Ve hayat gıcık bir uyku. Hacker'i podcast'in bir başka bölümüyle daha karşınızdayız. Ben kuzey california'da Samet mikrofonun diğer ucunda sarı mikrofonda, istanbul'larda sevgili Nazım Cihan var merhaba cihanım nasılsın? Merhaba samet'cim iyidir. Ne olsun ya bu sarı mikrofon olayı da şey hani yedekle almıştım. Sarı rengini aldım işte bir de mavisi var tabi yedekleyerek aldım ama stoksal durumlar işte bir yere işte o vardı onu aldım
ama soruyu eskitemedim. Yani şuur gerçekten bu sponsorumuz olmasa da bizi bir şekilde eklekliyor diyelim sende ne var ne yok. Bende de siyah var yok yok şaka. Senden zaten siyah dışında bir renk beklemiyoruz samimi. Ya sıkıntı şu, siyah severiz de kedili bir evde o siyah çoğu zaman beyaza başkanlıkları görüyor. O bakım o bakımdan sıkıntılı bir seçim olmuş. Ya birazcık, biraz kırıklık var. Soğuk algınlığı.
O yüzden bugünkü bölümde kulaklara verebileceğim zararlardan dolayı önceden peşin peşin özür dileyerek bölüme girelim. Teşekkür. Ederim fena değil ama sesin bu arada hani hafta içine göre ilerleme kaydetmişsin zaten o sebepten dolayı sevgili dinleyenin karşısındayız da diyebiliriz. Evet, evet, biz hafta içi de bir bölüm yapacaktık. Buranın ipucu vermiş oldun kaydın bir hafta sonuna denk geldiğine dair. Biraz sevgili dinleyen 3 aşağı 5 yukarı 2 ihtimal olduğunu biliyor.
Çünkü bir hafta içi var, bir de hafta sonu var ya. Hafta sonu genelde bizim kayıtlarımız oluyor. Evet ya sesim zaten tamamen gitmişti. Bizim kayıt alacağımız gün dolayısıyla şimdi en azından bir kaç gün içinde geri dönme şansım oldu diyelim ve bu vesileyle de istiyorsan hafiften çok uzatmadan bölüme de girebiliriz. Her kullandığım cümle çok değerli şu anda.
Şey gibi biraz da zaten ben tutuk halde bir silah gibi falan bu arada hani boğazlarım falan biraz kötü olduğundan dolayı sen sevdiğin halde sanıyorum buz tüketemiyorsun ama bizi sanki bugün bitirene bindirip kuzeylere, güneylere kutup dairelerine doğru yollandıracaksın. Güzel bir bağlantı kurdun buradan sen? Seviyorsun ya bu tarz bağlantısını? Biraz o. Yüzden çizi çok. Çizi değil mi ya? Türkçe şeyi de bulamadım şimdi ama. Ucuz. Evet, yani ucuz u çok ucuz. Böyle bir tatlı şey hoş bir
tarafı var. Onun böyle bir bağlamak için zorluyorsun, bölüme girer. Evet ya evet bayağı buzlu soğuk yerlere gideceğiz de o buzlu soğuk yerlerin yavaş yavaş o özelliğini kaybetmesinden dolayı ortaya çıkan sıkıntılardan biraz bahsedeceğiz. Aslında biraz bana şeyi de atılattı. Biz şimdi deniz dibi madenciliği bölümünü yaparken henüz daha ortaya çıkmamış ama çıkma potansiyeli olan bir sorundan bahsetmiştik.
Böyle geleceğe dönük bir sanatlar şey demiştin hani kahinlik gibi nusradağımız yanı olan bir bölüm demiştin. Burda da biraz öyle biraz öyle değil çünkü artik. Kısımda. Erimelerden dolayı daha önce bilim adamlarını hiç görmediği anormal şeyler olmaya başlıyor. Bunlardan bir tanesi de bölüm konumuz. 2.014 yılında helikopterle sibirya da uçuş gerçekleştirirken, bazı araştırmacılar anormal bir oluşum dikkatlerini çekiyor.
Nedir bu oluşum? Bu arada bu kelimeyi de doğru söylüyor muyum bilmiyorum ama yeni öğrendim düden diye bir kelime varmış. Bu çukurların oluşmasıyla ilgili böyle bir oluşum buluyorlar. Bir düden ben de bu arctic düden oluşumuna birazcık. Kafa yordum neden dersen? Yaklaşık 24 m genişliğinde ve 15 katlı bina kadar derinliğe sahip bir çukurken normalde oluşan ya kendi içine çöken çukurlar düdenlerden kendine ayırması bir patlama olmuş gibi bir oluşum vermiş. Dolayısıyla dikkatini çekmiş bu
adamların ve devasa bir şey. Hani meteor da düşmemiş çünkü meteor düştüğünde genelde böyle bir oyuk böyle bir patlama. Büyük bir delik ortaya çıkar. Araştırmacılarda demiş ki, hani sibirya'da hiç kimsenin allahın unuttuğu yerde beyim yerindeyse nasıl böyle bir şey ortaya çıktı diye bütün hikaye böyle başlıyor aslında. Yine dönüyoruz, dolaşıyoruz. Bu küresel ısınma taraflarına doğru yol alıyoruz gibi değil
mi? Sametciğim yani hani Sevil dinleyene de bu konuyla alakalı bazı bölümlerde bir şeyler söyledik. Burada da hem o tarafı var. Hem küresel ısınma tarafı var hem de aslında bu taraflar hani kuzey ve güney kutup dairelerinin bulunduğu taraflar.
Hani uzun yıllardır donmuş halde olduğundan dolayı o tarafta bulunan bir süre gaz var işte ne bilim yeraltı zenginlikleri var ki hani dünyanın çoğu yeri 3 aşağı 5 yukarı bir şekilde taranda edildi ama kutuplarda o kadar kalın buz tabakaları var ki aslında yüzeye bilim adamları net olarak ulaşamıyor ki onlardan biri de bu duruma belki vesile oluyor ve sonrasında senin bahsettiğin o keşif sırasında bilim adamlarının görmesiyle birlikte araştırmacıların görmesiyle Bir
taneyi görüp daha sonra farklı yerlerde olmalarıyla birlikte bir sürü düdem var ve o tarafın aslında bir normali haline geliyor. Kuzey ve güney kutup dairelerinde yeni normal efendim. Yeni normali haline geliyor. Yani bu, bu da tabi ki şey böyle yeni kelimelerden biri yeni normaller. Biz covidle beraber gökdelen yüksekliklerinde böyle adeta sevgili dinleyen şeyi düşünebilir.
Burada gökdelenini tam ters çeviriyorsunuz, yerin altına kadar iniyor işte sametin bahsettiği gibi işte metrelerce aşağıya giden ve sanki hani mama tabakasına kadar gidecekmiş gibi bir intiba da yaratan bir görüntüleri var. Sevgili dinleyene bazı görselleri, videoları zaten paylaşacağız. Bölüm notlarında burada en önemli herhalde hani çözünen katman metan gazı gibi gözüküyor, Samet ne dersin? Evet 2 tane önemli saldırı dünyaya ve ya bu dündenlerin saldığı dünyaya ve bizi
endişelendiren şey var. Bir tanesi aslında metan gazında önce şöyle girelim, düdenin oluşturduğu doğal buzun erimesiyle birlikte topraktan çıkan bir metan gazı var. Bir de o 2 tane dediğimden ikincisi karbon var ve bunun fosil karbon kısmı var. Yani aslında alt başlıklarla
beraber üçe kadar inen gaz çeşidi var. 2 tane 2 çeşit karbon bir çeşit metan gazı yaz bir şey diyeceğim, küresel ısınmayı geri dönüp duruyoruz diyorsun da o kadar komplike ve öngörülemeyen bir konu ki sevgili Cihan mesela bugün konuştuğumuz şey bilmiyorum, önünün çıktı mı?
Araştırmalarda amadenlerin saldığı ve hatta göllerin saldığı gazları hiçbir araştırmacı, hiçbir Denklemde eklememiş göz önüne almamış yani hani diyorlar ya bilmem kaç yılında şu kadar derece artacak işte şunu yapmazsak şu yıla kadar böyle olacak. Bunların hiçbirinde bu artik düdenlerin erimesinden dolayı dünyaya salınan gazları hiçbiri eklememişler denklemlerine neden ama çok. Öngörülen bir şey değil. Yine o yüzden küresel ısınma konuşuyor ama o yüzden küresel ısınma konusunda çok geri
dönüyoruz. Şunu anlatmaya çalışıyordum, yarın öbür gün veya bir yıl sonra seninle bambaşka hiç beklemediğimiz dünyanın bambaşka bir tarafından bambaşka oluşmaya başlayan bir şeyden dolayı yine bu konuyu işliyor olabiliriz. Anlatabildim. Mi ya doğru diyorsun? Şöyle bir tarafı da var aslında Samet şimdi biz küresel ısınmadan bahsediyoruz işte dünyamız ısınıyor. Yer küremiz işte farklılaşıyor, değişim gösteriyor ama bu kutup taraflarında biz eğer dünya bir derece ısındı diyorsak kutuplar
aslında 2 derece ısınıyor. Orada daha farklı bir nokta var ve biraz önce söylediğin not önemli. O tarafın normalden daha fazla ısınması. Yani aslında bir anlamda sonunda başlangıcı anlamına geliyor. Benim tarafımda sen ne düşünüyorsun? Ya ben de öyle düşünüyorum ama uzun vadede bence bu ya aslında geri dönülemez bir hasardan bahsediyoruz. Çünkü bu buzulların yaratılması ve orada permafırast dedikleri daimi. Donuk hale gelmesi milyon yıllar
sürüyor. En azından bazı bilim adamlarına göre bazı insanlar katılmayabilir. Bunların bu kadar hızlı erinmesi tekrar o don haline gelmesi için aynı yıllara ihtiyacı var. Bir anda olacak bir şey değil tekrar. Dolayısıyla geri dönülemez, yola girdik diyebiliriz klasik. Tabirle akşamın ufku. Ufkundayız kesinlikle ufkundayız. Şimdi mesela bu ilk bulunan ve en büyük olan düdenden yola çıkarsak ki biraz daha detay verirsem.
Kuzey rusya'da, sibirya'da 10.000 kişilik ya mal denilen nüfusa sahip ya mal denilen bir bölgede bulunuyor. Bunun da niye söylüyorum? Biraz sonra bunun oradaki eğer insanlara etkisini de anlatmak istiyorum o yüzden yani insanlar da yaşıyor, orada az olsa da yerlisi mesela bu az önce dediğim gibi içinde doğru çökmedi, dışarıya doğru oluşmuş, bunun en önemli sebebi senin bahsettiğin metan gazı. Çünkü aşırı derecede yanıcı bir gaz bu ve bir patlamaya sebep
olmuş. Şimdi orada patlamaya sebep oluyor. Eriyip göle dönüşen kısımlarındaysa fokurdamalara ve yerin tabakasını adeta bir baca oluşturmasına da sebep oluyor. Baca oluşturduğu zaman bunların hepsini baya oturup okuduğum için bayağı böyle ateşlen anlatıyorum. Baca oluşturduğu zaman normal permaferans dediğimiz o daimi donun sadece erimesi değil aşağıya daha derinden indiği için milyon yıllar önce oluşan
fosillere kadar da iniyormuş. Bu sefer fosillere baca ile yol açtığı için onlar da dünyanın atmosferine salınmaya başlıyor. Yani uzun lafın kısası yerin altında tahmin ediliyor. Bu kesin ispatlanamamış yerin altında bütün bu permıfostun eridiğinde savunan gazlar ortaya çıksa şu an bulunan gazların 2 katı fazla olduğu tüm dünyada bulunan bütün metan ve karbon 2 katı fazla olduğu düşünülüyor. Düşünsene şu, anki dengemizi ve bunun üçe katlandığını yani zaten hayat büyük ölçüde bitmiş
olabilir diye düşünüyorum. Öyle bir şey olsa Doğru diyorsun, şey tarafı da var. Sen sibirya tarafına değindin. Alaska tarafında da böyle çok sığ olan bir gölde önce folk balıkları fark etmiş bu fokurdamaları. Çünkü zemin. Yukarıya doğru günde yaklaşık 10 ton metan gazı salınımı oluyor mu? Inanılmaz bir kaynaktan bahsediyoruz ki biraz önce de söylediğim gibi aslında hani bilinmeyen hani öngörülemeyen.
Çünkü haritaları olmayan bir taraf senin de biraz önce değindiğin gibi bilim adamlarının hesaba katmadığı böyle. Hani bazı sapmalar olur ya hesaplamalarda. Evet. Bu bambaşka bir yere götüren bir durum denklemi. Çünkü yeni bir oluşum bu yeni bir oluşum önceden olmuyormuş. Bu fokurdamalar ve düzenler. Ve bununla birlikte şey zaten bu hani düzenlerin çukurların artmasıyla birlikte biraz önce değindin. Sibirya'da tarihin en sıcak
biraz önce değindin. Sibirya'da tarihin en yüksek sıcaklıkları ölçülmeye başlanmış ki zaten hani içinde karbon ve hidrojen barındıran yanıcı bir gazdan bahsediyoruz. Metan gazından hani bu patlama efekti? Verilmiş gibi gözüken düdenler aslında bir tarafıyla da patlamış oluyor. Sanırım değil mi? Evet, yok patlamış oluyorlar zaten kesinlikle. Bazen etrafında o yoğun etrafında olan kalıntıların metrelerce uzaklarda bulunduğu kanıtlanmış bir şey.
Yani hatta 500 m öteye öteye kadar ulaşmış parçacıklar bile bulmuşlar. Düden çıkan kesinlikle patlamadan dolayı oluştuğu düşünülüyor. Yalnız görüntülere baktığın zaman Cihan bilim kurgu filminden bir sahne gibi duruyor. Bu çukurlar ve düdenler gerçekten yani. Kesinlikle sanki hani şeyde? Orada olmak istemezdim. Evet, çünkü karbonun hapsolduğu o donuk madde siyahlaşıyor ve sürreal bir görüntü ortaya çıkıyor. Çıkar abi düne baktığın zaman simsiyah çünkü içi.
Sonsuz bir delik gibi. Evet ya şeyi biraz gelmek istiyorum. Parmaffers yani bu. Daimi donun ne zaman böyle bir şey olduğunu yani bunun ne zaman daimi don diyebiliyoruz? Parmafırs diye biliyoruz ilginç hoşuma gitti. Bu istatistik herhangi bir alan 2 yıl üst üste kesintisiz 32 faren nightın altında kalabilirse oraya parmafürs demeye başlamış. Bilim adamları sadece 2 yıl ama Rusya, alaska senin bahsettiğin bölgesi, amerika'nın Rusya ve kanada'da en çok bu parmafors
bölgeler var. Yani bu bahsettiğimiz sorunun bulunduğu ülkeler bu ülkeler olacak. Neden ülkeler diyorum? Burada önemli insanlara da etkisi var bunun yani bu erimenin ve sonrasında düzenlerin oluşması ve sonrasında gazların artması ve tabakanın yumuşayıp da çökmeye başlaması, yenişileri çıkışlar olmasının bir sonucu. Sonucu var. Mesela ormanlarda kaymalar oluşmaya başlamış. Bu kısımlarda yerlilerin yaşadığı ağaçlar yıkılmaya başlıyorlar. Yan yapmaya başlıyorlar.
Ormanlarda çok ciddi sıkıntılar oluşmaya başlamış. Ondan sonra bilmiyorum bakmaya fırsatın oldum ama bazı balıkçılıkla geçinen alaska'da o kısımlara yakın yerlerde yaşayan insanların evleri yerlerinden oynamaya başlıyor. Çünkü altındaki tabakalar yumuşamaya başlıyor. Çünkü altında dediğin gibi neredeyse fokurdayan gazlar eriyen buzlar var. Evlerini nasıl kolay bir şekilde taşıyabilirler? Bunun teknolojisiyle veya işte transformasyonuyla uğraşan insanlar var.
Artık evimizi nereye, nasıl taşıyabiliriz şeklinde. Onun dışında tüm bu salonlar gazlarını etrafta hayvanların dinamiği değişmeye başlıyor. Zaten hayvancılıktan geçiniyor, bu insanlar yine bir sıkıntı var yani uzun vadede tabii ki de bütün dünyaya tehdidi var ama kısa vadede şu anda etkilenmeye başlamış bile. Orada yaşayan insanlar Doğal olarak hani bizde bir noktada etkilenmeye başlayacağız. Hep şey söylenirdi ya. Hani küresel ısınmayla birlikte
kutuplar daha. Çil alanlar olacak yeşil bölgeler olacak ilerleyen zamanda da hani daha yaşanılabilir? Bölge olarak dünyada gözüküyor. Çünkü hani ekvatoru düşünürsek güneş ışınlarına indik. Geldiği yer yukarıya doğru gittikçe aslında hayat biraz daha yeni düzende yeni dünyada yaşanılabilir olacak gibi gözüküyordu. Ama sanki bu çukurlarla birlikte o bölgenin. Bir soru.
Işareti de olmaya başladı çünkü hani oradaki gaz salınımının noktası biliniyor ya öte noktası biraz önce bahsettiğim hani günde 10 ton mete gazı sadece küçücük bir bölgede salınabiliyorsa altında neler neler yatıyor da olabilir. O yüzden dünyayı aslında çok da güzel günler beklemiyor mu diye bir düşünüyorum yani bir taraftan. Yani biz insan olarak bu konuda çok iyiyiz. Yani insanı beklemiyor mu diye sorabiliriz ama aynı zamanda üzerimize düşeni de güzelce yapıyor muyuz?
Onu da sorabiliriz. Mesela badagayka diye bir bölgesi var. Rusya'nın permanops ve buzullardan oluşan yine sibirya ya da gitmişler orada evleri buzları kırıp bir tan. Yol yapmaya çalışmışlar. Yolu yapmak için açtıkları alanda güneşe maruz kaldığı için parmaforsun erimesine vesile oluyor. Permafos eriyince metan gazları salınıyor, metan gazları salındıkça yine parmafors eriyor.
Buna da ne deniyormuş? Bilimde pozitif feedback sicle yani bir bir şey başlatıyorsun, bir daha dönüş yok, saldıkça eriyor, erikçe salıyor, saldıkça eriyor, eredikçe salıyor Cihan bu badagayka da yol yapmak için bir yer açıyorlar. 10 yıl sonra o kesilen ağaçlar yapılan yollardan sonra bir oyuk başlamış, 10 yıl önce, 10 yıl sonra şu an günümüze bile hala
devam ediyor. Dronla görüntülerini çekmişler yani durmayacak bütün buzları eriyen ve kocaman bir insan yapımı dünden gibi bir şey oluşmuş orada hani biz sadece Biz sadece nereye doğru gidiyoruz böyle? Apakalptik oldu. Bölüm ama zaten o endişeden dolayı da bu konuyu birazcık seçmek istedik. Hani sadece nereye gidiyoruz değil, aynı zamanda nereye giderken de ne yapıyoruz da biraz konuşmamız gerekiyor. Hani yol yapmak önemli bunu biliyorsun konuşuyoruz zaman zaman bölümde. Duble duble.
Duble yollar yapmak önemli ama sibirya'da da ebesinin şeyinde de yapmayı veriydiniz. Yani mesela orayı da rahat bırakın. Yani böyle sonuçlar araştırmadan yaptığın zaman böyle şeylere sebep olabiliyor ve depremler fay hatları yani uzun uzun bunları konuşurduk ama kıvamında bırakacağım. Ama bu fay hatlarının bile bu metan gazlarının salınmasında çok önemli rol oynadığı bir dönemdeyiz. Hani nasıl diyeyim sana dünya kıvranıyor ve bir şekilde nefes almaya çalışıyor bu sırada da.
Başımıza gelen şeyleri burada da biz anlatmış oluyoruz. Seninle herhalde birazcık şey şansızlığımız var. Böyle gençken bu konular hiç konuşulmazdık. Garip bir jenerasyonuz. Bu yaşlara geldiğimizde artık pik yaptı bu konular. Ama. Tabi ki hani günümüz dünyasının da evrilmesiyle birlikte bu hale geldi diye düşünebiliriz. Bazı bilim adamları, bu düdenlerin, çukurların buzluk çağından beri aslında süregeldiğini söylüyorlar ya da düşünüyorlar diyeyim.
Fakat hani bu seviye hızlanması senin de biraz önce ifade ettiğin şekilde insan etkisiyle oluyor. Belki binlerce yıl sonra olacak şeyleri biz ne bileyim, onlarca yıl sonra görmeye başlıyoruz. Bu da tekrara girecek ama belki de bizim şanssızlığımız. Ne öneriyoruz kısmıyla bir kez daha sen dinleyin, karşısındayız. Her zaman olduğu gibi bazı önerilerimiz var ve sevgili sametcim sesi biraz sert olsa da arkasındaki tişörtlerle daha önceki bölümlerde ifade ettiğimiz gibi karşımızda.
Bugün bölümle alakalı ilk önerim. Arctic sces, youtube videosu nowa ve PBS in yaptığı bir saatlik belgesel. Bugün burada konuştuklarımızın çoğunu ve daha fazlasını orada bulabilir insanlar. Onun dışında da çok uzatmadan, sesime de birazcık dinlenme şansı vermek adına ilk şarkıyı. Spotify söyleyeyim. Gibi oldu. Ekşi şarkı. Söylediğimde sesim kendine gelsin. Bu vesileyle bugün buraya gelenlere teşekkür ediyor, son 2 şarkımla bu podcasti kapatıyorum.
Birincisi serapim grubundan call of mine, ikincisi de rodi dünyada isimli gruptan ed şarkısı bunları Spotify, deaser ve youtube'da bulunan şarkı listemize ekleriz. Sevgili, dinleyen sen ve ben bunun keyfini sürebilmek için diyelim ve kulaklarımıza sana çevire. Teşekkürler. Samet önerilerin için bende bir tane senin belgeselinin böyle yavru belgesel niteliğinde olacak. Wonder last kanalında vay mesefingos arsadanlığı appleing in the Artvin diye bir kısa işin
özeti böyle. Adı uzun videosu kısa. Bir saat kim izleyecek? Samet in önerdiği videoya değil. Can önerdiği videoya al dakika 15 dakikada bu zıplayıp izleyelim. Jenerasyonel bir öneri olmuş. Biliyorsun, eski bomerlar bir saat 3 saat otursun izlesin. Yeniler de 10 dakikadan sonrasını kapatıyor. En azından güzel. Oluyor sen seversin 2 ikisi falan youtube videolarını izlemeyi ama o da çok hızlı oluyor. O yüzden dolayı bu. Sakin Metin. Bir ikisi de biriks de izlenir.
Bir video onu tavsiye ediyorum. 2 tane de rekabiye dinlemesine şarkı önerim var. Uzun zamandır önermemişiz deyip bir tane bizim efsanelerden bir şarkı önermek istiyorum. Michael twan'a dan you aint the problem şarkısı bir diğeri ise hannes sen water babe stockholmswei isimli. Yine az sesli harfli bir şarkı önereyim dedi. Sevgili sami. Yine buldumlar. Bunlar heykabilir, dinlenmesi. Play listelerimizde Spotify, deaser ve youtube'da olacak. Sevgili, dinleyen evet as
sesler. Şarkıları seviyoruz. Ben şöyle söyleyeyim, dinleyene senin kivanu kan gelmişse orada sonbaharda gelmiştir. Diyelim orada bayrağı göndere çekip sevgili dinleyene de teşekkür edelim. Bu bölümde bize yolculuğumuzda her zaman olduğu gibi eşlik ettiği için hekabepodcast.com üzerinden bize ulaşabiliyorsunuz. Her zaman bildiğiniz üzere onun dışında tiktok hariç sametin tırnak içinde her zaman ifade ettiği gibi sosyal mecralarda bulunuyoruz.
Instagram, Facebook, youtube, Twitter değil x artık. Onun dışında patreon'da eğer bir kahve bir hatıra bir bölüm önerisiyle karşımıza gelmek istiyorsanız, bizi patron üzerinden de bulabiliyorsunuz. Sevgili dinleyen önceki. Sorunuza linki. Var buluşalım, değil mi sana? Hiç aynen öyle temizle linki var. Patreonunda önceki sonraki ortadaki yeniki ne ki bölüm istiyorsanız orada buluşmak vesilesiyle hepinize hoşça kalın. Bay bay. Hayat kaçırmayalım. Hayat kaçırmıyor.
Ve hayat gıcıklıyım, uykudur.