Blijf scherp. BNR Nieuwsradio. Boekestein
in de Wijk. Hugo Rijtsma. Dinsdag 24 maart. Welkom bij Boekestein in de Wijk. Op zoek naar de nieuwe wereldorde. Elke dinsdag en donderdag beantwoorden we vragen van onze luisteraars... die u kunt sturen naar boekesteinindewijk.bnr.nl. En vandaag natuurlijk weer veel over de oorlog in de golf... maar ook de toekomst
van de wereld. Dat straks. We beginnen bij Rob van Lees, die zegt... ik ben zeker geen voorstander van de ondoordachte actie van Trump tegen Iran... en ik heb ook mijn twijfels of Europa zich mee moet laten slepen in deze oorlog. Maar moeten wij het maar accepteren dat Iran gaat schieten... op onze civiele schepen in de straat van Hormuz... terwijl we helemaal niet direct bij deze oorlog betrokken zijn? Moeten wij het accepteren dat een land de halve wereld chanteert...
vanwege zijn problemen met de VS en Israël? Vandaag is het Iran, maar misschien is het morgen weer een ander land... Ik geloof zeker in diplomatie, zegt Rob, maar daar horen ook strenge woorden bij. Europa kan nu volgens mij prima tegen Iran zeggen, we mengen ons niet in deze oorlog, maar je blijft met je poten van onze schepen af. Ik begrijp het idee van Irans asymmetrische oorlogsvoering, maar misschien
moet het antwoord daarop dan ook onconventioneel zijn. Dus als onze civiele schepen worden beschoten, worden Iraanse schepen en infrastructuur daarmee misschien ook legitieme doelwitten
Nou ja... Ik vrees dat het antwoord eigenlijk is dat je het in belangrijke mate moet accepteren. Want je moet ook de middelen daartoe hebben. Dat is natuurlijk altijd, ik bedoel, jullie kennen mijn mantra. Ik vraag altijd van, maar hoe dan? En dat geldt hier natuurlijk ook voor. Kijk, de Amerikanen op dit ogenblik zijn nog niet in staat om die straat te... schoon te houden, open te houden. Dat kunnen ze niet. Dan hebben ze gewoon de middelen niet voor.
Je kan daar bijvoorbeeld niet zomaar een vliegtuigschip naar binnen sturen. Dat is uitermate kwetsbaar. Je kunt ook niet zomaar met een fragatte daar naar binnen gaan. Want die zijn ook uitermate kwetsbaar. Die zijn inderdaad niet ingericht op, laten we zeggen, die asymmetrische ordersvoering die daaruit bestaat. Dat je bijvoorbeeld met speedbooten... naar een groot oorlogsschip toe kunt varen en een mijn aan de rompen plakt, waardoor hij een probleem heeft. Dus
dat is het hele punt. Daar zijn die schepen niet op ingericht. Het grappige is, dus al die high-tech waterstof, Dus het enige wat je kunt doen is een mitrailleur pakken... en proberen om zo'n boot te raken als hij naar je toe komt. En dat gebeurt dus ook. En daar zit dus een geweldig probleem in. Kijk, en nogmaals, als de Amerikanen niet kunnen... waarom denken wij dan dat wij dat wel zouden kunnen? En wat moet je dan kapot
gaan bombarderen? En met welke wapensystemen zouden we dat moeten doen? Nou, we hebben niet zoveel hoor. Dan zou je misschien maar vliegtuigen naartoe moeten. Raketten hebben we überhaupt niet. in Europa, dat is toch wel het handigste om die te hebben. Ja, nou ja, hartelijk gefeliciteerd... met al die defensiebezuinigingen van de afgelopen decennia. Je wordt nu geconfronteerd met je eigen besluiten
Strenge woorden hebben alleen zin als je dus de middelen hebt. Als een vader zijn zoon een pak op zijn broek geeft... dan doet hij dat omdat de vader sterke handen heeft. Die kan dat doen. Wij kunnen niet zoveel daar. En daarom is eigenlijk het enige wat we kunnen doen... is proberen dan te bemiddelen. Proberen onderdeel te zijn van een diplomatieke oplossing. Ja
dat kan dan misschien wel. Of zou je... Ja, nee, dat is natuurlijk ook niet zinvol. Ik zit te denken, kan je niet op een of andere manier de schade verhalen? Maar Iran ligt natuurlijk al zo zwaar onder sancties.
Het enige wat je kunt doen is wat wij ook doen met Russische schepen. Als ze onder een valse vlag varen om die schepen op te brengen. Maar dat schiet ook niet echt op. Je hebt gewoon echt een probleem. En asymmetrische oorlogsvoering is altijd een probleem. Kijk maar wat er is gebeurd in Irak 2003 na de Amerikaanse invasie om Salam Hussain eruit te trappen. Nou, dat is inderdaad gelukt.
Uiteindelijk werd hij ook geëxecuteerd. Maar daarna begon de ellende, omdat je gewoon met een tegenstander te maken hebt die asymmetrisch optreedt. Afghanistan, idem dito. Dus het is gewoon echt ontzettend lastig om iets voor elkaar te krijgen.
Ja. Dat was ook de laatste vraag waardoor ik ook weer dacht... dat begrijp ik eigenlijk ook nog steeds niet helemaal... waarom Oekraïne niet gewoon beslag zou kunnen laten leggen... op de Russische tegoeden. Om te zeggen, dit is de schade, die is veroorzaakt door Rusland. Dat is illegaal. Wij willen die schade verhaald zien. Daar ligt een bak geld van Rusland. Dus wij willen gewoon dat een rechter daar beslag op legt. En dat het dan vervolgens van ons is. Zoiets zou
je ook misschien richting Iran kunnen doen. Maar eigenlijk belangrijker is nog de vraag... is zoiets in de Russische tegoeden kennelijk niet mogelijk
Nou, daar is natuurlijk wel over gesproken... toen er over die 90 miljard werd gesproken... die richting Oekraïne moest gaan... en die gefinancierd zou moeten worden uit de... Uit de opdrangsten. Nou, niet eens uit de opdrangsten... maar gewoon uit de tegoeden van Rusland. En daar is natuurlijk een heel gedoe over geweest. Maar uiteindelijk zou inderdaad zo'n claim wel kunnen komen... van Oekraïne. Maar die kwam in dit geval eigenlijk van de Europese Unie.
En dan kan het niet. Maar ik zou inderdaad de Oekraïners ook aanbevelen... om gewoon naar de rechten te stappen. En de vraag is even, naar welke rechten? Ik denk naar de Belgische rechten. Omdat daar het meeste geld vast zit. Om te zeggen, ik laat daar beslag op leggen... en dit geld wil ik uiteindelijk gaan gebruiken voor de herstelbetaling. Maar dat kan je eigenlijk pas doen na het einde van de oorlog, hoor.
Volgens mij is het nu ook wel aantoonbaar... dat de Russen op een illegale manier huishouden in Oekraïne
toch? Ja, maar ik denk dat ze dat pas gaan doen... als het ook bijvoorbeeld in het kader van een of ander akkoord dat er komt... waar daar moeten ook herstelbetalingen in
zitten. Kennelijk is het dus toch niet zo simpel
als je zou hopen. Als je aan de regels wilt houden, dat is natuurlijk het hele punt... dan is niks
simpel. De Wever was ook vreselijk bang... België daar dan alleen verantwoordelijk voor werd gehouden. En dat is ook keihard terug weer gepakt
Matthijs Vreken heeft een clubje getiteld Militaire Meesters... waarin ze met enige regelmaat krijgshistorische onderwerpen bespreken. Leuk. Zeker in deze tijden. En een vraag uit het clubje... Is het de volgende? Israël slaagt erin om al jarenlang intensief oorlog te voeren. Nu zelfs op meerdere fronten tegelijk. Toch hoor je zelden over grote geldproblemen, begrotingstekorten of financieringstress. Hoe financiert Israël dit eigenlijk? Waar komt het geld vandaan om dit zo lang vol
te houden? En hoe verhoudt zich dat tot de landen zoekeren? Dat het sterk afhankelijk is van leningen en andere steun voor buitenaf?
Ik heb een beetje uit zitten zoeken. Het begrotingstekort van Israël is... Het is nu 5,1 procent door die extra defensieuitgaven. Dat is hoog. De staatsschuld is niet zo vreselijk hoog als je het met Italië of Frankrijk of België vergelijkt. Namelijk 70 procent van het plutonationaal product. Dat is wel veel hoger dan voor de oorlog. Het begrotingskort was toen bijvoorbeeld 2 tot 3 procent. Nou, ze geven heel veel geld uit aan
de oorlog en defensie. Ze hebben door dat al die mensen in de krijgsmacht zitten... ook een lagere economische groei. Maar dat wordt als tijdelijk ingeschat. Minder investeringen en activiteit. Belastinginkomsten onder druk. En ze hebben natuurlijk die structurele druk op de begroting... omdat de rente op de schuld natuurlijk stijgt. En de sociale en politieke uitgaven ook hoog blijven. Maar Israël kan nog steeds geld lenen... op de financiële markt.
Kan nog steeds obligaties uitgeven. Kan ook nog belasting verhogen. Indien nodig. Dus het moet toch wel gezegd worden... dat het nog niet acuut is. Nee
het is gewoon goed financieel beheer. En ze krijgen dus ook nog een keer... 3 tot 4 miljard dollar per jaar... van de Verenigde Staten. Dat is jaarlijkse steun hoor. Die ze krijgen. En... En realiseer je je, kijk het is natuurlijk een behoorlijk gemilitariseerde samenleving. En heel erg veel landen die zijn ook afhankelijk van Israëlse wapensystemen. Dus over het gebied van technologie, cybersecurity, exporten van defensieproducten. Nou dat leidt tot behoorlijke inkomsten voor Israël.
Dat gaat natuurlijk gewoon door en dat wordt eigenlijk alleen maar meer... nu de veiligheid in de wereld zo achteruit gaat. En daarnaast denk ik dat ze het financieel gewoon goed doen. Heel prudent
En Israëlische wapens zijn ook heel erg goed. Ook de Nederlandse krijgsmacht koopt voor een deel Israëlische wapens
En natuurlijk in de vergelijking met Oekraïne die hier wordt gemaakt. Oekraïne wordt helemaal kapot gebombardeerd. Wat heel erg slecht is voor je economie. En dat kan je van Israël toch niet zeggen... al hebben ze nu af en toe wat te verstouwen van de Iraanse kant. Ja, met die
clustermeditie met name. Ja, dus het kan allemaal. En ze nemen voor lief dat je in oorlogstijd de schulden laat oplopen. Dus ja, als je dat gaat doen en vervolgens trek je de broek weer aan... dan ben je in staat om dit redelijk te overleven, denk ik. Ja.
Hopelijk een goede bijdrage aan het krijgshistorische clubje. Deze antwoorden. Dan gaan we naar Paul Niele die zegt... China heeft mogelijk de sleutel in handen... als zij Rusland dwingen te stoppen in Oekraïne... onder voorwaarde dat de VS stoppen in Iran. En dan mogen Trump en Xi samen de Nobelprijs delen. Het voorstel van Paul Niele. Graag jullie reflectie.
Nou, in ieder geval even dat punt van die Nobelprijs. Ik denk dat Trump die wel... Ja, die kan hij definitief op zijn buik schrijven. Dat is echt onmogelijk. Een paar keer is hij in een illegale militaire operatie begonnen. Of een oorlog. Het is maar net hoe ik het er allemaal zou willen noemen. Dus dat gaat hem nooit worden. En ik heb ook soms het gevoel dat hij denkt... als ik die Nobelprijs dan toch niet krijg, dan ga ik mijn oorlog voeren. Want dan maakt het wel niet
meer uit. Ja, nee, maar dat kan hij wel vergeten. Ja, en dan moeten die twee aan elkaar worden gekoppeld. Amerika en China, Rusland en Oekraïne. Ik denk dat het gewoon los staat van elkaar. Dit is gewoon een onderneming van Trump op zotte voorwaarden. En ik denk dat je toch niet in de situatie kunt gaan komen... dat Amerika Rusland gaat dwingen om te stoppen in Oekraïne. En dan stoppen wij met de oorlog in Iran. Want Amerika moet gewoon
stoppen met die oorlog in Iran. Want dat gaat economisch gewoon veel te veel
kosten. En natuurlijk het grote probleem... China, die kiest eigenlijk toch een beetje voor Rusland, hè? Die weigert om daar een... Nou,
een
beetje Behoorlijk,
ja. Rusland wordt zo'n vanzelfstaat van China
Tja. Maar ook dus... China is dus niet bereid om de macht die het heeft... in te zetten om Rusland die oorlog te laten beëindigen. Omdat het kennelijk zo is dat China denkt... ja, wij moeten toch naar een andere wereld toe... en dan kan ik Rusland niet loslaten. Want die heb ik dan nodig.
Ja. Maar Trump en Xi hebben binnenkort, al is hij wat uitgesteld... toch een afspraak met elkaar. Trump wil altijd graag een deal. Ik vind dit wel een mooie deal
Ik denk dat hij, als hij een deal wil, gaat in de technologie kijken. Hij wil een deal hebben dat hij ongelimiteerde importen kan doen... kritieke grondstoffen, zoals zelfs zamaar. Dus dat is wat hij wil. Hij wil de technologierees van China winnen. En die oorlog is, ik denk, gewoon voor hem bijzaak. En bovendien realiseer wat hij in de nationale veiligheidsstrategie heeft gedaan, die eind vorig jaar is uitgekomen. Daar is hij met het onzalige idee gekomen van invloedssferen.
Maar dat betekent dus eigenlijk gewoon dat China kan doen wat hij wil. Ik denk dat het voor hem geen enkel probleem is dat dat gewoon buiten zijn invloedsfeer valt. Wat er in Oekraïne gebeurt met China en Rusland. Want daar is hij niet echt in geïnteresseerd
China's politie is natuurlijk door het geklunzen in het Midden-Oosten nog sterker geworden hè? Het is al zo dat ze met het licentiesysteem, met kritieke metalen... Ja, dat betekent dus gewoon dat China die hefboom heeft. Want Amerika moet dat hebben. Dus de vorige keer kreeg China het al voor elkaar... dat ze Amerikaanse chips kregen. Die schijnen overigens nu weer vast te zitten in een pijplijn ergens. Ik weet niet hoe het daarmee staat. Maar ik denk dat Xi zijn
handen wrijft... Als er een deal komt, dan zal dat gunstig zijn voor China.
Het is allemaal gunstig voor China. Wat er ook gebeurt. Deze president heeft zichzelf al zo in de moek gemaneuvreerd... en zo onmogelijk gemaakt... dat het denk ik altijd goed is voor China wat er gebeurt
Even iets tussendoor. Welkom terug... Dan Kees IJsbranden, die zegt jullie... analyse en duiding voor de hedendaagse gebeurtenissen op geopolitiek vlak... kan ik al jarenlang erg waarderen. Graag daag ik jullie uit om eens verder vooruit te kijken. Ik zal het jullie daarbij makkelijk maken, zegt Kees. Zijn vragen zijn... 1. Hoe ziet de wereld er over een jaar uit? Daar ben ik ook wel in geïnteresseerd eigenlijk. Daarbij kijkend naar de positie van Trump na de midterms. Hoe staat het ervoor
met de oorlog in Oekraïne en het Midden-Oosten? Welke andere nieuwe geopolitieke ontwikkelingen zien jullie ontstaan? En tot slot, waar lig je s'nachts nog wel eens wakker van? Nou, wie
wil beginnen? Dat laatste is trouwens heel makkelijk. Ik lig nergens wakker van. Wat er ook gebeurt, ook al vergaat de wereld bijna. Er moet gewoon goed geslapen worden.
Maar luister, ik kan de toekomst niet voorspellen. Daarvoor zijn er gewoon te veel onzekere factoren. Maar daar kom ik natuurlijk niet mee weg bij Kees IJsbranderij. Die wilde toch dat ik mijn nek in die galg stop. Dan kan hij me straks uitlachen. Maar goed, waar ik dus vakker van lig is die midterms. Hoewel ik de laatste tijd denk van... hij zal het toch niet gaan uiten, dat kan toch niet. Maar als hij dat dus wel doet en hij gaat dus echt tegen de grondwet in... dan
komt Amerika een heel troebel vaarwaarder terecht. En dan heeft dat ook uitstraling naar de hele wereld... een van de grootste democratieën ter wereld... dan gewoon dus eigenlijk tegen de grondwet in gaat. Nou, bij Oekraïne hoop ik dat... dat in ieder geval Rusland niet wint. Dat het dus statisch blijft en dat Poetin daar een aanleiding ziet... om dan toch maar over een bestand te gaan praten. Of dat
gaat gebeuren, weet ik niet. Nou, in het Midden-Oosten... als er een wonder gebeurt, dan is... komt er inderdaad een deal tussen Iran en Trump. Maar het lijkt me eigenlijk meer voor de hand liggend... dat Iran nog maanden gewoon de gelegenheid heeft... om asymmetrisch tekeer te gaan. Waardoor we rekening moeten houden... met een langdurige verhoging van de benzineprijs
Ik ben het eens dat je niet met goede voorspellingen kunt komen. Ik bedoel, het kan ook morgen afgelopen zijn in Iran. Ja. Dus dat is allemaal mogelijk. Dus ik zou daar niet iets over durven zeggen. Het enige wat ik over Iran zou durven zeggen... is dat Trump eigenlijk al in belangrijke mate verloren heeft. Dus hij kan wel zeggen van... ik heb allemaal ballistische raketten kapotgemaakt... en de
marine bestaat niet meer. Maar eigenlijk zijn doelstellingen... en zeker als het gaat over regime change... wat een aanvankelijke doelstelling was... Die zijn er niet meer. En dat is wel belangrijk omdat daarmee de positie van Trump... op het internationale toneel enorm wordt ondermijnd. En überhaupt wat hij nu heeft gedaan... in aanvulling op wat hij in Oekraïne heeft nagelaten... namelijk gewoon volledig steun geven en veel meer kijken naar Poetin...
waar hij betere maatjes mee is dan met Zelenskyj. Ja, wat hier gebeurt, dus Oekraïne, Iran, plus die idiotie die we hebben gezien met betrekking tot Groenland. De documenten die zijn verschenen, zoals de nationale veiligheidsstrategie, maar ook de defensiestrategie. Als je dat allemaal werkelijk optelt, dan zie je nu gewoon, zeker door wat er nu gebeurt met de enorme economische impact die dat heeft, dat landen gewoon hun rug toe gaan keren naar Amerika. En dat zal langer blijven duren
dan Trump. Want dit is nu de tweede keer dat Amerika... het Amerikaanse politieke systeem en dergelijke president heeft voortgebracht. En dat heeft enorme consequenties voor de maskositie van de Verenigde Staten. Die op zich onder Trump helemaal niet feitelijk hoeft te zwakken.
Maar doordat je al je bondgenoten... van je hebt verwijderd, maar ook nog een keer je tegenstanders... eigenlijk hebt gemotiveerd om nog meer tegenstand te gaan bieden... zal je zien dat de Amerikanen eigenlijk kiezen voor een koers... waarbij ze steeds meer geïsoleerd worden in de internationale politiek. En dat is gewoon voor Amerika niet goed. Zo simpel is het. met het vinden van militaire oplossingen. Als je iets niet zint, dat heeft hij nou twee keer geprobeerd. En dat werkt
dus gewoon niet. En daar zit dus echt een geweldig probleem in. Dus wat het geopolitieke hiervan is... is gewoon verdere isolatie van de Verenigde Staten... en een verdere afkalving van de positie van de Verenigde Staten... zowel in termen van soft power... dus is het nog een leuk land waarmee je wat kunt... maar ook economisch gezien zal uiteindelijk de Amerikanen... de Verenigde Staten zal hieronder gaan leiden. Dat kan bijna niet anders.
Oké, dus Alex Jan ligt wakker van de midterms. Wij zien over een jaar een verloren oorlog in het Midden-Oosten. Een verzwakte Verenigde Staten. Ja, en misschien, dacht ik daarbij, misschien dan ook een versterkt Europa. Want of het genoeg is, moet nog blijken. Maar er worden natuurlijk ook best wel stappen gemaakt. Nou
als het goed is, wel. Als het goed is, wel. Ja, als het goed is, zie je dus dat Europa zich verder gaat versterken. Dat dat ongehoord moeilijk is. Dat dat gepaard gaat met heel veel gedoe en gezeur en gezanig. Dat wil ik ook allemaal geloven. Want we zijn al eenmaal een soevereinde land... die op een aantal punten verder bij elkaar moeten komen... Maar op defensiegebied zijn er grote stappen genomen. Is het allemaal voldoende? Nee, het is allemaal
nog niet voldoende. Op economisch gebied idem dito, maar het gebeurt wel. Dus Amerika heeft zich nu, Trump... Die heeft zich nu afgekeerd van de rijkste delen van de wereld. Ik was vorige week, zoals je weet, in Litouwen. Daar zei een vent, een generaal was dat, die nogal geporteerd was van Trump. Die zei, nou het is wel echt een financieel genie hoor, die Trump. Want hij heeft gezegd van het westelijke halverwond. Dat is waar ik mij op.
Dus dat slaat ons helemaal nergens op. Dus ook hier zie je gewoon op dit punt... dat die MAGA-types beginnen nu ook te begrijpen... dat er iets ongehoord fout aan te gaan is. Nou
Kees. Ik hoop dat je... Nou ja, je doet het er maar mee. Dank jullie wel weer. En tot morgen. Tot morgen. Tot morgen.