Είναι καλά ή κακά τα επιδόματα; #explainer

Τα επιδόματα μπαίνουν συχνά στην πολιτική αντιπαράθεση. Πότε τα αγαπάνε και είναι απαραίτητα βοηθήματα, πότε χαρακτηρίζονται σαν πηγή καθυστερήσεων στην οικονομική ανάπτυξη. Τελικά είναι καλά οι κακά τα επιδόματα. Είμαι ο Σταύρος Διοσκουρίδης και ακούτε το Explainer, το podcast του News247. Κάντε εγγραφή για να μας βρίσκετε στο Spotify και τα Apple Podcast.

Στην άλλη άκρη της γραμμής είναι ο διευθυντής περιεχομένου του διανέωσης για να συζητήσουμε για μια πρόσφατη έρευνα η οποία ασχολείται με την επιδοματική πολιτική στην Ελλάδα. Γενικά γίνεται μια αποτίμηση. του ελληνικού συστήματος επιδωμάτων που η Λία Νικολαίδη Είναι μια κουβέντα διαχρονική ο ρόλος των επιδομάτων στην ελληνική οικονομία, στην ελληνική πολιτική σκηνή, στην Ελλάδα γενικότερα.

Καλησπέρα Σαύρο. Σίγουρα είναι μια μεγάλη συζήτηση και είναι και κάτι το οποίο αλλάζει και με το χρόνο. Σίγουρα μετά την οικονομική κρίση, μετά το 2010, Η επιδοματική πολιτική του ελληνικού κράτους βρέθηκε πολύ στο επίκεντρο της συζήτησης. Γι' αυτό και εμείς στη Διανέωση θέλαμε να το δούμε λίγο πιο συστηματικά. Μετά ήρθαν και άλλες κρίσεις, ήρθε η πανδημία, ήρθε η ενεργειακή κρίση και η κρίση του κόστος ζωής γενικότερα.

Οπότε γι' αυτό το λόγο αναθέσαμε και δημοσιεύουμε πια μία νέα μελέτη με συντονιστή τον καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Πολοποννήσου και πρόεδρο του ΚΕΠΕ, τον Παναγιώτη Λιακώβα, που ουσιαστικά χαρτογραφεί όλα τα επιδόματα που ισχύουν στην Ελλάδα σήμερα, που ίσχυαν μέχρι τον Ιανουάριο του 2025, γιατί είναι ένα πολύ δυναμικό τοπίο γενικά, και μια αποτίμηση.

Προσπαθούμε να δούμε και όχι μόνο ποια επιδόματα ισχύουν στη χώρα, πώς διανέμονται, αλλά και πώς αποτελεσματικά είναι, αν πετυχαίνουν δηλαδή το σκοπό τους. Ναι. Εσάς τι σας ενδιαφέρει πιο πολύ να βρείτε μέσα από αυτή την έρευνα. Δηλαδή είναι επιχαρτογράφηση ή ότι αν έχουν νόημα ή ότι αν βοηθάνε τελικά αυτόν που τα παίρνει και την οικονομία οποιασδήποτε χώρας και της ελληνικής πάνω σε αυτήν την έρευνα.

Μια οπτική που έχουμε πάντα όταν αναθέτουμε μια έρευνα είναι να καταφέρουμε μέσα από τη χαρτογράφηση της κατάστασης και μέσα από μια δευτερογενή ανάλυση να καταλήξουμε σε κάποιες κατευθύνσεις πολιτικής, σε κάποια πράγματα που μπορούν να τα πάρουν εκείνοι που αποφασίζουν και να τα αξιοποιήσουν. Δηλαδή δεν θέλουμε απλώς να αποτυπώσουμε την κατάσταση.

αλλά και να δούμε προς τα πού πρέπει να κινηθεί κάποιος για να κάνει ένα πιο αποτελεσματικό, στην συγκεκριμένη περίπτωση, μια πιο αποτελεσματική κοινωνική πολιτική. Μάλιστα.

Έχω και αυτή την βασική ερώτηση. Τελικά τα επιδόματα είναι καλά η κακά. Δηλαδή αν κρίνουμε από τις πολιτικές δηλώσεις όλων των πολιτικών κομμάτων, στο τέλος της ημέρας όταν είναι στην αντιπολίτευση κράζουν τα επιδόματα δεν βοηθάνε και όταν γίνονται κυβέρνηση δίνουν μόνο επιδόματα. Καταφεύγουν στην επιδοματική πολιτική όλοι σχεδόν.

Είναι μια πολύ ωραία ερώτηση η οποία βέβαια δεν έχει μια οριστική απάντηση. Υπάρχει φυσικά ένας μεγάλος παγκόσμιος διάλογος για τα επιδόματα και έχουν... Πολλές φορές και σε πάρα πολλές περιπτώσεις βρεθεί να είναι πολύ αποτελεσματικά για τη μείωση της φτώχειας, για τη μείωση του χάσματος της φτώχειας, για τη μείωση των ανισοτήτων και πολλές φορές έχουν και άλλες...

θετικές επιδράσεις. Για παράδειγμα, υποστηρίζουν την ανάπτυξη της οικονομίας όταν είναι στοχευμένα στην ενίσχυση της κατανάλωσης τοπικών προϊόντων. Πολλά επιδόματα έχουν και το χαρακτήρα επένδυσης. Για παράδειγμα, τα επιδόματα σε παιδιά. αποδίδουν αργότερα όταν αυτά τα παιδιά βρίσκονται σε καλύτερη θέση. Προφανώς υπάρχουν και αντίστοιχοι προβληματισμοί. Υπάρχει ένας πολύ ζωντανός διάλογος στην κοινότητα των οικονομολόγων. Πολλά από αυτά μπορεί να λειτουργούν ως αντικίνητρο για την εργασία.

μπορεί να σπαταλώνται από τους ωφελούμενους, έχουν σημαντική γραφειοκρατία και πολλές φορές το κόστος της γραφειοκρατίας αυτής μπορεί να είναι πιο σημαντικό από το όφελος. επιδρούν με διάφορους τρόπους πολύ δυναμικούς στις τιμές πολλών αγαθών και σε καθεστώτα που υπάρχει εκτεταμένη φοροδιαφυγή. Πολλές φορές δίνονται και άδικα, δηλαδή οι άνθρωποι οι οποίοι φοροδιαφεύγουν πέφτουν κάτω από το κατόφλι για να δοθεί ένα επίδομα και παίρνουν αδίκως το...

το επίδομα και το στερούν από κάποιους άλλους. Εντάξει, σε ένα θεωρητικό επίπεδομα να πούμε ότι είναι και μια έμμεση αποδοχή ότι η ελεύθερη αγορά δεν τα καταφέρνει και συνέχεια πάντα καλά. Όχι, αλλά ακριβώς αυτή είναι η απάντηση στην ερώτησή σου. Πρέπει να τα βλέπουμε όλα κατά περίπτωση. Δηλαδή σε κάποιες περιπτώσεις λειτουργούν τα επιδόματα, σε κάποιες άλλες δεν λειτουργούν και πρέπει να είμαστε πάρα πολλοί. Είναι πολύ καλό να μην έχουμε μια αμυγός ιδεολογική προσέγγιση

και να αξιολογούμε κάθε φορά και το αποτέλεσμα. Η κουβέντα πολιτική γίνεται αυτές περισσότερες φορές όταν μια κυβέρνηση πριν από...

ένα γεγονός εκλογικό ίσως, αποφασίζει να μοιράσει κάποια λεφτά μέσω επιδομάτων. Και γι' αυτό ερχόμαστε και λίγο στην κατάσταση που έχουμε στην Ελλάδα, ειδικά μέχρι την κρίση. Είχαμε πάρα πολλά επιδόματα, δεκάδες, τα οποία ήταν και πάρα πολύ χαμηλά και είχαν πολλά από αυτά, πιθανόν και η πλειοψηφία τους, το χαρακτήρα της... της συναλλαγής της κυβέρνησης με κάποια ομάδα πίεσης η οποία δικαίως ή αδίκως εξασφάλιζε ένα επίδομα.

Αυτό ουσιαστικά έφτιαξε ένα πάρα πολύ κατακαιρματισμένο τοπίο και μια πάρα πολύ αδύναμη κοινωνική πολιτική. Είναι χαρακτηριστικό ότι υπάρχει μία έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας η οποία αναφέρθηκε στη μελέτη της διανέωσης.

του 2016, που περιγράφει ακριβώς το πόσο απροετοίμαστο βρήκε το κράτος πρόνοιας η οικονομική κρίση. Έκδοτε έγιναν βήματα, δηλαδή εξορθολογίστηκαν πάρα πολλά πράγματα, εισήχθησαν επιδόματα όπως το... εγκυμένο εισόδημα, τα οποία ήταν πολύ πιο ισχυρά και αφορούσαν πολύ περισσότερα νοικοκυριά και τα οποία δεν ήταν μικρά βοηθήματα, αλλά έκαναν διαφορά για τη ζωή των ανθρώπων και αυτό φαίνεται και στους δείκτες.

αλλά σε μεγάλο βαθμό το σύστημα αυτό παρέμεινε κατακαιρματισμένο, όπως επιστώνει και η μελέτη. Και ουσιαστικά, οι επόμενες κρίσεις που ήρθαν, οι οποίες... μοιραία και δικαίως αντιμετωπίστηκαν και αυτές με τέτοιο τύπο επιδοματική πολιτική. Στην πραγματικότητα... γκρέμισαν λίγα από αυτά που χτίστηκαν τη δεκαετία της κρίσης. Δηλαδή, εισήγαγαν μικρά στοχευμένα επιδόματα, βοηθήματα,

τα οποία μπορεί να επικαλύπτονται, έτρεχαν για λίγο χρόνο, είχαν, ας πούμε, δεν ήταν ενταγμένα σε μια συνολική στρατηγική. Πάντως δεν είναι και ένας μύθος ότι...

Μπορείς να ζήσεις αποκλειστικά με επιδόματα. Δηλαδή και όλο αυτό η ιστορία ότι πολλοί άνθρωποι θέλουν να μείνουν άνεργοι για να ζήσουν μόνο με επιδόματα.

Στην ουσία δεν μπορείς να ζήσεις μόνο με επιδόματα, αλλά δεν βγαίνει και με το κόστος ζωής που υπάρχει αυτή τη στιγμή. Εκτός αν είσαι οικογένειά σου κτλ, δεν σε βοηθάει. Ε, τάξη, προφανώς δεν... Δεν μπορούμε να μπούμε στα παπούτσια του κάθε ενός ωφελούμενου και του πώς μπορεί να το βλέπει εκείνη τη στιγμή και του πώς η ενημέρωση έχει επίσης για τις ευκαιρίες απασχόλησης που υπάρχουν κτλ.

είναι γεγονός ότι τα επιδόματα ως μέρος της ελληνικής οικονομίας είναι χαμηλά. Δηλαδή, αν τα συγκρίνουμε με έναν άλλο πυλώνα του κοινωνικού κράτους, που είναι οι συντάξεις, είναι πολύ χαμηλά. Δηλαδή είναι 4-6% του ΑΕΠ και το 6 ισχύει στις χρονιές στις τελευταίες που ήταν μεγάλες κρίσεις. Δηλαδή είναι 5 με 6 δισευρώ το χρόνο. Προφανώς αυτά δεν αντιστοιχούν σε ένα... το οποίο μπορεί να κάνει μια μεγάλη αλλαγή στη ζωή ενός ανθρώπου.

Ωστόσο δεν μπορούμε να πούμε ότι δεν γοηθούν. Πάντως η έρευνα βγάζει και κάτι σημαντικό ότι στην ουσία υπάρχει ένας τεράσιος κατακαιρματισμός των επιδομάτων. Δηλαδή δεν ξέρει κανείς από πού παίρνει τι. Ναι, είχαμε... μέσα στην κρίση υπήρχαν οι προσπάθειες οι οποίες διαρκούν και μέχρι σήμερα. Υπήρχε η ίδρυση του ΟΠΕΚΑ το 2018, ο οποίος συγκέντρωσε πάρα πολλά οικογενειακά επιδόματα, επιδόματα παιδιών, επιδόματα μειονοτήτων κτλ. σε μια ενιαία διοικητική δομή, το οποίο βοήθησε πάρα πολλά...

στην οργάνωσή τους και στην καλύτερη διασταύρωση και των στοιχείων των ωφελούμενων. Πολλά επιδόματα συγκεντρώθηκαν στην ΔΥΠΑ που είναι ο πρώην ο ΑΕΔ. Υπήρχαν τα επιδόματα που δίνονταν από τον ΕΦΚΑ. αλλά ακόμα η αλήθεια είναι ότι παραμένουν πολλά δεκάδες επιδόματα και πολύ χαμηλά, τα οποία είναι κατακαιρματισμένα, δηλαδή δίνονται από πολλούς φορείς. Είχαμε τα πας μέσα στην ενεργειακή κρίση κυρίως, τα οποία δίνονταν για λίγο και δεν έχουμε πολύ καλή εικόνα για το...

για τον αντίκτυπο τους. Ναι, ότι αν ωφελούν πραγματικά. Ναι, ακριβώς και αν εκπλήρωσαν το σκοπό τους. Μάλιστα. Υπάρχει κάποιο συμπέρασμα που σου κάνει εντύπωση. Υπάρχει κάποιο έβδομα που σου κάνει εντύπωση εσένα. Θα έλεγα ότι δύο είναι οι βασικές ας πούμε. τα πράγματα τα οποία μπορεί κάποιος να ξεχωρίσει από αυτή την έρευνα. Το πρώτο είναι αυτό που είπες και εσύ, το πόσο κατακαιρματισμένα είναι. και το πόσο το κράτος μας δεν έχει κάποια παράδοση στο να σχεδιάζει πολιτικές.

Λίγο πιο συνολικά, δηλαδή δίνονταν κατά καιρούς με αποφάσεις πολιτικών προσώπων κατά βάση προς συγκεκριμένες ομάδες, οι οποίες πιθανότατα βοηθούνταν πραγματικά ή τα δικαιούνταν. Δεν λέω ότι όλα είναι άδικα. αλλά σίγουρα όλο το τοπίο που περιγράφηκε η έρευνα πολύ αναλυτικά είναι κάτι το οποίο δεν είναι ένα προϊόν πολύ έξυπνου σχεδιασμού. είναι κάτι που προσπαθούμε κάθε φορά να το φέρουμε σε μια κατάσταση που να είναι έτσι λίγο αποδεκτή.

Και δεν βοηθάει ο κατακαιρματισμός αυτός. Και αυτό έχει πολύ ενδιαφέρον να το δει κάποιος και σε αντίθεση με το πώς αντιμετωπίζει το ελληνικό κράτος τις συντάξεις, που δίνονται πολύ πιο κεντρικά, αφορούν... Πολύ διαφορετικές ομάδες του πληθυσμού αφορούν κυρίως τα μεγαλύτερους ηλικίου ανθρώπους, ενώ πολλά επιδόματα στηρίζουν νεότερους ανθρώπους, όπως το επίδομα ανεργίας, όπως τα επιδόματα για τη στήριξη της οικογένειας.

των πολυτέκνων κτλ. Οπότε αυτή η ανισορροπία μέσα στο κράτος είναι αρκετά έντονη. Με τον τρόπο που μοιράζω τα χρήματα δηλαδή. Ναι. και φαίνεται μάλιστα έχουν οι ερευνητές ένα πολύ ωραίο σημείο όπου έχουν βάλει τη σύνθεση των φτωχών το 2009 και τη σύνθεση των φτωχών το 2018. περίπου ένας στους πέντε φτωχούς το 2009 ήταν συνταξιούχος, ενώ το 2018 ήταν...

περίπου 8 μονάδες λιγότεροι οι φτωχοί που ήταν συνταξιούχοι. Και αντίστοιχα βλέπουμε μια εκτείναξη, σχεδόν διπλασιασμό των ανέργων που ήταν φτωχοί. Οπότε στην ουσία εκεί δεν έχεις καν και κατά πόσο μπορεί να είναι πιο μια πολιτική ευέλικτη ώστε να κατευθύνει μια πολιτική επιδηματική προς τα εκεί που χρειάζεται κάθε χρονιά. Και δεν χρειάζεται και πολύ ιδεολογική ανάγνωση με την έννοια ότι το κράτος μας δίνει επιδόματα, διαθέτει πόρους σε αυτό το πράγμα και στην πραγματικότητα...

Πολύ λίγη. Δεν νομίζω ότι έχει υπάρξει, τουλάχιστον όσο εγώ μπορώ να θυμηθώ, κάποια κυβέρνηση που να το έχει αμφισβητήσει αυτό στην πράξη. Ηλία, ευχαριστώ πολύ. Εγώ ευχαριστώ πολύ. Ήταν ο Ηλίας Νικολαΐδης, διευθυντής περιεχομένου του διανέωσης. Ακούτε το Explainer, το podcast του Niz247, στο Spotify και το Apple Podcast.