Een recent gedeelde claim stelt dat er in Europa meer mensen sterven door hitte dan er in de VS door vuurwapens omkomen. Cijfermatig lijkt dat te kloppen: in 2023 zouden er naar schatting 70.000 hittedoden zijn geweest, tegenover bijna 47.000 vuurwapendoden in de VS. Maar de vergelijking is misleidend. Vuurwapendoden worden één voor één geregistreerd, hittedoden niet. Die zijn gebaseerd op modellen die oversterfte meten tijdens warme periodes. Als er op een hete dag meer mensen overlijden dan no...
Jul 08, 2025•5 min
Er is vermoedelijk een met AI gemanipuleerde video uitgezonden in het NOS 20u Journaal, in een item over het Israël-Iran conflict. Het -wereldwijd veelgebruikte- fragment toont een explosie bij de toegangspoort van de Evin-gevangenis in Teheran, maar open source onderzoekers signaleren opvallende inconsistenties. De video lijkt namelijk exact overeen te komen met een bestaande winterfoto van de gevangenis, waarop onder andere bladloze planten zichtbaar zijn—iets dat niet past bij de zomercontext...
Jun 24, 2025•5 min
SUV’s zouden steeds gevaarlijker worden voor voetgangers, omdat ze groter en hoger zijn dan ooit. Dat zeggen onder meer Nu.nl en Arjen Lubach, op basis van een rapport van Transport & Environment. Maar klopt dat wel? FactGurus spreekt met experts van Euro NCAP en TNO over de invloed van veiligheidseisen, de rol van marketing en de vraag of een compacte auto zoals de oorspronkelijke Renault 5 of oorspronkelijke Mini nog aan alle moderne regels zou kunnen voldoen. Ook hoor je waarom hoge motor...
Jun 17, 2025•8 min
In de Tweede Kamer klinkt de zorgwekkende uitspraak dat tienduizenden kinderen in Nederland in armoede leven. Klopt dat cijfer wel? FactGurus zoekt het uit met hulp van het Nederlands Jeugdinstituut. Verder aandacht voor een stevige claim van de Spaanse oppositieleider Feijóo, die zegt dat Spanje de meeste illegale migranten van Europa opvangt. Hoe verhoudt die bewering zich tot de feiten van Frontex en Eurostat? See omnystudio.com/listener for privacy information....
Jun 10, 2025•5 min
Hoe zeldzaam zijn zeldzame aardmetalen eigenlijk? China beheerst 90% van de raffinage van zeldzame aardmetalen, en met nieuwe exportrestricties wordt duidelijk hoe afhankelijk het Westen is van deze ‘kritieke materialen’. Maar zijn ze echt zo zeldzaam? En wat gebeurt er als Amerika zelf grondstoffen wint, ze naar China stuurt, en dan importheffingen gooit op het eindproduct? Rene Kleijn, hoogleraar toekomstbestendige grondstofvoorziening aan de Universiteit Leiden duidt de situatie rondom zeldza...
Apr 15, 2025•7 min
D66-Kamerlid Jan Paternotte beweerde vorige week op X dat Europa eventueel van Starlink af kan, dankzij Eutelsat als Europese tegenhanger. Maar klopt dat wel? Eutelsat mag dan van oorsprong Frans zijn, na de fusie met OneWeb is het bedrijf inmiddels grotendeels in voornamelijk aziatische handen en werkt nauw samen met Amerikaanse bedrijven — zelfs de productie en lancering van hun satellieten vindt grotendeels in de VS plaats. Een andere speler zou IRIS² zijn, het veelbelovende Europese alternat...
Apr 01, 2025•8 min
Het bericht dat Europese reizigers steeds vaker in de problemen komen aan de Amerikaanse grens was afgelopen week op veel plekken te lezen. Duitsland zou zelfs het reisadvies hebben aangepast. Wat is er aan de hand? We spreken met visum-expert Hilde Cevaal over strengere controles, opvallende afwijzingen bij de grens — ook van mensen met een ESTA of zelfs een green card — en waarom social media daar een nieuwe rol in speelt. Gaat het om nieuwe regels onder Trump, of zijn de reizigers zélf het pr...
Mar 25, 2025•7 min
Een recente studie claimt dat menselijke hersenen evenveel microplastics bevatten als een plastic lepel. Maar klopt dat? Kritische wetenschappers zetten vraagtekens bij het onderzoek, vanwege dubbel gebruikte beelden, mogelijke contaminatie en een analysemethode die fout-positieve resultaten kan geven. Moeten de resultaten opnieuw getest worden? See omnystudio.com/listener for privacy information.
Mar 18, 2025•5 min
Volgens Giorgia Meloni zou artikel 5 van het NAVO-verdrag, waarin een aanval op één lid als een aanval op allen wordt beschouwd, ook op Oekraïne van toepassing moeten zijn, zonder dat het land NAVO-lid is. Dit roept de vraag op of zo’n constructie überhaupt mogelijk is binnen de NAVO. Deskundige Dick Zandee van Clingendael legt uit dat dit niet haalbaar is en feitelijk neerkomt op een nieuw militair pact buiten de NAVO om. De kans dat zo’n verbond zonder Amerikaanse steun overeind blijft, is ech...
Mar 11, 2025•4 min
Na twee termijnen kan een ex-president niet opnieuw worden gekozen, maar is een terugkeer als vice-president mogelijk? En kan hij dan via het Vice Presidentschap alsnog President worden? Het 22e amendement verbiedt herverkiezing als president, maar zegt niets over het president mogen zijn, én het zwijgt over het vice-presidentschap. Onwaarschijnlijk of onmogelijk? See omnystudio.com/listener for privacy information.
Mar 06, 2025•5 min
Denkt 20% van de Amerikanen echt dat de aarde plat is? In een uitzending van WNL op Zondag werd beweerd dat een aanzienlijk aantal Amerikanen gelooft dat de aarde plat is. Dit cijfer is afkomstig uit een YouGov-enquête uit 2018, maar werd verkeerd geïnterpreteerd. Hoewel sommige media spraken over 20%, bleek slechts 2% van de respondenten daadwerkelijk overtuigd van een platte aarde. De verwarring ontstond doordat twijfelaars en mensen zonder sterke mening werden opgeteld bij de groep die explic...
Feb 20, 2025•6 min
Transavia-directeur Marcel de Nooijer stelt dat tot 80% van een vliegticket bestaat uit belastingen en heffingen. Maar klopt dat? In aanloop naar de Duitse verkiezingen was er afgelopen zondag 'das Duell' tussen Olaf Scholz (SPD) en kandidaat Friedrich Merz (CDU). Deze laatste claimde dat onder kanselier Scholz 50.000 bedrijven failliet gingen en dat Duitsland economisch het slechtste presteert in Europa. Kloppen zijn aantijgingen? See omnystudio.com/listener for privacy information....
Feb 12, 2025•6 min
1. Branden in Los Angeles: Wat betekent ‘onder controle’? Wat zegt het percentage containment eigenlijk over de grootte of intensiteit van een brand, zoals die bij de Palisades Fires in Los Angeles? Een bosbrand expert legt uit dat het meer over de omtrek gaat dan over het daadwerkelijk doven van de brand, en waarom een hoge containment nog steeds risico’s kan betekenen, en dat een brand al uit kan zijn terwijl de containment nog laag is. 2. Zijn kant-en-klaarmaaltijden echt niet ongezonder dan ...
Jan 28, 2025•6 min
Hoeveel impact heeft de veestapel werkelijk op het stikstofprobleem in Nederland? Klopt het dat zelfs het volledig verdwijnen van de veestapel het probleem niet zal oplossen? Tijdens een uitzending van Sven Kockelman op Radio 1 was deze bewering van de Boer Burger Bewering te horen, en werd door milieu activist Johan Vollenbroek als onzin bestempeld. Ecoloog Wieger Wamelink van Wageningen University & Research duidt deze complexe kwestie. See omnystudio.com/listener for privacy information....
Jan 21, 2025•5 min
Volgens Donald Trump en Elon Musk zou de bescherming van een vis (de deltaspiering) ervoor zorgen dat LA minder water krijgt dan het nodig heeft. Deze deltaspiering heeft brak water nodig en woont in een rivierendelta bij San Francisco. Vanwege de belangrijke rol die de deltaspiering heeft in het ecosysteem is in 2007 besloten deze vis en zijn habitat te beschermen. Volgens Trump zorgt deze bescherming ervoor dat men zoet water in zee laat stromen, in plaats van het uit de rivier te pompen en vi...
Jan 16, 2025•6 min
De voorspelling in onder andere het Parool dat AI een grote rol zou gaan spelen in het manipuleren van verkiezingen in 2024 bleek onjuist. Onderzoek van het Alan Turing Institute toont aan dat slechts 6% van desinformatie rond de Amerikaanse verkiezingen AI-gegenereerd was, waarvan de helft satirisch. Voor Europese verkiezingen werden slechts enkele virale AI-berichten gevonden. De angst voor AI-manipulatie bleek sterk overdreven, zoals de Financial Times stelde: “We were deepfaked by the fear o...
Jan 10, 2025•5 min
Social media-platform X, is volgens velen sinds Musks overname en na de verkiezingen een rechtse echoput geworden. De Volkskrant noemt het zelfs een gevaar voor de democratie. Veel gebruikers stappen daarom over naar BlueSky, een alternatief dat als minder ideologisch wordt gezien. Maar hoe eenzijdig is X nu eigenlijk? Cijfers van PEW research laten een ander beeld zien dan wat de media ons doen geloven. Trump en de meldplicht voor auto-ongelukken Trump zou de meldplicht voor crashes waarbij ADA...
Dec 18, 2024•7 min
De nuance ontbreekt soms in media waar voorbeelden niet altijd de volledige context schetsen. Zo lijkt het in het besproken NOS Journaal nieuwsitem alsof Italië uitzonderlijk streng is, terwijl alle Europese landen vergelijkbare regels hanteren wat betreft de manier waarop nationaliteit verkregen wordt bij geboorte. In Europese landen wordt de nationaliteit bepaald door het jus sanguinis -principe, waarbij afkomst via ouders bepalend is, in tegenstelling tot het jus soli -principe, waarbij geboo...
Dec 03, 2024•6 min
Wat gebeurt er als Europa geen toegang meer heeft tot het Amerikaanse GPS-systeem? In de podcast van Boekestijn & de Wijk wordt dit besproken en lijkt het erop dat we zelf geen systemen hebben die geschikt zijn voor defensie doeleinden. Maar klopt dit wel? Met Bas van der Hoeven van CGI bespreken we de technische mogelijkheden van de Europese Gallileo satellieten, kijken we naar de compatibiliteit tussen Galileo en andere systemen zoals GPS, de civiele en militaire toepassingen, en de techni...
Nov 26, 2024•6 min
Precies 100 jaar geleden was er een desinformatie campagne, die een verkiezing in Groot-Brittannië op zijn kop zette. Dit historische incident, de ‘Zinoviev-brief’ uit 1924, lijkt verrassend veel op de desinformatie waar we nu over horen. Het ging om een zogenaamd gelekte brief van de Russische communistische leider Zinoviev, gepubliceerd vier dagen voor de verkiezingen. De brief beweerde dat Britse communisten binnen de Labour Party werkten aan een communistische omwenteling in het Verenigd Kon...
Nov 12, 2024•6 min
Tijdens een uitzending van het NPO programma 'Bar Laat' botsten Tweede Kamerlid Kati Piri en onderzoeker Jan van de Beek over het percentage asielzoekers met een uitkering. Van de Beek beweert dat 50 tot 75% van de statushouders een uitkering heeft, terwijl Piri dit tegenspreekt. Met data van het CBS kijken we in deze aflevering wie gelijk heeft en duidt het CBS de cijfers: de percentages verschillen per leeftijd en geslacht, en gemiddeld heeft 53% van deze groep een uitkering, maar hoe kloppend...
Oct 29, 2024•6 min
In hoeverre zijn burgemeesters gebonden aan of zelfs gevangen in regels bij het toestaan van demonstraties? Is het überhaupt wel kloppend om het over 'toestaan' te hebben? Universitair hoofddocent Berend Roorda en advocaat Mariëtta Buitenhuis, leggen uit dat het demonstratierecht een groot goed is, maar niet een absoluut iets is en beperkt kan worden bij reële dreiging voor de openbare orde. Daarnaast wordt duidelijk gemaakt dat burgemeesters niet 'gevangen' zitten in jurisprudentie; er is een i...
Oct 23, 2024•7 min
Luc Stultiens en Tom van der Lee (GroenLinks-PvdA) uiten hun onvrede over een belastingteruggave van €26.000 aan mensen met een vermogen van meer dan €2 miljoen. Deze teruggave komt voort uit de box 3-regeling, waarbij mensen belasting betaalden over een fictief rendement van 6%, terwijl ze vaak minder rendement maakten dan dat. Dit is door de Hoge Raad als onrechtmatig beoordeeld, en nu wordt onterecht betaalde belasting terugbetaald. De teruggave heeft echter nauwelijks invloed op de koopkrach...
Oct 09, 2024•6 min
Een artikel van De Telegraaf stelt dat laadpalen langs snelwegen “bij bosjes” verdwijnen, en beweert dat snellaadstations steeds minder laadpunten hebben, terwijl het aantal gebruikers toeneemt. FastNed, een grote speler op de markt, zou hier volgens de krant een rol in spelen. Daarnaast zou vergunningsproblematiek aan de basis liggen van deze afname. Een tijdelijke beleidsregel heeft ertoe geleid dat sommige vergunningen werden ingetrokken, waardoor er inderdaad her en der snelladers moesten ve...
Oct 01, 2024•4 min
Trump beweerde tijdens het debat met Kamala dat Duitsland zijn vergroeningsplannen heeft laten varen en weer kolencentrales bouwt. Het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken reageerde via X dat 50% van de elektriciteit in Duitsland inmiddels uit hernieuwbare bronnen komt en alle kolencentrales tegen 2038 gesloten zullen zijn. Dit bericht, dat 15 miljoen keer werd bekeken, kreeg 10.000 reacties, waarbij velen betwisten dat het percentage hernieuwbare energie tussen de 20 en 30% ligt. Is het een...
Sep 17, 2024•5 min
In deze aflevering van Fact Gurus worden twee onderwerpen besproken: The Guardian berichtte dat Tesla 500.000 bomen heeft gekapt voor de uitbreiding van hun Gigafactory bij Berlijn, wat volgens hen de hypocrisie van de groene economie blootlegt. Echter, de werkelijke situatie rondom deze bomenkap is complexer en biedt meer nuance dan het artikel suggereert. De Volkskrant publiceerde een fotoreportage over daklozen in de Verenigde Staten. Dit roept de vraag op hoe de situatie met dak- en thuisloz...
Aug 27, 2024•6 min
Elon Musk waarschuwt op zijn platform, X voor een dreigende "population collapse," waarbij de wereldbevolking snel zou krimpen. Hoogleraar Hilde Bras van de universiteit Groningen vertelt dat recente cijfers van de Verenigde Naties wijzen op een andere realiteit: de wereldbevolking zal blijven groeien tot 2085 en daarna langzaam dalen. Sommige landen, zoals China en Japan, zullen echter aanzienlijke bevolkingsafnames ervaren. Dus hoewel Musk terecht wijst op uitdagingen door krimpende bevolkinge...
Aug 20, 2024•6 min
Vorige week was Jacco Vonhof, voorzitter van MKB Nederland, te gast bij de Ochtendspits. De aanleiding was de nieuwe verplichting voor bedrijven met meer dan 100 werknemers om alle werkgerelateerde kilometers te registreren. Vonhof uitte zijn irritatie over deze extra administratieve last en chargeerde dat het bijhouden van deze kilometers meer CO2 zou uitstoten dan het zou besparen. Hoeveel CO2 stoot een datacenter eigenlijk uit om deze informatie op te slaan? Komt de eventuele besparing in de ...
Jul 09, 2024•6 min
Overstroming op Vliegveld Mallorca Op 11 juni veroorzaakte een zware regenbui een overstroming op het vliegveld van Mallorca, wat leidde tot een tijdelijke stillegging van het vliegverkeer. Er vielen 35 liter per vierkante meter per uur, wat volgens het KNMI een flinke hoosbui kan worden genoemd. Maar het onderlopen van de duty free shops in de terminal, en enorme waterpartijen op het platform werd door iets anders veroorzaakt. Meteorosensitiviteit: bestaat dat uberhaupt? Meteorosensitiviteit, d...
Jun 27, 2024•7 min
Tijdens de rechtszitting van Ali B kwamen screenshots van chatgesprekken naar voren, wat op sociale media leidde tot reacties over de mogelijkheid van vervalsingen en de beperkte verificatie van dergelijke bewijzen. Verificatie van screenshots van chat conversaties was eerder al een onderwerp toen in Mei een vrouw werd veroordeeld die chatberichten had vervalst, en op deze wijze een dwaling in de rechtspraak veroorzaakte waarbij een onschuldige man werd veroordeeld. Hoe Makkelijk is het om Chatb...
Jun 18, 2024•8 min
