt de hele inventarische zijn van de plantage van mijn voorouder. En dat zie je ook hier terug. En dat hebben we hier ook wat documenten over. Want alles werd dus voor de mensen die hier in Nederland. Op een bureau zaten in hun grachtenhuizen, werd het dan opgestuurd om te zien wat er allemaal gebeurde in Suriname. Daar werd dus de administratie van bijgehouden.

Maar als je hier kijkt... Maar wist men in Nederland wat er op die plantage gebeurde? Nou ja, zeker, die mensen die dus actief investeerden. Want die werden dus, ik kan je zeggen, van dag tot dag op de hoogte gehouden van de uitgaven. En dat kregen ze natuurlijk niet per dag, want het ging dan per boot opgestuurd. Na een aantal maanden hadden ze weer een complete administratie. En hier is een voorbeeld van die administratie van plantage jachtlus.

Dus de plantage waar jouw voorouders op gewerkt hebben. En dan zie je inderdaad gewoon alle uitgaven die er gedaan werden, moesten dus verantwoord worden. En dat gaat om bakkeljau en tabak die er werd gekocht. Allerlei gereedschappen die nodig waren voor de plantage. Maar als je kijkt, en dan zie je allerlei vrij lage bedragen. 41 gulden, 19 gulden, dit zijn stuivers die erachter staan. Dan is er altijd één enorme post. En dat is dan hier 28 november. Hebben ze betaald aan Pieter Mauritius?

Vendumeester, dus dat is de veilingmeester, voor aangekochte slaven. En dan staat er hier hoeveel Hollandse gulden ze daarvoor betaald hebben. En hoeveel slaven kregen of tot slaafgemaakte kregen ze daarvoor? Nou, dit waren dus ongeveer tien tot slaafgemaakte mensen. En die kregen ze dus voor ruim 2000 gulden. Wie dus 200 gulden afrekende, werd eigenaar van een mens.

15 mensen aangeschaft voor die plantage en dan 1 december weer ruim 10. Die prijzen wisselden ook van hoe oud iemand was: man, vrouw, kind. Ik krijg er een knoop van in mijn maag en ik voel boosheid opkomen wanneer ik bedenk hoe de boekhouder deze lijstjes met berekeningen maakte, hoe hij mensen tussen de porseleinenborden en bestek plaatsten, hoe mijn voorouders werden gereduceerd tot werktuig. berekenen. Ja, en dat is het denk ik ook. En dit is een boekhouding.

En er werden ook er werden boekenhoudingen bijgehouden van de mensen die werden geboren op de plantage, de mensen die werden overleden, tussen alle andere zaken die werden gekomen. Ja, het staat gewoon tussen de spullen die gekocht werden. En die nodig waren om het te laten rijden. We kunnen natuurlijk niet goed in de hoofden van die mensen kijken. Maar er was in die tijd.

Er was natuurlijk wel eens wat kritiek, maar er was niet heel veel discussie over. En daar hebben we hier nog een ander document van. Om het nog beter in beeld te brengen. Want eens per jaar of eens per zoveel tijd. Wilden ze dan ook precies weten wat de staat van hun bezittingen in Suriname waren? En daar werd dan eigenlijk in zo'n boedelinventaris precies vastgelegd wat hoort er allemaal bij die plantage. En dan bijvoorbeeld hier ook horde, schotels. En dan zie je hier ineens. Twee.

Dus ook daar lagen dus boeien voor mensen die dan in de boeien werden gezet. Het staat gewoon tussen de spullen om het te laten draaien daar. Om het te laten draaien. Dat als je in staat bent om mensen te kopen onder dat soort omstandigheden te laten werken en het land te degraderen tot een sociëteit, dat je wel een bepaalde manier van denken hebt. Ja, dat is duidelijk. Het was niet... Dit waren mensen die alleen maar...

Om aan hun eigen gewin dachten. Misschien het gewin van de stad als Amsterdam. In een brede zin, maar niet wat daar buiten gebeurde. Ja, en dan draagt nu allemaal de gevolgen. Ja, het is heel pijnlijk ook. Pijnlijk, ja. Om het is voorzichtig uit te drukken. Dat hier in het stadsarchief de hele erfenis is terug te vinden, zwart-op-wit, handgeschreven in de.

En dus is redelijk goed uit te rekenen hoe er is verdiend aan de slavernij. Mark vertelt me dat naast particuliere die plantages oprichten of kochen. Er ook veel banken actief zijn geweest in de slavernij. En mees en zone. Twee grote banken. heel erg veel hebben verdiend aan de slavernij. En die banken ken je nu als ABN AMROO. Ik ben op de Zuidas in Amsterdam, op weg naar mijn afspraak op het hoofdkantoor van ABN Ammer. De archieven laten het namelijk duidelijk zien. Ontkennen kan niet.

De bankdirecteuren van toen handelden willens en wetens. Maar hoe gaan de bankdirecteuren van nu om met deze erfenis? Ben je verantwoordelijk en zo ja? Neem je dan de verantwoordelijkheid? Ik heb een afspraak met de manager duurzaamheid, Christa Beauvoor. Christa, wat leuk dat je tijd voor ons vrij kon maken. Zou jij ons iets kunnen vertellen hoe het slavernijverleden van de ABN AMRO eruit ziet?

Daar kan ik wel wat over tellen. We hebben onderzoek laten doen naar ons verleden ten aanzien van slavernij. En wij wisten wel dat er links waren, maar. Tot hoever en in welke mate, dat was eigenlijk niet bekend. We hebben behoorlijk wat bedrijfsarchieven, groot bedrijfsarchief, waarin heel veel documenten zijn, zoals kastboeken, contracten, afbeeldingen, waar goed te zien is en onderzoek te doen is van wat het verleden nu precies is.

Ja, en de uitkomsten vielen ons niet mee, als ik heel eerlijk ben. Wat viel er niet mee? Ik denk toch de mate van betrokkenheid en Datgene wat er ook daadwerkelijk heeft plaatsgevonden. Dus welke activiteiten hebben er plaatsgevonden?

Christa vertelt me dat de ABN AMRO zelf een onafhankelijk onderzoek heeft geïnitieerd. Het Instituut voor Sociale Geschiedenis in Amsterdam heeft het onderzoek geleid. Heel concreet, er zijn twee rechtsvoorgangers die hier betrokken bij zijn geweest. Hoop en Co. vanuit Amsterdam en Meesenzone in Rotterdam. Bijvoorbeeld Hoop en Co. Wat er gebleken is uit de documentatie, is dat zij plantages hebben gefinancierd.

En als ik kijk naar mesenzone, dan zie je dat er heel nadrukkelijk ook verzekeringen zijn afgesloten voor plantagehouders op tot slaafgemaakten. Dan wel dat er transporten zijn verzekerd als het gaat om niet alleen producten die op de plantage zijn vervaardigd, zoals koffie of suiker. Maar ook daadwerkelijk tot slaafgemaakt. Bij de ABN AMRO is men verbaasd over de resultaten van het onderzoek. Ik wil van Christa weten of ze dit niet hebben zien aankouden. Je wist vanuit...

Untertitelung des ZDF, 2020 Dus dat er ergens een link was, dat was evident. Maar tot in welke mate? Dat was nog niet bekend. En wat ik heel mooi vind is dat de AMAMO heeft besloten om te zeggen: wij willen dat wel weten. Wij willen weten exact voor zover we dat kunnen nagaan, wat er gebeurd is, wat onze rol geweest is, althans van onze rechtsvoorgangers.

Dat willen we onafhankelijk laten onderzoeken. Zodat wij ook met die resultaten kunnen bekijken wat we daar verder mee kunnen doen. Maar in eerste instantie begint het met onderzoeken wat er daadwerkelijk is gebeurd. Het onderzoeksrapport komt ook. Untertitelung des ZDF, 2020 Robert Schwaak

Op het moment dat je geconfronteerd wordt met het feitelijk handelen van rechtsvoorgangers in die periode. Met stukken uit je eigen archieven waarin aangegeven werd hoe de verschillende partijen hebben gehandeld. Ja, dan is dat heel confronterend. En dan kan je wel zeggen, ja, dat is zo lang geleden. Of daar waren wij met z'n allen niet bij. Maar het is wel gebeurd.

En het heeft een diep persoonlijk effect gehad. Maar ik weet ook dat degene die dit rapport lezen, ik hoor dat nog steeds, de realisatie van wat er feitelijk is gebeurd en wat onze rol, in ieder geval de rol van de rechtsvoorgangers, daarbij is geweest. Is er één die kun je niet wegstoppen, dat mag je niet wegstoppen. Maar nog veel belangrijker: het heeft nog steeds consequenties voor diegene die daar rechtstreeks mee te maken hebben gekregen. Dus een enorme impact.

Een enorme impact dus. Maar wat doe je dan vervolgens met deze impact? Je gaf het net zelf ook al aan dat de uitslag best wel was koei. Hoe werd daar in het algemeen op gereageerd? Ik kan me ook voorstellen dat je denkt, ik ga wel even niks mee doen. Maar het was voor jullie echt een reden om door te pakken. In eerste instantie is er door onze CEO Robert Staak ook gekeken van nou dit zijn de resultaten, maar laten we ook in gesprek gaan.

met nazaten van tot slaafgemaakte om ook deze resultaten te bespreken. Dit zien, deze resultaten. Wat zouden jullie belangrijk vinden? Wat zouden wij dan als bank moeten doen? Weten het dat dit gebeurd is? En dat zijn hele intense gesprekken geweest, zoals ik heb begrepen. Hoe was de reactie? Wat ze in ieder geval hebben meegegeven, is dat excuses in dit geval echt op hun plaats zouden zijn. Dus excuses maken voor datgene wat de rechtsprogramma's hebben gedaan.

Dat aan de ene kant. En in de tweede plaats ook dat het ook belangrijk is om in het hier nu te kijken. Er zijn natuurlijk ook consequenties. Tot op de dag van vandaag. Maar ook intern is besproken, ook is uitgebreid gekeken: intern: wat zouden wij hier als bank mee kunnen doen? Wat moeten wij hiermee doen? Wat vraagt dat van ons als bank? Het is natuurlijk toch een.

Ingewikkelde kwestie, het is lang geleden. Je zou kunnen zeggen: het is een hele andere tijdsgeest. Je zou kunnen zeggen, wij zijn niet verantwoordelijk, want wij waren er niet bij. Jullie hebben gekozen om dat niet te doen. Je hebt echt voor gekozen waarom. Omdat het wel de rechtsvoegangers van de bank betreft. Omdat als je de resultaten ziet, en ik heb ook het rapport gelezen, ik heb ook documenten gezien, dat is zo.

Impactvol. Er is zoveel leed destijds aangedaan. En dat is iets wat je niet kunt verstoppen en niet mag verstoppen. En waar je ook niet achter kunt verschuilen dat het zo lang geleden is. En dan is er eigenlijk maar één gepast antwoord, en dat is Natuurlijk de vraag gestelt, wat gaan wij nu doen? Wat heel veel impact bij mij heeft gehad, was het onderzoek.

Maar nog veel impactvoller was het met de gesprekken met degenen die nog steeds daarna zaten van de families. Dat was zo impactvol dat ik eigenlijk de vervolgstappen voor mij bestonden toen uit. Het is niet meer gaan wij excuses aanbieden. Het is wij gaan excuses aanbieden. En dat heeft inderdaad alles te maken met het feit dat de argumenten als we waren er niet bij, het is zo lang geleden, het was iets wat in de tijdsgeest speelde, eigenlijk er niet meer toe doen.

Het is het erkennen van het leed wat een ander is aangedaan. En waar wij verantwoordelijkheid in ons verleden ook voor hebben. En als je dat leed erkent door het aanbieden van excuses, dan is dat het begin van het gesprek, het begin van de diagnosie.

Excuses aan het nazaten als begin van de dialoog, maar is dat genoeg? betrekt nazaten van tot slaaf gemaakt in dit hele proces. Maar welke stappen kun je na excuses het beste zetten? Na de excuses hebben wij besloten om één... De programma's die we in Amsterdam-Zuidoost doen, dat noemen we Social Point, om dat ook uit te rollen naar andere steden in Nederland, zoals Rotterdam, Utrecht, Eindhoven, Zolle. Want wat is Social Point?

Social Point is een programma waarin we in een wijk waar grote sociale problemen zijn, waar echt een maatschappelijke achterstand en met name ook onder jongeren aanwezig is. Waarbij proberen om iets bij te dragen om die kansenongelijkheid te verkleinen en de kansen te vergroten voor jongeren. En dan kun je denken aan opleidingen voor jongeren, sollicitatietrainingen, coachingstrajecten. We bieden stageplekken aan. En kijken we ook naar een stukje schuldenpreventie bijvoorbeeld.

Want was dat ook een van de punten die de nazlaten van tot slaafgemaakte aangaven? Dat ze dit, dit is wat ze nodig hebben? Absoluut. Dus naast de excuses ook heel duidelijk: kijk wat je als bank nu in het heren nu kan doen. In die gebieden waar echt een sociale ongelijkheid is. Hoe zit dat met dat geld dan? In de archieven heb ik zelf ook kunnen zien wat er verdiend is aan de slavernij. Is het dan niet eerlijker om het geld gewoon terug te geven aan Nazaat? Geld brengen alleen los.

En in de combinatie met daadwerkelijk ook in contact treden met elkaar en hulp bieden op een manier die ook daadwerkelijk. Mensen verder helpt dat dat veel meer bijdraagt. Als je het omreken, als we kijken naar hoeveel mensen en vrijwilligersuren aan mijn onmode hierin steekt, dan draagt dat denk ik veel meer bij. Of dan denken wij dat dat veel meer bijdraagt. dan puur het doneren van.

Dus voor de ABN AMRO Bank. Ik ben benieuwd wat de effecten zijn van hun keuze om te investeren in... Had je een verwachting, hadden jullie een verwachting? Niet in die zin, dus de de maakte excuses vanuit een oprechte geschoktheid rondom de resultaten van het onderzoek. Maar daarin hadden we niet verwacht wat het resultaat zou zijn van het echt in contacttreden met. En van de dialogen die er na aanleg daarvoor gevoerd zijn. Maar ook ziet dat er misschien wel lange tijd een.

Drukken misschien sterk uit, maar een blinde vlek is geweest. En waardoor je nu door de dialogen die er zijn, ook daadwerkelijk leert wat er gebeurt, wat er speelt en ook welke kansen er ook liggen. Want die moeten met elkaar vastpakken en benutten. Ik verlaat de zuidas.

In mijn eigen zoektocht naar de sporen van mijn voorouders heb ik gezien hoe de erfenis van de slavernij nu nog voor een groot deel in Nederland terug te vinden is. Met de verdiensten die hier gemaakt zijn over de ruggen van mijn voorouders. En dat blijft pijnlijk. Ook voorzichtig hoopvol. Tien jaar geleden konden we deze gesprekken niet eens voeren. Deze erfenis.

Op een nieuwe manier verdeeld worden. En de winst kan omgezet worden in verbinding en zoeken naar een weg om te streven naar gelijkheid in ons land. In de volgende aflevering zet ik mijn zoektocht naar de erfenis van slavernij voort. In Suriname ga ik in gesprek met historicus Tanja Sitaram over de bestuurders in Suriname, waaronder de plantage-eigenaar van mijn voorouders.

En hoogleraar Alex van Stipriaan vertelt hoe hij op een nieuwe manier schrijft over het besturen van de kolonie Suriname en de Caribische eilanden. Hoe we nu volgens hem het beste om kunnen gaan met de machtsongelijkheid. ontstaan. We zitten natuurlijk in een soort omslag van omgaan met de geschiedenis. En daar hoort van alles bij. Je kunt niet in oude taal een nieuw verhaal vertellen. Live talb day.

Dit was Poren van Slavernij de Erfennis. Een podcast van mij door Loris Leeuwin, Marieke Slinkert en Jonas Schmid. Scriptadvies door Eva Nijs en audio nabewerking Stefan de Groen. Mewerking van Mark Pomte en Christa Beauvoor. En met dank aan het Stadsarchief Amsterdam, de ABN Amro Bank en Jordi van Waardenwijk. De quotes van CEO Robert Swaak, die in deze podcast zijn gebruikt, zijn afkomstig uit een mini-docu die ABN AMRO heeft gemaakt over de betrokkenheid van de bank bij het slavernijverleden.