Het
begint als een vijfde vakantie in de Noorse zombiehorrorfilm Dead Snow. Maar dan worden de vrienden in hun geïsoleerde skihut belaagd door extreme kou. En een divisie uit de dood teruggekeerde SS'ers met kettingzagen. En de vergelijking is misschien niet één op één... maar de sluiting van de straat van Hormoes... is net zo'n horrorscenario voor onze energievoorziening. Welkom bij Boekestein en de Wijk. Op zoek naar de nieuwe wereldorde met
de gast... HCSS-energie-specialist Lucia van Geuns. Welkom. Dus ja, Dittercel Energieagentschap sprak deze week al van... de grootste verstoring van het aanbod van olie... in de geschiedenis van de wereldwijde oliemarkt. Ik denk bij zo'n energieschok meteen terug aan een paar jaar terug... met de gasschok eigenlijk van Rusland. Ik denk aan de autoloze zondagen... waar Rob en Arijan nog met de fiets naar de kroon moesten. Ik ook. Hoe moet ik dit vergelijken als de grootste? disruptie
Dat is het ook. Het is echt ongekend. Ook in de ervaring die ik heb op de oliemarkten, maar ook op de gasmarkten, is dit ongekend. Dus wat dat betreft, Fatih Birol, dat is het hoofd van het EEA, die zegt wat dat betreft de juiste zaak en de juiste dingen.
Het is wel een horrorscenario. Het
is een horrorscenario
Wat gebeurt er nu op die oliemarkten? Ik begreep eerder dat bij zo'n oorlog de prijs meteen schiet omhoog. Maar dat is eigenlijk een beetje risicopremie. Die ontstaat gewoon op de markt. De echte schade komt pas als landen hun productie moeten afschalen... omdat ze die olie niet meer kwijt kunnen
Dat is eigenlijk voor bijna alle olie wat nu uit de Persische Golf komt. En dan praat je over bijna 15 miljoen vaten aan ruwe olie... maar ook een heleboel olieproducten. Je ziet natuurlijk sommige landen, zoals Saudi-Arabië... die proberen dat ook via een Oost-West-pijpleiding... toch op een andere manier te evacueren.
Maar het gaat toch om een flinke hoeveelheid olie. Als je bedenkt dat er ongeveer 104 miljoen vaten per dag... ongeveer worden geconsumeerd, maar ook worden geproduceerd... en dan valt daar een kleine 15 tot 16 miljoen vaten weg... dat is een significante hoeveelheid. Maar dan moet ik er wel bij zeggen dat dat op dit moment... nog niet echt tot een enorm tekort leidt. In Europa niet. In Europa, maar eigenlijk ook nog steeds niet in de wereld. Want er zit heel erg veel
reserve in het systeem. En dat is met name de reserve die er komt uit bijvoorbeeld de schaduwvloot... vanuit Rusland. Maar ook omdat er eigenlijk de afgelopen maanden... meer wordt geproduceerd dan dat er wordt geconsumeerd. Dus dat is misschien het geluk bij het ongeluk. Maar op de langere termijn, en daar zijn we nu eigenlijk al... na twee weken oorlog... begint de markt erg nerveus te worden. En je ziet dat zelfs de markt nauwelijks reageert... op het mogelijk vrijkomen
van 400 miljoen vaten... uit de strategische reserves. En vergeet niet, dat komt niet direct op de markt. Dat gaat over een bepaalde tijd. En daar heeft het IAA zich ook nog niet over uitgelaten. Maar al met al zal dat een tijdje duren... voordat dat uiteindelijk de markt bereikt... En daardoor ook misschien de markt enigszins kalmeert. Maar dat zal maar voor een hele korte tijd zijn.
Als ik de berichten zou lezen dan zijn de problemen op dit ogenblik... in Azië veel groter
dan
bij ons.
Want
India is al een belangrijk punt. We zien dus nu Vietnam, daar komen ook dramatische verhalen vandaan. China heeft voldoende voorraden. Althans voor, ik dacht, 120 dagen. Dus dat is vrij veel, volgens mij. Als je dat nou even... Marco bekijkt, hoe komt Europa er dan uit op dit ogenblik? Hoe groot zijn dan de problemen voor Europa?
importeert relatief weinig ruwe olie uit het Midden-Oosten. Het is voornamelijk Amerika, het is Noorwegen, het is Nigeria, et cetera. Natuurlijk, het grootste deel gaat naar Azië. Maar je praat hier ook over producten. Bijvoorbeeld in Vietnam, maar ook de Filipijnen... is het een productenprobleem op dit moment. Er wordt gewoon te weinig diesel... en voor een deel ook daar te weinig benzine geraffineerd. Dus al met al is het daar nu geransoneerd. Dus voor Azië is het echt een vervelend verhaal.
En je noemt terecht, Rob, dat... China hierin misschien nog eigenlijk niet zo'n groot probleem heeft... alhoewel ze dat ook nog niet al zodanig uiten... omdat ze een enorme buffer hebben opgebouwd. Met name in de afgelopen paar maanden. Dus heel veel olie überhaupt uit de schaduwvloot van Rusland... maar ook vanuit Iran eigenlijk al bijna... de afgelopen maand geëxporteerd naar China. Dus er is enorm opgepakt
Ze hebben in januari en februari 15% meer olie gekocht in het Midden-Oosten.
Dat klopt. En hoe zit het met gas? Want we hebben toch voor een groot deel, of een flink deel... van Russisch naar Qatarese gas geswitcht. Dus dat ligt ook achter die straat van Ormoes.
Ja, we hebben eigenlijk vooral geswitcht in Europa... van Russisch gas naar vooral LNG vanuit Amerika. Er komt wel degelijk ook een deel uit Qatar. Maar ook daar geldt dat het grootste deel van de uitvoer... van het Qatarese LNG gaat naar Azië. En dat is veelal vastgelegd in langere termijncontracten.
Ja, want het lange termijncontract met Europa... dat begint pas dit jaar,
hè,
van Qatar. Want we hebben natuurlijk die hele discussie gehad... van waar moeten we het LNG vandaan halen, vloeibare gas... Is dat schaligas uit Amerika of is dat uit een fout land genaamd Qatar? En dat moet dit jaar op gang komen, toch?
Leg eens uit hoe dat zit. Nou, Qatar die zou eigenlijk dit jaar, in de loop van dit jaar, in de tweede helft van dit jaar, heel erg veel nieuwe, wat ze noemen treinen van LNG, oftewel meer LNG gaan exporteren naar verschillende landen die dat hebben vastgelegd met bijvoorbeeld lange termijn contracten. Europa was niet zo kien op die langere termijncontracten... want we denken van ja, wij willen dat gas helemaal niet zo lang
want
we zitten per slot in een energietransitie. Azië wil dat wel en een heleboel andere landen... ook Bangladesh en Pakistan, die heel erg afhankelijk zijn van gas... die willen dat wel. Dus het grootste deel daarvan, van die nieuwe lading van LNG... die Qatar eigenlijk zou willen exporteren in de tweede helft van dit jaar... Die zou meer die kant uit gaan. Maar dat is inderdaad zo. Maar ik vraag me af of dat inderdaad op gang komt. Mogelijk is dat pas volgend jaar
Dus als je het SEC bekijkt, dan is niet in de eerste plaats de aanvoer van energie. Dus de beschikbaarheid van energie is het grote probleem met de prijsstijging
Ja, vanwege toch het anticiperen op een krappere markt. En dan gaan we ook, als je praat over gas, wordt er nu op dit moment geconcureerd tussen Europa en Azië. Azië, die eigenlijk een heel groot deel van de korte termijn contracten, oftewel de spotmarkt gas, die naar Europa zou gaan, is per slot de kortste weg vanuit Amerika, die wordt als het ware opgekocht. door Aziatische gasinkopers. Puur en alleen omdat ze bang zijn dat mogelijk op de langere termijn zij te weinig gas krijgen.
Doen we er dat spel mee? Gaan we er ook meer voor betalen om ervoor te zorgen dat wij het krijgen
Nou, ik denk het wel. En dat is natuurlijk het grote probleem nu met die lage gasreserves in onze gasopslagen. Dat eigenlijk, het was laag puur en alleen omdat de handelaars dat eigenlijk nu op dit moment niet wilden kopen voor de oorlog. Omdat ze dachten straks is het goedkoper. Maar die komen nu wel van een koude kermis thuis. Want mogelijk zal dat gas wat ze moeten gaan gebruiken... om in de zomer die gasopslagen weer op te vullen... die zijn straks veel en veel duurder.
Ja. Dus even een lange termijn perspectief. Sommige analisten zeiden een paar dagen geleden... nou, dit duurt helemaal niet zo lang. En als het bij twee weken blijft, zal dat wel mee. Ik zit juist heel anders te denken. Ik denk dat het heel lang gaat duren. Iran wordt existentieel bedreigd. En die doet dus alles om de druk op Amerika en Israël op te voeren en terug te slaan. Die jonge Gamenei zei deze week ook, we gaan niet meer door.
Ze zijn een heerlijke ideologische harde jongen. En dat betekent dat het misschien wel maanden gaat duren. En het is technologisch betrekkelijk gemakkelijk om met rubberbootjes... of met onderwaterdrones die tankers heel erg bang te maken... en de verzekeringspremie heel hoog te houden... En dat betekent, dit gaat de wereldeconomie heel hard raken. Niet alleen Azië, maar na 120 dagen China ook. En zeker ook Europa
Het probleem zit hem in de mijnen. Dus mijnen erin kieperen, dat is lastig op dit ogenblik. Maar niet onmogelijk. Dat doen ze vanuit kleine bootjes waar drie mijnen op zitten. Maar als je er, laten we zeggen, 100 in kiepert... in de straat van Hormuz... dan duurt het echt misschien wel twee, drie maanden... voordat je ze allemaal gevonden hebt. Voordat je ze eruit hebt gehaald.
En ze hebben er vijfduizend
Wat gebeurt er technisch als dit langer duurt? Hoe gaat dat
dan? Eigenlijk moet je kijken wat er nu gebeurt. De straat van Hormuz is nu al twee weken lang geblokkeerd. Dat betekent dat een heleboel exporteurs... en daar praat ik dus over... laat Iran er even uit, maar met name Kuwait, Irak... Saudi-Arabië, maar ook de Emiraten... hun olie niet meer kunnen exporteren. Wat gebeurt er dan? De opslagen gaan vol zitten. En nu is het ook zo dat een aantal van die energieinfrastructuur... ook nog eens beschadigt. Maar tegelijkertijd zullen ook de putten,
dus de velden... langzaamaan worden afgeschakeld. Stel dat we nu instant die hele handelstroom weer op gang krijgen... wat niet het geval is overigens... dan zal het ook nog heel lang duren voordat die stroom weer op gang is gekomen. Want die velden moeten weer worden aangejaagd... tegelijkertijd moet het weer uiteindelijk op de tankers komen... en het moet dan ook weer varen naar de klant. Dus daar gaat allemaal heel veel tijd overheen. Die hele keten is nu ontzet, letterlijk. Ja.
De VS heeft er ook schade van. Dus je zou misschien kunnen denken dat Trump er wel wat aan gelegen is... om dit niet overdreven lang te gaan
laten duren. We hebben daar in de podcast in ieder geval al vaker over gehad... het normale scenario is dat je vindt dat je er snel een einde aan moet maken. Dat is bij elke oorlog zo. Dus wat dat betreft hebben we al gezegd van... hij doet een poetintje. Die dacht ook dat het binnen een paar dagen was afgelopen. Maar op het moment dat dat niet lukt... Dan worden de belangen zo groot... om uiteindelijk toch met iets van een overwinning thuis te komen... dat er een geweldig probleem
is om dat werk te stoppen. En elke dag dat dit langer duurt, wordt dat probleem groter. En wordt de prikkel om door te gaan ook groter. En dat zou dus heel goed kunnen betekenen... dat je nog maanden, misschien wel jaren, met dit
probleem te maken hebt. Exact. En die Amerikaanse bazen zijn er nog. Die kun je heel gemakkelijk ellende doen. Met andere woorden, Amerika moet dan toch blijven. En als je mijnen wil jagen, dat duurt maanden voordat je die
mijnen... Nou ja, dat hangt er vanaf, Arjan, hoe dat precies technisch zit. Maar dat hangt er vanaf hoeveel mijnen er worden gelegd... hoe de strijd op de grond plaatsvindt. Als je daar echt wat aan zou willen doen... dan moet Amerika een deel van het Iraanse grondgebied... aan de straat van Homoes veroveren. Dat is wat je moet doen. Dus dan krijg je automatisch boots on the ground.
En dat willen ze
niet. En dat willen ze niet. En ze denken dat nu op een andere manier te kunnen oplossen. Maar dat is vrij technisch. Dat moeten we nou niet doen. Maar je kunt dus ontzettend lang met ellende zitten. Het
wordt wel een deprimerende podcast. Zullen we even een jingletje doen? Ja, doe maar. Wachten we even een minuut.
BNR Nieuwsradio Boekestein en de Wijk.
En Lucia, het kon ook moeilijk minder gelegen komen, denk ik. Nu we net uit de Russische ellende zijn... een beetje geswitcht naar Qatar, een beetje naar Trump. Die gaan het aan elkaar. De elektrificatie is al een probleem. Het was al... Het enige klinkpuntje is dat de zomer eraan zit te komen.
Ja, wat dat betreft wel. Maar het is een opeenstapeling van energieproblemen, zullen we maar zeggen
Ja, laten we het zo zeggen. Waar te beginnen om daaruit te komen?
Nou, ik wil toch misschien wel beginnen in de oorlog in Oekraïne. Want die is natuurlijk nog lang niet voorbij. Ik vind eigenlijk, en daar ben ik echt wel een beetje boos over... dat wat je nu ziet, dat Trump gisteren heeft gezegd van luister eens weer geven... voor die schaduwvloot van Rusland, die nu dobbert op de zee... want die kunnen eigenlijk hun olie niet meer kwijt. 130
miljoen vaten zijn dat toch
al? Dat zijn er best veel. En die werden voor een deel geabsorbeerd in China... want daar dobberen ze vooral. Maar India mocht het niet meer, want er waren sancties op afgekomen. Ze hadden een paar dagen geleden gezegd... India, je mag het nu wel degelijk absorberen... oftewel, je mag het toch laten raffineren in jullie raffinaderijen... Maar nu mag ook alles met betrekking tot de schaduwvloot... en de zogenaamde legale vloot, en dat is maar 25 procent, de G7-vloot... met
een prijskap, mogen jullie verkopen. Dat betekent dat Rusland nu een hele hoop van zijn olie... ook veel duurder mag
verkopen
Maar tegelijkertijd zie je ook dat daardoor toch die oorlogskas... van Poetin wordt gespekt. Dat is een halve
miljard
Ja, en dat per maand. Zeker. En dat betekent, dat vind ik echt een hele slechte zaak.
Een beetje de ellende is... Eigenlijk was het de bedoeling dat Trump steeds druk was... van je moet het gaan verhogen, meer druk op poeden. Dat is allemaal niet gebeurd. Je voelde ook tussen de lijntjes door dat hij het eigenlijk daarvan af wilde... om Poetin te willen zijn. En ja hoor, nu gebeurt het. Het komt allemaal prachtig uit
En hoe lang dus? Want dat is het wel zo. Kijk, op dit moment wordt bijna de Russische olie gezien... als een prettige bijkomstigheid. Laat het wel degelijk op de markt komen. En laat het wel degelijk worden afgenomen. Want dat dempt een beetje het risico met betrekking tot de oliemarkt.
De Revolutionaire Garde heeft voorspeld... dat de olieprijs per vat tot 200 dollar per vat op kan gaan lopen. Wat denk jij? Zou de Revolutionaire Garde tenminste op dit punt gelijk kunnen hebben
Ik denk dat zij dan denken... wij gaan die straat van Hormuz nog heel erg lang blokkeren... en nog heel erg lang saboteren. Dus als het structureel wordt... deze bijna 15 miljoen vaten die niet de markt op komen... dan moet ik wel zeggen dat ik denk Saudi-Arabië wel zeker 5 miljard vaten... via die Oostwijsbijplein kunnen gaan exporteren. Dus dan praat je over 10 miljoen vaten. Maar vooral ook bijna 5 miljoen vaten aan olieproducten. Dat is zowel voor Europa als voor Azië echt een
slecht verhaal. Dan drijft de prijs zonder meer op. En kijk of het 200 dollar is of 150. Dat is allemaal heel hoog en heel slecht voor de wereldeconomie.
Stel je voor dat dit nog twee maanden duurt. Dat zou een minimumscenario kunnen zijn. Hoe lang duurt het dan voordat die olieproductie daar weer helemaal op gang kan komen... en die export op gang kan komen
Nou, dat denk ik echt, dat is niet weken. Dan praat je ook wel misschien over een maand, zo niet meer. Het hangt ook heel erg af van hoe de energieinfrastructuur is beschadigd. We praten nu over olieraffinerijen in Soedi-Arabië... de LNG-terminal in Qatar... toch ook terminals die zijn geraakt, zoals in Irak... Je ziet ook bijvoorbeeld dat er offshore installaties zijn geraakt... zoals bijvoorbeeld in Israël, de gasvelden daar. Irak-gasvelden
in Iraks-Kurdistan. Dus er is heel erg veel beschadigd. Dus het hangt er ook vanaf hoe lang dat duurt om dat weer te repareren. En je weet niet wat er nog komt aan beschadigingen
Lucia, dit is echt heel erg. We hebben nu een minimumsnare van twee maanden. Plus twee maanden is vier maanden, hè? Dan brengt het gigantische inflatie. Dan komt stagflatie dus echt in beeld. Geen groei of contractie met een hele hoge inflatie. En in Azië vallen dan de hardste klappen. Ik zag een
prognose van het CPP gisteren... waarin die inflatie beperkt opliep, volgens mij van 1,9 tot 2,5%. Ik heb hier
nu de prognose bij me van de Rabobank... En die heeft het lange termijn scenario... en dan loopt het dus wel behoorlijk op met 3,1 procent... in het zwaarste scenario. Maar waar wij het nu over hebben... en dat noemen wij een scenario wat heel erg waarschijnlijk is... en waarschijnlijk wordt het erger... Dat is volgens mij het zwaarste scenario... wat de Rabobank op dit ogenblik presenteert. Jullie zijn altijd nog zwarter dan de Rabobank. Maar meestal hebben we wel gelijk, helaas.
Dat is ook weer waar
Zijn er concrete dingen, bijvoorbeeld het escorteren van schepen? Scott Bessent noemde dat deze week met blik richting ons in Europa. Ga daar mee helpen
Forget it. De G7 heeft nu net bepaald... dat ze mogelijkerwijs daarover gaan nadenken. Maar het escorteren van schepen, je moet je realiseren... dat die straat van Hummus uitermate smal is. En je hebt niet heel veel mijnen nodig om die hele straat te blokkeren. Met tien mijnen is het allemaal mogelijk om er naar heen te komen. En dat heeft ook te maken met de verzekeringspremies.
Dus
de Amerikanen hebben nu ook gezegd... misschien moeten wij 20 miljard beschikbaar stellen, dollar... om die verzekeringspremies tegemoet te komen. Maar dan nog moet je het wel durven
Ja, de mensen zitten er ook op. De mensen willen het niet. Ja, de
mensen willen het niet. En er zijn nu 16, 17 schepen aangevallen
Iets in die geesten. Dan was er ook nog dat Karg, dat eilandje van Iran... waar ze de hele olieproductie de zee op sturen. Daar wordt een beetje omheen gefietst door de Israëli's en de Amerikanen.
Karg is echt... Het allerbelangrijkste exporteiland van Iran. 95% van alle olie die wordt geproduceerd in de onshore, dus op land. Die gaat via pijpleidingen naar dat eilandje. 24 kilometer, erg klein. Is één grote olieterminal. En een haven waar ook echt groot tankers kunnen laden. Dus dat is, noem het maar eventjes... het hart, het economische hart van Iran. En dat wordt op dit moment nog helemaal vermeden... door zowel Israël als Amerika.
Wat gebeurt er als dat wordt aangevallen?
Nou, ik vraag mij af of dat gaat gebeuren. Want er zijn twee theorieën. Als het gaat gebeuren, dan is volgens mij echt gewoon het helemaal... een volledige...
Dan kom je echt in het zombie-scenario
Maar tegelijkertijd is denk ik ook wel het denken... misschien zowel in Israël als in Amerika... dat wanneer je dat of bezet, maar dan komen de boots on the ground... of je gaat het inderdaad bombarderen... dat je dan ook, mocht er ooit nog een ander regime komen in Iran... dat je dan ook alle inkomsten die er mogelijk kunnen worden gegenereerd... om de economie op te bouwen, ook hebt afgeblokt.
En dat is natuurlijk een slechte zaak. Dus voorlopig, ik zie in ieder geval niet, ik wil jullie erover nadenken... dat dat binnenkort gaat gebeuren. Maar dan hebben we een volgende fase in de oorlog.
Nog even terug naar Trump. Trump stond gisteren te schrijven bij een of andere campagne. Lees de New York Times, niet zo allemaal leugens wat erin staat. Wij verdienen heel veel geld als de olieprijs stijgt. Het is echt van god los. 3,60 dollar per gallon of zo. Dat gaat verstijgen, want dat is een wereldmarktprijs. Natuurlijk heeft Amerika zelf olie, maar het is een wereldmarktprijs. Dus bij de midterms wordt dat toch echt een beetje lastig voor Trump, zou ik zeggen.
Ja, even... Kijk, de Amerikaanse olie heet de West Texas Intermediate. En die bepaalt uiteindelijk ook de benzineprijs in Amerika. Maar dat is wel degelijk gekoppeld aan andere grote, zeg maar, brand. Maar ook de Arabische kant. Dus wat dat betreft, ja, het is gekoppeld. En je ziet dat daarin, dus dat is eigenlijk... De grootste zwakte op dit moment. Dat gaat Trump pijn doen.
Moet je je voorstellen, midterms gaan dan dus ook niet goed. Of hij gaat het uitstellen waar we heel vaak op
speculeren. Ik denk dat dit een goede methode is. Als dit nog een tijdje doorgoedt. Dat hij nu een nieuwe emergency afkondigt. En zegt, die midterms moeten maar even blijven. Dat zou mij niet verbazen
Als de Republikeinen hierdoor de verkiezingen verliezen... zou het misschien wat schade waard kunnen zijn. Ja, zeker
Maar dat is meer vanuit ons geredeneerd dan vanuit Trump.
En vanuit hier geredeneerd, ik zag gisteren Ursula von der Leyen... ergens de commissievoorzitter praten over onderzoek naar subsidies. of zelfs een price cap. Dan krijg je weer echt de dingen die we in 2022 hadden... naar de Russische gasgroep. Ja, en dan
praat je over gas. En even nog eens over Amerika. Je ziet natuurlijk toch wel dat die LNG-exporteurs... op dit moment natuurlijk ook spekkopers zijn. Die kunnen vooral op de spotmarkt nu veel meer krijgen... voor hun ladingen dan dat ze drie weken geleden kregen. Dus dat is één. Maar ja, nu wordt er natuurlijk vanuit Europa gekeken... of er mogelijk maatregelen kunnen worden genomen... de consument, maar mogelijk ook voor de industrie... om die prijs enigszins te drukken.
En de schulden zijn al zo hoog
van de overheden? Ja, dus dat gaat geld kosten van de overheden. En daarbij is het vaak ook heel erg marktverstorend. Dus er moet wel even goed worden nagedacht voordat je echt weer... een soort van price cap in de markt zet. En daar wordt, begreep ik nu, flink over onderhandeld.
Maar Lucy, hebben we eigenlijk wel geleerd... van wat er in 2022 is gebeurd... met de energiecrisis die we toen hebben gehad... en het afschakelen van de energievoorziening vanuit Rusland?
Nee. Wat
hebben we wel goed en wat hebben we niet goed gedaan
Nou, uiteindelijk hebben we... ontzettend goed ingezet op energieefficiëntie. En ik denk wat dat betreft, dat is echt wel een succesverhaal. Er is snel gereageerd. Bijvoorbeeld weer het openmaken toen op dat moment van kolencentrales. Oké, dat was een tijdelijke maatregel. Maar tegelijkertijd zie je dat het geheugen hierin heel erg kort is. En je ziet dat kwetsbaar, zeg maar... kwetsbaarheid heeft een prijs. En een prijs waar de overheden voor
moeten reserveren. En je ziet dat dat eigenlijk nu niet gebeurt. En je ziet dat met name bij gas. Kijk, bij olie zijn er strategische oliereserves... die we met z'n allen hebben afgesproken... onder de paraplu van het Internationaal Energieagentschap. Maar voor gas hebben we niks afgesproken. En dat wordt een beetje per land in Europa bedacht... Je ziet aan Nederland dat we daar eigenlijk niks over hebben afgesproken. En die strategische reserves zijn natuurlijk nu best wel een hype in
de media. Dat had je dus
moeten doen in de context van het sluiten van Groningen.
Absoluut, direct
Dat hebben we dus gewoon niet
gedaan. toevallig ook lid van de Mijnraad... en wij hebben vorig jaar daar een advies over uitgebracht... dat we daar in het geval van geopolitieke calamiteit... echt ons op moeten voorsorteren. En niet vandaag, maar gisteren. En je ziet dat er eigenlijk nog niks is gebeurd.
Ik vond het bericht verbijsterend. Ik weet het nog uit mijn hoofd. 24 februari kwam de Gasunie... met de mededeling dat de gasvoorraden wel erg laag zijn. Die begonnen toen onder de 10 procent te komen. En die zeiden van, dat is niet erg... maar er moet niet een calamiteit gebeuren... zoals het sluiten van de
straat van de Hoge Boer. We beginnen hier allemaal om
te lachen... maar het is natuurlijk gewoon eigenlijk om te huilen.
Dat is
dit toch.
Ja, dit is enorm jammer. Dat zo'n staatsorganisatie dat zegt. Maar tegelijkertijd ook wat je ziet dat ze nu... dat enigszins hebben gecorrigeerd met een nieuw rapport. Dat is net uitgekomen afgelopen woensdag. Waarin ze dus wel degelijk zeggen... ja, we moeten strategische reserves
opbouwen
Het enige is dat in het rapport niet echt staat hoe we dat gaan doen... en op welke termijn.
Ik ben blij dat er in deze afzending toch nog even is gelachen. Al is het door de tranen heen. Maar wij moeten afronden. Althans, op de radio. Op de podcast gaan we langer door met luisteraarsvragen. Luistert u op de radio, dan verwijs ik naar boekenzijnendewijk.nl... of uw favoriete podcast-app. En ik had hier nog een vraag. Ik weet eigenlijk niet meer van wie die was... maar die vroeg naar het aspect van kunstmest. Want dat
wordt georganiseerd met gas
Dus daar gaan dan ook de prijzen van omhoog. En dat leidt dan mogelijk weer tot hogere voedselprijzen... in landen die daar slecht tegen kunnen.
Ja, nee, je kan op drie manieren een kunstmest maken. Dit is er één van. En dat is meest gebruikt in Europa. En ja, dat levert onmiddellijk hogere prijzen op. Dat hebben we ook gezien tijdens de... De aanvang van de oorlog in Oekraïne. Toen werd ook die gastoevoer verminderd. Toen zag je ook dat op Potassium en zo, dat potas... daar kan je ook kunstmest mee maken. Dat waren exportrestricties die er kwamen vanuit Belarus. Dus aan alle kanten gaat dat verkeerd
Het heeft grote implicaties. De inflatie stijgt. De obligatierente in Amerika stijgt ook. Kijk, vorige keer toen hij dus domme dingen deed met tarieven... kon hij de tarieven uitstellen, waar de obligatierend daalde. Nu kan hij, en Hormoes kan hij zich niet makkelijk uitpraten. Het gaat maanden duren, dus die obligatierend stijgt nog meer. En dan krijgen we dus een hele grote crisis.
Ja, we hebben het over de hormoes, vaak over olie en gas. Maar je hebt het ook over andere grondstoffen. Bijvoorbeeld zwavel, maar ook aluminium. Die kunnen allemaal nu niet die straat uit. Dus dit is echt gewoon het... De nachtmijn is ernaar. Ja
Straks hebben we geen stroom meer om de podcast te maken. Ga je wat harder praten, Arjan? Ik
heb hier maar iemand met de... Het Blue Sky-naam was volgens mij Positive Vibe. Die hebben we wel nodig. Die zegt, gezien de ligging van de Iraanse havens... zal het grootste deel van de Iraanse schepen ook door de straat van Hormuz moeten. Als Trump of Israël die boten stopt, heb je dan geen leverage tegen Iran. China heeft Iraanse olie nodig en zal misschien druk op Iran zetten
Ja, daar is het al laat voor. Je kunt niks meer stoppen. Ik bedoel, het wordt al gestopt. Dus de grote vaarzoekheid open. Dus sommige... Ik zou zeggen, zogenaamde geopolitieke analisten... die zeggen wel dat het grootste snui eigenlijk gericht is op China. En dan wordt er gezegd van, ja, dit is een geniaal plan van Trump. Want op deze manier zorgt hij ervoor dat China geen olie en gas meer krijgt.
En dat is allemaal heel erg vervelend. Maar ja, de G7 moest wel bij elkaar komen om een grote crisis te bezoeren. En dat ging toevallig wel over de westerse wereld. Dus dat slaat helemaal ergens op.
En die Iraanse schepen? Verder heeft China gisteren of eergisteren gezegd... die heeft met felle bewoordingen die aanvallen van Iran... naar die golfstaten veroordeeld. Dus hier zie je ook dat China het ook allemaal niet zo leuk vindt... wat daar gebeurt.
Kokolo Ergerson probeerde ook nog iets positiefs te zoeken... in de vraag dat er misschien gebrek aan inkomsten... voor de revolutionaire garde dan dus het Iraanse regime weer vervakt. Dat is dezelfde
fout die je maakt met betrekking tot Rusland. Als er minder geld is... dan gebruik je een beetje geld wat er nog is voor de oorlogsinspanning. Dus zo werkt dat absoluut niet. Wij denken altijd maar in termen van budgetten... en dat je dan het budget moet aanpassen. Nee, zo werkt dat gewoon niet. Je pakt dan gewoon dat geld wat er nog is en stop je in je oorlogskas. En je krijgt daar meestal de bevolking ook nog in mee.
En in Iran gaat het geld naar de elites. Dus die revolutionaire garde bezit de helft van alle landen in de industrie.
Nou ja, ik denk niet dat dat nu het grootste punt is... van discussie voor de revolutionaire garde. Het is nu meer een kwestie van overleven
Maar ze kunnen dat makkelijker omdat ze rijker zijn dan de bevolking
Een enorme Boekestein in de wijk vraag van Sander van der Velde. Die vraagt... Stel dat de straat van Hormuz afgesloten blijft... en een oliecrisis daadwerkelijk uitbreekt... is dat dan een goed moment voor Rusland om de Baltische Staten binnen te vallen
Nou ja, het is absoluut zo dat je nu ziet... dat Rusland hier wel een slaatje uit probeert te slaan. Dus als je nu kijkt naar de pakketten van drones... en geavanceerde balistische raketten... die worden afgeschoten op bijvoorbeeld Kiev... dan worden die pakketten anders samengesteld. Omdat ze weten dat als je meer balistische raketten afvuurt... er te weinig petriet zijn om die dingen tegen te houden. En je ziet dus nu ook dat de Russen zich aan het versterken zijn...
door het geven van doelwit informatie aan Iran over de Amerikanen. Ja, nee, je mag verwachten dat Rusland hier gebruik van zal maken. Daar staat tegenover dat het op het zuidelijk deel van het front niet goed gaat... voor Rusland. En dat heeft te maken met het feit... dat eigenlijk 90 procent van de slachtoffers... aan Russische zijden valt door drones. Dus dat wordt overgenomen. En met die raketten kan je eigenlijk de oorlog niet winnen. Dus ja, hij zal dat proberen. Hij zal ook zien...
Hij zal vooral kijken wat er in Europa gebeurt. Hoe wij worden aangetast door die energiecrisis. Ik denk dat dat de belangrijkste maatstaf is voor Poetin... om door te pakken in Europa
Dat denk ik ook. En waar Poetin natuurlijk enorm van geniet... De Europese onmacht in het Midden-Oosten is gigantisch. Maar ja, Arie Jan, wat zou je willen? Nee, maar dat weet ik wel. Maar iedereen ziet dus wat ik vanmorgen vroeg... Ik heb het dan over vrijdagmorgen, dat stond in de FT. Dat zegt Merts van... Ja, dat is wel het verkeerde signaal om nu de Russische sancties op te heffen. Dat is een soort vleesgeworden onmacht van Duitsland. Nou, dat ziet
Poetin ook allemaal. En jongens, als je nog dieper doordenkt... Het regeerakkoord kan ook gewoon de pullenbak in bij ons. Ik bedoel, alles is anders, hè? zelfs grotere defensie-inspanningen moeten doen, op termijn komt dat ook in het gedrang. Dus wij gaan politiek ook door die inflatie allemaal ellende krijgen
Je kunt inderdaad constateren dat door deze onderdachte operatie van Trump in het Midden-Oosten de veiligheid van Europa enorm wordt aangetast. Dat is eigenlijk de conclusie die je moet trekken.
Patrick Steenks tot slot vroeg of het niet logisch wordt... op een gegeven moment gezien de schade in de golfstaten... dat die zich mengen in het conflict tegen Iran. Ik zou ze dat niet aanraden. Ze
zijn nu alleen maar zich aan het verdedigen. En dat doen ze
redelijk effectief
Er
komt
niet heel veel doorheen Het geopolitiek gezien zullen de golfstaten... na deze oorlog zich even gaan afvragen... in hoeverre ze nog zaak willen doen met Amerika. En of die basis daar überhaupt wel moet blijven. Want je hebt er namelijk helemaal niks aan, aan die Amerikanen. Maar diezelfde discussie speelt nu ook in Azië. Met name in Zuid-Korea speelt hij, hij speelt in Japan. En China is lachende derde
En wat ze niet gaan doen, die golfstaten, is dat ze zich naar Iran zullen draaien. Dat doen ze niet. We zijn heel boos op Iran.
Patrick, ik vraag specifiek nog naar de positie van Saudi-Arabië. Natuurlijk een groot land, ook best een sterke krijgsmacht. Zouden die niet op een gegeven moment zich aangewezen voelen... om ook terug te duwen tegen Iran als ze steeds maar worden aangevallen?
Waarom zou je dat doen
Tja...
Ja, daar is geen reden voor. Ik hoor ook iedere keer, wij Europeanen doen niks. Maar dan moet je ook zeggen... Die is begonnen door Israël en door de Verenigde Staten. Waar echt gewoon heel veel experts hebben gewezen... op de ongehoorde risico's die je neemt. En die experts hebben gewoon gelijk gehad.
Saudi-Arabië heeft wel een probleem, want het gerucht gaat... dus heb je het ook gelezen, dat dus de kroonprins gezegd heeft... het is nu genoeg met Iran, laat Amerika maar aanvallen. Dat stond in de New York Times en de Wall Street Journal. En nu zal de kroonprins ook zeggen, het is helemaal verkeerd gegaan. En nu betaalt Saudi-Arabië een enorme prijs hiervoor... Want je voorstelt, ze kunnen gewoon hun olie niet kwijt. Ze moeten het nou maar via die pijplein een beetje doen
Het is een redelijk grote pijplein. Het kan bijna 7 miljoen vaten per dag naar de Rode Zee transporteren. Maar nu is het 3,5 miljoen. Het is nog niet helemaal operationeel. Met name niet kan het offloaden naar tankers. Maar ze zijn daar wel heel hard mee aan de gang.
Maar dan zit je in de Rode Zee
Ja, en dan moet je eigenlijk gaan naar al die tankers... vervolgens weer naar Oost-Azië. Want die gaan niet door het Suezkanaal... Dus dat betekent wel dat die dan ook... dan moeten die hoedjes even rustig blijven daar. Dat is belangrijk. Want dan kunnen ze er langs.
Sorry, jongen, jongen. Heeft iemand iets opbeurends nog tot slot?
Nee,
er is niks opbeurend.
Ik vind het verschrikkelijk, deze oorlog. Ik ook, ja
Dit is de grootste bedreiging die we, denk ik... hebben gezien de afgelopen vele decennia... echt voor de wereldvrede. En met enorme geopolitieke consequenties... waardoor die veranderingen... nog veel sneller gaan dan dat we al gezien hebben. De gevaren voor Europa worden met de dag groter. En allemaal dankzij Trump. Dus als je nu nog denkt dat je bevriend moet zijn met Trump... of met Amerika, dan heb je het echt helemaal mis.
Zeker. En als politici schaarste moeten gaan verdelen... en dat gaan we dus nu doen, dan gaan ze ruzie maken. En dan neemt die instabiliteit toe. En het is ook een voedingsfresse voor populisten. Gezellig weekend! Dit was weer Boekestein en de Wijk.
Namens Agus en Boekestein en Rob de Wijk zeg ik dank voor het luisteren. Speciale dank aan Lucia van Geuns. En fijn weekend.