#7 - Het resultaat

Dit is een Argos podcast van VPRO en Human.

for NPO.

So eight.

In deze podcast gaat het over zelfdoding. Denk je aan zelfdoding? Probeer er dan met iemand over te praten, bijvoorbeeld met vrienden, familie of je huisarts. En als je het liever anoniem doet, kan je bellen met 0800 0113 of chatten op 113.nl. Ik moet tijdens dit project steeds weer terugdenken aan het begin. Aan huipon die in 1991, meer dan 30 jaar geleden, met het idee kwam. Er moest een vrij verkrijgbaar middel komen voor dit probleem.

Onze wet laat toe, de overheid, de hele maatschappij laat toe dat mensen een eind aan hun leven maken. Wat hun niet de mogelijkheid gegeven wordt, is om. behoorlijke manier een eind van het leven te maken waarvoor de middelen natuurlijk in onze Ver doorgevoerde samenleving, al lang aanwezig zijn, maar die krijgen ze niet. Het is door de overheid dat ze die niet kunnen krijgen.

En het is de volgende zin die steeds door mijn hoofd maalt.

Wat voor recht heeft de overheid om oude mensen onmogelijk te maken? Dat ging voor de overheid om dat aan oudere mensen te zeggen.

De overheid die een humane zelfdoning tegenhoudt. Want Rion heeft gelijk, die middelen zijn er wel. Daarover heb ik een verhaal voor je.

Dit is een podcast.

Het is een verhaal over een groep babyboomers. De generatie die jarenlang heeft gestreden voor baas in eigen buik. En nu voeren zij actie voor baas over eigen dood. De een vindt hun vrijheidsstrijders. De ander noemt hun levenseinde terroristen. Zelfdoning is niet strafbaar, maar iemand daarbij helpen wel. En dat pikt deze groep niet. Ik ben Hansje van der Beek en voor Argus onderzoek ik wat de grenzen zijn van hulp bij zelfdoning. Waar eindigt genade?

Ik ben er denk ik op een gegeven moment mee begonnen.

Dit is Laura Rozen Jacobson.

Um

Ze vertelt over de opnames die ze van haar moeder gemaakt heeft.

Omdat ik besefte dat mama hele waardevolle dingen zei. En ook omdat ze het gewoon zo helderomvattend. Dat ik dacht, dit is heel waardevol om dit te kunnen terugluisteren als nabestaande.

Ik zit bij Laura Thuis, in een modern ingerichte woning in Rotterdam. Naast mij zit ook nog Ruben, haar jongere broer. De moeder van Ruben en Laura wist dat ze werd opgenomen. Maar het was nooit de bedoeling om de opnames openbaar te maken. Toch hebben ze nu besloten dat ik het materiaal mag laten horen. Oké, laten we een stukje luisteren.

Het enige wat ik nog leuk vind is naar de piercop gaan. Jullie weten ik vind dat leuk, maar dan kom je uit de wiscoop en dan kom je weer thuis en dan ben je alleen.

Ze willen de gesprekken publiceren om te laten zien hoe een zelfgekozen dood, of zelfeuthenesie, zoals zij dat noemen, ook kan.

Ik zou blijven voor jullie, maar ik gelu jullie ook de vrijheid om je eigen leven te leiden en niet met een bedroefde moeder.

Nee, nee, maar bovendien die ook helemaal niks aan haar eigen leven heeft, weet je. Want ik bedoel.

Wat zegt hij? Zucht.

Ik denk dat elke keer als ik zoiets hoorde, dat er een stukje afboekelde van het idee dat het nog iets aan te doen viel. En ik denk dat het voor mij gewoon een soort van oké, ik heb dit nodig, ik moet dit horen.

De moeder van Ruben en Laura probeert aan twee levenslustige jonge mensen uit te leggen hoe het is om niet langer te willen leven. En dat dat niet altijd een rechtlijnig proces is.

Yeah.

We gaan het heel goed, maar het is voor mij wel belangrijk om te weten als jij dingen zegt van nou, soms twijfel ik aan. En dan vind ik het belangrijk om te weten dat jij wel zeker weet.

Nou, ik twijfel, ik twijfel twijfel. Zeker nu. Maar dat zijn we in twijfels van die voorbijgaande twijfels. En nou ja, nee, maar dat is inderdaad goed omdat jullie te bespreken. Dat jullie dat weten, dat ik ook wel twijfel. Omdat ik natuurlijk eigenlijk.

Ze heeft twijfels, omdat ze haar kinderen geen pijn wil doen en dat ze nog dingen van hun leven wil zien. Maar uiteindelijk komt ze steeds tot dezelfde conclusie.

Het komt niet meer goed jongens. Dat is eigenlijk... Ja, ik weet dat zeker.

Zij was vrij expressief in heel veel fronten. Ik denk dat zij een heel bijzonder persoon was om tegen te komen als je voor de eerste keer tegenkwam. Vrij flamboyant, zowel in uiterlijk als in persoonlijkheid. Ze hield echt heel erg van zich mooi kleden, opmaken, daar echt tijd en aandacht aan besteden. En kon echt heel erg overweldigend zijn, denk ik, in een eerste ontmoeting. Dus aan de oppervlakte een heel erg flamboyant persoon, maar ook wel gewoon heel.

Det går som godt med hun moeder, men vaker ikke. Er lijkt een aanleiding te zijn, maar het is de vraag of dat ook de reden is voor haar depressie.

Ik denk eigenlijk vanaf het moment dat onze ouders uit elkaar waren, dat zij mij meer als soort van compagnon is gaan zien en dan als dochter.

Uh

En dus ik heb veel verantwoordelijkheden gekregen naar me toe getrokken. Maar dus ook als gesprekspartner. Toen waren al wel de eerste signalen dat ze echt ongelukkig was, dat ze niet lekker in de vuil zat. Ik denk dat ik. Ik was net gaan studeren, ik was denk ik 19. Toen ik voor het eerst een belletje kreeg dat ze echt serieus een einde aan het leven wilde maken. En dat was natuurlijk verschrikkelijk.

En dat is angst speelde mij ook. Altijd al. En ik weet ook dat toen ik de eenmaal ging studeren. Dat ik dezelfde gevoelens gehad als je mama hebt of belde, was dat ik moet wel snel reageren, anders weet je het niet. En er zit toch altijd een soort gevoel van. Plichtbesef of verantwoordelijkheid van als ik nou niet, stel dat ik nou niet haar geef wat ze nu nodig heeft.

Jarenlang probeert hun moeder beter te worden. En Laura denkt dat het wel goed zou kunnen komen.

Ik heb altijd geprobeerd inderdaad haar keuze te laten doen, aan te zetten, nieuwe vrienden te maken. Ja, veel dingen waarvan ik dacht. Als je ze van betekenis zoekt in je leven, dan zijn dit misschien een paar ingrediënten of een paar knoppen waar je aan kan draaien. Dus dat was ook. naïef om te denken dat ik daar iets in kon doen.

Wat Laura ook doet, het werkt niet. In Nederland is er de mogelijkheid om euthanasie te krijgen vanwege psychisch lijden. Maar de weg ernaartoe zal waarschijnlijk jaren duren, en dat wil hun moeder niet meer. En dus begint ze haar eigen dood te plannen.

Maanden lang praten ze met elkaar.

We hebben alle jaren van haar leven doorlopen. Dus we hebben een slinger gemaakt met al haar levensjaren, dus met van elk jaar één vlag. En op de achterkant daarvan haar belangrijkste herinnering van dat jaar geschreven. 70 vlaggetjes, die hebben we nog steeds hier. Maar daar hebben we dus gewoon, daar hebben we weken over gedaan. Al haar levensjaren doorlopen. En wat het voor haar was, om haar leven te begrijpen. Ik denk dat.

De leveseinde consulent voorziet hun moeder van informatie over de mogelijkheden rond zelftoning. Zo weet ze zelf aan een middel te komen. Niet middel x. En dan komt het weekend dat het gaat gebeuren.

We zijn gewoon samen geweest.

Yeah.

Ja, volgens mij is dat echt gewoon een heel... Heel warm, liefdevol, fijn laatste weekend. En dat is eigenlijk tot de allerlaatste seconden zo geweest. Er zijn weinig mooiere manieren om het leven te verlaten dan gewoon... ...omarmd av två barnen.

Uh

We zaten met elkaar in haar bed. Ja, dat waren haar laatste minuten. Dat was gewoon ontzettend. Zeker waardig en humaan. Ja, er was.

Yeah. Wij waren meer aan schouwers, toeschouwers. Mama had alles gepland. Die wist wat er moest gebeuren. Die wist wanneer ze bepaalde dingen moest innemen van tevoren. En die nam eigenlijk ons mee in het proces.

Yeah.

En wij stonden er maar een beetje bij te kijken. Hoe moeten we hiermee omgaan?

En we hadden heel duidelijk behoefte aan bepaalde soort van een rituele vorm van afscheid. Dat had ze echt totaal geen boodschap aan. Ze wilden gewoon, let's get it over and done with. Letelijk. Maar dat vonden elkaar wel in het midden. Dus het was een heel mooi. Afscheid, maar ze verbaasden ons de daadkracht waarmee ze gewoon... Wel ik zei tot aan de laatste slok letterlijk. Ze nam het drankje. Ze dronk het gewoon in een paar teugen.

Laura en Rubens moeder gebruikten geen middel X, maar het middel dat bij euthanasie gebruikt wordt.

waarvan we ook wisten dat ze betrouwbaar waren.

Hij gaf, zoals veel andere stervelbegeleiders, informatie over leveranciers uit China en Mexico. Online werd het dan door iemand zelf besteld en dan kwam het middel per post naar Nederland.

Het kwam wel eens voor dat een zending onderschept werd. En een heel enkele keer kreeg de cliënt dan bezoek van een inspecteur van de douane. Die kan dan vertellen, hoe erg het was dat ze dat bestelde, want dat mocht niet. En dat was het. Die man had ook geen behoefte om zich daar verschrikkelijk mee te bemoeien. Die had een aardig gesprekje met die persoon en dan namen ze weer afscheid van elkaar.

Maar tegenwoordig gaat dit niet meer. De toevoer is opgedroogd. Hoe dat precies komt is onduidelijk. Wat in ieder geval een rol speelt, is dat een aantal internationale leveranciers inmiddels zijn opgepakt. Er zijn nog wel sites waarbij het lijkt dat je het kan krijgen, maar dat zijn oplichten. En nu het illegale circuit is opgedroogd, zijn de mensen die euthanasie verleend krijgen weer aangewezen op wat wel legaal te verkrijgen is.

We gaan terug naar de rechtszaak. Het is inmiddels de zevende en laatste zittingsdag.

Fijn dat u allemaal weer bent.

De dagen waren over twee weken verspreid. De journalisten, verdachten en advocaten kennen elkaar inmiddels goed. Tijdens de pauzes vinden we elkaar bij het koffiezetapparaat. Ook de officieren en de rechters zijn ons inmiddels bekend. En als je zo'n lange tijd met elkaar samenhangt, ontstaat er een soort van band. Het deed me nog het meeste denken aan mijn kraamtijd. De hele wereld rijdt door, maar je krijgt er maar weinig van mee.

Dat naarmate een debat in een zitting zal scherper wordt, het orde van de rechterbeet. Het gebeurt niet heel vaak dat een procedure in het strafwet op dit niveau wordt gevoerd. En dat helpt ons gewoon.

De verdachten mogen vandaag het laatste woord voeren. Jos is als eerste aan de beurt.

Meneer Van Wijk, uw laatste woord.

Dank u wel voorzitter, gracht college, dat u mij de gelegenheid stelt om een korte slotverklaring af te leggen.

Ha ha ha ha.

Ik wil het graag voorlezen. Mag ik om te beginnen u alle bedanken voor de wijze waarop u mij de andere niet gemiddelde verdachten bent omgegaan. En mij in de gelegenheid heb geboden om deze zware dagen door te komen. Maar ook door de nieuwe informatie van de andere verdachten ter zitting en de ontroerende momenten dat de nabestaanden hun verklaring konden uitspreken. Ik hoop oprecht dat er van de man met twee gezichten volgens de OM één is overgebleven.

Tineke houdt het kort. En zoals we van haar gewend zijn, focust ze zich op haar gevoel.

Beste rechtbank, u heeft te maken met de letters van de wet die mij vaak boven het hoofd gaan, heel eerlijk gezegd. Maar ik heb u deze dagen ook leren kennen. Menselijk en oprecht belangstellend. Dat heeft mij goed gedaan. In ieder geval. Voelde ik mij gehoord? En ik wens dat ik ook geloofd word. In my positive intentions.

Ze maakt zich misschien niet zoveel zorgen als de andere verdachte, omdat het OM al heeft gepleit voor vrijspraak. De officieren denken toch niet genoeg bewijs te hebben om haar te vervolgen voor deelname aan een criminele organisatie.

Regelmatig zijn mijn gedachten tijdens dit proces uitgegaan naar de totstandkoming van de euthanasiewet. Zoveel artsen hebben de gang naar de rechter gemaakt, zij kregen uiteindelijk gelijk. En toch heeft het 30 jaar geduurd voor de wet er was. Ik zie parallellen in dit proces. Huit Rion startte al de discussie in 1991. Zelfbeschikking over het levenseinde duurt blijkbaar nog langer. Zelf heb ik steeds gestreden voor keuzemogelijkheden aan het eind van het leven.

En terwijl de verdachten wachten op het oordeel van de rechter, vraag ik me af, wat heeft uw strijd nou eigenlijk opgeleverd? En ik heb het idee dat dat misschien niet is waarop zij hadden gehoopt.

Ik ben zelfs drie keer bij een zelfdoring aanwezig geweest. En twee keer ging het hartstikke goed.

Dit is Kees Luchtmeijer.

En de derde keer ben ik gewoon gearresteerd en in de cel gegooid. Onbegrijpend.

Kees is gepensioneerd huisarts. Tijdens zijn werkende leven mengde hij zich actief in het debat rond euthanasie. Hij is inmiddels 87 jaar en sinds zijn pensionering zet hij zich in als levenseinde consulent. Kees was meteen geïnteresseerd toen hij hoorde van de huiskamerbijeenkomsten van de CLW.

Ik ging daar ook naartoe, ik ben ook lid van die club. Niet omdat ik alles onderschrijf, maar ik was als consulent wel nieuwsgierig. Wat gebeurt er bij zo'n huiskamerbijeenkomst?

Die dag zit er een vrouw in de groep.

Die vanaf haar achttiende jaar depressies had. Ze had alle behandelingen die er denkbaar zijn al gehad en het ging niet over. En op een gegeven moment wou zij dus. Alleen hoe? Toen heeft ze contact gezocht met de coöperatielaatste Wil. Omdat ze had gelezen over het middel X. En zij ging naar die huiskamerbijeenkomst in de hoop dat ze daar iets zou kunnen houden hoe je aan dat middel zou kunnen komen. Een aantal weken daarna werd ik gebeld door deze mevrouw.

Zelfs gewoonlijk bij een niet-natuurlijke dood komt de politie langs om te kijken wat er gebeurd is, zoals Kees als consulent al meerdere keren heeft meegemaakt. Maar dit keer gaat het heel anders.

S'avonds en s'nachts zijn alle politiebureaus in Friesland dicht, behalve Leeuwarden. Dus ik moest naar Leeuwarden. Dus ik kan het niet gewoon achter jullie aanrijden, want hier staat mijn auto. 30 kilometer. Nee hoor, dat kon niet. Ik werd in een auto gestopt. Zij in een andere auto. Want wij mochten natuurlijk ook geen contact hebben met elkaar.

Kees en de vriendin worden uit elkaar gehaald. En waar hij andere keren een rustig gesprekje heeft met een agent, is de sfeer nu anders.

En ég kvam þis í Lillwaren. Ég moest það með rim áfðum. Ég moest það með þaðum. Ég moest það með þaðum. Ég moest það með þaðum. Ég moest það með þaðum. Ég moest það með þaðum. Ég moest það með þaðum. En toen werden er allerlei vingerafdrukken gemaakt en er werden foto's gemaakt.

Kees en de vriendin worden aangemerkt als verdachte van hulp bij zelftoning. Een misdrijf waar je drie jaar voor de bak in kan gaan. Er gebeurt dus precies waar de vriendin zo bang voor was. Die avond en nacht worden ze verhoord.

En als ik weer in zo'n situatie zou komen, dan ga ik het weer doen. Want ik vind dat ik dat mensen niet kan doen om te weigeren deze vorm van bijstand te verlenen. En dat is geen hulp bijzelf door in.

De andere getuige, de vriendin, heeft haar eigenlijk een beetje overgehaald. Het komt wel goed, wat we hier doen mag.

Ik vond dat ik hele goede redenen had om er bij haar aan te dringen van als je het erg vindt om weg te gaan, je mag blijven. En je doet daar niet verkeerd aan. Je doet niet iets wat niet mag. Gezien mijn ervaring de vorige keer, was ik ook heel optimistisch dat het weer zo zou gaan. En dat is dus niet gebeurd.

De aanhouding en het verhoor hebben grote indruk gemaakt op de vriendin. Ze heeft nog lange tijd professionele hulp nodig om de traumatische ervaring te verwerken. Maar die nacht mogen ze naar huis en dan horen ze lange tijd niet. Eerder waren er geen problemen als Kees aanwezig was bij een zelfdoning. En nu werd hij aangehouden.

De actie van het coöperatie Laatste Wil heeft het Openbaar Ministerie als het ware wakker geschud.

Dit is Bouwedwijn Chapot, de gepensioneerde psychiater die je in de vorige aflevering ook hoorde.

Toen de coöperatie een ideale pil van het rayon propageerde. Toen werd het Openbaar Ministerie wakker, want hoe ging dat middel verspreid worden? Overhandigen van een dodelijk middel is expliciet strafbaar gesteld en nog steeds. Nou, dan is het de taak van het Openbaar Ministerie om op te treden en de kwetsbare mensen in de samenleving te beschermen. Dat heeft de acceptatie van zelfdoding in gesprek met naasten tien jaar teruggezet.

Ja, ik kan me daar iets bij voorstellen, omdat je de... de discussie weer sterk terugbrengt tot partijen die tegenover elkaar staan.

Tom Fink, sterversbegeleider en kenner van het verbod op hulp bij zelfdoning, herkent de analyse van Chabon.

Terwijl wat je eigenlijk naartoe zou willen, is naar een samenleving die accepteert dat mensen een bepaald recht hebben, namelijk om zelf over hun levenainde te beschikken. En door de zwart-wit wijze van optreden van de CLW verdwijnt dat proces dat in gang was.

Off the record sprak ik nog een leven zijnde consulent. Het was die consulent die me wees op het verhaal van Kees, de huisarts die je net hoorde. Omdat het verhaal van Kees geen incident, maar meer een onderdeel van een trend zou zijn. Eerder werd er door de politie en justitie volgens die consulent makkelijker naar dit soort situaties gekeken. Maar door de CLW is er iets veranderd. De coöperatie heeft bewust geprovoceerd en dat heeft effect gehad.

Op 1 februari kwam het bericht dat de andere getuiger kreeg te horen. Uw zaak is gesyponeerd, want u bent ten onrechte verdachte, waarvoor excuus.

Maar bij Kees is er een andere reden dat zijn zaak vervalt.

Wegens gebrek aan bewijs. En ze zeggen dus ook dat ik mij op de rand van het toelaatbare heb bewogen. En dat is helemaal niet waar. Want ik heb helemaal niets gedaan wat niet mag.

Kees is niet per se opgelucht als hij hoort dat er geen zaak komt. Hij vindt het overduidelijk dat hij niets verkeerd heeft gedaan. Hij is vooral boos, omdat het OM zegt dat hij niet vervolgd wordt vanwege gebrek aan bewijs. Hij heeft het gevoel dat er een smet aan hem kleeft. Volgens hem is wat de vriendin van de vrouw heeft moeten meemaken nog het ergste.

Als jij besluit uit liefde iemand te vergezellen die doodgaat. Daar moet je op terugkijken als iets waardevols, iets wat goed is geweest. En dat wordt hierdoor volledig van de tafel gevecht. En dat vind ik inhumaan.

Tien jaar achteruit, volgens Baudemijn Chabot. Das ist noch etwas. Ich frage Jos was er, was er von ihm findet. Ich verstehe was er, was er?

Het is ook niet waar. En doodgaan in eigen regie staat op de kaart. En dat is niet een teruggang. Het feit dat zoveel mensen niet afhankelijk willen zijn van de euternesiewet. En van het feit dat ze patiënt moeten worden voordat ze hun eigen leven mogen beëindigen. Ja, dat staat op de kaart.

We zijn twee maanden verder, 4 juli. De rechter spreekt vandaag het vonnis uit. Tineke heeft natuurlijk een paarse outfit aan, de kleur waar ze zo van houten die ooit uit hun kleurenanalyse kwam.

Okay.

Jos heeft het warm. Hij heeft een dikke trui aan, ondanks het lekkere weer.

Welkom. Ik zie dat iedereen nu zijn plek heeft gevonden.

Hij gaat uit van vrijspraak, vertelt hij vlak voordat hij naar binnen gaat. Hij wil niet nadenken over een eventuele gevangenisstraf. Hij heeft veel steun van familie en vrienden gehad en heel veel cadeautjes gekregen, waaronder zes flessen graninevers, een lievelingstrankje.

Dan kan de livestream nu aan.

Er is in de tussentijd iets heftigs gebeurd. De oudste verdachte, Luke, is overleden. Zijn hart heeft het begrepen. Hij werd 80 jaar.

Zijn overlijden heeft ook de rechtbank niet onbehoord gelaten. We hebben zeven zittingsdagen met elkaar doorgebracht, en dan ontstaat er toch ook een gevoel bij de mens die hij was.

Opvallend was dat Luc zijn ideeën over zijn doen en late in de tussentijd had bijgesteld, in tegenstelling tot Jos en Tieneke.

Hij stond voor het belang van zelfbeschikking, maar zag ook dat herbezinning nodig was. Ik citeer zijn woorden, in het verleden hebben wij alle goede bedoelingen daargelaten, te veel gehandeld vanuit idealisme als goedwillende amateurs. Met goede bedoelingen die soms onvoldoende doordacht tot uitvoer kwamen. En daarvoor is dit onderwerp en zijn de consequenties te belangrijk en te ingrijpend.

Alle verdachten ogen gespannen. Na meer dan twee maanden krijgen ze eindelijk te horen of zij een criminele organisatie vormt. En dat is zo, volgens de rechter. Maar het is niet een traditionele criminele organisatie.

Voorgaande is naar het oor van de recht lang reden om een lagere straf op te leggen, dat niet doorgaans wordt opgelegd voor het deelnemen aan criminele organisaties die zich bezighouden met bijvoorbeeld de handeling verdovende middelen of diefstal.

Dus ja, volgens het strafrecht een criminele organisatie, maar niet te vergelijken met een cokdealende groep criminelen. En niet alle verdachten waren onderdeel van dit samenwerkingsverband. Al snel wordt duidelijk dat vier verdachten, inclusief Petra, worden vrijgesproken. Alleen Jos en Tineke blijven over.

Mevrouw Tieneke, de rechtsbank vindt bewezen dat u met uw handelen tot de kern van het criminele samenwerkingsverband wordt. U stond met Alex S aan de wieg van het samenwerkingsverband, had contact met alle andere betrokkenen en had een centrale rol in het maken van onderlinge werkafspraken.

Belangrijk bewijs hiervoor, de smoking gun zeg maar, is dat document dat het OM heeft gevonden. Het was een soort uitwerking van een bijeenkomst bij Tineke. Er stond boven. in verband met de verlaging van risico betrapping strafbaar handelen, dit document niet verder verspreid. Tineke werd in het document uitleveraar genoemd.

Door uw handelen en het handel van uw medeverdachten zijn zeker duizend en mogelijk meer dosis middel X verspreid, met alle mogelijke, nog in de toekomst gelegen risico's van dien. De rechtbank rekent u dat zwaar aan. Meneer Van Wijk, u wordt veroordeeld voor deelname aan een criminele organisatie die tot doel heeft het verlenen van hulp bij zelf toor.

Wel een veroordeling dus, maar Jos hoeft niet de cel in. Tieneke wordt, naast deelnemen aan een criminele organisatie, ook nog verdacht van twee gevallen van hulp bij zelftoning. Een van een man die in een instelling verbleef. Volgens zijn vrouw had Tineke hem aan middel X geholpen. Tineke zei dat zij niet meer wist wie de man was. Zij kon zich zijn naam niet meer herinneren.

De reisbank spreekt u vrij van de hulp bij zelftoning in de zaak van meneer Van Ha. Dat u middel X zou hebben verstrekt aan deze overleden kan enkel volgen uit de verklaring van zijn partner. En die heeft het weer gehoord van hemzelf. Naar de orde van de rechtbank is deze van Horzeggenverklaring onvoldoende om te dienen als wettig en overtuigende bewijs dat u degene bent geweest die dat middel heeft verstrekt.

De andere zaak ging om een oudere vrouw. Zelf vertelde Tineke dat ze een goede band met haar had opgebouwd. Maar ze was heel duidelijk: ze had middel X nooit aan haar gegeven. Toch vindt de rechtbank dat Tineke haar hulp heeft geboden.

Uit de bewijsmiddelen vroeg dat Alex het middel heeft verstrekt aan deze mevrouw. Naar het orde van de rechtbank is komen vast te staan dat u een nauwe en bewuste samenwerking met Alex een pakketje middel X en antibraakmiddel heeft geleverd aan die mevrouw. Waarij zij met deze middelen een einde aan haar leven heeft gemaakt.

Ook voor Tieneke een voorwaardelijke straf, zowel Jos als zij hoeven niet de gevangenis in zolang zij niet nog een keer de wet overtreden. De strekking van het vonnis is: Jos wist wat er speelde en liet het gebeuren. Hij danste op de rand van de wet en is volgens de rechtbank af en toe over de lijn gegaan. Tineke was degene die ook echt middel x verspreide, haar handen vies maakte.

Wie verandering van wetgeving wil, moet aankloppen bij bestuur en politiek. En als er dan voldoende maatschappelijk draagvlak bestaat, dan zal onze democratische rechtsstaat zijn werk doen en op enigerlei wijze voorzien door het stellen van regels. En die zullen dan ook hard nodig zijn.

De voorzitter had al aangegeven dat deze criminele organisatie niet te vergelijken is met een criminele bende. Hoe kijkt de rechtbank naar Jos en Tieneke?

Op sommige momenten tijdens de behandeling van deze zaak is het beeld ontstaan dat verdachten zouden hebben gehandeld in de dood. Dat zij bepaalde wie op welk moment dood mocht gaan en wie wel of niet zou mogen sterven. Dat is in ieder geval niet het beeld dat wij als rechtbank hebben gekregen. Het beeld dat de rechtbank kreeg, is het beeld van een groep mensen bij wie het ideaal van autonomie bij het bepalen van eigen sterven wel op heeft gestaan.

Het ideaal stond voorop. Meer doorgeslagen dolemina's dan leveseindeterroristen, begrijp ik van de voorzitter. De grenzen van hulp bij zelfdoning worden bepaald in de rechtszaal. Door de veroordelingen van Jos en Tieneke weten we nu: er kan zoiets bestaan als een criminele organisatie die het doel heeft mensen behulpzaam te zijn bij hun zelfdoding. Structurele aanpassingen aan de grenzen van de wet zullen moeten worden gemaakt via de wetgever, zo zegt ook de rechter.

De Tweede Kamer reageert niet.

Meer dan 3000 mensen melden zich aan om mee te doen. Volgens de CLW is al lang niet meer de vraag of er een vervolgsstap moet worden gezet, maar welke? En of mensen hulp bij zelfdoding nou genade of een doodzonde vinden, voor de CLW is er maar één richting. De pil van Dryon moet en zal er komen.

Dolemina's van de Dood is een Argos podcast van Human en VPRO en is gemaakt door mij, Hansje van der Beek voor NPO Radio 1. Hulp bij de research kreeg ik van Michelle Salamonds. techniek वेड़िक देड़कर. Storytelling advies Katinka Beer, beeldontwerp Sophia Twicht, productie Nicoline Tania. En de eindredactie werd gedaan door Nicky van der Westen.