#1962 - Leren religieuze scholen kinderen te discrimineren? - podcast episode cover

#1962 - Leren religieuze scholen kinderen te discrimineren?

Sep 29, 202523 minEp. 1962
--:--
--:--
Download Metacast podcast app
Listen to this episode in Metacast mobile app
Don't just listen to podcasts. Learn from them with transcripts, summaries, and chapters for every episode. Skim, search, and bookmark insights. Learn more

Summary

Nieuwsuur-journalisten Milena Holdert en Yoeri Vugts onderzochten hoe religieuze scholen in Nederland omgaan met de grondwettelijke vrijheid van onderwijs versus de verplichting om democratische waarden te bevorderen. Ze vonden dat sommige scholen lessen geven die strijden met principes van gelijkwaardigheid en tolerantie, bijvoorbeeld over homoseksualiteit, man-vrouw verhoudingen en andere religies. Dit leidt tot een spanningsveld waarbij de overheid een onduidelijke positie inneemt.

Episode description

Alle scholen in Nederland zijn verplicht om democratische waarden te bevorderen, bijvoorbeeld dat iedereen gelijke rechten heeft. Maar sommige religieuze scholen doceren een andere boodschap, blijkt uit maandenlang onderzoek van Nieuwsuur-journalist Milena Holdert en Yoeri Vugts. In deze podcast vertelt Milena wat ze tegenkwam in het lesmateriaal dat ze bestudeerde en wat ze hoorde in gesprekken met betrokkenen en deskundigen.

Volgens deskundigen is er op sommige scholen sprake van een intolerante boodschap en discriminatie. Tegelijkertijd bepaalt artikel 23 van de grondwet, dat over de vrijheid van onderwijs gaat, dat scholen ook veel wél mogen zeggen. Maar ondermijnt het één niet het ander?

Reageren? mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Elisabeth Steinz

Redactie: Judith van de Hulsbeek en Ulrike Nagel

Transcript

Inleiding: Religieuze Scholen en Discriminatie

De Bijbel is heel helder over homoseksualiteit wat ons betreft. Dat wordt niet getolereerd. Alle scholen in Nederland zijn verplicht om democratische waarden te bevorderen. Bijvoorbeeld dat iedereen gelijke rechten heeft. Maar religieuze scholen prediken nogal eens een andere boodschap. Waarom denk je dat het verboden is voor moslims om te trouwen met iemand van het eigen geslacht? Ontrichting van de samenleving? Uitsterving van de mens? Hygiënisch oogpunt?

Het kan ernstige ziektes veroorzaken. Nieuwsuurjournalist Milena Holder deed maandenlang onderzoek naar wat er op religieuze scholen wordt onderwezen. En er zijn ook speciale boekjes ontwikkeld. Ik heb er hier ook eentje liggen. Onder meer om leerlingen en onderwijzers bijbels te leren denken over man-vrouw verhoudingen. En daar staat in dat de vrouw de man aanvaardt als haar door God gegeven hoofd. Hem onderdanig is en dat betekent dat ze als mindere hem gehoorzaamt.

Vrijheid van Onderwijs versus Democratische Waarden

Fijn dat je luistert. Ik ben Elisabeth Stijns en de dag is maandag 29 september. De dag is een podcast van NOS voor NPO Radio 1. Er is onrust in het wat wel wordt genoemd. Informeel onderwijs over een wetsvoorstel voor strenger toezicht op bijvoorbeeld christelijke avondscholen. islamitisch onderwijs of Chinese weekendscholen. Dat de overheid wel sneller kunnen ingrijpen... als er signalen zijn van haatzaaien, geweld, van discriminatie... of van het verspreiden van antidemocratische ideeën.

Het staat zo op gespannen voet met het onderwijs dat we in Nederland bieden. Als dat tegen elkaar ingaat, dan moet ik ook op die plekken zijn waar dat juist... weer afgebroken wordt, wat we door de week zo goed met elkaar proberen op te bouwen. Milena, naar aanleiding van een politieke discussie een aantal jaar geleden... over weekendscholen ging dat toen en wat kinderen daar allemaal leren.

Heb jij besloten om onderzoek te doen naar reguliere scholen met een strikte geloofsleer? Wat wilde je weten? Ja, eigenlijk... We hoorden steeds politici zeggen, het kan toch niet zo zijn dat op weekendscholen wordt geleerd dat man en vrouw niet gelijk zijn of dat homoseksualiteit wordt afgewezen.

En nou ja, we hebben natuurlijk wel eens in het verleden ook verhalen gehoord over reformatorische scholen waar homoseksualiteit werd afgewezen. En er was al een discussie over. En ik herinner me ook nog wel dat er wat was veranderd daarna in wetgeving.

Toen vroegen we ons eigenlijk af, hoe zit dat eigenlijk op die scholen? En met name omdat we ook onlangs onderzoek hebben gedaan naar de onderwijsinspectie. En hoe vaak die eigenlijk überhaupt op reguliere scholen komt. En dat bleek minder dan aan de Kamer was beloofd.

Vroeger bezochten ze alle scholen elke vier jaar. En dat is nu losgelaten. Dus dat leidde eigenlijk tot de vraag. Hoe gaat het dan nu in het reguliere onderwijs? Want het is dus zo dat alle scholen in Nederland verplicht zijn om... democratische waarden, zoals dat dan genoemd wordt, te bevorderen. Maar wat staat daarover in de wet? En wat zijn dan die basiswaarden? Ja, die basiswaarden zelf staan niet in de wet. Maar er staat wel dat de basiswaarden moeten worden bevorderd.

En dat het schoolbestuur. Of het bevoegd gezag in de wet. Zorg dient te dragen voor een schoolcultuur. Die in overeenstemming is met de basiswaarde. Dus het is niet alleen dat je onderwijs geeft. Over de basiswaarde. Maar ook dat je het echt nalezen. Heeft...

En die waarden zelf die zijn uitgewerkt in beleid. En dat gaat bijvoorbeeld over de drie basiswaarden zijn eigenlijk vrijheid, gelijkheid en solidariteit. Die bestaan weer uit allerlei elementen zoals autonomie, het afwijzen van discriminatie. Het gelijkheidsbeginsel, verdraagzaamheid en begrip en dat soort principes. En het idee is dus dat scholen die bevorderen en naleven.

Een identiteitsverklaring die je moet ondertekenen om je kind op school te krijgen. We gaan natuurlijk niet meemaken in Nederland dat we de klok terugzetten. Ik vind dat absoluut niet passend. En volgens mij heeft collega Slot daar zojuist op op gereageerd. De wet geldt onverkort voor alle scholen en dat betekent dat er ook in de schoolcultuur een klimaat moet zijn die de basiswaarde van onze democratische rechtsstaat ook tot uitdrukking brengt.

Dus dat zijn de verplichtingen. Dan hebben scholen in Nederland ook veel vrijheid om hun onderwijs naar eigen inzicht in te richten. En dat is vastgelegd in artikel 23 van onze grondwet. Die gaat over de vrijheid van onderwijs. Wat is daar dan de kern van? Ja, de kern is eigenlijk... dat wordt ook gezien als een heel groot goed in Nederland. Want als je kijkt naar een land als Frankrijk...

We zijn de scholen eigenlijk van de staat. Dat is openbaar onderwijs. Dus daar speelt religie binnen de scholen. Die door de staat worden gefinancierd. Nauwelijks een rol. En in Nederland is het idee dat ouders zelf. scholen mogen oprichten en dat ook mogen doen op hun religieuze grondslag. Dat zijn dan bijzondere scholen. Je hebt natuurlijk ook Montessori onderwijs. Die hebben dus de vrijheid om het onderwijs vorm te geven vanuit hun ideologie of religie.

Onderzoek naar Homoseksualiteit in Scholen

En dat wordt gefinanceerd door de staat volledig. Jij wilde dus onderzoeken of die verplichtingen en vrijheden wel altijd samen gaan. Op scholen met zo'n geloofsovertuiging. Op welke scholen heb je je gericht? We hebben natuurlijk eerst gekeken naar... De grootste religie in Nederland, het christendom. Maar verschillende scholen zagen wel al snel... die zien religie wel als inspiratiebron... maar die leven niet heel strikt het woord van God na.

Dus daarom zijn we ons gaan richten op een kleine groep van 168 reformatorische scholen. Die nog steeds de Bijbel als het onfeilbare woord van God beschouwen. En daarna keken we naar de tweede groep in Nederland. Dat is de islamitische groep. Die zit rond de honderd scholen. Dat is ook een kleine groep, maar wel relatief snel groeiend. De Bijbel is heel helder over homoseksualiteit wat ons betreft. Dat wordt niet getolereerd. Ik maak onderscheid tussen geaardheid en de praxis.

Homoseksuele aardheid komt gewoon voor en ik vind dat onze scholen rondom deze leerlingen heen moeten staan. Daar doen ze ook echt heel veel mee de laatste jaren. Maar de homoseksuele praxis zal op onze scholen niet worden toegestaan. Waarom denk je dat het verboden is voor moslims om te trouwen met iemand van het eigen geslacht? Ontrichting van de samenleving? Geen stabiele gezinnen waarin vader en moeder een voorbeeldfunctie? Uitsterving van de mens? Hygienisch oogpunt?

Het kan ernstige ziektes veroorzaken. Dit is geen geschikt materiaal voor kinderen, omdat het homofobie naturaliseert. Wat ik daarmee bedoel is dat kinderen een soort walging aangeleerd krijgen. Homoseksualiteit wordt eigenlijk gezegd, dat is iets vies. Het kan ziektes veroorzaken. Ja, een uitsterving van de mensen. Homoseksualiteit heeft altijd bestaan en we zijn er nog.

Dat is natuurlijk onwaar. Jij kwam erachter dat het nogal eens botst tussen die democratische basiswaarden en de religieuze boodschap die daar wordt uitgedragen. Maar op welke schaal? Zijn dit incidenten of is het een structureel probleem?

Komen natuurlijk niet in de klas. Het ging ons met name om te kijken wat er nou gebeurt als er überhaupt zo'n botsing plaatsvindt. Dus we hebben geen representatief onderzoek gedaan naar al die scholen wat daar gebeurt. Dus wij kunnen daar geen representatieve uitspraken over doen. Wat we wel bijvoorbeeld kunnen zeggen over het afwijzen van homoseksuele relaties. Dat zien we wel vaak voorkomen. Dat zegt ook de reformatorische scholenkoepel.

Waar alle reformatorische scholen zijn aangesloten. Die zegt ook dat geldt voor onze scholen. Die wijzen wij inderdaad af. De gevoelens die mag je hebben. Maar de relaties die wijzen ze af. En de islamitische scholenkoepel. De ISBO. De bestuurder die zegt ook dat voor zover hij weet of zich kan voorstellen er geen islamitische scholen zijn die vinden dat homoseksuele relaties kunnen in de islam. En hij zegt ja wat dat betreft zitten de islamitische scholen meer in de reformatorische hoek.

Autonomie van Kinderen en Kledingvoorschriften

We gaan voor elk van die basiswaarden voorbeelden bekijken van wat je tegenkwam. Te beginnen met de vrijheid van meningsuiting en autonomie. Dat laatste houdt in dat je als individu... Vrij moet zijn om zelf je beslissingen te kunnen nemen en te handelen volgens je eigen wil. Dus zonder dat de overheid of de school of een god voor je bepaalt wat je moet denken en wat je moet doen. Wat kwam je zoal tegen in lesmethodes? Je zit hier met een hele stapel.

boekjes voor je. Ja, als het gaat over autonomie en helemaal zelf kunnen bepalen hoe je je leven wil inrichten, dat is natuurlijk op heel veel scholen niet zo, want er zijn allemaal regels voor kinderen en je mag ook niet zomaar door de klas rennen en er zijn ook soms regels dat je geen petje op mag in de klas. Maar op religieuze scholen kan daar nog wat bij komen. Dus ten eerste verhoudt autonomie zich niet altijd goed tot het principe dat je...

God moet gehoorzamen en dat volwassenen op zo'n school kinderen willen sturen naar die ene ware religie. Kinderen zijn niet autonoom. Kinderen zijn van God eigenlijk. En als je kinderen zo ziet, zijn ze het beste af als ze ook luisteren naar God. En dat kan ook gepaard gaan met bepaalde religieuze kledingvoorschriften. Of dat er bijvoorbeeld op reformatorische scholen wordt gezegd tegen meisjes van je mag geen broek dragen. En dat heeft dan te maken met het feit dat zij zien...

Dat vanuit de schepping dat God eigenlijk andere rollen heeft bedoeld voor de vrouw dan voor de man. En dat moet dan ook tot uiting komen in het uiterlijk. En op islamitische scholen dat meisjes een hoofddoek moeten dragen bijvoorbeeld. Soms zien we wel dat de hoofddoek voor... plicht is vanaf de hoge groepen op de basisschool. Maar vaker zien we dat het wordt gestimuleerd. Bijvoorbeeld ook via de week van de hijab worden ook certificaten uitgedeeld.

Ik draag al sinds twee jaar een hijab. Een hijab dragen was voor mij een grote stap. Ik was er heel blij mee. Vooral omdat Allah er ook heel blij mee zou zijn. Op het begin vond ik het wel spannend. Nu voelt het heel normaal.

En ik kan me niet meer voorstellen dat ik zonder hoofddoek naar buiten zou gaan. Ik vind het extra fijn dat ik op een islamitische school zit. Want dat heeft mij heel erg geholpen. Als ik mijn hijab draag voel ik me fijn. Zonder hem doet het me pijn. Mijn lichaam is van mij.

Ik bedek het goed, dan wordt Allah blij. Daarvan zeggen ook deskundigen van ja, er is vrijheid van onderwijs, er is vrijheid van godsdienst. En die moeten ook uitkijken dat je bepaalde minderheden rechten ontzegt om zich ook... Anders te mogen kleden. En anders te mogen zijn. Alleen de vraag is hier een beetje. Of kinderen genoeg ruimte krijgen. Om echt zelf keuzes te maken. En natuurlijk krijgen ze altijd iets mee vanuit huis.

In de kerk en in de moskee. Maar hier gaat het over scholen die door de staat worden gefinancierd. En daarvan zeggen deskundigen. Die zouden toch meer een neutralere plek moeten bieden. Waarin meerdere opties worden aangeboden.

Gelijkwaardigheid en Man-Vrouw Verhoudingen

Dan gaan we naar die tweede basiswaarde van de democratische rechtsstaat, namelijk gelijkwaardigheid. Dat houdt in dat alle burgers in een democratische samenleving... gelijke waarde hebben en gelijke rechten genieten, ongeacht hun achtergrond of identiteit. En dus ook dat discriminatie op basis van geslacht of afkomst of geaardheid verboden is.

Dat is een hele belangrijke. Wat vond je daarover? Ja, bijvoorbeeld dat een reformatorische schoolbestuurder tegen ons zei dat het uitgangspunt bij hem op school is dat de man het hoofd van het gezin is en dat dat overal in doorklinkt. En er zijn ook speciale boekjes ontwikkeld. Ik heb er hier ook eentje liggen. Onder meer om... Leerlingen en onderwijzers bijbels te leren denken over man-vrouw verhoudingen. En die worden aangeboden aan ouders en kerken en scholen vooral voor docentenvorming.

Daar staat in dat de vrouw de man aanvaardt als haar door God gegeven hoofd hem onderdanig is. En dat betekent dat ze als mindere hem gehoorzaamt. En nou goed, scholen moeten dus gelijkheid uitdragen. Maar in dit boek staat bijvoorbeeld dat... Gelijkheid in onze samenleving heel belangrijk wordt gevonden. Maar dat een gezonde samenleving niet zonder onderdanigheid kan.

En er staan ook adviezen in over keuzes rond studie en werk. Bijvoorbeeld geneeskunde is heel waardevol en heel nuttig. Maar ook een studie die lang duurt. En het uitstellen van kinderen is niet bijbels. En ook is het idee dat vrouwen terughoudend zouden moeten zijn met leidinggevende functies. Dus dat staat natuurlijk wel een beetje op gespannen voet met die waarde van gelijkheid. Gelijkwaardigheid, ja.

Nogal. En je hebt dan ook die bewuste scholenkoepel die dit uitdraagt om een reactie gevraagd. Wat zeiden ze? Nou, zij zeggen dat ze gelijkwaardigheid, wat jij noemt, daar staan ze heel erg achter. Maar ze kunnen wel andere rollen hebben. Ik kan me voorstellen dat zo'n woord onderdanigheid er een beetje uitspringt. Maar de Bijbel spreekt heel nadrukkelijk over mannen en vrouwen die elkaar lief hebben. Waarbij mannen inderdaad...

Wat meer leidend wordt gezien en de vrouw wat meer volgend. Dit soort uitspraken kwamen jullie ook tegen bij een docent op een islamitische school. Al deed hij dat wel buiten de school om, namelijk op social media. Een man zonder eer is geen man. Als zijn vrouw de deur uitgaat zonder hoofddoek, zonder hijjab, hij mag zich scharen onder de vrouw. Een man moet gewoon tegen zijn vrouw kunnen zeggen, je gaat niet zo naar buiten.

Als hij ongepast de deur uitgaat. Dat is zijn goed recht. Anders is hij geen man te noemen. En sterker nog, dit is niet zijn goed recht. Dit is zijn plicht als man. Mag hij dat gewoon zeggen? Buiten de school om? Je mag het zelfs binnen de school zeggen. Er wordt gewoon op een hele andere manier gekeken. Naar die waarden die misschien vanuit Den Haag soms heel liberaal, circulair worden ingevuld.

Wordt gewoon vanuit traditioneel religieuze groepen heel anders gekeken. En die hebben ook gewoon in Nederland de ruimte om hun onderwijs vorm te geven. En om dit soort boodschappen te verkondigen. Ook al heeft de overheid daar die democratische basiswaarde naast geplaatst. Maar jij zegt.

Vanuit Den Haag een liberale waarde. Maar die basiswaarde van onze democratische rechtsstaat. Namelijk gelijkwaardigheid tussen mannen en vrouwen. Staat ook verankerd in de grondwet. Klopt. Alleen het ministerie zegt er is geen hiërarchie. In al die grondrechten. Dus je hebt artikel 1. En je hebt ook artikel 23. Artikel 1 gaat dan over de gelijkheid. En artikel 23 over de vrijheid van onderwijs.

Op dit moment wordt het zo geïnterpreteerd in ieder geval door het ministerie dat al die rechten en vrijheden... Naast elkaar staan. En dat die eigenlijk met elkaar. Soms in competitie kunnen staan. Maar dat het ook hoort bij een democratie. Dat waarden kunnen schuren en kunnen botsen. Dat je daarmee om leert gaan. En dat ook kinderen daarmee om kunnen leren gaan op school. Maar deskundigen zeggen daar weer van, ja, nou goed, nog maar de vraag, want...

Artikel 1 is niet voor niks. En discriminatie is discriminatie. En daar kan je ook om berecht worden. Ja, maar goed. In de schoolomgeving is dat sowieso ingewikkeld. Omdat daar natuurlijk geen rechter aan te pas komt. En dat is ook meteen de... Want je kan zeggen in de volwassen wereld kan je naar de rechter stappen. En dan kan je zeggen wat weegt nou zwaarder mijn recht op vrijheid van meningsuiting. Of jouw recht om je religie, om je niet beledigd te voelen.

In de schoolomgeving kunnen kinderen natuurlijk helemaal niet naar de rechter. En die zijn afhankelijk van volwassenen die eigenlijk voor hun veel bepalen vanuit hun religieuze bril. Deze voorbeelden gingen dus over de... ongelijkwaardige positie tussen mannen en vrouwen. Maar jullie kwamen ook voorbeelden tegen... waarbij er onderscheid wordt gemaakt op basis van geaardheid.

Wat bijvoorbeeld? Het is vaak een impliciete boodschap. Je ziet ook vaak in schoolgidsen van reformatorische scholen staan. Het huwelijk is tussen man en vrouw. Het is een soort positief geformuleerde zin. Wat betekent dat nou in de praktijk? Dan zeggen ze dit is gewoon waar wij in geloven. En dat speelt toch niet echt een rol op school. Want het huwelijk dat is pas later. Dat speelt toch niet op de basisschool.

Maar toen zijn wij gaan vragen, mijn collega Jori Vughtsen en ik, hoe zit het dan met verkering hebben? Mag een jongen en een meisje, mag die dan verkering hebben en hand in hand lopen op het schoolplein en zeggen wij zijn verliefd en af en toe een zoentje aan elkaar geven? Dat vroegen we aan reformatorisch.

En die zeiden. Ja hoor dat mag wel. Het moet niet gepaard gaan met al te veel affectie. Want seks voor het huwelijk. Dat is in hun gemeenschap verboden. Maar dat gebeurt. Jazeker dat komt voor. En toen vroegen we. En als een jongen en een jongen dat nou zou doen? Of een meisje en een meisje? Mogen kinderen hand in hand lopen en elkaar een zoentje geven op het schoolplein?

Dat mag zeker, maar wel in balans. Het moet niet zo zijn dat kinderen uit groep 8 hier op het schoolplein de hele dag staan te knuffelen en te zoenen. Maar jawel, dat speelt wel. En een jongen en een jongen? Of een meisje met een meisje? Ja, kijk... De Bijbelse lijn is heel helder. Volgens de Bijbel kan dat niet. Wat je alleen nooit wil, is kinderen afwijzen op wat zij tot uiting brengen. Wat we proberen, en dat is een dagelijkse zoektocht...

is enerzijds het Bijbelse geluid laten horen... en anderzijds het gesprek voeren over... wat betekent dit dan voor jou? Kan de uitkomst ook zijn... oké, het mag wel? Nee, dat kan niet. Dus dat betekent wel dat je dus eigenlijk een ander beleid hanteert voor...

Twee jongens die hand in hand willen lopen en verliefd zijn dan voor een jongen en een meisje. Als ik dit hoor, dan vraag ik me af. Kan je dan eigenlijk zeggen dat deze scholen op zo'n moment kinderen leren om te discrimineren? Dat weet ik niet, maar... Wat wel duidelijk is, is dat het ingewikkeld is om uit te leggen dat je niet moet discrimineren, maar tegelijkertijd wel onderscheid maakt.

Solidariteit en Intolerantie tussen Religies

De derde democratische waarde gaat over solidariteit en verdraagzaamheid. Dat betekent dat scholen kinderen moeten leren om open te staan voor verschillende perspectieven. Voor ideeën die afwijken van de jouwe. Zonder dat je daar bijvoorbeeld straf voor krijgt. Als je iets anders gelooft. Dus dat gaat ook over andere religies. Hoe gaat dat bij deze scholen?

Nou ja, er wordt veel respect voor andere religies onderwezen. En we hebben ook naar een islamitische godsdienstmethode gekeken. Waarin staat dat het verboden is om andere godsdiensten te beledigen. Maar goed, we zien ook soms toch passages. Die vragen oproepen. In het reformatorisch onderwijs wordt bijvoorbeeld gesproken van valse godsdiensten. Dat wat dus tegen het woord van God ingaat. Dat noemen wij valse godsdienst. Of afgroterij inderdaad. Dat leren we inderdaad aan.

We hadden een gesprek met een schoolbestuurder en een beleidsmedewerker. En toen vroegen we, wat bedoelen jullie nou met die valse godsdienst? Dat is misschien voor iedereen weer anders in de reformatorische wereld, dat weet ik niet. Maar in dat gesprek kwam in ieder geval naar voren dat ze... Dat zij de islam als valse godsdienst beschouwen. De islam is een valse godsdienst. Wij geven inderdaad aan dat de islam een verkeerde godsdienst is. Mag ik het zo zeggen? Ja, dat soort woorden.

Een deskundige die wij spraken die zegt, ja dat is gewoon een intolerant uitgangspunt. Dat is een intolerant uitgangspunt. En die vorm van religieuze intolerantie is... direct in strijd met het idee dat we gelijk zijn. Dat gaat dus over hoe in dit geval deze reformatorische school denkt over de islam. Hoe gaat het bij islamitisch onderwijs? In een islamitische godsdienstmethode wordt aan de ene kant respect benadrukt voor andere mensen, ook die anders denken.

En er wordt ook gezegd dat je andere geloven niet mag beledigen. Maar er staan ook historische verhalen in. Ook over het volk van Israël. Dat wordt ook wel aangeduid als de joden of de joden in de tijd van de profeten. En daarin staat bijvoorbeeld...

Dat het volk van Israël niet eerlijk was. En veel geld verdiende door aan arme mensen geld te lenen. En er veel meer geld voor terug te vragen. Zo werden de rijken steeds rijker en de armen steeds armer. En daar staat dan een plaatje bij van Dagobert Duk in zijn geldpakhuis. En dan staat er pagina's verder weer dat de joden in de tijd van de profeet Jezus hielden van geld en bezit. Ze hielpen de sterke en rijke en ze waren gemeen tegen de armen en de zwakkere.

De Romeinen onderdrukte hen. Ze overleefden door geheime plannetjes te verzinnen. Zo waren ze begonnen te liegen en mensen te bedriegen. En dat is volgens deskundigen ook weer... kan dat leiden tot negatieve denkbeelden over Joden van nu. We hebben ook gesproken met een hoogleraar islamstudies die zegt ja het lijkt er toch op dat het verbod op woekerrente, dus het geld verdienen, veel buitensporig veel geld verdienen.

Dat dat gekoppeld wordt aan het moderne antisemitische verhaal. Van de joden zijn rijk en denken alleen maar aan geld. En wij moeten ons beschermen tegen hen. Ja, maar het is dus wel...

Conclusie: De Botsing van Waarden en Beleid

Echt een grijs gebied waar je de hele tijd in terecht komt. Die botsing tussen de vrijheid van godsdienst en het bevorderen van die democratische waarden. En wat moeten we hier dan nu uiteindelijk mee? Nu we constateren aan de hand van deze voorbeelden. Het botst behoorlijk op sommige punten. En dan? Je zou ook kunnen zeggen. Wat vooral ook opvalt is dat...

Steeds als er zorgen zijn over bepaalde scholen die worden opgericht. Dan wordt er steeds gewezen op die democratische waarden. Op democratisch onderwijs of antidemocratisch onderwijs. Eigenlijk kan niemand in Den Haag goed uitleggen wat dat dan precies is. En als je dan gaat kijken, wordt dat dan toegepast? Dan mag er ineens ook heel veel, omdat er gewoon vrijheid van onderwijs is. En tegelijkertijd heeft het ministerie ook allerlei spotjes.

Over dat alle kinderen in Nederland op school zichzelf moeten kunnen zijn. En ze varen mee op de Pride. En doen van alles op het gebied van de LHBTI acceptatie. Dat je dan je ook wel kan afvragen. Kan je niet beter dan gewoon zeggen. Wij staan gewoon voor artikel 23. We hebben nou eenmaal de vrijheid van onderwijs. Dat betekent misschien dat er op school.

Dingen worden geleerd waar de meerderheid van Nederland het niet mee eens is. Maar daar hebben we met z'n allen voor gekozen. Dus dat gaan we uitleggen. Maar nu lijkt het toch alsof daar overheen een laag wordt gelegd van spotjes en democratische waarden. Die om een van de deskundigen te citeren. Toch het beeld geven dat alles goed geregeld is. Terwijl eigenlijk als je gewoon goed gaat kijken dan.

bestaat het allemaal gewoon naast elkaar. En dan is het heel onduidelijk wat er nou wel en niet mag. En mag er eigenlijk ook gewoon vooral heel veel wel. Oké, dankjewel Milena voor je onderzoek en je uitleg daarbij. Alsjeblieft. En dat was hem weer. Wil je reageren? Stuur dan een mailtje naar dedag.nos.nl. En morgen staat er aan het begin van de middag weer een nieuwe podcast voor je klaar. Fijne dag.

This transcript was generated by Metacast using AI and may contain inaccuracies. Learn more about transcripts.
For the best experience, listen in Metacast app for iOS or Android