#263 - OmaMa

Dit is een podcast van NTR en VPRO voor NPO Radio 1.

Omdat we deze week een documentaire gaan horen van Dijia Kaba, jullie normale presentator, heb ik, Mina, de eer die in te leiden. Er zullen maar weinig families zijn die deze week een volledig vredige kerst vieren. In alle gezinnen heerst er wel iets van spannend. Zijn er onuitgesproken gevoelens die soms leiden tot jarenlange conflicten?

Die oneenigheid kan ermee te maken hebben dat je ouders of grootouders je levenswijze niet omarmen, dat ze bijvoorbeeld je studiekeuzes beoordelen, je partner niet zien. Of vinden dat je niet verstandig met geld omgaat. En soms kan het zo zijn dat je familieleden een belangrijk deel van je identiteit afwijzen. Toen Dija's oma Alzheimer kreeg, kwamen sluimerende conflicten tussen haar oma en moeder bloot te liggen.

Dija legt vast hoe pijn uit het verleden en liefde uit het heden naast elkaar kunnen bestaan. Luister naar Omama. We zitten met z'n drieën in de aardappel. Oma is in de bar. Yeah, yeah, yeah. Op de achterbank. Nee, maar je doet het wel. En ook mama is. verlopen. Hoe meer oma de grip op het leven zal verliezen, hoe steviger ze zich vast zal klampen aan mijn huis. Totaal anders dan hoe ik ze tot voor kort kende. Dat is alles. Dat zie je toch? 就是Alzheimer te zijn. ...verwijdering had gezorgd.

Stukje bij beetje naar de achtergrond. Elk bezoek aan mijn oma in het Brabantse Ude voelde zwaarder dan het vorige. Misschien dacht ik... Kan ik dit alles beter plaatsen wanneer ik het later terugluister? ご視聴ありがとうございました Er is een weesting. Doe maar even, ja? Het is acht uur s'avonds. We lopen het verzorgingshuis binnen waar oma nu sinds een jaar woont. Ik doe even de deur in.

Ik herinner me oma als een liefde. Haven plaats moeten maken voor haar ontembare angsten. Ook als er elke dag iemand bij haar is, Ik hoop het. Mama komt met een verpleegster de hoogte. Het is tijd om aan onze terugreis te beginnen: van Ude naar mijn huis in Rotterdam en mijn moeders huis in Amsterdam. Ik ga er dan door? Nee. Ik breng je wel naar huis, zeg mama vaak op een dag. Das finde ich toll. In de auto kan je je hoofd liggen. De zwaarte van de dag van je afrijden. Gezellig, antwoord ik dan.

Op de gang worden we nog aangesproken door een andere verpleegster. Vraagt ze? Je zus had gisteren een soort gelijk verhaal, zegt de verpleegster. Maar waar wil je nu wat eten? Oh, eten in Ude is iets waar we vroeger nooit over nadachten. Oma hield ervan om te verwennen. Alles wat ik lekker vond haalden ze in huis. Um ja, wat is de keuze in Ude? Nou in Udes? Is het niet de keus? S'avonds na het eten altijd een toetje, gevolgd door een doosje op de bank. Waar ben je zo in? met het verzorging.

Jaardagen van oma's broers en zussen. Ik heb wel echt hoofd getrek. Ik denk dat ze al sinds haar vertrek uit Ude niet zoveel hier is geweest. Oké, staat hij aan? Ik zit bij mijn moeder aan de eettafel, in het huis waarin ik ben opgegroeid in de Belmer in Amsterdam. Ik heb haar gevraagd me te vertellen over haar kindertijd. Kan je heel mijn foto's laten zien? Ja, ik heb wat foto's bij elkaar gezocht van mijn leven in Ude. Dus voordat ik naar Amsterdam ging, ja. Van mijn geboorte.

Tot mijn negentiende of tot een. Mijn moeder is een enthousiaste, energieke, lieve vrouw. Maar normaal gesproken is ze niet bepaald een open boek. Tot en met de middelbare school woon ik thuis. Ja. En daarna ben ik weggegaan. Naar Amsterdam. En dan ben ik nog steeds. En nu is het. Meer dan 38 jaar later. Gek idee. Gek idee, ja. Zo. Je woont al echt een stuk langer buiten Uden dan in Uden.

Ja, precies. Papa is natuurlijk ook al veel langer dood dan dat ik ooit met hem samen was. Ja, dat is ook heel raar. Dat is ook heel raar, maar dat is dus niet de essentie. Van hoe je dingen beleeft. Nee. Hoe lang iets duurt. Nee. Nee. Ze praat graag over mijn vader. Hij overleed toen ik vier was. Wanneer ik mama naar haar verleden vraag, praat ze eigenlijk altijd eerst over hem. Maar goed, lang daarvoor had je bijvoorbeeld zoiets als dit. Ze schuift de eerste foto over de tafel.

Yeah. van twee peuters en een slagroomtaart met drie kaarsjes. Het is 1971, mijn moeders derde verjaardag. En naast haar staat haar zus, die de dag ervoor één is geworden. Toen had hij hem ook al snag om taart en zo te zien. Ja, hoe we eruit zien en dat huis en zo. Ik kom natuurlijk uit. Een keurig. Zin? Ja, met zo'n kraagje heb jullie naar haar netjes geknipt? Ja, we zien er keurig verzorgd uit. Dus ik ben nooit iets te kort gekomen. En wat was er dan keurig?

Nou, gewoon het leven. Gewoon in een rijtjeshuis met buren die je oma en tante noemt. Veel familie om ons heen waar we ook veel tijd mee doorbrachten. Routine? Ja, routine. Vind het altijd leuk om te herinneren dat bijna iedereen in de straat... Al onze vaders werkten op de vliegbasis, de vliegbasisvolkr. Wat ik me dan herinnerde was als we dan buiten speelden. Alle kinderen uit de straat speelden dan op een grasveldje.

En dan rond vijf uur kwamen al die vaders op de fiets zo de bocht omvliegen in de blauwe pakjes. Van de vliegmaas. Ja, dan kwamen ze allemaal daar vandaan en dan vloog ze zo de bocht om, want dan kwamen ze thuis. En dan reekt opa ook zo de oprit op. En dat betekende dat je naar binnen moest, want hij had oma het eten klaarstaan. En dan waren we vaak 20 minuten later of zo weer buiten als het licht was. Want zo snel ging dat. Het is een leventje totaal anders dan het mijen.

En vond je het fijn, het keurige leventje? Ja, ik vond het wel fijn, maar ik heb ook altijd het idee dat ik niet helemaal paste of me draai kon vinden. Waarom? Ik weet niet wat voor gevoel dat is. Misschien heb ik dat nog wel steeds. Ja, gewoon het gevoel dat ik eigenlijk iets anders wilde. Ik zeg bijvoorbeeld ook wel eens als ik niet. Als ik andere ouders had gehad, was ik waarschijnlijk een kunstenaar. Misschien is dat het gevoel wat ik probeer te.

Het was allemaal heel voorspelbaar hoe het zou zijn. Wat? Wat dan? Zij hadden het liefst een HAVO-diploma en dan ga je daarna een secretresopleiding doen of je gaat bij de Rabobank werken. Dat is hartstikke mooi. En dan ga je kinderen of ga je een keer trouwe kinderen krijgen. Ook zo'n huis als Oa Noma. Misschien in het dorp of in het dorp verderop. En dan kom je thuis om koffie te drinken. Of kunnen we elkaar helpen. Ja, dat was het leven wat ze zich voorstelden.

Eigenlijk hun leven. Hun leven. Ja, ik weet dat ik, zodra ik klaar met de middelbare school dacht, ik ga weg en ik ga ook lekker een beetje ver weg, want ik wil. Ik had bijvoorbeeld in Nijmegen kunnen gaan studeren, want ik ging gewoon Engels doen, maar ik wil naar Amsterdam. Niet omdat ik daar iemand kende, maar ik wilde gewoon. No, it's okay. 감사합니다.

Nooit naar misschien teveltje. Ik ben ik wel. Augustus 2024. Mama en ik zijn op bezoek bij oma. Hé van die ballonnetjes hier. Leuk die luchtballonnetjes hier. Het is niet leuk dat ik hier moet zitten. Oh. Oh my nick. ご視聴ありがとうございました stukje verderop zit. Vielen Dank. hij dirks is. zal zeggen. Ja, maar daar heb je niet zoveel over te vinden. Die woont hier. op haar lijken. Is hij alleen patricia of Hoe zeg je nou? You mean to have me, no? Gaan we even de tante anniversie. Even een half uur. I did.

Ik ben al zo vanaf. Moet je even opstaan? Ik ben wel zo. Die meneer hoorde oma voor.

Mama en ik zitten weer aan tafel. Ze wil me nog wat laten zien. Wat is dit? Tegen de. Sto is dit Stida. Ja, dit is meneer Arkswijk. Oh ja. Ze schuift een oude krant onder mijn neus. Op de voorpagina staat een man in een groot cobert. Hij kijkt streng, maar uitnodigend en zijn zwarte krullen zijn netjes naar achter gekampt. Wanneer ging je daar werken? Nou, was ook leuk in 1998. Dat was bij Stida.

Een welzijnsorganisatie in Amsterdam-Zuidoosten. Ja, dat is mijn introductie met de Bijlmer. Ja. En dan ging ik van de hoofdweg naar Krajenest. Maar dan ging ik ook na mijn werk. In de Kaynes was nog een oude winkelcentrum. Ja, daar ging naar de Albert Heijn. Dat ging naar de Albert Heijn. Ja, en toen was ik dus Twee keer of zo op dezelfde plek papa tegengekomen. niks gezegd. Hij zegt dat ze elkaar... Louis Africaine. Oh yeah.

Verdieping van de Flat Kikenstein. En dat was een wel grappige eerste ontmoeting. Want toen kwam dus op die kamer was wel heel netjes hoor. Een bed en een kast, en alles ging netjes in de kast en de schoenen, een rijtje en zo. En zo'n één persoons bed. En hij had een Atari computer. Dat was de metronoom. Toek, toek, toek, toek. Een paar uur lang is papa drukker bezig met zijn instrumenten dan met de vrouw op zijn kamer.

Daar ispel kom niet op. Nou, dan zat ik daar dus. Met metee. Mijn moeder ziet het als een soort test. Want voor de muzikant staat muziek altijd op. Cảm ơn các bạn đã theo dõi và hẹn gặp lại. Okay. Hij haalt haar naar zijn kamer. zitten werven. Meneer Akswijk, dus niet alleen de mannen in het kantoorpand. Want dan is je carrière voorbij. Niemand op de werkvloer is. Niemand op de werkvloer. Voor niemand van ons, Suriname, zeiden hiervoor.

Maar dat is nog wel iets anders dan op de werkvloer. Ja, maar van onze rinam's. Want er waren daar heel veel mannen en alles. Oh, en van hun kreeg je ook aandacht. Ja, die stopte al briefjes in mijn z in mijn zak en zo. Die dacht, oh, dat is leuk. Ja, en toen zei ik, nou paal ik zelf wel. Zo'n gevoel had ik meer. En hij had het nog niet gezegd, en de telefoon ging. Papa, is mevrouw Tibos daar? Nee? Op dat moment. Op dat moment, jij heel gek toch. Is mevrouw Tibos daar?

En toen zei ik, oh, maar dat is geen serietamer. Een gepassioneerde, nieuwsgierige vrouw uit Brabant komt de succesvolle muzikant uit Chair-Lone tegen. Zo begint het verhaal. Samen werkten ze aan een. İzlediğiniz için teşekkür ederim. Nou ja, ik wilde wel kinderen. En toen, jij wilde ook weer veel kinderen, ja. Ja, wanneer? Dank. hij zei maar jij wil kinderen en ik wil kinderen en we vinden elkaar leuk Will er dann drei Jahre warten? Ja, ik zeg nee. Ik wil er niet. Oh my god.

Een jaar na hun ontmoeting in de Albert Heijn in Krajnest werd ik dus geboren.

Als kind bracht ik vrijwel iedere schoolvakantie door in Ude. Ik vond het heerlijk. Met oma winkelen in het dorp en met opa naar de trimbaan of kranten rondbrengen, Maar hoe ouder ik werd, hoe minder normaal het voelde dat oma vaak moest uitleggen dat ik echt haar bloed eigen kleindochter was. Terug in Amsterdam kon ik na zo'n schoolvakantie zo genieten van de Van de stad, opgaan in de mening. en vragende blikken.

Op bezoek bij Tante Joke, mijn oud-tante. Gewoon verkingers. Dan zie je er mooi uit. Ja, dankjewel. Net een beetje ongekleed, want ik heb een beetje nog in de tuin zitten vloer. Het is mama's peetmoeder en oma's schoonzus. Om de paar minuten vliegt er een oorverdovend luide F35 over. Op weg naar de vliegbasis hier in de buurt. En wij vroeg ons net af, hebben jullie geen last van die F35?

Nee, wij zijn er al geweest. Hebben jullie zin in een kopje koffie of een kopje tee? Ze vinden het fijn dat we langskomen. De tafel is al gedekt. Dit alles voelt nostalgisch. Witte bolletjes met een slaatje van de slager, walnoodhouten meubels, een klok die elk uur slaat en een spik- en span huis. Bij oma was het precies zo. Tante Joke zat op de lagere school al bij oma in de klas en daarna zijn ze altijd in elkaars leven gebleven.

Ik denk dat Tante Joke mij precies kan vertellen hoe oma eigenlijk dacht over het leven van mijn moeder in Amsterdam. Oh, weet je dat? Wat ze daarvan vond? Ja, dat was niet zo. Dat was niet zo fijn. Dan zei ze daar iets over. Voorzichtig. Toen ze daarachter kwam, dat. Ja, die vond niet. Ik denk dat oma daar ook. Snapte dat? Ja, want er werd al gezegd: donkere gij werkte en dingen werkten niet. Dat heel moeilijk. Dat vonden wij ook erg van mama.

Ja, van jou. Of van mij? Ja. Dat ze daar zo'n moeite mee hadden. Ja, want wat zeiden ze dan? Ja, ze durfden er nog eens niet. Daar durfden ze eigenlijk niet over te praten. Omdat ze wisten dat ik het er niet mee in zou kwam. Maar jij wist wel dat ze het erg vonden. Ja, daar wist ik wel. Ja, want omdat ze niet mocht kommen. Oma sprak er weinig over. Maar ook voor Tante Joke was haar afkeur voor mijn vader duidelijk. Omdat hij niet mocht komen, zegt hij.

Niet meer mogen naar de afscheid van papa. Kort nadat mama erachter komt zwanger te zijn van mij, wordt op de vliegbasis in Volkel gevierd dat mijn opa na 40 jaar trouwe dienst met pensioen gaat. Een feestelijke dag waarop het hele gezin. Op de koffiemacht bij de kolonel. En toen was het zover en toen kreeg ik te horen van papa en mama willen Maren kan komen. Ze willen zelfs dat hij kom, maar ik moet wel snappen dat het bezoek aan de

Kolonel nog een beetje. Dat is hem te veel. Dat kan nog niet. Mijn vader is niet uitgenodigd. Ja, maar een. En dan iedereen Nee, dat ging niet. Omdat het voor haar vader zo'n belangrijke dag is, besluit mama wel te gaan. Alleen ze heeft me vaak verteld over die dag, over het ongemak dat ze voelde terwijl ze daar zat. Nou, dan zat ik daar. Van ja, ik ben ook zwanger, maar dat weet ik.

En de vader van mijn baby, die zie je niet uitgenodigd. Voor mijn vader was die afwijzing te groot om het contact met mijn opa Noma te behouden. Dat bedoel ik. Hij zei oké, dus als ik mag, ik mag. Mee, en dan moet ik even buiten blijven. Nou, dan ga ik toch helemaal niet? Ik ben helemaal gek. Nee, dat ga ik zeker niet. Nou, wat racistisch.

De relatie verslechtert. Opa en oma komen steeds minder langs in Amsterdam. En ook mama zoekt minder contact. Maar zou je dan kunnen zeggen dat ze zich een beetje schaamde? Sklam. Ja, denk ik ook eigenlijk. Want je moest naar de buitenwereld heel interessant overkomen. Ja, en een donkere man past er daar dus niet bij. Nee, zeker niet. Nee. En waarom niet? Ja, de buitenwereld. Je moest carrière maken en grote autorijden. Ja, dingen.

Wit staat gelijk aan aanzien, hoor ik in haar woorden. Oma, maar vooral mijn opa, accepteerde mijn vader niet, dat wist ik. En toch is het hard om dit nu ook uit de mond van tante Joke te. Dat wel. Maar ik weet wel dat dat ook zo goed is. Hij was wel ook trots op jou hoor. Maar ze schaamde zich een beetje over een partnerkeuze. moet uitleggen naar mij. Nee, maar zo is het gewoon. En dan vooral. Maar de verwachtingen van de familie. Hoe de buitenwereld daarna gaat... Joke stijgt.

Het is ongemaakt. En zoals ze altijd gedaan heeft, doet mijn moeder een poging met de behoede voor het racisme van haar ouders. Opa en oma waren trots op mij, daar twijfel ik niet aan. Wat kan ik ook anders zeggen? De relatie tussen mijn vader en grootouders is nooit verbeterd. Hij ging niet meer naar Ude. En als opa en oma mij als klein meisje in Amsterdam kwamen opzoeken, was hij binnen 10 minuten het huis uit.

Mijn ouders werkten hard aan mijn vaders muziekcarrière in Nederland. Hij produceerde een album en mijn moeder regelde En reed de band rond in een bus. I filmed In 2003 gingen we voor het eerst als gezin naar... Van die reis herinner ik me een paar dingen: de klamboel waar we onder sliepen, een interviewer die mijn vader vroeg naar zijn muziek, en die. Ik hing in een hangbad en mijn moeder luisterde naar het gitaarspel van mijn vader. Kort daarna stond hij op om te gaan zwemmen. 아메리카다

and fame. Amara lost Oh, dit ben ik. Oh, dit is in... In Freetown. In Freetown in onze kamer. In Freetown. Ik heb iets moois getekend. We realiseren ons dat die klamboel op de dag dat papa overleed is opgehangen. Dus misschien was die er al niet meer, want je hebt een tekening gemaakt voor op zijn graf. Oh, ja. Rastaman Confronted werd uitgeroepen tot beste album van het jaar.

Een kleine zes maanden na die fatale dag in Freetown werd mijn zusje geboren, Amaria. Haar geboorte voelde kloppend. We waren weer met z'n drieën.

In de jaren die volgden waren opa en oma heel aanwezig in mijn leven. Ondanks de moeizame relatie waren zij het die mama zonder pardon opvingen na het verlies van haar partner. Ze waren vaak in Amsterdam. Opa kluste aan het huis en kwam me ophalen van school. En oma verlde me kleren en maakte het eten klaar. Als een soort tweede paar ouders die alles voor me over hadden. Ik dacht dat ik veel niet even mag zijn. Dat hoop ik ook.

Oma en ik zitten in de woonkamer van het verzorgingshuis. Ik ben alleen gekomen deze keer. Mama is voor het eerst sinds oma ziek is, voor langere tijd op vakantie. Dit jaar koos zoveel van jou. Ja, ik ook kwijt aan oma. Wat een arbe krijg ik nog. Dat weet ik. Dat weet ik wel een maat. Het lijkt alsof mama's afwezigheid haar nog angstiger maakt dan normaal. Om de paar minuten vraagt ze naar haar. En mama is niet thuis.

Mama is op vakantie. In Chaleon. En nu komt ze in een Sjar Leon toe. Ja, dat wilde ze graag. Dat vindt ze leuk. Ze voelt zich lekker daar. Ja. Wanneer zal ik ze dan weer zien jongeren? Dat weet ik niet. Over twee weken komt ze weer terug. Dan pas. Ja. Toen vind ik wel heel erg. Ja. En ook van mama krijg ik elke paar uren. Met de vraag of het allemaal wel goed gaat. Het is duidelijk dat ze elkaar missen. Ik had het niet verwacht, Anne wie dat dit. Nee, het is ook voor het eerst dat ze dat doet.

Dat ze zo lang gewoon in er eentje weggaat. Maar ze is heel blij. Ze heeft het naar de zin. Maar ben je dan bang dat dat niet gaat gebeuren? Não, na. Maar je wilt toch nog blijven leven? Ja. Is that hearlight? Yeah.

Ze zijn op elkaar aangewezen. Mama en oma, moeder en dochter. En nu ik hier zo zit, begint het met de dagen dat mama voor haar ouders hetzelfde doet als zij voor haar deden, na het overlijden van mijn vader. Er onvoorwaardelijk zijn als dat nodig is, zelfs met de geschiedenis van frictie. En je lichaam doet het nog. Het doet wel pijn, heb je me vandaag verteld.

Maar je lichaam doet het wel. Je kan wel lopen. Dat lukt wel. Ja. Zoals ik ook benad. En je kan lekker. En je kan gewoon zelf opstaan. En gaan zitten en gaan liggen. Dus als je wil leven, dan kan je nog leven. Wij gaan even naar je kamer. En dan gaan we je even klaarmaken om te gaan slapen. En dan ga ik een van de zusters halen. En die gaat jou dan op bed liggen. En dan ga ik weer naar Amsterdam. Ja. Ja, ik zie het aan je. Ik neem me voor om net als mama ook zachter te zijn.

Mama ist nach einem Mann Uit Sherad Lione. Ze heeft oma wat vakantiefoto's laten zien. Zat heeft het nou laten zien dan. Oh ja, je weet toch wel wat van zulke mannen vindt. Je weet toch wat ik van zulke mannen vind. Ik snap niet wat je met zulke mannen moet. Zo praten. Terwijl ze weg was, ben ik zo vaak mogelijk gegaan. Maar de laatste keer was moeilijk. En dat je een zwarte man? Ja, ze vinden het eng.

Maar ook voor zwarte vrouwen alles hoor. Ze wilde er gewoon niks van weten. Ja, maar dat hebben wij je toch al verteld. Wat ze pas tegen ons zei: mij en Maria. De vorige keer dat ik oma bezocht, was ik samen met mijn zusje, Amaria. Het was twee uur smiddags toen we de gemeenschappelijke ruimte van het verzorgingshuis binnenliepen. Oma had ons duidelijk niet verwacht en schrok. Waar zijn ze tegen jullie? Ik schamer voor jullie. Oh ja? Ja. Ik kwam met jullie niet te doorpin.

Alle remmer eraf. Toen waren wij eerder weggegaan, omdat het gewoon too much was. Wat doen jullie nou hier? En wij gezond, nou, we zijn hier blabla. We gingen zo naast ter zitten. En toen was er één verpleegster met een hoofddoek. En toen zei ze van, die buitenlandse mensen, al die buitenlandse mensen,

Daar kan ik toch niks mee, bla die bla. En eigenlijk zo, nou, oma, dat moet je niet zeggen. Nee, maar dat hoef ik toch niet. En toen zei ik nou, oma, kijk eens naar mij. Dat kan je niet tegen mij zeggen. En zei ze: Het kan me niet schelen. Ik wil niks met die buitenmasse mensen. Ook niet met jullie reizen? Ja.

Ja, toen zeiden we, oké, nou, laten we maar even naar de kamer gaan. Want ik ook dacht, het is wel heel heftig voor je verpleegstopen te laten worden. In de hoop oma te kalmeren, lopen we met haar naar de kamer. Daar probeert mijn zusje nog eens tot ogen. Door te zeggen dat ze haar woorden pijnlijk vindt, maar het had geen zin. Ze zei dat we er armoedig uit. Ze zei dat ze zich wel schaam. Ze kan niet met onze dorp.

Wat moeten mensen wel niet denken van ons? Wat moeten mensen wel niet denken van haar? Ja, maar dat gaat meer over haarzelf.

Ik denk altijd dat ik ans zie. Heel veel mensen doen me aan ans denken. Mijn vader was lange tijd geobsedeerd met het gebruik van een orgelpunt in zijn muziek. Hij noemde dat zelf de melodic note, een toon in een muziekstuk die constant te horen is. De rest van de noten dansen vrij om die doorlopende toon heen. Aan het begin van het liedje valt dat op, maar daarna wendt je brein aan het constante.

En kan je die toon met het aanzwellen van de rest van de noten wegdenken? Nee, ik vind het ook. Dit vind ik erg vreselijk. Deze toestand? Ik zie de racistische denkwijze van mijn oma, net als die mijn Lodic Nood. Het is iets dat altijd aanwezig was. Zo constant en impliciet aanwezig dat ik het lange tijd kon wegdenken.

Door haar ziekte vallen alle filters weg, dat wist ik. Ik wist dus ook dat er een moment zou komen waarop ook het filter dat mij beschermt van haar denkwijze zou wegvallen. Dat er een moment zou komen waarop ze expliciet een nare opmerking zou maken over mijn huidskons. Kleur. Terwijl het gebeurde en ook daarna reageerde mijn zusje en ik gelaten. Dat is makkelijker dan boos worden. Geef liever iets anders de schuld. Het is de Alzheimer.

Mama en ik rijden de straat waar opa en oma meer dan 55 jaar hebben gegeven. Dit vind ik dus raar. Dit is het Warthuis. Opa Noma's oude huis. Hij is echt niet meer opa Noma's huis. Oh, ze hebben dit dicht gemaakt. Ja, maar dat bompje toch? We gaan langs bij Gerda, de oude buurvrouw en vriendin van oma. En we gaan gewoon naar de voordeur. Ik heb denk ik nog nooit bij hun aangebeld. Ze hebben wel 50 jaar naast elkaar gewoond. Ja, ik zei het. Ik heb wel gezien. Ik noem Gerda dus ook Pantegerda.

Voel het als vroeger, als lange zomers in Gerda's haar zit zoals altijd. She turns to the recorder in my house. Podcast. Net als Tante Joke kende Gerda oma als geen ander. Hun huizen, maar ook de levenslopen van oma en Gerda liepen parallel. Tot oma ziek werd en vertrok uit de straat. Terwijl voor oma alles veranderde, bleef Gerda hetzelfde. Ik wil haar vertellen over wat er. De vorige keer bij oma gebeurde. En waar het me allemaal aan.

The relationship of my father, the relationship between my mother and mother. Maar ze hadden dus al. Of terwijl ze zoveel beeld verdienden, want daar ging het allemaal. Een zwarte man. Ik denk dat ik dat goed zeg zou. gehad hebben als het Ik shout. Nou is het gewoon... 25 jaar geleden. 25 jaar, dat denk ik. was dat gewoon zo. Ik denk dat niet leuk zou vinden voor... Zijn of haar dochter. Het verschil en... Jij blank, gestudeerd, eller hur, det var det. Ja, ich finde das eigentlich nicht so gut.

Ja, maar je mag het gewoon zeggen, we willen, we zijn gewoon op zoek naar een eerlijk verhaal en je hoeft ons ook niet te beschermen. We hebben het allemaal al gehoord. Ik vertel haar wat oma tegen me zei. Dan denk ik van toen ze daar zat, was ze ook al behoorlijk de mens. Ja, het is de mens. Behoorlijk de mensen. Alles wat ze wel dacht, maar niet zei, naar boven kwam. Ja, ik denk als dat is een dementie, dat je gewoon geen controle meer hebt over je gevoelens, over je gedanken.

Ja, ja, ja. Ja, het is natuurlijk wel moeilijk dat dat gebeurt, maar dat kun je er ook niet kwalijk nemen, behalve als je gaat denken... Vroeger heeft ze het niet uitgesproken, maar door de dementie doet ze dat nou wel. Maar ik denk daarbij wel van wie is dan de echte oma? De oma is die heel veel van jullie hield. En jullie konden nog. Ja, eigenlijk niks verkeerds doen. Super! Hope it. Er is geen ruimte voor mijn twijfel. Zich om die te bedekken met de mantel der liefde.

Oma overleed in maart 2025. Ik vind je zo lief- is het laatste dat ze tegen me zei. Mama en haar zus organiseerde een mooi. En haal dit kamertje in het verzorgingshuis leeg. Ja, voor haar was het ook een bevrijding. Dus ik denk nog steeds dat het beter is dat ze er niet meer is. Omdat we haar ook niet nog meer jaren met die Alzheimer kunnen. Dat is echt ongelukkig. Dat was veel te heftig. Dus ik kan niet zo zeggen dat ik oma mis.

Met z'n twee. Ja, ik mis hun omdat ze altijd samen waren. Ik mis die plek waar ze woonden. Het huis. Ja, ik mis hun als instituut. Of zo. Ja, dat was gewoon een soort. Veilige haven of in ieder geval iets wat er altijd was en wat ook stabiel was in je leven. niet meer zijn. Maar ja, ook dat is weer het proces. Ich habe die Freiheit noch nicht. Ervaren uit. Ik weet het, maar ze zei het is nog maar kort. Maar ik bedoel, heb je nog steeds het gevoel? in je hoofd. Waar is dat dan

Ja, ik ben er nog niet zo uit. Ik heb wel het idee dat mensen die dood zijn... Dat ze milder zijn ten opzichte van keuzes. Nu ze dood zijn, begrijpen ze je beter. Yeah? Ja, misschien wel. Of ook dat ik... Niet dat ik ook mijn best heb gedaan om hun spullen. Een plek te geven. En dat ik daarmee ook laat zingen. Dat ik hun manier van opvoeden en van leven echt wel waardeer. Dus dat laat ik niet zomaar verdwijnen. Ja, dus ik heb nog wel vaak dat ik... In haar hoofd leeft oma voort.

Die wel achter haar kunnen. Begrijpen ze elkaar beter.

Dan zei je 15 minuten geleden ook bang. Vijf minuten voordat oma gaat slapen en ik weer naar huis ga. Dan zei je 15 minuten geleden ook bang. Nog vijf minuten, nog vijf minuten. Dat is een mooie tanden, heb je hè? Maar oma is nog niet klaar om. En probeert me af te leiden. Ik ben er wel blij mee. Ik heb alleen hier deze stad een beetje scheef. Kijk, nou ja. We hebben dezelfde scheven tand van me voor het eerst. Het is 9 uur. Ik besluit met.

Om haar op te vangen wanneer ik wegga, vraag ik een van de verpleegsters of ze zo bij het afscheid is. Nou, oma. Altyazı M.K. Do it.

Dit was Omama, een documentaire van Dijakaba. Ze deed de productie en interviews samen met haar moeder Annemarie Tibos. Muziek Nana Ajoa, mixage Tim Schakel en eindredactie Ottoine Rijks. Deze documentaire kwam voort uit een samenwerking tussen Docs en het Oorzakenfestival. De muziek is mede mogelijk gemaakt door Buma in Motion. Volgende week in Docs een verhaal over witte wieven, heksen en jongvrouwen. Een documentaire waarin het toeval zo'n grote rol speelt dat je bijna gaat geloven in magie.

Je 20 hoorn blazen. Ik heb een houten hoorn en daarmee blaas ik in de Advent in diezelfde periode. Alleen dan verkondigen wij het geboorte van een nieuw leven. Dat is al honderden, misschien wel duizenden jaren oud. Vandaag maakt het hele dorp zich klaar om kerst te vieren. Met deze mid-winterhoornblazers, een wandeltocht en een braderie met worst en wafels. Een kerstritueel. Of niet?

De oorsprong blijkt veel ouder te zijn. Hier op dit moment op een koeienhoorn, onze hoorn in de winterdag over het veld. Nee, de nevel, dat zag men als Witte Wieven. Dat was het deden met die koeienhoorns, Oshoorns was het blazen, zodat dus die witte wieven, die nevel over de velden, weggejaagd werd. En wat men daarmee hoopte, dat daardoor de grond vruchtbaar was voor het volgende jaar.

Volgende week meer in een verhaal van Martin Bronkhorst. Mocht je zo vlak voor kerst zin hebben in zoete verhalen, dan is de podcast Helder op Pootjes misschien wel iets voor jou. Dit is Helden op Pootjes. Ik ben Malou en in deze podcast ga ik samen met mijn kat Mook op zoek naar verhalen over dierenhelden. Ben ik nou toch weer met jou? Oh ja, dat is wel goed om te weten. Mijn kat praat. Nou, een birybier drinkt erom.

Dat zal toch wel een fantasieverhaal zijn? Dit is echt gebeurd. Net als het verhaal van de bomsnuffelende hamsterrad en de ruimtereisende aap. Dit lijkt me hartstikke stressvol voor zo'n chimperc. Je kunt het allemaal horen in Helden op Pootjes. Vanaf 19 december. Oh ja hoor, dat zette dik in dat we het nou eens een keer over een hond moesten gaan hebben in de pot.

Оооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооооо