Gambijczycy zjadają co roku 25 kg ryb na osobę, trzykrotnie więcej niż wynosi afrykańska średnia. Ale podobna nieco do śledzia oścista bonga, podstawa diety ich diety, zamiast na talerze trafia coraz częściej do chińskich fabryk produkujących paszę dla zwierząt. To kolejne zmartwienie dla mieszkańców najmniejszego kraju na kontynencie, który właśnie rozlicza się ze zbrodniami obalonej dyktatury. O problemach Gambijczyków opowiada Małgorzata Juszczak, reżyserka filmu dokumentalnego "Stolen Fish" ...
Jan 30, 2020•26 min•Season 2Ep. 4
Na zachodzie Afryki ciągnie się najdłuższa na świecie fortyfikacja wojskowa. Maroko odgrodziło się nią od wyjątkowo skutecznej partyzantki, która walczyła o niepodległość zajętego przez arabskie królestwo terytorium Sahary Zachodniej. Dziś już tylko 1/3 jej mieszkańców to ludność rdzenna, a w leżących na pustyni obozach dla uchodźców dorasta już trzecie pokolenie coraz bardziej sfrustrowanych Saharyjczyków. O zawieszonym konflikcie na Saharze Zachodniej opowiada Bartek Sabela: reporter i autor k...
Jan 23, 2020•44 min•Season 2Ep. 3
2019 był rokiem ulicznych demonstracji na całym świecie, ale żaden inny region nie burzył się tak powszechnie jak Ameryka Łacińska. Wenezuela, Portoryko, Peru, Ekwador, Chile, Boliwia, Kolumbia: w każdym z tych krajów obywatele głośno dawali znać swojemu niezadowoleniu z rządzących. Skąd ta powszechna wściekłość i dokąd prowadzi ten kontynent? O przyczynach latynoskiej wściekłości opowiada Bartłomiej Znojek, analityk Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych. Nagrania możesz odsłuchać na stroni...
Jan 16, 2020•32 min•Season 2Ep. 2
#EnaZeda w Tunezji, #AnaKaman w Palestynie, #MeshBasita w Libanie. To wszystko lokalne, arabskie hasztagi wpisujące się w ruch #MeToo. Problem molestowania seksualnego jest ponadnarodowy, ale mieszkanki Afryki Północnej i Bliskiego Wschodu muszą się w takiej sytuacji często mierzyć z dodatkową przeciwnością: własną rodziną. Swoiście pojmowany honor i nieprzepracowana rewolucja seksualna powodują, że kobiety z tych regionów padają często ofiarami swoich krewnych - bez względu na to, czy są makija...
Jan 09, 2020•44 min•Season 2Ep. 1
Tytułowe zdanie przez lata słyszałem w różnych redakcjach jako uzasadnienie, czemu w polskich mediach publikuje się tak mało ambitnych wiadomości z odległych krajów. Dlatego właśnie po założeniu Działu Zagranicznego, zrobiłem z niego motto tego projektu. Pogłębionych informacji spoza wąsko rozumianego Zachodu byłoby jeszcze mniej, gdyby nie mrówcza praca freelancerów - pasjonatów często w swoich działaniach balansujących na granicy opłacalności. Jak wygląda ich codzienność, dlaczego zagranicznyc...
Dec 19, 2019•1 hr 15 min•Season 1Ep. 25
Shakib Al Hasan to najbardziej wszechstronny gracz krykieta na świecie. Co sezon bije różne rekordy, cztery lata temu jako jedyny człowiek w historii został przez Międzynarodową Radę Krykieta sklasyfikowany jako najlepszy zawodnik w równocześnie trzech różnych formatach, jakie obowiązują w tym sporcie. Ale chwilowo musi zawiesić karierę na kołku: pod koniec października ta sama organizacja nałożyła na niego całkowity zakaz gry przez następne dwa lata. To kara za kontakty z podejrzanym o ustawian...
Dec 12, 2019•32 min•Season 1Ep. 24
W październiku trwale zabroniono turystom wspinaczki na Uluru, najsłynniejszą skałę Australii. Stało się tak na życzenie zamieszkujących jej okolice ludów rdzennych, dla których to święta góra. Zakaz wprowadzono dopiero teraz, choć decyzją sądową aborygeni stali się właścicielami tego terenu już 36 lat temu - dyskusja wokół tej atrakcji turystycznej odzwierciedla wciąż aktualne pytanie o miejsce autochtonów w zaprzeczającym ich tradycjom społeczeństwie. O aborygeńskiej kosmogonii opowiada Mateus...
Dec 05, 2019•41 min•Season 1Ep. 23
Jaguar, największy kot obu Ameryk, to gatunek zwornikowy: kontroluje populację innych zwierząt, zachowując w ten sposób równowagę ekosystemu. Niestety, rozwój cywilizacyjny na tych terenach stanowi niebezpieczeństwo dla zielonego korytarza, dzięki któremu drapieżnik zachowuje szeroką pulę genową. Z 34 obszarów jego bytowania, 25 jest jest zagrożonych, w tym 8 krytycznie. O współistnieniu ludzi z drapieżnikami opowiada Piotr Chmielewski: specjalista ds. ochrony przyrody z fundacji WWF Polska. Nag...
Nov 28, 2019•26 min•Season 1Ep. 22
Literacką nagrodę Nobla poza Olgą Tokarczuk dostał też w tym roku Peter Handke. Ten drugi werdykt budzi spore kontrowersje, bo austriacki pisarz słoweńskiego pochodzenia podważa drobiazgowo udokumentowane zbrodnie popełnianie podczas wojen w byłej Jugosławii. Przemawiał też na pogrzebie byłego serbskiego prezydenta Slobodana Miloševića, który zmarł w haskim areszcie oczekując na proces przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym, między innymi w związku z wydarzeniami w Bośni. W przyszłym roku minie...
Nov 21, 2019•38 min•Season 1Ep. 21
Kawowce uprawia się w tzw. pasie kawowym pomiędzy oboma zwrotnikami, ale globalne ocieplenie to zmienia: plantacje pojawiają się już w Kalifornii czy Hiszpanii. Nie wiadomo jednak jak się tam przyjmą na większą skalę, tymczasem wzrost temperatur niszczy kultywacje w dotychczasowych krajach producenckich - do 2050 r. Etiopia, skąd pochodzi kawa, ma stracić nawet 85 proc. swoich upraw. Popularna dziś używka stanie się wówczas towarem premium, za który będzie trzeba słono płacić. O tej niepewnej pr...
Nov 14, 2019•27 min•Season 1Ep. 20
Florentino Ariza, główny bohater "Miłości w czasach zarazy" kolumbijskiego noblisty Gabriela Garcíi Márqueza, wyobraża sobie, że zdobędzie fortunę i rękę swojej wybranki dzięki wyłowieniu złota z zatopionego u wybrzeży jego ojczyzny galeonu San José. To nie fikcja literacka: taki okręt naprawdę poszedł w tych wodach na dno w 1708 r., a wartość jego ładunku jest współcześnie oceniana na między 10 a 20 mld dolarów. Przez trzy wieki nikt nie potrafił go jednak odnaleźć, a choć niedawno (rzekomo) ud...
Nov 07, 2019•55 min•Season 1Ep. 19
W "Made in Hong Kong", klasycznym filmie kina niezależnego z tej dawnej brytyjskiej kolonii, starszy przestępca poucza młodszego i w pewnym momencie reflektuje się słowami: "Tak dużo jeżdżę na północ, że zaczynam mówić jak oni". Mężczyzna ma na myśli język: w Hong Kongu mówi się bowiem po kantońsku, a w Chinach kontynentalnych po mandaryńsku. Film nakręcono w 1997 r., gdy Londyn oddawał półwysep Pekinowi, a scena okazała się pod wieloma względami profetyczna, czego przykładem są kolejne dzieła n...
Oct 31, 2019•40 min•Season 1Ep. 18
W tym roku pożary spustoszyły nie tylko wielkie obszary Amazonii, ale również lasów w Afryce Środkowej, na Indonezji, Syberii, a nawet Arktyce. Mimo tych kataklizmów, planeta się zieleni, bo miliardy nowych drzew sadzą Chiny, Indie, czy Australia. Problem w tym, że te nowo stworzone ekosystemy nie są w stanie wchłonąć tak wielkich ilości dwutlenku węgla, jak coraz szybciej znikające lasy pierwotne. Na osiągnięcie porównywalnej z nimi dojrzałości, obecne nasadzenia będą potrzebowały od 300 do 500...
Oct 24, 2019•27 min•Season 1Ep. 17
Ciągnąca się już od 2011 roku wojna domowa w Syrii kosztowała życie ponad 320 tys. osób, wygoniła z domów 7,5 mln osób i zrównała z ziemią całe miasta: tylko na Rakkę spadło 4,5 tys. bomb. Niedawna decyzja Donalda Trumpa o wycofaniu z kraju amerykańskich żołnierzy na nowo rozpętała przemoc w kontrolowanym przez Kurdów północnym regionie. Lata wojny nie przyniosły żadnego przełomu. Przeciętnym Syryjczykom żyje się dziś gorzej, niż przed wybuchem walk. Państwo Islamskie wcale nie zostało pokonane,...
Oct 17, 2019•56 min•Season 1Ep. 16
W Gruzji najważniejsza jest rodzina. Mieszkańcy kaukaskiego kraju nigdy nie odmawiają krewnym, miesiącami goszczą ich w swoich mieszkaniach, hucznie obchodzą wesela i stypy. Największą miejscową atrakcją turystyczną stała się słynna supra - biesiada z własnym wodzirejem i rozbudowanymi toastami. Ale taki styl życia jest kosztowny. Według badań socjologicznych z zeszłego roku, zadłużenie gruzińskich gospodarstw domowych w stosunku do PKB wynosi 31,5 proc., aż dwukrotnie więcej niż w sąsiedniej Ar...
Oct 10, 2019•34 min•Season 1Ep. 15
W zeszłym miesiącu, w wyniku poparzeń odniesionych po próbie samospalenia, w Teheranie zmarła Sahar Khodayari. Dziewczyna w tak dramatyczny sposób protestowała przeciw ciąganiu jej po sądach za wślizgnięcie się na stadion podczas meczu ulubionej drużyny piłkarskiej. Od 1982 r. Iranki mają bowiem zakaz oglądania męskich sportowców z trybun i choć nigdy nie został on formalnie uchwalony, to policja skrupulatnie go przestrzega. Kilka miesięcy przed śmiercią Khodayari, jej koleżanka Forough Alaei zd...
Oct 03, 2019•43 min•Season 1Ep. 14
Instituto Nacional to najbardziej prestiżowe liceum w Chile: skończyło je 18 prezydentów tego kraju, oraz jeden peruwiański. Ale za imponującą fasadą kryje się brzydka rzeczywistość: niedziałające ogrzewanie, nieszczelne okna, przeciekający dach, zdewastowane toalety. To dlatego, że szkoła jest publiczna, a Chile ma największe nierówności edukacyjne na świecie - placówki finansowane przez gminy ledwo stać na opłacanie rachunków, podczas gdy te prywatne opływają w luksusy, ale mają czesne uniemoż...
Sep 26, 2019•34 min•Season 1Ep. 13
Piasek stał się niezbędną częścią naszego życia. Jest głównym kruszywem w produkcji betonu i asfaltu, powstają z niego części w laptopach i telefonach komórkowych, bez niego nie powstaną szyby, żarówki czy porcelanowe umywalki. Znajdziemy go nawet w silikonie podtrzymującym naszą bieliznę. Gdyby rozsypać koło siebie wszystkie ziarenka zużywane w ciągu roku, to przykryłyby całe Niemcy oraz część Danii, a wraz z postępującą urbanizacją zapotrzebowanie wciąż rośnie. Efekty? Na Karaibach bandyci pot...
Sep 19, 2019•26 min•Season 1Ep. 12
"Wilk z Wall Street" Martina Scorsese był oparty na prawdziwej historii, ale jeszcze lepsza okazuje się ta, która wydarzyła się w tle jego kręcenia. Film nigdy by nie powstał, gdyby nie pieniądze od azjatyckich inwestorów: dziś wiadomo już, że pochodzące z rozgrabionego państwowego funduszu inwestycyjnego Malezji. Złodzieje, w tym premier kraju, za ukradzione miliardy dolarów kupowali tysiące sztuk drogocennej biżuterii, wyprawiali amerykańskim celebrytom najdroższe imprezy w Las Vegas i obsypyw...
Sep 12, 2019•45 min•Season 1Ep. 11
W minione wakacje Brazylia wygrała Copa América, w dodatku na własnym terenie. Można wzruszyć ramionami, bo przecież to jedna z najlepszych piłkarskich reprezentacji świata, w rankingu FIFA sklasyfikowana na drugim miejscu. Ale w rzeczywistości to tylko pozory: to pierwsze zwycięstwo Canarinhos w jakimkolwiek liczącym się turnieju od 12 lat. A najbliższy Mundial wypadnie równo dwie dekady po tym, od kiedy Brazylijczycy ostatni raz sięgnęli po mistrzostwo świata. Wbrew powszechnym wyobrażeniom, b...
Sep 05, 2019•58 min•Season 1Ep. 10
W północnokoreańskiej kinematografii rzeczywistość często przebija fikcję. Syn dyktatora ekranizujący opery rzekomo napisane przez tatę. Aktor upodobniony do niego kilkoma operacjami plastycznymi, o którym po wcieleniu się w rolę przywódcy słuch ginie. Uznany reżyser z innego kraju porwany i torturowany prze kilka lat, żeby nakręcił ludowy odpowiednik Godzilli. To tylko kilka prawdziwych historii towarzyszących produkowaniu filmów przez Koreańską Republikę Ludowo-Demokratyczną. O specyfice półno...
Aug 29, 2019•44 min•Season 1Ep. 9
Z dużego badania zrobionego na zlecenie BBC wynika, że w całym świecie arabskim (poza regionami ogarniętymi krwawą wojną domwą) wierni odchodzą od religii: w w ciągu ostatnich pięciu lat ich odsetek wzrósł z 8 do 13 proc., a wśród osób poniżej 30. roku życia już prawie co piąta nie przywiązuje wagi do wyznania. Co wpływa na te zmiany i czy można w ogóle mówić o wspólnym trendzie dla regionu, w którym są zarówno zlaicyzowna na wzór francuski Tunezja, jak i Arabsia Saudyjska, gdzie fundamentalizm ...
Aug 22, 2019•31 min•Season 1Ep. 8
Wenezuela padła ofiarą własnego bogactwa, czyli największych złóż ropy naftowej na świecie. Z ich powodu nigdy nie rozwinęła żadnych innych gałęzi przemysłu, a większość towarów mogła taniej importować, niż produkować na miejscu. Ale załamanie się światowych cen tego surowca, zaniedbana przez lata infrastruktura, korupcja oraz obsadzanie kluczowych stanowisk na podstawie lojalności, a nie kompetencji, doprowadziło kraj do jednego z największych kryzysów humanitarnych w historii: tylko w ciągu os...
Aug 15, 2019•47 min•Season 1Ep. 7
Według danych Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju, Japonki należą do najlepiej wykształconych kobiet na świecie, a aktywnych zawodowo jest dziś 65 proc. z nich, co jest krajowym rekordem. Ale w przeważającej większości zatrudniane są tylko w niepełnym wymiarze i za możliwie jak najniższe stawki. Wielka kariera jest dla nich z reguły zamknięta: kilka uniwersytetów medycznych przez lata fałszowało nawet wyniki swoich egzaminów wstępnych, żeby tylko jak najmniej kobiet zostawało lekarzami...
Aug 08, 2019•38 min•Season 1Ep. 6
Na początku lipca w starciach etnicznych w Mali zamordowano 23 osoby. W czerwcu w podobnej masakrze życie straciło 30 ofiar, choć nieoficjalnie doniesienia mówią nawet o 100. W marcu potwierdzona przez władze liczba zabitych wyniosła już 160. Takie pogromy od kilku lat zdarzają się na całym Sahelu, regionie biegnącym wzdłuż południowych obrzeży Sahary, a najczęściej biorą w nich udział (raz jako ofiary, raz jako sprawcy) Fulanie: prowadzący pół-koczowniczy tryb życia lud pasterzy. Uzbrojeni w br...
Aug 01, 2019•37 min•Season 1Ep. 5
K-pop jest dziś najszybciej rosnącym gatunkiem muzycznym na świecie. Jego wartość przekroczyła niedawno 5 mld dolarów, koncerty na stadionach w Europie i USA wyprzedają się w ciągu kilku minut, największe gwiazdy tego nurtu zbierają amerykańskie nagrody, a ich teledyski biją rekordy wyświetleń na YouTube. I to mimo, że śpiewają w praktycznie nieznanym poza ich rodzimą Koreą Południową języku. Ten fenomen nie kończy się na muzyce. K-pop jest częścią hallyu, "koreańskiej fali", która obejmuje też ...
Jul 25, 2019•29 min•Season 1Ep. 4
Oman w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat przeszedł prawdziwą podróż w czasie z niemal średniowiecza do nowoczesności. Jeszcze w 1970 r. w całym kraju było tylko 10 km utwierdzonej drogi, telewizja i radio były zabronione, działały tylko trzy szkoły podstawowe. Ale sułtan Kabus, który przejął wtedy władzę w zamachu stanu, zamienił je w jedno z najbogatszych państw świata i wprowadził szereg przełomowych reform. Żadna grupa społeczna nie skorzystała na nich tak, jak kobiety. Do rewolucji aż 88 p...
Jul 18, 2019•45 min•Season 1Ep. 3
Boks tajski to najbardziej bezpardonowy ze sportów walki: uderzenia łokciami i kolanami, zwłaszcza w świetnie opanowanym przez adeptów tej sztuki klinczu, potrafią dosłownie zdemolować nieprzygotowanego na nie przeciwnika. Choć od lat zyskuje coraz większą popularność na całym świecie, to w ringu wciąż dominują Tajowie. Między innymi dzięki doświadczeniu, bo walczyć zaczynają już w wieku 8 lat. Ocenia się, że tę lokalną odmianę boksu trenuje dziś w Tajlandii ponad 100 tys. dzieci, regularnie bij...
Jul 10, 2019•26 min•Season 1Ep. 2
Choć tylko 4 proc. obywateli Kanady to rdzenni mieszkańcy kraju, to w zasmucających statystykach należą do czołówki: co czwarty więzień ma takie pochodzenie (wśród kobiet co trzecia więźniarka), co trzecie dziecko nie kończy podstawówki, a połowa żyje poniżej granicy ubóstwa, trzykrotnie częściej popełniają samobójstwa niż członkowie innych grup społecznych, a nieletni targają się na swoje życie aż sześć razy częściej niż ich koledzy o innym kolorze skóry. To wszystko pokłosie zbrodniczej polity...
Jul 03, 2019•27 min•Season 1Ep. 1
