Blijf scherp. BNR Nieuwsradio. Boekestein in de Wijk. Hugo Rijtsma.
Welkom bij Boekestein in de Wijk. Op zoek naar de nieuwe wereldorde met de gast Christina uit Den Haag, commandant bij de Oekraïnse Luchtverdediging.
Hallo.
Christina, je bent een paar dagen in Nederland. Rechtstreeks vanaf het front in Donetsk. Waar zit je dan
Ik zit in de regio van Pokrovsk
Dat is het zuidelijk deel van het vrije stuk nog. Je hebt daarboven die gefortificeerde steden. Kramatorsk, Sloviansk. Daaronder zit je dan. Het geldt inmiddels als bezet gebied. Pokrovsk zelf. Hoewel ik begrijp dat de Russen daar... als ze de stad inlopen hun leven nog niet helemaal zeker kunnen zijn. Zo is het ook weer niet. naar woensdag, die zei... afgelopen week 291 Russische aanvallen in de sector afgeslagen. Er is
ook een grote Oekraïnse tegenaanval mislukt. Het is het heftigste deel van het front eigenlijk nog steeds.
Op dit moment wel, ja
Kun je ons iets vertellen over hoe dat van dag tot dag voor jou daar gaat?
Dus zoals je zei, ik ben commandant bij de Air Defence op dit moment. Dus voor mij is het lucht mijn operational field, zo te zeggen. Dus ik heb heel veel werk. Gemiddelde 20 dronen per nacht, per shift. Op de grond gaat het gelukkig stabiel. Het Oekraïnse leger heeft heel veel vijandelijke machten gewoon teruggestuurd. Dus op dit moment zijn drie nieuwe dorpjes vrijgezet van Roessen. Dus het gaat best
wel goed op dit moment, stabiel. Alleen maar een grote bedreiging komt van de lucht natuurlijk, omdat het op de grond niet zo meer actief is. Maar op de lucht hebben wij drie keer meer activiteit dan bijvoorbeeld zes maanden geleden
Ja, de lucht daar komen we zo op, maar dus op de grond. De Russen lijken ook in jouw sector niet echt veel verder te komen voorbij Pokrovsk. En je ziet ze maar daaronder. Zonder meer Zaporizhia, dat de Oekraïners echt wat terug hebben weten te pakken?
Zij proberen wel. Er zijn elke dag kleine groepjes van Russen... die proberen wel richting Prokofs te gaan of Constantinivka bijvoorbeeld. Het is op dit moment niet gelukt. We hebben een sterke defensielijn daarop gezet. En
je zit dan net daarachter en je richt je vooral op de Shahed-trones? Of wat precies vanuit de Russische kant komt?
Nou, richting steden is het natuurlijk, Zagits, voor ons een grote bedreiging. Bij ons, wij staan tien kilometers van de eerste lijn. En daar hebben we mee te maken met surveillance-dronen. En dat is een grote bedreiging. Want nu bijvoorbeeld is het kamikaze-drone niet alleen maar voor kamikaze. Maar Zagits bijvoorbeeld draagt thermocamera's.
Dus we
zijn op dit moment surveillance-drone. Die kan wel uurtjes lang vliegen, informatie live sturen. En ze dragen heel vaak Starlink op. En dat geeft lijninformatie die meestal wordt gevolgd door een rakettenaanval
En wat zijn die surveillance drones? Zijn dat ook van die vliegtuigen achter of zijn dat quadcopters die daar dan rondzien
Dat zijn gewoon drones zoals bijvoorbeeld Orlan of Monia. Dat is een Russische drone die ons informatie... en op het moment dat de informatie niet meer nodig is... geeft hij piloot signaal dat hij moet neerstorten. Shahid zijn nu ook surveillance drones. Dus het zijn kamikaze en surveillance drones. Op het moment dat ze genoeg informatie hebben geeft de piloot signaal... Dat die gewoon ergens moet neerstoren.
Ja, enorm van belang voor het gevecht, die drones. Rob, jij zit op afstand. Arjan, jij zit hier in de studio. Die drone warfare, dat is ook iets waar jullie enorm naar zitten te kijken. Hoe daar de verhoudingen zijn
Zeker. En soms zijn de Oekraïners in het voordeel. Soms haalt de Russen weer in. Hoe staat het nu? De Oekraïneren zijn heel goed bezig nu, hè?
Ja, Oekraïne is heel goed bezig met de ontwikkeling van nieuwe technologische devices. Niet alleen met dronen, maar ook bijvoorbeeld dronejammers. Er zijn heel grote succes in dat. Bijvoorbeeld gisteren is het voor de eerste keer een nieuwe interceptor-antisugit getest en uitgekomen op de markt. Heel effectief. Heel duur natuurlijk. Maar dat is binnen zes maanden ontwikkeld. Dus daar kunnen wij wel een tempel zien... van hoe creatief het Oekraïense leger op dit moment is
Wat haal je nou vooral uit de lucht? Zijn dat nou verkenningstroons? Zijn dat aanvalstroons? Hoe moet ik dat zien? En waarmee doe je dat?
Op dit moment is het meestal, zeg het, drones. Of die roese zilnet alternative, die heet Geran. Dus dat is bijna hetzelfde, alleen maar een goedkope versie. Dus dat is het meeste wat we nemen. Gemiddeld, zoals ik zei, is het twintig per nacht. Voor een team van twee of drie mannen maximaal. Ik kan zeggen voor onze regio bijvoorbeeld... dat wij hebben voor afgelopende zes maanden... meer dan 250 dronen neergestort. Zo.
Maar hoe doe je dat dan? Doe je dat door middel van elektronische ordersvoering? Dus het jammen van die drones, HSA uit de lucht met antidrones, hoe doe je dat?
Ik sta bij een team die heet Interceptor Team. Wij gebruiken een kleine first person view drone, dat is FPW. En op de FPW staat een kleine raket. Die wordt begeleid persoonlijk door een piloot. En wordt gezet precies op welk moment naar die target gaan. Opleiding is heel zwaar. Het gaat voor één maand basistraining. En daar heb je tot vijf maanden extra training nodig. Want je kan voorstellen
dat het vliegen met een raket op. En als je op een verkeerde moment of naar een verkeerde plek gaat draaien... gaat die op het huis landen of in de stad bijvoorbeeld. Dus daardoor gelden bepaalde regels en de training is zo zwaar. En controle ook, zeg maar. Die dronecontrole is heel sensitief. Dus minder dan een millimeter beweging van je vinger... kan wel tot catastrofische consequenties gaan leiden.
Nou ja, die cijfers die je nu moet onderscherpen... dat is toch eigenlijk redelijk recent, als ik goed ben geïnformeerd. Want die werden voorheen toch behoorlijk in de richting van steden gestuurd. En die worden nu ook aan het front gebruikt. Kan je daar iets over vertellen hoe dat gegaan is?
Ja, dat klopt. Dus er zijn twee soorten sagits, zeg maar. Die oude versie gaat op een minder, zeg maar, snel... en gaat richting de steden. Grote snelheidssagits zijn gebruikt als surveillance-stronen. Dus zij gaan richting de frontlijn en kunnen tot vier uur gewoon vrij vliegen. En soms gaan ze heel hoog en dan op een moment zie je het heel laag...
op honderd meter boven je huis bijvoorbeeld... Gaan ze bepaalde informatie ophalen en dan richten in een stad met een heel snelle snelheid dat het heel vaak neer door de interceptors kan worden opgepakt. Dat is op dit moment het meeste wat we zien
Hoe lang zit je daar nu eigenlijk in dat gebied? Wanneer ben je daar gekomen en hoe lang zit je daar nu
Ik ben sinds vier maanden ongeveer.
Oké, en dan zie je al in die vier maanden het veranderen. Dan zie je ook de tactieken veranderen van de Russen
Ja, voor vier maanden hebben wij drie nieuwe soorten schagits, zo te zeggen. Structureerde drone, nieuwe ontwikkelingen van de drone. En twee nieuwe geraan. En we hebben ook een nieuwe tactiek van de Russen gezien. Dus op die schagits zelf zetten ze FPV-dronen... die normaal gesproken niet meer dan 20 kilometer konden vliegen. Zij gebruiken het schagit als een moederdroon... om
verder in de stad te gaan vliegen. En omdat ze zo snel, klein en met heel goede mobiliteit zijn... gaan ze vertrekken op het moment dat de schiet niet meer kan vliegen. En worden ze neergestort op bewegende auto's of scholen. En het grootste gevaar is dat je niet kan reageren. Dat hoor je niet en dat zie je ook
niet. Kan je ons iets vertellen? Wat gaat er de komende maanden gebeuren? Durf je er iets over te zeggen?
Ja, dit soort voorspanningen kunnen nooit doen, dat weet je niet. Maar wat wij nu zien is dat Rusland aan het voorbereiden is voor bepaalde actie. Niet alleen maar in Pokrovsk, maar in het hele Harkiefregio bijvoorbeeld.
In Harkief, in het noorden?
Ja, ze zijn iets aan het voorbereiden daar. Of het klopt of niet, dat alleen maar de tijd gaat laten
zien. Maar er wordt wel iets van een lente-offensief, zomer-offensief verwacht, hè? En er zijn ook in Donetsk ontzettend veel Russische troepen samengetrokken.
Ja, de eerste doel van Rusland nu is natuurlijk om Donbass, om het hele Donbass compleet te houden. Dus dat is het eerste doel. De doel voor Pokrovs tot nieuwjaar is het niet gebeurd. Dus nu het hele concentratie gaat over Donbass ten eerste. En natuurlijk naar het lente is het altijd meer activiteit. Dus dat is niet iets dat als verrassing komt.
Hoe werkt dat eigenlijk? Want het is natuurlijk echt heel interessant... om jou te horen praten over dit soort dingen. Want zo vaak hoor je dat niet. Kijk, wat ik ook hoor uit de Oekraïense kant... is dat brigades... Jij zit in de peloton, hè? Ja. Dus dat is onderdeel van een grotere brigade, mag
ik
aannemen. Als je dat goed doet, dan ben je ook in staat om daar punten voor te krijgen. En dat vertaalt zich weer in extra geld. En ik heb ook gezien dat die brigades zelf eigenlijk eisen kunnen gaan stellen... aan de droonsystemen die ze gaan inzetten. Is jou er iets van bekend? Hoe werkt dat eigenlijk? Weet je dat?
Ja, alleen maar daar mogen wij geen informatie geven. Niet in het
publiek. Dat begrijp ik. Ik heb het wel gehoord, maar van een voormalige minister... die heeft het me uitgelegd
Dat klopt, alleen maar dat moet in het privé besproken worden.
Maar zou je kunnen zeggen... dat de OVN'ers beter zijn in decentralisatie en creativiteit... dan de Russen, die misschien centralistischer opereren? Kan je dat zeggen?
Oh, absoluut. Als ik naar de allemaal ontwikkelingen kijk... naar de interceptors bijvoorbeeld, naar alle dronen... die hebben ze zelf ontwikkeld, dus wat... Wat mensen zien, is niet alles. Het is niet alleen maar interceptors. Dus in elke kleine keldertje of elke huis... mensen zijn bezig met de ontwikkeling van dronen. En ik heb voor de afgelopende week vijf verschillende dronen getest gezien. Het was echt ongelofelijk. Dus ze zijn echt
op dit moment leidende macht... in het drone-ontwikkelenveld. En ze hebben echt een heel goede kans... dat ze in de toekomst echt kern van onze defensie staan.
En dat geldt ook voor Europa. Wat Christina doet en die organisatie en die innovatie daaromheen... is dat eigenlijk waar Europa ook heen moet? Hier wordt ook gesproken over een drone-muur... die we hebben willen tegen Russische agressie.
Twee weken geleden was ik in Litouwen en daar heb ik al die drones gezien die op dit ogenblik ook worden ingezet in Oekraïne. En die worden nu ook ingezet voor, laten we zeggen, de dronemuren van Litouwen, om maar eens wat te noemen. Dus dat gebeurt op dit ogenblik al en wat ik ook ontzettend interessant vind is dat er over en weer dus tussen... Dus landen zoals Nederland, maar ook Denemarken... worden gewoon gekeken van hoe kan je gezamenlijk
die drones verder ontwikkelen. Een deel van die drones wordt al in Nederland gebouwd... en die wordt dan vervolgens naar Oekraïne verscheept. Dat zien we op dit ogenblik ook gebeuren. Dus in die samenwerking tussen Oekraïne en de... En de andere leden of andere lidstaten van de NAVO, bijvoorbeeld de Ukraïne is geen NAVO-lidstaat, maar goed, van de NAVO-lidstaten, zie je dus gewoon dat er dus enorme vorderingen op dit ogenblik worden gemaakt. En ja, dat is natuurlijk ook goed
voor de verdediging van Europa. Dus wij moeten daar heel erg van leren. Ja,
wij moeten even naar het jingletje. Dan kan ondertussen Christina ons alle geheime informatie geven. vanuit Nederland ook, dus aan materieel en aan organisatie... naar jullie team toe gaat. Hoe gaat dat in z'n werk
Ja, Nederland doet heel veel. Het moet ook gezegd worden dat 90% van de ondersteuning voor Oekraïne... voor afgelopen jaar 2025 komt uit de Europese Unie. Dus dat is heel belangrijk. En heel veel komt uit Nederland. Helaas is dat niet genoeg, want op dit moment bijvoorbeeld... ik kan spreken wel voor mijn brigade, dat is de 29e brigade... Onze lucht, air defense, krijgt alleen maar bijvoorbeeld... die ministerie koopt hier alleen maar de interceptors. Maar dat mag je niet gewoon zomaar vliegen.
Je hebt een heleboel equipment nog nodig. Bijvoorbeeld antenne, bijvoorbeeld een auto... waar de controlling center en air traffic wordt gezet. En dat wordt helaas niet door de ministerie... of door de officiële supply chain aan ons gegeven. En daar hebben wij NGO's meer nodig. Want anders krijgen wij dat niet. Dus het is een beetje van... zeg maar een auto geven, maar zonder sleutel. Dus zo werkt het gewoon. Dus wij kunnen helemaal niks doen zonder de race van de equipment.
En dit equipment zorgt alleen maar op dit moment... NGO's aan ons te leveren. Of soms moeten wij zelf kopen. En het is ook heel moeilijk om achter te komen. Soms moet je drie tot vier maanden wachten. En stel je voor, vier maanden op de frontlijn is heel lange tijd. Dingen zijn continu aan het wijzigen. Dus het zou heel mooi zijn als bijvoorbeeld... dat wel aangenomen wordt bij onze ministerie van Defensie...
Een van die NGO's is Protect Ukraine... van de Nederlandse schrijver Jaap Scholten. Tommy Wieringa werkt daar ook voor. Die is op dit moment buiten geparkeerd. Die is jouw chauffeur nu. Daar kunnen mensen dus overigens met hun donatie heen om te helpen. Maar dus die contacten met de overheid... daar valt nog wat aan te verbeteren, begrijp ik uit je verhaal?
Ja, zeker. We zijn vandaag bij de Tweede Kamer geweest. En we hebben gesproken over wat voor ondersteuning kan... bijvoorbeeld het ministerie van Defensie aan NGO's... bijvoorbeeld specifiek aan Protect Ukraine aanbieden. Want op dit moment is het Jaap en Tommy enige mensen... en enige NGO die aan ons spullen geven. En dat bijvoorbeeld... Kogvijfestjes bijvoorbeeld, interceptors ook, medische supplies heel veel.
En evacuatierobots, dus bijvoorbeeld het eerste evacuatierobot... die ooit ontwikkeld is met snelheid van 70 kilometer... is ontwikkeld in samenwerking met Protect Your Crane. Dat is het eerste robot ooit die zo snel kan bewegen in de hele wereld. En dat hebben wij gekregen. Dus daarom is er zo'n belangrijke ondersteuning aan NGO's. Vandaag stonden we daar te spreken, wij hebben heel veel ondersteuning, theoretisch, alleen maar het ligt ergens een
probleem met initiatief. Dus het moet meer actief zich instellen voor die soort samenwerking met NGO
Rob, weet jij waar dat aan schort? Dat dat niet goed
zou
zijn
Ik denk dat dat komt door de verwervingsprocedures van bijvoorbeeld het ministerie van Defensie. Ja, dat is gewoon heel erg lastig. Daar zijn allemaal procedures voor en dan moet dat worden aanbesteed. En ga zo maar door. En je kan niet zomaar geld geven aan NGO's die dingen gaan ontwikkelen. Dus dat is ontzettend lastig voor de overheid om dat te doen. Althans in Nederland, want ik weet dat het in andere landen wel kan.
Ja, het is ook zo dat bijvoorbeeld de NGO van Protect Ukraine... heeft de aanvraag al van de general staff in Kiev. Dus ze hebben ook zelf gevraagd waarom dat niet kan. Dus ik snap ook die procedure. Ik ben wel voorstaande natuurlijk dat het via officiële supply chain gaat... Maar het moet ergens zo gebeuren, want die bureaucratische procedure ook in Oekraïne bijvoorbeeld, zijn tot zes maanden. En tot zes maanden is best veel lange tijd. Soms is het
al te laat. Of die mensen bestaan gewoon niet meer. Of het kan ook zijn dat de regio niet meer Oekraïns is. Dus het is ook zinloos om die soort van equipment te leveren bijvoorbeeld. Maakt niet uit wat voor is. Die leveringsperiode gewoon niet zo lang. En bij NGO's soms is het veel sneller. Wij hebben bijvoorbeeld een evacuatierobot gekregen. Sinds december hebben wij zes robotten gekregen. Als je via het ministerie doet, wacht je tot vier maanden alleen maar voor de eerste.
Er is een andere manier van werken, een andere manier van denken nodig in die situatie. En dat is misschien iets dat wij aan deze kant, de veilige kant van Europa, ons ook meer eigen moeten maken.
Meer effectief,
ja. Ja, dat moeten we zeker doen. Dat is echt een groot probleem. En je ziet nu met de hele discussie over de NAVO, waarvan Trump heeft gezegd... nou, de hele organisatie interesseert me geen klap meer. Dat betekent dus eigenlijk gewoon dat je heel snel reparaties moet doen. verricht in Europa om je verdediging op orde te krijgen. Maar dat betekent dus automatisch ook dat je de procedures moet versnellen. En dat is een nachtmerrie bij Defensie
Kan jij weten, want je hebt er aan gewerkt. Ja, toen was het allemaal heel anders
Toen was er geen oorlog in Europa.
Dat was zeker anders
Toen dachten we nog dat de Heerlijke Vrede was uitgebroken.
Christina, we noemden Trump al. Wij staan af en toe al met ons hoofd tegen het bureau te bonken... als we naar die man luisteren. Hoe is dat daar?
Ja, ten eerste was in Oekraïne een heel sterke reactie tegen zijn woorden. Dat was wereldwijd. Maar op dit moment denken mensen gewoon dat dat absoluut zinloos is. Dat de oorlog een beetje een spel voor hem is. Dus het gaat hier over mensen's leven. Dus het is geen spel, maar... Mensen proberen een beetje te negeren, zeg maar. Want als je zich bezighoudt met mensen die gewoon conflicten zoeken... in plaats van vrede, dan word je meer een negatieve gedachte.
En Oekraïne heeft genoeg op zijn eigen rug... dat ze gewoon richting Trump gaan kijken. Dus op dit moment is het bijna onzichtbaar, moet ik het eerlijk zeggen
Ja
Ja.
grotere problemen dan zo'n oranje baby in het witte huis.
Ja, het wordt meer zeg maar mems gemaakt voor de grap bijvoorbeeld. Interesse worden wel gespeeld als een grap dat mensen gaan lachen... maar verder niks meer. Niemand neemt het serieus gewoon.
Je werkt met mensen die al maanden achter elkaar... misschien wel jaren achter elkaar gewoon in de krijgsmacht zitten... en ook niet naar huis kunnen. Toch? Dat lees ik dan
Dus
je werkt met dodelijk vermoeide mensen Hoe houden ze het vol?
Ten eerste, ze hebben een heel grote spirituele geloof, zeg maar. En een morele kompas ook nog. Dus ik heb vaak gevraagd, hoe hou je het vol gewoon? Dat is vier jaar. En sommige van die mensen zijn sinds 2014 nog bezig met oorlog, hè? Dus ik vraag, hoe doe je dat? En ze zeggen, ja, ik heb geen kans. Het gaat over de leven van mijn kinderen. Dus mijn grootvader heeft hier gevochten. Daar is het tweede wereldoorlog. Ik kan gewoon niet mijn laan verraten.
Dat gaat gewoon niet, hè? En ik zie heel vaak dat ze bijvoorbeeld... als ze een buitenlander zien, kijken ze heel positief. Dus kijken ze, je bent allemaal gekomen uit een ander land. Je hebt je familie verlaten, alleen maar voor ons. En dan zien ze er een beetje hoop voor. Dus ze voelen zich niet vergeten. Dat geeft nog extra kracht dat ze verder kunnen gaan.
En jij spreekt Oekraïens,
hè? Ja, en Russisch
Heb je beide geleerd?
Ja
En hoe heb je dat gedaan
Google Translator. Ja, elke keer als ik tien minuutjes had... zat ik gewoon achter Google Translator, schrijf woordjes... en dan probeer je oud te spreken. En dan vroeg ik Oekraïners gewoon even corrigeren. En Russisch was precies omdat soms moesten wij... bijvoorbeeld met gevangenen spreken. En ik was verantwoordelijk voor een rapport voor gevangenen. Dus ik moest ook Russisch leren
Je bent zelf Nederlands-Bulgaars, hè?
Ben
je in Bulgarije geboren of niet?
Ja. Ja, wel geboren, maar hier opgegroeid. In Den Haag. En bij de Universiteit van Amsterdam heb ik politicologie afgestudeerd. Bij dubbele specialisatie. Ik kon gewoon niet kiezen. Dus ik dacht, nou, ik ga voor allebei. En ik had geweldige professoren eigenlijk. Ik ben heel dankbaar voor mijn professoren. Bijvoorbeeld Sarah de Lange, Wouter van der Brugge,
Erik Schlisser. Die
zijn mijn docenten. We hebben samengewerkt bij onderzoeken bijvoorbeeld, maar... dankbaar die kennis en goede opleiding die ik heb gekregen... ben ik gekomen dat nou, wat gebeurt nou allemaal met het oorlog? Moeten wij iets toch doen, hè? En gelukkig ben ik naar Oekraïne gegaan... want ik sta heel sterk met mijn voeten op de grond om te begrijpen... dat het iets meer aan de diplomatieke kant moet gebeuren... dat dit niet meer gebeurt. Want het is verschrikkelijk dat in 2026...
Op basis van de Geneve-conventie hebben wij zoiets gebeuren... en wij kunnen niks doen al vier jaar. Dat is ongelofelijk.
Als je met je bril van je studie naar dat conflict kijkt... waar je nu zelf onderdeel van bent, dat is natuurlijk wel bizar. Maar ben je dan ook anders naar zo'n conflict gaan kijken, denk je? Denk je dat je daar nu op een heel andere manier naar kijkt... dan wanneer je zo'n studie niet hebt gehad?
Jazeker. Het mooiste aan mijn studie was... dat in de tijden hadden wij heel veel discussies. Vrije discussies gewoon. En iedereen mocht gewoon delen wat je denkt. En heel veel ervaring, onze docenten bijvoorbeeld... En het was altijd zo dat ze een beetje van challenge gaan voor je eigen mening. Dus je hebt een food of thoughts. Dus loop je naar huis en denk je, hey, misschien is dat zo. Misschien heb ik het niet gelijk. Ik ga even een ander
punt kijken. En ik vergelijk mezelf bijvoorbeeld met andere studenten van andere universiteiten, andere landen bijvoorbeeld. In Oekraïne bijvoorbeeld. En ik zie een grote verschil. Dus ik denk, als ik niet die studie had gevolgd, zou ik gewoon lekker thuis blijven en gewoon verder gaan werken. Dat het niet... Wat erg is, natuurlijk normaal leven hebben. Maar ik ben iemand die wil gewoon mijn footprint hier achterlaten... voor een betere
toekomst voor onze generaties. Dat is een soort van liefde voor de samenleving.
Maar kijk je ook op een heel andere manier naar zo'n oorlog... omdat je politicologie gestudeerd hebt...
Ik heb wel de skills nu om veel meer in diep te analyseren... en bepaalde activiteiten beter te begrijpen, zeg maar. Mijn politieke mening
Kan je daar een voorbeeld van geven? Sorry dat ik je in de reten valt, maar kan je daar een voorbeeld van geven
Ja, zeker. Bijvoorbeeld hebben wij... Het was een maand ongeveer geleden... hadden wij een vredesgesprek door Oekraïne en Rusland. En het waren twee delegaties gestuurd, hè? Oud-Oekraïne. En mensen vonden dat gewoon... Ja, niemand ging daarover spreken. Twee delegaties, goed, er worden twee
gesprekken gevolgd. Maar ik denk van... wacht even, we hebben twee delegaties, we hebben twee meningen... dus als je interne conflict krijgt en niet akkoord hebt... als een land samen, hoe wil jij dat je met je vijand aan de tafel zit? En toen opeens was het zo dat ook Roelsland later zei... maar wie gaan we een gesprek aan? Met jullie of met jullie? Wie gaat die vredes even bespreken?
Met wie krijgen we akkoord? Het was onduidelijk. En hier zie je heel grote gaps aan diplomatische skills... op dit moment bij die politici... En het kan ook zijn dat de president natuurlijk heel erg bezig was met visitas. Maar dit is het moment waar je een sterke hand moet hebben. En zeggen, oké, dit is de delegatie. Dit is de punten dat wij kunnen compromis maken. Dit is wat we niet gaan compromis maken. Ga je aan de tafel en dan discussie. Maar hoe kun je discussie hebben met Oekraïne...
als ze twee verschillende partijen hebben, zeg maar. Met twee verschillende meningen.
Maar als je eruit kijkt, dat begrijp ik helemaal... ben je dan met de kennis die je hebt opgedaan, ook op de universiteit... en je zit nu in dat conflict en je kijkt hoe er onderhandeld wordt... wat doet dat dan met je... in die zin word je dan optimistischer of pessimistischer over hoe dit gaat aflopen?
Ik ben optimistisch, want ik zie heel veel hulp uit Europa. En ik zie dat ook die zwake punten in Oekraïne... worden wel verbeterd door Europa. En het krijgt heel veel hulp. Dus waar bijvoorbeeld iets niet helder is hoe het moet gebeuren... hebben wij ervarende mensen uit Europa die gewoon een handje geven... en gaan helpen. Dus ik denk eigenlijk dat dit oorlog wordt aan het einde... alleen maar dankbaar Europa, niet Amerika.
Ja, dat klopt. En hoe loopt het dan af? Ja, tot slot, Christina
Dat is niet een
onbelangrijke vraag.
Wat voor concept heb je hier van winnen? Bijvoorbeeld voor mij winnen betekent meer mensen leven... en zo min mogelijk agressie, doen zo snel mogelijk een einde. Ik weet dat onze politici, ik weet dat van altijd Nederland... wel een initiatief is ook genomen om meer richting wapenstilstaan... tijdelijk ministers te gaan. Dus ik denk dat we een goede kans daarvoor hebben... in zo'n jaar misschien.
Op de radio moeten we afronden met de bijzondere constatering... dat je met politicologie toch nog wat nuttigs kan gaan doen. Op de podcast gaan we later door met luisteraarsvragen. Luistert u op de radio, dan verwijs ik naar boekesteinandewijk.nl... of uw favoriete podcast-app. Ik heb hier Hidde van der Bijl in reactie. Die zegt, ontzag en respect voor Christina voor haar hulp aan Oekraïne... met gevaar voor eigen leven. Ik ben wel benieuwd hoe de oorlog aan het front sinds 2022
is veranderd... door de ogen van de gewone soldaat. En in hoeverre bieden drones kansen voor betere medische zorg aan het front?
Oh, dat is een drie-fraag-in-een. Ja. Ja, hoe die oorlog zich ontwikkelde in 2020, kon je gewoon vrij bewegen. Dus de meeste vechten was echt op de grond, hadden wij bijna niks in de lucht. En ik als medic persoonlijk kon wel mensen reden gelijk naar de gewonde soldaat gaan, eerst hulp aanbieden en rustig gewoon evacueren. Onze auto was gewoon een paar honderd meter van ons weg. Nu is het zo dat je dat met de drone niet meer kunt doen. Dus je kunt niet meer mensen evacueren zonder robot. Dat
gaat niet meer, helemaal niet. En die afstand is ongeveer 40 kilometer. Dus voor medics is dat een heel groot verschil. Maar ook heb je niet meer zoveel vechten op de grond. Dat heb je bepaalde momenten. Bijvoorbeeld zoals in Pokrovsk, maar bijvoorbeeld in de Harkivregio. Bijvoorbeeld bij... Hoe was dat nou? Ik zoek even hoe te zeggen, maar niet precies zeggen waar het is. Dat is de eerste lijn bij de grens van Kharkiv met Rusland bijvoorbeeld. Heb je sinds één
jaar geen grondactiviteit. Alles wordt alleen maar via lucht. Dus alleen maar dronen, defensive line, dat is alles. Dus dit soort van verschil heb je nu. En natuurlijk veel minder mannen nu. Grote verschil. In het begin was het heel veel mannen, heel veel equipment. Nu heb je gewoon minder van alles.
Je noemde 40 kilometer. Die 40 kilometer is wat? Is dat van waar je kunt gaan evacueren naar het front toe? Wat is dat? 40
kilometer is waar de frontlijn is, waar de soldaat gewond is... tot de veiligste plek waar de ambulance of evacuatieteam kan ophalen
Onvoorstelbaar. Dat geldt voor de Russische kant ook. Dan praat je bijna over 80 of 100 kilometer, hè?
Ja, bijvoorbeeld je kan zeggen, dat vandaag heb ik gehoord... dat de Roersen zijn in Sumiregio... en boefers om op te bouwen van 55 kilometer. Dus wel apart, want dat is precies de afstand... dat zij hebben een evacuatie opgebouwd. Dus wel apart, ja. En
dat komt door de drones? Ja Dat komt door de drones?
Ja, absoluut
Ik heb gezien dat je nu ook drones hebt en glasvielkabels... die ook bijna 50 kilometer kunnen halen
Ja, dat komt gewoon in de stad. Dat kun je af en toe gewoon zien vliegen. Ze zijn heel groot en heel loud. En daar zit een heel groot explosief. Dus dat is wel gevaarlijk. En wat het ergste is, er is geen bescherming tegen dat. Dat moet je gewoon ondergrond gaan. Dus je kunt niks meer doen
Ja, ja. Ik heb een hele uitgebreide vraag van Herbert Bruinshils. Die zegt als ex-militair en student internationale betrekkingen... kon ik me de huidige ontwikkelingen tien jaar geleden niet voorstellen. Blijkt dat deze voor Europa echter ook enorme kansen inhouden. Welke kansen liggen er voor een meer autonoom Europa... in alliantie met Oekraïne om met name in de golfregio een rol
te spelen? Dat in eerste instantie op diplomatiek vlak, maar in tweede instantie ook op vlak van bescherming van de golfstaten via Oekraïnse drone technologie. Of het mogelijk instellen van een killzone aan de Iraanse kant van de zeeengte. Volgen jullie het nog? Kan de tandem Europa-Oekraïne de straat van Hormuz opnieuw toegankelijk maken? Het is intussen duidelijk dat de VS die klus niet gaat klaren. En het zou ook onze energiezekerheid ten goede komen.
Kijk, op dit moment is de samenwerking van Europa en Oekraïne heel sterk. Maar ik denk dat het wel qua defensie sterker moet en kan worden. Bijvoorbeeld, ik als een dronepiloot... als er bij de air defence mocht zijn dat er iets bijvoorbeeld in Nederland gebeurt... ik kan gewoon mijn equipment pakken, naar Nederland komen... en andere mensen leren hoe ze dat moeten doen. Dat kennisje hebben wij gebouwd natuurlijk in de praktijk. Dat komt niet gewoon zomaar. En... Ik denk dat Oekraïne
is de toekomst van Europese defensie. Want die skills, die allemaal kennis die wij hebben daar gehad... uit de praktijk, ook qua medische... kunnen wij dat, en we moeten ook nog verder geven... voor een betere, hogere niveau van defensie. En ik hoor af en toe dat er wel samenwerking wordt opgebouwd... na die oorlog bijvoorbeeld. Maar ja, natuurlijk, Oekraïne kan niet ook op dit moment... iets anders dan voor de eigen veiligheid zorgen.
Ik gooi nog even een laatste vraag erin. Nou ja, misschien nog even. Wat Tommy Wiering gaat, dat zie je niet. Maar die staat aan het andere kant van het glas te gebaren... dat hij zo moet gaan rijden. Dus ik gooi nog heel eventjes deze erin. Belangrijke vraag van Thomas Dijker. Hoe kunnen wij als eenvoudige Nederlandse burgers... het best een steentje bijdragen aan de strijd van Oekraïne... tegen de Russische agressor?
Ja, ten eerste niet de ogen dicht en gewoon weglopen. En heel vaak Nederlanders bijvoorbeeld denken dat... ja, je kan niet naar Oekraïne. Het hoeft ook niet, hè. Want die mensen die staan in Oekraïne... hebben nodig gewoon van basis spullen... zoals bijvoorbeeld interceptors voor de lucht te beschermen. Dus één euro bijvoorbeeld. Dan zijn tien mensen van een euro, zijn tien euro... kun je wel bijdragen voor de veiligheid van mensen. Ik zeg altijd één tourniquet kan mensen's leven redden. Een
tourniquet kost niet zoveel, hè. Dus 50 cent, 1 euro, 10 euro, alle bijdragen zijn heel belangrijk voor ons. Dus als iedereen gewoon iets kleins doet, ja, samen zijn we sterk.
Ja, en dat kan bijvoorbeeld via Protect Ukraine, dat met jullie samenwerkt. Dit was weer Boekestein en de Wijk. Namens Arjen Boekestein en Rob de Wijk zeg ik dank voor het luisteren. Speciaal dank aan Christina. Pas goed op jezelf
Dank jullie wel.