اعتراضها در ایران همچنان ادامه دارد و ما هم در این اپیزود، به سراغ یکی از دلایل اصلی شروع آن یعنی «طرح اصلاح نظام پرداخت یارانهای» رفتهایم؛ طرحی که در عمل باعث افزایش قابل توجه مواد غذایی اساسی در ایران شده است. در این اپیزود، بررسی میکنیم که این گرانیها مربوط به چه کالاهایی است، چه قدر میتواند زندگی را در ایران سخت کند و آیا اقشار کمدرآمد میتوانند با وجود یارانههایی که دریافت میکنند، از پس افزایش قیمتها برآیند یا نه. به غیر از آن به سراغ یک ادعای نادرست درباره امارات متحده عربی رفتیم...
May 20, 2022•57 min•Ep. 60
این هفته در پادکست فکتنامه، سوژه اصلی ما باز هم پوشش اجباری در ایران است. در این قسمت، فکتچکی را مرور میکنیم که درباره گزارشی است که از برنامه ۲۰:۳۰ صداوسیما پخش شده و در آن گفته میشود که قوانین پوشش، محدود به دانشگاههای ایران نیست و همه دانشجویان در کشورهای بیرون ایران نیز باید چنین قوانینی را رعایت کنند؛ ادعایی شاخدار که بارها تکرار شده است. موضوعات دیگری که به آنها میپردازیم: 00:00:29 کارگاه آنلاین فکتنامه و پوینتر با موضوع فکتچکینگ 00:04:14 ماجرای سفر خانواده قالیباف به ترکیه و ادام...
May 13, 2022•52 min•Ep. 59
اپیزود جدید پادکست فکتنامه، درباره نادر طالبزاده است؛ چهره مشهور و جنجالی که به تازگی درگذشت. او در زمانی که زنده بود یکی از مروجان تئوری توطئه در ایران بود و هنگامی که از دنیا رفت هم شایعهها و تئوریهای توطئهای درباره خانواده، پیشینه و فعالیتهایش منتشر شد. در این اپیزود ابتدا بیشتر با کارها و فعالیتهای او آشنا میشویم و سپس به سراغ چند تئوری توطئهای میرویم که طالبزاده آنها را مطرح کرد؛ از مسموم کردن آب زمزم در عربستان تا مجموعه اطلاعات گمراهکنندهای که در جریان حمله ایران به پایگاه عی...
May 06, 2022•55 min•Ep. 58
این هفته در پادکست فکتنامه به غیر از مرور دو فکتچک از قالیباف، کمی هم درباره پرونده سفر خانواده او به ترکیه صحبت میکنیم؛ سفری که اظهارنظرهای ضدونقیض درباره آن زیاد است اما منابع کمی برای درستیسنجی ابعاد مختلف آن وجود دارد. گفتههای نادرست و غیرقابل اثبات قالیباف که به ترتیب درباره محدودیت نداشتن تحقیقوتفحص مجلس و همچنین سهم دولت از اقتصاد ایران است، باعث شد که نام این قسمت را «اپیزود قالیباف» بگذاریم. در ادامه به ژاپن میرویم و از خبر گمراهکنندهای درباره ممنوعیت موی دم اسبی در ژاپن میگوی...
Apr 29, 2022•54 min•Ep. 57
این هفته در قسمت ۵۶ پادکست هفتگی فکتنامه ابتدا کمی درباره کامنتهای دلگرمکننده شنوندگان صحبت میکنیم و بعد از آن به سراغ ماجرای یک مدرک جعلی میرویم که میگویند مربوط به گواهینامه تحصیلی ابراهیم رئیسی است. توضیح میدهیم که در چه فرایندی، این سند جعلی حتی از سوی روزنامهنگاران نیز بازنشر میشود. در ادامه پادکست، سوژه تعداد افغانستانیها در ایران را بررسی میکنیم و توضیح میدهیم که چرا عدد ۸ میلیون نفر که از سوی روزنامه جمهوری اسلامی اعلام شده، عددی غیرواقعی است و ما به آن نشان «شاخدار» دادهای...
Apr 22, 2022•1 hr•Ep. 56
سوژه اصلی قسمت ۵۵ پادکست فکتنامه، مروری بر حضور کودکان و نوجوانان شگفتانگیز در صداوسیما و رسانههای رسمی ایران است؛ افرادی که اغلب نوجوانند با صفتهایی مثل «فرانخبه» یا «مخترع نابغه» معرفی میشوند و معمولا هم هیچ سند و مدرکی وجود ندارد که ادعای شگفتانگیزبودن آنها را ثابت کند. بهانه این بحث هم برنامه تلویزیونی عصر جدید است که این بار ادعا کرده یک جوان ۲۱ ساله از طریق سلولهای بنیادی مادرش، توانسته بینایی خود را به طور کامل به دست بیاورد؛ ادعایی که نادرست است. اما به غیر از این سوژه، به سراغ رب...
Apr 15, 2022•43 min•Ep. 55
این هفته در قسمت جدید پادکست فکتنامه، هفت سوژه مختلف را که در روزهای گذشته فکتچک کردهایم، مرور خواهیم کرد. ابتدا به سراغ مادلین آلبرایت میرویم و باوری که میگوید او سالها پیش از ایران به خاطر نقشداشتن در «کودتای ۲۸ مرداد» عذرخواهی کرده است. سپس به بهانه اظهارات وزیر بهداشت ایران، آمارها و شاخصهای کرونا در ایران را مرور میکنیم و در ادامه دو فکتچک ورزشی-سیاسی را بررسی خواهیم کرد. ابتدا از وضعیت اسرائیل در جذاب ورزشکاران دیگر کشورها خواهیم گفت و بعد هم ماجراهای تلخ استادیوم امام رضای مشهد ...
Apr 08, 2022•49 min•Ep. 54
قسمت ۵۳ پادکست فکتنامه در روزی منتشر میشود که سه مناسبت دارد؛ روز جهانی درستیسنجی، پنجمین سالگرد تاسیس سایت فکتنامه و نخستین سالگرد شروعبهکار پادکست فکتنامه. به همین مناسبت، در این قسمت ابتدا مروری میکنیم به کارنامه فکتنامه از نگاه آمارها و بعد به سراغ کامنتها و صداهایی میرویم که مخاطبان فکتنامه برای ما ارسال کردهاند. از همه کسانی که برای این قسمت ویژه، صدا فرستادهاند تشکر میکنیم. در ادامه نامزدها و برندگان «شاخدار سال»، «سورپرایز سال» و «پرزحمتترین فکتچک سال» را به شما معرفی م...
Apr 01, 2022•42 min•Ep. 53
در این قسمت از پادکست فکتنامه، به بهانه سال نو، به سراغ سوژههایی رفتیم که درباره نامگذاری سال جدید و همچنین پیامهای نوروزی رهبر و رئیسجمهور ایران است. ابتدا به ماجرای جنجالی نبود سفره هفتسین در پیام نوروزی رییسجمهور ایران پرداختیم و به این سوال پاسخ دادیم که رئیسجمهورهای ایران در چه سالهایی پیام نوروزی خود را کنار سفره هفتسین منتشر کردهاند. بعد هم به بهانه اشاره به آغاز قرن جدید در پیام نوروزی امسال و پارسال رهبر جمهوری اسلامی، به این سوال پاسخ دادیم که بالاخره قرن جدید از چه زمانی شر...
Mar 25, 2022•56 min•Ep. 52
اپیزود ۵۱ پادکست فکتنامه در میانهی جنگ اوکراین، تورم، گرد و غبار خوزستان و در روزهایی منتشر میشود که مردم هنوز درگیر کرونا هستند؛ روزهای پایانی سال ۱۴۰۰. در این قسمت، «هفت» فکتچک را مرور میکنیم که موضوعات مختلفی دارند؛ از جنگ اوکراین و زنی باردار زیر بمباران بیمارستان تا وضعیت تورم ایران و ترکیه و ادعایی درباره عمدیبودن تولید گرد و خاک در خوزستان. 00:02:00 آیا آمریکا تروریستهای داعش را به شرق اوکراین میفرستد؟ 00:06:30 ماجرای زن باردار در بیمارستان کودکان اوکراین 00:12:41 ادعای حذف تارکوف...
Mar 18, 2022•51 min•Ep. 51
در قسمت ۵۰ از پادکست هفتگی فکتنامه سعی میکنیم ببینیم اسناد و یافتهها درباره کاترین شکدم، چه میگوید. او روزنامهنگار و تحلیلگری است که مدتی در ایران،در رسانههای نزدیک به اصولگرایان و حتی در سایت رهبر جمهوری اسلامی، مطالبی را مینوشت و مدتی پیش اعلام کرد که در گفتوگو و مواجهه با رهبران ایران، به این نتیجه رسیده که جمهوری اسلامی به دنبال رسیدن به سلاح هستهای است؛ ادعایی که واکنشهای زیادی را در ایران به همراه داشته است. در ادامه چند فکتچک از اوکراین را بررسی میکنیم و در پایان، به سراغ بر...
Mar 11, 2022•49 min•Ep. 50
اپیزود ۴۹ پادکست هفتگی فکتنامه، به طور کامل به جنگ اوکراین و حمله روسیه به این کشور اختصاص دارد. در این قسمت ابتدا به سراغ بخشی از فکتچکهای سایت فکتنامه میرویم که جریان هدایتشده خبرهای نادرستی بوده که از سوی رسانههای ایران منتشر شده است. در ادامه نیز مروری میکنیم بر عکسها، ویدئوها و خبرهایی که به بر اثر بیتوجهی روزنامهنگاران و دبیران رسانههای فارسی، به عنوان واقعیتهای این جنگ معرفی شدهاند، در حالی که واقعی نبودهاند. در پایان هم چند ویدئو و عکس نادرست را که در شبکههای اجتماعی جهان...
Mar 04, 2022•1 hr 6 min•Ep. 49
مستندی که روز ۲۷ بهمن ۱۴۰۰ با نام «طراحی کووید» یا PlanCovid از شبکه سه سیما پخش شد، اثری غیرعادی است؛ مستندی که ابتدا مخاطبان فکتنامه از ما خواستند ادعاهای مطرحشده در آن را بررسی کنیم اما هر چه جلوتر رفتیم، سوالات دیگری برایمان به وجود آمد. مستند «طراحی کووید» در نگاه اول، فیلمی غیرفارسی است که به نظر میرسد دوبله شده است. در این قسمت میگوییم که چرا ظن شدید داریم که مستند، اساسا ساخته پخشکنندگان ایرانی آن باشد. طراحی کووید که با هدف بررسی ریشههای به وجود آمدن ویروس کرونای جدید تهیه شده، م...
Feb 25, 2022•33 min•Ep. 48
این هفته در پادکست فکتنامه، چهار سوژه اصلی را مرور میکنیم. ابتدا به سراغ موضوع «همسرکشی در ایران» میرویم؛ سوژهای که پس از اخبار مربوط به قتل ناموسی مونا حیدری در ایران، برای چندمین بار مطرح شده بود. خبرگزاری فارس، در یک اینفوگرافیک اعلام کرد که نرخ زنکشی در ایران، کمتر از نرخ شوهرکشی است. رضا در این قسمت توضیح میدهد که فرایند بررسی این ادعا چه بوده و چرا ما به آن نشان نادرست دادهایم. یکی دیگر از موضوعاتی که در این قسمت به آن میپردازیم، مربوط به مساله استقراض دولت از بانک مرکزی و راهی است...
Feb 18, 2022•47 min•Ep. 47
انتشار خبر دردناک مربوط به قتل ناموسی و قربانی شدن مونا (غزل) حیدری، بار دیگر مساله کودکهمسری را در ایران مطرح کرده است زیرا او در سن زیر ۱۸ سالگی ازدواج کرده و دارای فرزند شده است. رضا در پادکست این هفته نتایج پژوهش خود را درباره آمارهای «رسمی» از ازدواج زیر ۱۸ سال در ایران ارائه میکند و به ما میگوید که وضعیت کودکهمسری در ایران چگونه است. این هفته چند سوژه دیگر نیز در پادکست فکتنامه بررسی میشود. رضا و فرهاد ابتدا درباره جریانهایی صحبت میکنند که با هجو گروههای تئوری توطئه، به جنگ باوره...
Feb 11, 2022•1 hr 12 min•Ep. 46
این قسمت از پادکست هفتگی فکتنامه با مرور خبرهای مربوط به «جو روگن» چهره مشهور دنیای پادکست شروع میشود. فرهاد در این بخش توضیح میدهد که چه مسائلی برای سرویس «اسپاتیفای» به عنوان سرویس انحصاری پخش پادکست جو روگن به وجود آمده است و نقش انتشار نادرست مربوط به واکسیناسیون در این رابطه چیست. در ادامه، مثل هر هفته به سراغ مرور فکتچکهایی میرویم که در سایت فکتنامه به آنها پرداختهایم. ابتدا کمی درباره مساله ماندگاری سویه امیکرون بر روی سطوح پلاستیکی و پوست میگوییم و بعد هم به فکتچکی میپردازیم ک...
Feb 04, 2022•38 min•Ep. 45
اقعه گوهرشاد و شایعه گور دستهجمعی این هفته در پادکست فکتنامه، سوژههای مختلفی را مرور میکنیم. ابتدا به سراغ ارزش تولید ناخالص داخلی ایران میرویم و از مشکلاتی میگوییم که در محاسبه آن وجود دارد. وجود دلار چند نرخی، میتواند باعث به وجود آمدن گمراهی در این زمینه شود و مثلا این طور به نظر آید که حجم اقتصاد ایران از کشورهایی مثل ترکیه و عربستان هم بیشتر است. در حالی که مساله، مربوط به نرخ واقعی دلار است. یک فکتچک تاریخی که این هفته سایت فکتنامه منتشر کردیم، مربوط به حاشیههای خبری است که در شب...
Jan 28, 2022•51 min•Ep. 44
این هفته در پادکست فکتنامه، به سراغ سوژههایی رفتهایم که اغلب، شاخدارند. ابتدا ادعایی را بررسی میکنیم که از سوی ابراهیم رئیسی و برخی از رسانهها در ایران منتشر شده است. بر اساس این ادعا، رشد صادرات غیرنفتی ایران در زمان دولت رئیسی ۴۰ درصد افزایش داشته است. توضیح میدهیم که چرا به این ادعا نشان گمراهکننده دادهایم. اما سه ادعایی که به آنها شاخدار دادهایم از این قرارند: ادعای مصطفی میرسلیم درباره تعداد کارمندان دولت در ایران، ادعای علیاکبر رائفیپور درباره اینکه به زودی همه سلاحهای مدرن د...
Jan 21, 2022•39 min•Ep. 43
شایعه همهگیری یک بیماری خطرناک در شهر شیان چین و بررسی دو گفته مسئولان ایرانی درباره خط فقر، موضوعاتی هستند که در این قسمت از پادکست هفتگی فکنامه به آنها میپردازیم. در عین حال بررسی میکنیم که آیا ناسا برای مواجهه با حیات فرازمینی، روحانیان را استخدام کرده است یا نه. به ژاپن میرویم تا ببینیم این شایعه که دولت این کشور در حال جمعآوری مایکروویو است، صحت دارد یا نه. در پایان نیز به نقش سید محمد خاتمی، رئیسجمهور پیشین ایران را در تعطیلی ایام فاطمیه میپردازیم و همچنین میبینیم رایهای کاربران ...
Jan 14, 2022•49 min•Ep. 42
قسمت ۴۱ پادکست هفتگی فکتنامه، بازخوانی و مرور سه پرونده است. کشتهشدن قاسم سلیمانی در عراق و در پی آن حمله ایران به پایگاه عینالاسد و البته شلیک سپاه به هواپیمای پرواز شماره ۷۵۲ اوکراین، رویدادهایی بود که در سال ۱۳۹۸، در بازه زمانی کوتاهی روی داد. این اپیزود، مروری است بر آنچه فکتنامه در آن روزها انجام داد و بازخوانی خبرها و جریانهای خبری جعلی و نادرستی است که درباره قاسم سلیمانی، حمله به عینالاسد و شلیک به هواپیمای اوکراینی منتشر شد. در پایان این قسمت نیز گاهشمار وقایع مربوط به شلیک به ه...
Jan 07, 2022•1 hr 6 min•Ep. 41
این هفته در پادکست فکتنامه، نسخه صوتی مستندی را منتشر میکنیم که درباره یکی از چهرههای جنجالی ایران یعنی حسن عباسی است. حسن عباسی متولد ۱۳۴۵، یکی از پرمخاطبترین مروّجان خبرهای ساختگی در میان جوانان حامی حکومت جمهوری اسلامی است. تشکلها و نهادهای وابسته به بسیج، به ویژه بسیج دانشجویی، از برگزارکنندگان اصلی مراسم سخنرانی عباسی در مناسبتهای گوناگون بودهاند. او نمونهای مثال زدنی از مبلّغان نظریههای ساختگی در ایران است که، با برخورداری از حمایتهای حکومتی، از دسترسی ویژه به تریبونهای عمومی...
Dec 31, 2021•57 min•Ep. 40
این قسمت از پادکست هفتگی فکتنامه، برخلاف هفتههای دیگر، مرور فکتچکها نیست بلکه مربوط به یکی از مهمترین موضوعات دنیای درستیسنجی یعنی «سوگیری» است. یکی از اصلیترین دلایلی که موجب میشود ما در دام اخبار و اطلاعات نادرست بیافتیم، سوگیریهای ماست. در این قسمت سعی میکنیم توضیح دهیم که این سوگیریها چه هستند و چگونه میتوانیم با شناخت آنها بهتر با رسانههای متعدد و سیل خبرهای درست و نادرست روبهرو شویم. پادکست این هفته فکتنامه را فرهاد اجرا میکند که سردبیر سایت فکتنامه است. مدیر هنری این پادک...
Dec 24, 2021•32 min•Ep. 39
چهار فکتچک در این قسمت از پادکست هفتگی فکتنامه بررسی میشوند که اصلیترین آنها مربوط به خبر «افزایش نرخ عوارض خروج از کشور است»؛ خبری که در رسانههای مختلف با عنوان «نرخ پنج میلیون و ۲۰۰ هزار تومانی عوارض خروج» منتشر شد و البته خبری اشتباه بود. ابتدا توضیح میدهیم که اشتباه منابع اولیه در این زمینه چه بوده چرا این عدد، درست نیست. بعد هم به این بهانه، فرصتی پیدا میکنیم که کمی درباره یکی از پروژههای تیم «اصل ۱۹» یعنی «ایران بودجه» صحبت کنیم؛ سایتی که میتوانید به سادگی، اطلاعات زیادی را درباره...
Dec 17, 2021•52 min•Ep. 38
قسمت ۳۷ پادکست هفتگی فکتنامه درباره درستیسنجیهایی است که در هفته گذشته به آنها پرداختهایم و گزارشهای مربوط به هر موضوع را نیز در سایت فکتنامه منتشر کردهایم. این هفته ابتدا به سراغ فکتچکی میرویم که درباره پهنای باند اینترنت در ایران است؛ مطلبی که از قول وزیر ارتباطات در این باره گفته شده بود و ما ابتدا به آن نشان نادرست دادیم اما بعد از کامنت یکی از مخاطبان، فکتچک را تصحیح کردیم. فرهاد و رضا توضیح میدهند که این فرایند چگونه طی شد و میگویند که شما مخاطبان چگونه میتوانید اشکالات ما را ...
Dec 10, 2021•28 min•Ep. 37
مساله حجاب در ایران هم برای حکومت، موضوعی حیاتی است و هم در طول سالهای گذشته یکی از مهمترین موضوعاتی است که از سوی جامعه ایران پیگیری میشود. این هفته ابتدا میبینیم که چه ادعاهای نادرستی در کتابهای درسی مدارس ایران درباره حجاب وجود دارد و به این بهانه، فکتچکهایی را که با سوژه حجاب در فکتنامه بررسی کردهایم، مرور خواهیم کرد. درستیسنجیهایی درباره صادرات قطعات ماشین به آلمان، استراق سمع باتری موبایلها و خطرناکبودن امواج وای-فای برای سلامتی نیز دیگر فکتچکهایی هستند که در ادامه به سراغش...
Dec 03, 2021•40 min•Ep. 36
این هفته در پادکست هفتگی فکتنامه به سراغ این ادعا میرویم که در ۸۰ درصد از وصیتنامههای شهدا، به حجاب توصیه شده است. میبینیم که این آمار اشتباه از کجا آمده و واقعیت چیست. دو موضوع بعدی که درباره آنها صحبت میکنیم، به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ارتباط دارد؛ یکی درباره پیامکی است که از سوی یکی از ادارههای این وزارتخانه ارسال شده و در آن گفته شده که ناشران نمیتوانند نشانیهای خود در شبکههای اجتماعی را به صورت عمومی تبلیغ کنند و دیگری هم درباره بودجه سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی است. قسمت ۳۵...
Nov 26, 2021•40 min•Ep. 35
قسمت ۳۴ پادکست هفتگی فکتنامه سوژههای درستیسنجی مختلفی دارد؛ از درستیسنجیهای کرونا تا حیات وحش و بودجهها و طرحهایی که در کشور دربارهشان بحث میشود. اما در همان ابتدا، ادعای رهبر جمهوری اسلامی را درباره ضریب هوشی ایرانیان بررسی میکنیم. پادکست این هفته با دو سوژه مربوط به پزشکی و کرونا ادامه پیدا میکند. ابتدا دقایقی درباره «دکتر رابرت مالون» صحبت میکنیم که در اواخر دهه ۸۰ میلادی یکی از نخستین پیشگامان مسیر ساخته شدن واکسنهای mRNA بوده اما در ماههای اخیر هر جا مینیشیند، میگوید این واک...
Nov 19, 2021•47 min•Ep. 34
انتشار مقاله فکتنامه درباره ارزش علمی ادعاهای محمدعلی طاهری، بنیانگذار و ترویجکننده عرفان حلقه، واکنشهای زیادی از سوی هواداران او در پی داشت. خود آقای طاهری نیز در بیانیهای به صورت غیرمستقیم به این موضوع اشاره کرد؛ سوژهای که در قسمت قبلی پادکست فکتنامه نیز به آن پرداختیم و حالا در قسمت جدید، تلاش میکنیم به سوالاتی که در این زمینه وجود دارد پاسخ دهیم. این پاسخها در واقع شما را با الگوی واکنشهای طرفداران شبهعلم نیز آشنا میکند. به عنوان مثال یکی از مشهورترین استدلالهای آنها این است که...
Nov 12, 2021•38 min•Ep. 33
محمدعلی طاهری و مصاحبه او با تلویزیون ایران اینترنشنال، موضوع اصلی این قسمت از پادکست هفتگی فکتنامه است. در نیمه اول این قسمت، ابتدا توضیح میدهیم که عرفان حلقه چه میگوید و در ادامه بررسی میکنیم که نسبت صحبتهای آقای طاهری با علم چیست و تا چه حد، دارای ارزش علمی است. اما به غیر از این بخش، فکتچکهای هفته را نیز مرور میکنیم؛ فرونشست زمین در ایران، ادعای علی اکبر رائفیپور درباره زیرساختهای اینترنت در ایالات متحده، دیده شدن کرم در موز و همچنین درخواست یهودیان قلب پاک برای پناهنده شدن به ایرا...
Nov 05, 2021•40 min•Ep. 32
کنفرانس جهانی Global Fact 8 که هفته گذشته برگزار شد، مهمترین دورهمی فکتچکرهای جهان است و فکتنامه نیز به عنوان تنها سرویس درستیسنجی ایرانی در این همایش آنلاین، حضور داشت. فرهاد در این اپیزود از فکتنامه گزارش میدهد که در همایش امسال چه کسانی حضور داشتند و مهمترین صحبتها درباره درستیسنجی و روزنامهنگاری تحقیقی چه بود. در ادامه نیز سه فکتچک این هفته را مرور میکنیم. اولین سوژه، نظرسنجی گالوپ و رضایت از ابراهیم رئیسی، رئیسجمهور ایران است. در این بخش به سوال پاسخ میدهیم که چرا به خبر فارس ...
Oct 29, 2021•55 min•Ep. 31
