Naar een onbekend land

Vluchten kan niet meer, ik zou niet weten hoe. Vluchten kan niet meer. Ik zou niet weten waar naartoe. Hoe ver moet je gaan? Poetins legers staan op de rand van Europa. Sloop de rechtsstaat en maakt van onze bondgenoot een tegenstander. Terwijl China ons kapot concurreert. Vluchten kan niet meer. Dus moeten we hoognodig ons grootste probleem bespreken.

Jou. Ja, jij daar, luisteraar. Wat zit je daar nou? Terwijl de wereld in de fik staat. Een beetje dommig met Boekenstein en de wijk onder de boom.

Het wordt pas beter als jij weer begint erin te geloven. Welkom bij de kersteditie van Boekenstein en de Wijk. Op zoek naar de nieuwe wereldorde en misschien wel een beetje hoop. Maar dat zal wel weer niet mogen van professor de Wijk. Onze gast is Jaap Smit, voormalig commissaris van de Koning in Zuid-Holland. En eerder predikant in Elekom en bij de Landmacht. Welkom. En Heemstede.

En dat andere dorpje naast Elkomst. De Steeg. En volgens mij ben je nog steeds. Ja, ook nog. Ik heb het nooit verleerd. Wat prik je nog vaker per jaar? Ja, nog een keer of acht per jaar. Afgelopen zondag was ik in Warmond en de zondag daarvoor was ik in Bloemendaal. En ik heb zo een paar plekken waar ik één of twee keer per jaar kom. Elk om in de steeg, waar ik ooit begonnen ben als 27-jarige.

Net afgestudeerde. En heemsteden waar ik geëindigd ben. Dus ik heb een paar plekken. Hooglandse Kerk in Leiden. In Bonoordhout en Den Haag. Dus ik heb zo'n paar plekken waar ik één of twee keer per jaar kom. Leuk. En net als jullie heb ik dan ook een soort theatertour. Maar dan in kerken. En dan hou ik soms ook hetzelfde verhaal, maar op een andere plek. Er mag hier gepredikt worden vandaag.

Bij hoge uitzondering. Maar als ik eerst een beroep mag doen op uw ervaring als bestuurder. Voelde de situatie dan eerder zo wankel als op dit moment? Met alle uitdagingen die we hebben van buiten. En onze vermogen om daar ook wat aan te doen. Nee, ik geloof dat we ons moeten realiseren... dat we echt in hele spannende tijden leven.

Ikzelf zeg altijd, ik ben ruim 68... en ik heb tot nu toe nooit hoeven vrezen voor mijn vrijheid... en voor de ruimte waar ik me in kan bewegen... en de ruimte om te zeggen wat ik vind. Maar ik zie alom dat dat gewoon echt wel... Bedreigd wordt. En dat we waakzaam moeten zijn. Mijn laatste nieuwjaarstoespraak in Den Haag. Ik maakte er altijd veel werk van. Dan zat ik altijd de kerstvakantie hard te werken aan. Wat ga ik eens vertellen? Dan las ik wat boeken.

Dacht ik, nou goed, het was eigenlijk een preek. Maar dan een seculiere preek. Wat is er aan de hand in de samenleving? En de laatste heb ik gehouden over de wapenspreuk van Zuid-Holland. Vigilate deo confidentes. Dat is in het Latijn. Dat betekent, wees waakzaam.

Op God vertrouwen. Dat laatste is een beetje ingewikkeld in deze ver doorge-seculariseerde samenleving. Maar zeg dan maar dat je onderdeel bent van het grote geheel. En dat je jezelf als individu niet verheft tot het middelpunt van het universum. En wees waakzaam, vigelaat. Ik denk dat dat echt het credo is van deze tijd. Dat hoor ik deze heren ook voortdurend roepen. En daar ben ik volstrekt mee eens. Ik zou zo graag willen dat mensen ook de urgentie van dit onder ogen zien.

Dat is natuurlijk het hele punt. Wij van Boek zijn in de wijk zijn inmiddels ook vervuld van de kerstgedachte. Heel goed. Maar hoe doe je dat dan? Wij maken het hele jaar door podcast en je probeert te duiden. En zeker als je een predikant bent, dan heb je een totaal andere functie erin. En hoe zorg je er nou voor dat je het vanuit die posities doet in de richting van de bevolking?

Misschien is het wel goed om een beetje te vertellen wat ik de afgelopen zondag verteld. Mijn verhalen die ik op zondagmorgen houd. Ja, dat zijn een beetje de podcast die jullie hier houden. Met een net iets andere bron. Dus ik haal altijd wel de samenleving en de actualiteiten bij. En ik heb daarin het onderscheid gemaakt tussen hoop en optimisme.

Je hebt in deze tijd heel veel mensen die een somber beeld schetsen... maar dan om de twee zinnen zeggen, maar ik ben wel een optimist. Dat hoor je hier niet zo vaak. Dat doen wij niet aan. Maar ik vind het een soort bezweringsformule. ...ik zie toch de zon. Ja, ik denk dat die is er gewoon even niet. Dus je moet ook wel de ernst van de situatie van nu... ...moet je onder ogen zien.

Alleen je moet daar niet in blijven steken. Want dan ben je ook alle hoop kwijt. En ik denk dat van de hoop is wat ons wakker houdt en wakker maakt. Dit heeft niet het laatste woord. Er komt nog een verhaal hierna. Dus zie de ernst van dit moment. Verzuip daar niet in. Hou de hoop vast. Maar bezweer die ernst niet voortdurend door te zeggen dat het wel meevalt. Nee, het valt niet mee.

En dat vind ik dan ook aan het gedachten van kerst. Dat is natuurlijk een heel traditioneel verhaal. Je hoeft helemaal niet gelovig te zijn om daar gevoelig voor te zijn. Maar je is even een paar dagen terugtrekken in de beslotenheid van je... Van je dierbaar met je dierbare. En eens even nadenken over hoe kijk ik naar het leven. Hoe zie ik mezelf en wat verwacht ik ervan. En dat gelardeerd met prachtige verhalen of zoetsappige films. Dat mag allemaal.

Maar het kan geen kwaad om de hoop met elkaar vast te houden. Maar hoop is natuurlijk wel vaak uitgestelde teleurstelling. Ja, dat is een defensieuitdrukking. Die heb ik vaak gehoord. Ik heb ook een paar jaar dat pak aan gehad. Het is ook een bezweringsformule.

Opgestelde teleurstelling, dat weet ik helemaal niet. Mij houdt het... Ik heb er nog één. Je hebt natuurlijk niet alles in strategie. Jaap, ik wil je wat vragen. Laat me nou even uitleggen. Het heeft ook met jargon en taal te maken. Dus ik denk dat jullie... Rob, we spreken met elkaar vaker. Maar dat je...

Een wat ander jargon gebruikt. Een andere taal. Maar de taal die ik dan hanteer is van mensen. Kijk verder dan je neus lang is. Het is niet de eerste keer dat de mensheid voor grote problemen staat. zich opnieuw moet afvragen... hoe richt je je eigen leven... maar hoe richten wij de wereld in? Want ik geloof dat we allemaal een beetje even oud zijn.

Ik denk dat de wereldorde waarmee wij uitgegroeid zijn... anders is dan de wereldorde die ons te wachten staat. En we zitten daar middenin. We gebruiken heel vaak het woord transitie. En transitie, dat is ook een pijnlijk proces. Dat is een reis, dat is zoeken, dat is tasten. Dat is soms het gevoel hebben, dit is het. Dan is het er toch niet. En daar zitten we volgens mij midden in. Jaap, ik wil graag pastoraal advies. Nou, laten we horen.

Persoonlijk, maar ik ga het toch doen. Eén keer in de drie jaar heb ik een student. En die vertelt dan een vraag. Waaruit blijkt dat hij gewoon de Russische propaganda helemaal overneemt. Ik vind dat nogal... Schokkend. Maar één ding wat ik geleerd heb in mijn leven. Het domste wat je kan doen is dat je iemand dan gaat uitlachen of zo. Maar ik kom dan thuis. Ik probeer er van alles aan te doen om die jongen op een andere gedachte te brengen.

En dan maak ik een fles Barolo open. En dan denk ik over het leven. En dan zie ik dat de architect van Brexit, meneer Farage... is nu het hoogste in de peilingen. Hoe is het mogelijk? Ja, dat snap ik ook niet. En Liedewij de Vos gaat niet luisteren naar de speech van Salintie... omdat ze geen vragen mag stellen. Ja, dan heb ik eens weer een tv over mijn balkon gegooid. Hoe kan je mijn leven redden?

Is er hoop? Je vooral blijven verwonderen. Nee, maar ik maak me daar hier natuurlijk ook boos over. Of ik sta versteld. Ik hoor dat zelf regelmatig zeggen. De kiezer heeft altijd het laatste woord. Maar hij heeft het niet altijd bij het rechte eind. Zo is het. En dat zien we ook gewoon nu. Ook in de aftermath van dit kabinet. Dus ja, ik zou graag willen dat mensen dan ook misschien net iets verder doordenken voordat ze hun stem laten horen of stem uitbrengen.

Deze tijd vraagt gewoon om visie, om leiderschap. Het zijn allemaal platgetreden paden, maar wel woorden die heel belangrijk zijn. Maar echt verder kijken dan je neus lang is. En de durf om uiteindelijk besluiten te nemen die hard nodig zijn. En niet je toevlucht te nemen mensen die... Op de korte termijn denk ik. Ik zeg wel eens, dat heb ik in mijn boek ook gezegd. Het is alsof politici en beleidsmakers de straat op gaan... en zeggen, roept u maar wat er moet gebeuren. Dan gaan we dat doen.

Exact. En vervolgens komen ze bij elkaar in zo'n klein hokje als hier... en kijken maar eraan. Heb je het ook gehoord? Ja, maar het kan helemaal niet. Dus we moeten keuzes maken. En durf jij dat? Nee, stel maar uit tot de volgende verkiezingen. Of laten we een onderzoek doen. Tijd komen.

En vervolgens gaat die straat roepen. Wordt er nou nog bestuurd of hoe zit dat? Dat is de paradox van deze tijd. Je hoort vaak bij verkiezingen dat heel veel kiezers... een dag van tevoren nog niet weten wat ze gaan stemmen. Dan zou ik denken, ga dan niet stemmen. Dan ga je stem helemaal verloren. Doe dat. In plaats van op een rattenvanger gaan stemmen. Maar waar het om draait. Is dat je mensen probeert houvasten te geven. Op een of andere manier.

Dat kan je doen door naar deze podcast te luisteren. Dan kan je misschien houvast ontleggen aan het feit... dat je het misschien iets beter begrijpt. Maar dat is niet jouw taak als bestuurder. Als je dat als geestelijke doet, dan kan ik het nog een keer voorstellen. Want dan refereer je naar de Bijbel of naar God. Maar hoe doe je dat dan als bestuurder?

Ik denk dat ik nog bekend zal blijven in het provinciehuis van Zuid-Holland... doordat ik voortdurend zei... ik wil vandaag geen mensen met een ja maar op mijn bureau. Ik wil alleen maar mensen met een en toch op mijn bureau. Dat is voor mij ook de diepste kern van wat geloof voor mij betekent. Niet blijven steken in het jamaar. Er zijn duizenden een reden om tegen jezelf en anderen te zeggen... het wordt toch niks.

Maar het en toch, dat is een bekend theoloog uit de vorige eeuw. Paul Tillich was dat. Dat was iemand die ook gevlucht was voor het nazi-nazisme. En Amerika ging een bekende theoloog. En die heeft een boek geschreven, The Shaking of the Foundations. Nou, dat zou vandaag geschreven kunnen zijn. En die heeft het ook over niet het geloof van ja maar. Een soort fatalisme. Maar het en toch. En toch. Nou dat is een beetje wat mij drijvend houdt. Geef de moed niet op. Geef de hoop niet op.

Erken wat er aan de hand is, maar blijf er niet in steken. En pak je verantwoordelijkheid en doe wat gedaan moet worden.

Kan het zijn dat het, u noemde al het doorgeseculariseerde land... maar dat het een gebrek is aan een richtinggevend verhaal? Vroeger had je dan tenminste nog de gezamenlijke feiten... van het acht uur journaal en dan, nou ja... Dan misschien niet de kerk, maar dan toch de zuil. En dat dat allemaal een beetje verkruimelt... waardoor nu iedereen alle kanten opschiet. Ik heb een boekje geschreven, dat heb ik bij me. Dat krijg je straks van mij. Dat heet Zonder Kompas Geen Koers.

Nou, ik denk dat dat een beetje wat er aan de hand is. Zonder kompas, het hoeft niet precies mijn kompas te zijn. Want ik kan je wel uitleggen waar ik mijn kompas vandaan haal. Maar het kan zijn dat Rob dat op een andere manier vormt.

Alleen als je het kompas niet naar het noorden wijst, dan deugt het niet. Dus dat kun je wel met elkaar overeenstemmen. Maar ik denk dat we dat kwijt zijn geraakt. En ook de taal en het gemeenschappelijke kader... waarbinnen je elkaar tot de orde roept, elkaar bemoedigt, elkaar troost. Dat zijn we kwijt. Dus...

Ik keek vanuit mijn kamer, ik had de mooiste werkkamer in Den Haag... keek ik uit over het panorama van Den Haag. Ik keek uit op het Malieveld, het prachtige Centraal Station... waar ze nou gelukkig iets voorzitten. En het tijdelijk semi-permanente onderzoek...

We komen van het parlement, de Aperot. Zijn betere naam kan je niet vergeven. Het SBS, het stadhuis van Den Haag. Dus kortom, een hele... En dat ziet er allemaal keurig aangelegd en aangehaakt uit. Nederland is af. Wat is het een prachtig land. Waarom zullen we zo... mopperen en noem maar op. En toch, tegelijkertijd schreeuwt de leegte je tegemoet. En weet je dat er van alles borrelt en bruist onder de oppervlakte. En er hoeft iets te gebeuren en de zaak zit in de fik. Of je kunt zeggen...

Ik hoor een cacophonie van geluiden. Van mensen die elkaar niet meer begrijpen. Niet meer een gemeenschappelijke taal spreken. En allemaal vanuit hun eigen gelijk redeneren. Hans Boutelier heeft er een prachtig boek geschreven. Die zegt... Punt is in deze tijd dat ook je politieke opponent... dat is niet meer je opponent met wie je een goed debat voert. Dat is je vijand. Trump zegt het met zoveel woorden. I hate my opponents. Dat is echt de dood in de democratie.

En hij schrijft ook net als... Dan word ik heel uitgebreid. Maar ik ben een grote fan van Ilja Leonard Pfeiffer. Die daar een prachtig boek over geschreven heeft. Alkebiades. En ook het absolutistische democratie heeft. De democratie is het gelijk van de helft plus één. Maar democratie is het mandaat aan de helft plus één... om met rekening te houden...

Met een minder reden de juiste dingen te doen. Maar je zit niet aan het veranderen op dit ogenblik. Want ik heb ook het gevoel dat als zo'n maatschappij echt onder druk wordt gezet. Bijvoorbeeld omdat er een veiligheidsprobleem is. Dat wordt nu al ongezien. begint er iets te veranderen in zo'n gezamenlijke vijand. Dat weten we uit de geschiedenis. Een gezamenlijke vijand helpt wel hoor.

En je ziet dus nu ook een enorme discussie over je economische basis. Dat die zou moeten worden veranderd. Als je het niet doet, dan ontstaat er gewoon een economisch probleem. Een werkloosheid. Dus dat wil je ook niet. Beiden zijn direct met elkaar aan het... Is het dan een zaak van dat morele kompas waarover je in dat boek schrijft? Of is het een zaak van een buitenwereld die je eigenlijk dwingt tot heel andere keuzes te maken?

veel collectiever als maatschappij op te stellen. Wat denk jij daarvan? Ik weet niet of die twee los van elkaar staan. Ik denk dat we in een tijd zijn terechtgekomen dat we... erg op onszelf worden teruggeworpen. En dat dwingt je om na te denken van waar sta ik ook alweer voor? En wat wil ik met de samenleving of wat wil ik met mijn eigen leven? Dus ik denk dat die dingen ook erg met elkaar te maken hebben. Dat op het moment dat alles voor de wind gaat...

Dan hoef je niet zoveel na te denken... of er zal ik een tikje naar links of een tikje naar rechts. Maar dat het er nu echt op aankomt. En ik denk dat de kunst nu is om ook de groegemeende... om het maar zo te noemen... ervan te overtuigen dat dit het moment is... waarop we niet...

elkaar moeten bestrijden met lulligheden en futiliteiten... maar echt de grote zaken moeten beetpakken. Dat zou ook mijn oproep zijn aan de partijen die nu aan het formeren zijn. Pak je verantwoordelijkheid en laat zien dat je als redelijke partij uit het midden... elkaar weet te vinden in het oplossen van de grote, urgente vraagstukken. En er is ook een kans om het te doen. Ik probeer het even positief te denken. Dat komt niet zo vaak voor, maar dat ga ik nu toch proberen.

Jullie zijn echt nodig, geloof ik. Zowel Jetten als Bontebal vind ik hele constructieve geesten. Bontebal zei ook letterlijk steeds van... ik ga helemaal niet anderen verketten, ik wil problemen gaan oplossen. En het Faber-effect is er ook. Die mevrouw had niet zulke enorm grote bestuurlijke kwaliteiten.

En ook mensen gaan een beetje nadenken dat het PVV geen leden heeft. Het is misschien toch ook wel een beetje gek. En als ik dan die gemeenteraadsleden die gillend weggaan... is het misschien ook niet helemaal de allerbeste reclame. En ik weet dat het probleem is daar niet mee opgelost. Maar de pendule zou wel zo kunnen zijn. weer een beetje gaan besturen. Ik hoop het. Ik hoop het echt. Maar dan verwacht ik wel van...

Ik heb het van de week in een preek gezegd. In mijn podcast en op zondagmorgen. Ik geloof dat ik het eerder kiezersbedrog vind. als de redelijke middenpartijen er met elkaar niet uit kunnen komen... om een stevig meerderheidskabinet neer te zetten... dat de problemen van deze tijd gaat aanpakken... dan dat ik tegen mijn achterban moet zeggen... het spijt me jongens, maar de urgentie van dit moment... vraagt van ons ook stappen in de richting van de... die we tot nu toe hebben uitgesloten.

En het vraagt van de flanken dat je bereid bent om de scherpte weg te halen. En het vraagt van de midden de kunst om naar beide kanten te kijken en te zorgen dat je met elkaar een stevig kabinet vormt. Maar hoe wordt er dan gereageerd? Want eigenlijk doen wij precies hetzelfde. Ook tijdens onze theatershow waarin...

Dat begint inderdaad met dat lied. Vluchten kan niet meer. Want dat is eigenlijk het punt. Je kan geen kant meer op. Dus je moet je nu gewoon gaan veranderen. Als we dat zeggen. Dat je dus als middenpartij. je verantwoordelijkheid moet nemen, dan wordt er geklapt. Dus kennelijk is daar een enorm draagvlak voor. Onder ons publiek. En hoe is het bij jouw publiek? Misschien mogen ze niet klappen in de kerk, maar... Dan roepen ze heel hard halleluja.

Wat is jouw gevoel? Hoe daarover wordt gedacht? Ik heb altijd een hekel aan de mensen die zeggen... het volk wil dit, want het volk is zo verdeeld... dat we 19 partijen in de Eerste Kamer nodig hebben... en 16 of 17 in de Tweede Kamer. Dus ik heb altijd ook... Ik heb wel het gevoel dat mensen dat best wel begrijpen. Ik denk dat mensen vragen om... Dat het een Haags dingetje is om het niet te doen.

Ik denk dat mensen over het algemeen enorm behoefte hebben aan leiding... in de goede zin van het woord. En dat er grote urgente vraagstukken worden aangepakt. En dat er dus breed gedragen wordt door een politiek... die zich niet voortdurend bezighoudt met...

met kleine zaken, maar echte grote zaken durft aan te pakken. En mij ook durft te overtuigen van het feit van... hoor eens Jaap, het is misschien net anders dan jij had gedacht... maar het is even niet anders het mot. Dat vind ik ook het knappe. van de twee mannen Jetten en Bontebal... dat ze zeggen, dit is nu gewoon wat ons te doen staat. Want die partijen horen ook niet van nature heel dicht bij elkaar. Weet je wat ik dan interessant vind?

Kijk, de VVD doet er alles aan om nu zo te... GroenLinks, BVD, ja, dat zijn leprozen. Dat zijn levensgevaarlijke. Terwijl dus die kleine... Het is maar dwarsgroen, dwarslinks. Hoe heet dat? Dat is maar een heel klein groepje. Ik zat bij Pauw en Witteman. Jeroen Dijsselbloem zat er. En die zei iets ontzettend... Dat was al heel lang geleden hoor, Pauw en Witteman. Oh ja, sorry. Pauw en Witteman. Sorry Tim, het zal nooit gebeuren.

En wat zegt Jeroen Duitsbrun? Ik ben zo onderindruk van dat rapport Wenning. Dat moeten we helemaal uitvoeren. En dan moet er een grote nieuw akkoord van Wassenaar komen. En dan gaan wij links niet zeggen dat er belastingen enorm moeten worden. Kijk, daar heb ik wat aan. Zeker.

Daar heb ik wat aan. Alleen VVD zegt dan van nee, dat zijn levensgevaarlijke mensen. En de consequentie daarvan is dat je met Eerdmans moet gaan praten. En dat is, laat ik het zo zeggen, niet direct een potentiële Nobelprijswinnaar. En met ook niet uitgebreide opvattingen over Europa of de wereld. Nee.

Dat ben ik volstrekt met je eens. Maar om het nog complexer te maken. Internationaal gezien heb je natuurlijk verschillende landen die gewoon pro-Rusland zijn. Dus je komt er ook binnen de Europese Unie nooit goed uit. Dus je moet allemaal drugs bedenken om die landen overslag te krijgen. Maar goed, jij bent op dat punt van de strategie, of jullie. Een ander zou misschien kunnen zeggen... door het roepen, en toch moet het gebeuren...

En dat blijven roepen, want je kunt elkaar ook voortdurend met een ja maar lastigvallen als je... Uit strategische overweging. Dat lukt toch niet. Ik ben dan wel een beetje van de club. Het kan wel zijn. Maar het moet toch gebeuren. Ik vind ook wel dat ik van die club ben. Als je kijkt wat er een tijdje geleden is gebeurd. Met de Europese Raad.

die hebben het toch maar voor elkaar gekregen om de steun voor Oekraïne te regelen. En dat was geen doondeel. En dan zie je dus dat landen die voor Russisch zijn, zoals Hongarije, die stappen eruit. Maar het gebeurt wel. Dus wat je nu ziet, en dat vind ik... Eigenlijk ook van het positieve van de huidige wereld. Is dat we toch proberen te kijken naar manieren waarop het toch kan. En dat is jouw adagium.

En om nog een keer terug te komen op die eerste vraag die je mij stelde. Jullie vragen, wat doe je dan? Ik ben een mens met verhalen. Er zijn heel veel prachtige verhalen en metaforen die mij uitleggen... Wat er ook in deze tijd aan de hand is. En wat mij drijvend houdt. Ik put vaak uit een boek. Dat heet de Bijbel.

Verzameling van boeken, dat is ook biblia betekend, de bibliotheek. Dat is een verzameling van 66 boeken door mensen geschreven. Een vastgelegde orale geschiedenis, een mondeling doorgegeven geschiedenis. Dus kun je alle dingen bijdenken. Maar het zijn allemaal verhalen over of mensen die roepen... WU, WU, dit gaat de verkeerde kant op, want we zijn van het pad af geraakt. Profeten zijn dat. Of waar een blinde muur lijkt.

is ineens een venster of een deur waarin het en toch mogelijk wordt gemaakt. Wel door mensen die er nog een beetje in geloven... in de meest ruime zin van het woord. Wat zegt, ik ben er niet mee opgevoed, maar wat zegt de Bijbel over de factor tijd? Want de...

De conclusie hier bij Boekestein en de wijk is vaak... ja, er gebeuren wel goede dingen, maar het is te laat. En de wal zal het schip wel weer moeten keren. Het moet eerst kennelijk erger worden voordat we doen wat nodig is. Zoals nu met de defensieindustrie. Misschien geldt dat straks ook wel weer voor de klimaatcrisis.

Het gebeurt wel, maar te laat. Ik beschrijf in mijn boek het verhaal Exodus... als het beste verhaal over transitie. Daar hebben we de mond van vol. Maar transitie begint met iemand die wakker geschud wordt... in zijn normale bestaan en een verhaal hoort... voor weg kan lopen. Ik moet iets. En die man wordt opgedragen om zijn volk op sleeptouw te nemen naar een onbekend land. Kijk, als we Tom Tom hadden gehad in die tijd, waren ze in zes dagen geweest, hè?

Maar ze hebben veertig jaar, dat is een hele generatie lang, verteld het verhaal, in een woestijn rondgedoeld. Dat is transitie, dat is zoeken, dat is tasten, dat is soms denk ik ben er, maar toch weer niet. Dat is leiding geven aan een groep die soms... ...op de rem gaat staan, kom eens mee. Of links of rechts op de flank gaat, of te hard vooruit loopt. We zitten midden in...

in zo'n periode van voortdurend zoeken naar... of het nou gaat om energie, of het gaat om klimaat... of het gaat om migratie, of het gaat om nieuwe wereldorde. Daar zitten we middenin. Hoop is een morele categorie natuurlijk. En het cynisme betekent gewoon dat je... bijvoorbeeld wat mevrouw Wiersma doet... van de hele klimaatcrisis bestaat helemaal niet... en we flikkeren ook nog even wat meer mest op het land... en dan gaat de water er nog meer aan. Het maakt me allemaal niks.

Dat is ook niet een erg attractief beeld. Het leidt ook niet tot een electoraal succes op de lange termijn. In ieder geval niet tot beter drinkwater. Maar cynisme is de andere kant van de medaille van hoop. De cynische mensen zijn mensen die vaak de hoop hebben opgegeven... en te vaak teleurgesteld zijn. Kortom, dit is een...

oproep om naar voren te stappen. Zeker. En wij zitten in de woestijn, maar wel met een kompas. Kunnen we misschien als BNR kerstgedachte vasthouden. Daarmee zeg ik, dit was weer Boekestein en de Wijk. Namens Adeltje en Boekestein en Rob de Wijk, dank voor het luisteren. Speciaal dank aan Jan Smit. Jaap Smit. Anders ga ik zingen. En fijne kerst. TV GELDERLAND 2021.

Duiding en een beetje lucht. De Avondspits. Nieuws om mee thuis te komen. Maandag tot en met donderdag van 4 tot half 7. BNR Nieuwsradio.