2026 in de Glazen Bol

Blijf scherp. BNR Nieuwsradio. Boekenstein in de wijk. Hugo Rijtsma. Waar ligt dat ding? Ik dacht dat je wist waar die lag. Ja, het is geen zo. Laat het anders maar zitten, jongens. Hé. Dit is ook geen manier om te beginnen, hè? Oh, daar staat een kist. Daar staat de grote kist. Oh. Ja. Kijk anders even. Ja. Ja hoor, daar ligt-ie. Hé, gevonden. Onze glazen bol. Nou, dan kunnen we beginnen aan 2026. Bij Boeken zijn in de wijk op zoek naar de nieuwe wereldorde. Gelukkig nieuwjaar, jongens.

Gelukkig een jaar voor iedereen. Een vreedzaam nieuwjaar, zou ik zo zeggen. Was dat niet de nieuwjaarswens van Donald Trump? Ja, exact. Wereldvreden. Nee, dat was een goede voornemen. Ja, dan moet je daar wel aan werken. Nou, daar komen we vast aan toe.

We spreken elkaar trouwens al nu op 1 januari. Door de drukke agenda's moest dat even zo. We zijn er een kleine twee weken tussenuit geweest. Laten we misschien heel eventjes kijken wat we gemist hebben in die periode. En dan is denk ik het belangrijkste. Zelensky. Op bezoek bij Trump in Florida. Daar zouden ze elkaar zijn genaderd. Exact weten we het niet. Voor en na dat gesprek heeft natuurlijk Trump weer gebeld met Poetin. En volgens mij zit daar nog geen enkele beweging in.

Ik denk het ook niet. Nee, absoluut niet, denk ik. En wat je dus ziet is dat Poetin eigenlijk probeert... door middel van Rusland bedrog die... om de handelingen verder vooruit te schuiven. Want dan hoeft hij namelijk geen besluiten te nemen. Dan kan hij nog lekker doorvechten. Dan heb je toch gezien wat er weer is gebeurd een paar dagen geleden. Namelijk dat die Oekraïne ervan beschuldigde.

een aanval op zijn huizen te willen uitvoeren. En dat ook gedaan had. Nou, dat blijkt dus helemaal niks van te kloppen, heeft de CIA nu vastgesteld. Maar volgens mij is dat onderdeel van het spel om gewoon überhaupt niks... te hoeven doen in de richting van Trump. Het ging om een residentie van Poetin in Novgorod. In het noordwesten. En de CIA zegt inderdaad of de intelligence jongens zeggen dat het allemaal onzin is.

Ik zag wel dat vandaag in de Wall Street Journal staat dat de camera daar keurig aan vast blijft houden. En dat ze ook alle technische data gaan doorsturen aan de autoriteiten in Amerika. Dat is gewoon typisch Russisch. Ja, alles ontkennen. Doen en alles ontkennen. Maar goed. Maar het duidde denk ik op dat Poetin geen enkele behoefte heeft om zeldig in overeenstemmingen te komen.

Wel frappant is dat dus Zelensky en Trump elkaar wel behoorlijk zouden zijn genaderd. Trump was er wat voorzichtiger over... Specifiek op het punt van de veiligheidsgaranties dan Zelensky. Die zei dat dat eigenlijk al rond was. De status van de Donbass is dat zeker nog niet. Moet dit dan toch gezien worden als enigszins hoopvol?

Nou ja, wel voor Zelensky, denk ik. Want als Poetin de kont tegen de krip blijft gooien... dan moet Trump een stap naar voren doen. Want het prestige van Trump staat hiermee ook op het spel. Dus dan zal hij toch bijvoorbeeld of sancties moeten gaan opleggen. Meer sancties aan het adres van Poetin. Of hij zal weer wapens moeten gaan leveren. Er zijn natuurlijk een hele hoop mogelijkheden voor Amerika om de Oekraïners te helpen.

We gaan straks natuurlijk in de glazen bol kijken of dat daadwerkelijk gaat gebeuren. Maar als we nu kijken naar de strijd. De oorlog gaat ondertussen gewoon door. En ik denk dat je het zo kan samenvatten. Bij Kupyansk in het noorden heeft Oekraïne recent wat gebied terug veroverd. Elders aan het front is het beeld niet zo goed voor Oekraïne. En ondertussen hebben burgers natuurlijk steeds meer te lijden onder stroomuitval. Terwijl het inmiddels echt wintert in Oekraïne.

En ondertussen zie je verhevigde aanvallen wederzijds op elkaars schepen en havens. Nadat dat een tijdje eigenlijk was ontzien door beide partijen. Ja, maar het netto effect is dat de boel gewoon pont dicht zit. En als je gewoon kijkt wat die Russen het afgelopen jaar voor elkaar hebben gekregen... dan is dat niet ongelooflijk indrukwekkend. Dan moet ik wel zeggen dat ze wat meer veroverd hebben dan in 2024. Maar veel minder dan 2015.

5000 vierkante kilometer wat ze vooroverd hebben. Ja, dat is niet geweldig. Dat is 0,77% van het grondgebied van Oekraïne. Dus dat is nou niet iets om de wodka over open te trekken hoor. En wat je dus gewoon ziet, is dat de wijze waarop die oorlog zich heeft ontwikkeld in deze fase, die nou, laten we zeggen, bijna een jaar duurt. Het is een droneoorlog geworden en alles wat zich beweegt.

Alles wat beweegt aan het front, dat kan worden neergeschoten. En dan zie je dus ook dat een technologische racer begint te worden... waarbij de Russen, het zogenaamde Rubicon Center... aan het inzetten zijn. Dat is een soort innovatiecentrum voor drones. Ja, dat werkt wel. Vorig jaar hebben ze een enorme vooruitgang gemaakt... met die fiber optic cables.

drones vastzit waarmee ze inmiddels een drones aan draadjes... vijftig kilometer ver kunnen laten vliegen. En dat is weer heel erg slecht voor Oekraïne. Maar die is ook weer bezig om tegenmaatregelen te nemen. Wat je ook ziet... is dat de tactiek van Russel is veranderd. Want door die droondreiging kunnen ze gewoon niet meer... met grootschalige eenheden aanvallen. Dus dat moet druppelsgewijs met hele kleine groepjes.

Soms één of twee soldaten moet dat in steden gebeuren. Die worden dan geïnfiltreerd in die steden. Dat schiet natuurlijk ook gewoon niet op. Ik kom echt nog steeds tot de conclusie dat die Oekraïners het eigenlijk veel beter doen dan we denken. Dat je niet moet gaan kijken naar wat er op dit ogenblik gebeurt. Dat de ene een vordering maakt of de andere een vordering maakt. En daar grote conclusies uit trekken. De grote conclusie over vorig jaar is dat het front nauwelijks veranderd is.

En daar zit dus echt ook een geweldig probleem voor Poetin. En dat maakt de vraag natuurlijk weer heel erg duidelijk. Waarom doet Poetin dit? Waarom blijft hij hiermee doorgaan? Ziet hij iets wat wij niet zien? Dat zou natuurlijk gewoon kunnen. Maar in ieder geval moet je constateren dat het doel van 1 september... de hele Donetsk en Luhansk regio's te hebben ingedomen. Dat was het formele doel dat men had. Dat is gewoon falinkant mislukt.

Er moesten bufferzones komen in het noorden van Oekraïne. Dat is ook falikant mislukst. En ze hebben geen reserves om tactische doorbraken om te zetten... in grotere doorbraken waardoor ze dichter bij hun doelselingen komen. Nou ja, wat ik hiermee moet. Ik begrijp dus gewoon niet waarom Poetin hier zijn conclusies niet uit trekt.

Misschien nog even kort, laten we niet de hele wereld overgaan. Want vanaf maandag maken we weer gewoon onze reguliere updates. Maar zijn er nog specifieke andere verhalen? Jullie bijgebleven van de afgelopen tijd dat we elkaar niet spraken? We moeten wel even praten over het.

Taiwan, vind je niet? Ja. Ik heb hier de getallen staan. 77 gevechtsvliegtuigen en 25 schepen van de marine- en kustwacht. En 35 gevechtsvliegtuigen zouden het Taiwanese luchtruim zijn binnengedrongen. Dat was nog net in het oude jaar. Ze zijn nu teruggetrokken, maar het was dus wel duidelijk weer een oefening met een soort blokkade.

Het heeft ook een beetje te maken dat Japan daar heel erg kwaad op reageerde. Weet je, nog een paar weken geleden. Want wij accepteren niet als Taiwan wordt aangevallen. Ja, het is een duidelijke visitekaartje van Xi weer. Nou ja jongens, maar één conclusie is denk ik wel terecht over vorig jaar. Militaire macht speelde steeds belangrijke rol voor de grootmachten. En dat heeft enorme consequenties. Want Trump, die op de valreep nog eventjes een soort kers op de taart...

heeft hij het gepresteerd om doelen in Venezuela te raken. Nadat de CIA daar gegevens over heeft gegeven... en vervolgens konden daar aanvallen met rozen op worden gevuurd. Het hele probleem zit er natuurlijk in... dat ook Trump, die altijd heeft gezegd... ik begin geen oorlogen, gewoon oorlogen begint. Dus Venezuela is er één. Maar realiseer je, hij heeft ook in Nigeria... nog niet zo lang geleden...

Operaties uitgevoerd. En dat ging over genocide die op christenen zou zijn gepleegd. Nou, in het gebied waar dat gebeurd is, zei de lokale bischop van... Mij is daar niks van bekend over die genocide op die christenen. Maar goed, Iran heeft hier gebombardeerd om het atoomprogramma... om dat samen met Israël kapot te maken. Het was een illegale aanval. Jemen is het gebeurd.

om ervoor te zorgen dat de Houthis niet meer aanvallen zouden kunnen uitvoeren op Amerikaanse schepen. De rest van de wereld zal Trump een worst wezen, maar de Amerikaanse schepen, daar ging het om. Nou ja, weet je, dit is dus een president... die ook steeds meer naar eigen goeddunke militaire macht inzet. Wat Arjan net heeft verteld over Taiwan. Dat is eigenlijk precies hetzelfde. En de consequenties jongens. Die zijn hier natuurlijk enorm van. Net zoals Netanjahu.

Militaire middelen verkiest boven diplomatie. Zien we dat ook bij China. We zien het ook bij Poetin. En dat is heel slecht nieuws voor Europa. Ja, en dat niet alleen. Maar realiseer je dat dit zijn die ik heb genoemd... dat geldt dus niet voor Israël... dat zijn drie leden van de Veiligheidsraad. Dat zijn de kernleden van de Veiligheidsraad. En die zijn allemaal bezig om de militaire macht toe te passen. Dus dat betekent dat die Veiligheidsraad gewoon dood is.

En dat is een volhoud van wat er op dit ogenblik aan het gebeuren is. En feitelijk betekent dat het hele multilaterale stelsel... vorig jaar is komen... Nou niet overlijden, ik moet nou ook niet gaan overdrijven. Maar het heeft een enorme deuk gehad. En dat heeft onder andere te maken met die enorme heffingen... die Trump de hele wereld heeft opgelegd. Daardoor zijn vrijhandel aan het einde gekomen.

Voordat we nou de glazen rol echt in gaan kijken, moeten we natuurlijk de blik scherp stellen op wat is ons nou overkomen. In dat vreselijke jaar 2025. Er is zoveel gebeurd. Maar hoe is wat jullie betreft de wereld in dat jaar veranderd? Het is een kanteljaar geworden. Ik vind echt gewoon dat de wereld enorm veranderd is. We hebben het net al even gehad over dat multilateralisme. Dat in het verdomhoekje zit de grootmachten die allemaal oorlogen beginnen en wapengekletteren.

Ze schrikken er niet voor terug. Het is echt een kanteljaar geworden. Althans voor Europa ook. Want in Europa, Jan die zei het net ook al even. Europa... wordt natuurlijk nu fijn gemalen tussen al die grootmachten die op dit ogenblik zich zo assertief aan het gedragen zijn. En Trump kiest telselmatig voor Poetin.

Het is echt ongelooflijk. Je hoeft er geen enkele illusie meer over te hebben. En wat mij ook opvalt, Rob, is als je dus een jaar geleden met generaals of zo sprak, dan hielden ze nog vast aan de NAVO en zo. En nu, echt na al die maanden beuken van Trump... Merk je dat mensen geen illusies meer hebben? Nee, ik denk dat de enige die nog illusies heeft is Mark Rutte.

Voor de rest is overal het realisme ingedaald. En zegt men van ja, Mark Rutte kan wel gelijk hebben... dat we nog steeds moeten proberen om Amerika bij de lessen te houden. Maar dat lukt gewoon niet meer. Ook dat is onderdeel van dat kans. En dat heeft enorme consequenties voor onze Europeanen. Want we staan er gewoon alleen voor. We worden door Trump bestookt. Met zijn handelsoorlog. En zijn idee dat...

Het misschien wel helemaal niet noodzakelijk is om die stomme Europeanen te helpen. In hun strijd ook tegen Rusland. Dus we veiligen in die loop terug. China bestookt ons met dumping. Dus daar moeten we ons tegen verdedigen op een of andere manier. We zijn inmiddels ook zachtjes aan.

betrokken geworden bij een handelsoorlog met China. Vraag maar aan de zuivelindustrie in Nederland en de vleesverwerkende industrie. Die krijgen enorme heffingen opgelegd in hun exporten naar China. En dan Rusland, die gaat gewoon lekker door. En er zijn ook dingen die meevallen. En wat meevalt is Europa. U kan zeggen wat je wil jongens, maar bij die laatste EU top.

Dus de steun aan Oekraïne veiliggesteld. Notabene via gemeenschappelijke leningen. Stel je voor dat dat niet gelukt was. Dat er helemaal niks was vrijgekomen. Nou. Dan hadden we heel erg lopen boos te doen. En nu, dit is toch indrukwekkend dat het gelukt is. Ja, nou een lichtpuntje nog in 2025. Laten we zo eens even kijken of er ook lichtpuntjes zijn te vinden in 2026. BNR Nieuwsraadio. Boekerskijnen in de wijk.

Op zoek naar de nieuwe wereldorde. Dit is Boekestein en de Wijk. En dat programma is natuurlijk niet zonder Ares-Jan Boekestein en Rob de Wijk. Mijn naam is Hugo Rijtsma en we bespreken het kantoljaar 2025. En wat te verwachten voor 2026. Ares-Jan, pak jij de glazen bol er even mee.

Ja, zal ik doen. Ik moet je wel zeggen dat mijn voorspellingen nooit uitkomen. Omdat mijn grazen bol is wat mistig en zo. Maar goed, voor de sake of de programma ga ik toch allemaal bouwde uitspraken doen. En dan mogen de luisteraars mij straks allemaal uitlachen. Goed he. Ik denk. Dat Trump er straks geen zin meer in heeft. Met dat gedonder met Poetin enzo. En dat hij gewoon wegloopt. En dat betekent we are holding the baby.

En gelukkig is de militaire steun, dat staat onder druk, maar er komt wel geld lossen. Waar ik op hoop als lichtpuntje is eigenlijk de lezing van Rob. Tijdens de theatertour. Die zei van je kunt als Europa een aantal dingen doen. En dan wil ik dus dingen zien. Dat is allemaal geheim. Maar ik wil dus dingen zien. Iets van kernwapens. Iets van soldaten enzo. Maar dat moet nu gewoon gaan gebeuren.

En ik hoop dat de druk zo hoog wordt dat ze het ook gaan doen. Even puntgewijs. Eerst even kijken naar Oekraïne. Daar verwacht jij dus weinig van diplomatiek overleg voor 2026. Ik verwacht maar, ik denk niet dat Poetin draait. En ik denk dus dat Trump er gewoon genoeg van krijgt. Net zoals hij, weet je, bij Gaza loopt hij op een gegeven moment ook gewoon weg. En er is niets opgelost in Gaza. Ook als Netanyahu dan weer recent weer geweest is. Dat is allemaal onzin eigenlijk.

En ik zie ook dat het team van Trump is niet in staat om echt een consistente vorm van diplomatie te bedrijven. Daar hebben ze gewoon de capaciteit er niet voor. Dus ze lopen gewoon weg bij Oekraïne, denk ik. Het hoeft helemaal niet waar te zijn, wat ik zeg. Nou ja, dat is vast waar. Rob, voorzie jij vrede voor Oekraïne in 2026? Ik denk dat het momentum aan het verlopen is op dit ogenblik. En dat is wel slecht nieuws.

Je moet eigenlijk constateren dat Poetin op dit ogenblik zich gedraagt op een manier waarop een normale regeringsleider, een normaal staatshoofd, zich niet... Het is vreemd. Het gaat niet goed met hem in Oekraïne. Dat is een ding dat zeker is. Het kost onwaarschijnlijke aantallen...

...soldaten het leven... ...dan wel worden ze zodanig gewond... ...dat ze nooit meer aan het werk kunnen komen... ...in Rusland. Hij had er al lang mee moeten stoppen. Het doet mij zeer steeds denken. Maar dit heb ik ook al een jaar geleden gezegd. aan de Eerste Wereldoorlog... waarin in 1916 men al tot de conclusie kwam... van dit loopt nooit goed af en geen partij kan dit echt winnen. En ondertussen gingen de loopgrave oorlogen wel door.

En op een of andere rare manier duurt het dan nog jaren... en misschien wel een miljoen doden verder... totdat de partijen zeggen van nou we stoppen ermee. We zien dat nu op dit ogenblik ook gebeuren met... med Putin. Poetin, denk ik, zit in een situatie op dit ogenblik... waarin hij zich niet meer kan permitteren... om niet met een of ander succesje thuis te komen. Dat gaat hem de kop kosten. Dus hij moet doorvechten. Er moet een situatie aanbreken...

waardoor er een natuurlijke neiging komt om te gaan stoppen. En dat zou zich aan kunnen dienen... als hij de rest van de dombest in handen krijgt. Maar daar kan hij nog wel een jaar over moeten doen. Oké, nou helder. Wij noteren geen vrede voor Oekraïne, helaas in 2026, zegt de bol. Laten we dan eventjes naar Trump gaan, Arend Jan. Kan jij kijken wat die bol ziet? Omtrent de midtermverkiezingen eind 2020.

Je kunt er wel iets over zeggen. Het is nu al zo. Je moet in de bol kijken. Soms gebruik je ook het heden om een beetje te extrapoleren. In de bol gaat het dus al niet goed met Trump. Dat is één. Twee is, MAGA is verdeelder dan ooit. Niet goed. Drie, er zijn ook een aantal republikeinse senatoren... die vinden dat hij harder op Trump moet zijn.

Dus met andere woorden, er ontstaat dus een situatie waar Trump gereden twijfel kan hebben of hij het wel gaat halen bij die midterm. En dan komt het volgende punt, en daar praten we vaak over. Gaat hij dan luisteren naar hele slechte adviseurs als Steve Bannon? Dan moeten we toch een beetje die midterms zien uit te stellen. Stel je voor dat hij dus niet uitstelt en hij verliest de midterms. Dan wordt hij dus vleugel lam.

Ik denk dat hij al vleugellam is. En dat krachten binnen zijn regering, dan wel binnen het Witte Huis, dat hij steeds machtiger aan het worden zijn. En ik denk dat Vans daar een hele belangrijke rol in speelt. Maar het Amerikaanse rechtssysteem zou nog kunnen werken. Want je hebt net terecht gezegd van die militairen zijn teruggetrokken uit een aantal steden.

druk van de rechter, maar eigenlijk over een paar weken, of binnen een paar weken volgens mij, moet de Supreme Court een uitspraak doen over die economische sancties. Wel mogen worden opgelegd. De tarieven, de heffingen. En of hij wel een beroep heeft moeten doen op die Economic Emergency Power Act. Wat je dus ziet is dat hij steeds meer aanloopt tegen die grenzen. Het hele idee van, en dat is echt nieuw voor een Amerikaanse president...

dat hij die unitary executive theory aanhangt. Namelijk de theorie. Het idee dat jij als president gewoon een soort alleenheerser bent... en alles mag bepalen als een dictator. Dat wordt in toenemende mate ondermijnd ook door de rechter. Die inclusief rechters die door hemzelf zijn benoemd. Dus ja, het is denk ik lastig om te zeggen wat er nou straks gaat gebeuren met die midterms. Dus het moet allemaal van jou.

Het zou mij niet verbazen. Als we toch gewoon doorgaan. En dat de Amerikaanse president. Echt precies zoals Aretjan zegt. Vleugelland wordt. De boeken zijn in de wijk. Glazen bol. Nee Aretjan we moeten door.

De boekstijnen bij Klaas Bol laat dus in ieder geval zien dat Trump binnenlands in problemen gaat komen. Gaan we door naar de positie van Europa. Want Rob, jij hebt al gezegd dat er ontzettend veel op Europa komt af. In en na het kanteljaar. De vraag is... Kunnen we dat aan? Kunnen we ons aanpassen aan die nieuwe realiteit? Ja, dat is natuurlijk inderdaad de vraag. Europa heeft geen keus. Die moet zich aanpassen. Want zoals we net hebben geconstateerd, ze worden aan alle kanten aangevallen.

Zijn we nou inderdaad in staat om dat te doen? Nou als je gewoon... Kijk, als je even bij Brussel begint wat het afgelopen jaar is gebeurd... dan is er heel erg veel gebeurd. De concurrentiekracht wordt vergroot van Europa... door het makkelijker te maken voor bedrijven. De administratieve lastendruk... Die wordt daarom omlaag gebracht. We zien dat er gemorreld wordt aan de milieueisen. Dus voor 2040...

hoef je nu nog maar te voldoen aan 90% van de emissieeisen die daar zijn afgesproken. Er wordt druk gezet op de circulaire economie. Nou ja, ga zo maar door. Er wordt geïnvesteerd in digitale infrastructuur. Dus ja, die economie wordt aangepast...

Maar de grote vraag is natuurlijk, gaan de landen hierin mee? Dat is echt een grote vraag. Het hele pakket ligt er. Je ziet dat aan alle kanten wordt er water bij de wijn gedaan... om ervoor te zorgen... dat de concurrentiepositie van Europa wordt gehandhaafd... of zelfs wordt versterkt. En daarmee wordt dus ook keihard de strijd ingezet tegen de Amerikanen en tegen de Chinezen. Dat gebeurt op dit ogenblik, dus echt een pure machtsstrijd. Maar de grote vraag, dat is altijd een grote vraag, is...

Hoe gaan de lidstaten zich opstellen? Gaan die hiermee ja of nee? Er zijn hele kleine lichtpuntjes, bescheiden lichtpuntjes. Spaanse economie groeit hard. Griekse economie groeit hard. Meloni, je kan alles van Meloni zeggen, maar ze heeft de zaak onder controle. En ze brengt het begrotestekort nu terug naar 2,8 procent.

Dus in plaats van 3%. Dat is bescheiden, maar het is voor Italië heel belangrijk dat dat gebeurt. Frankrijk is niet goed. Het is gewoon niet goed. Frankrijk is echt het zorgenkind. Maar het is wel zo dat landen die vroeger dus werden uitgelachen... als Griekenland en Spanje, nu gewoon veel harder groeien dan wij. Klopt. Oké. Naast dus geen vrede in Oekraïne en Trumpie-problemen zien wij...

Enige hoop voor Europa in 2026. Dat we onze problemen zullen aanpakken. Nou, daar moeten we het dan maar mee doen. Op de radio ronden we alweer af, maar in de podcast gaan we verder kijken in onze glazen bol naar de hoop en de zorgen van onze luisteraars voor het nieuwe jaar. Luistert u op de radio, dan verwijs ik naar boekensteinandewijk.nl of uw favoriete podcast app. Maar eerst even dit.

Start je werkdag sterk met de BNR Nieuwsbrief. In één oogopslag het allerbelangrijkste nieuws. Ga naar bnr.nl slash nieuwsbrief. Meld je aan en start je dag met een voorsprong. Welkom terug, eens even zien.

Dan beginnen we bij S. Stoelinga. Die vraagt, gaan we een andere Europese Unie zien in 2026 die een uitweg vindt in de verlamming van het unanimiteitsprincipe? Wat je er in ieder geval over kan zeggen is dat bij die laatste EU-toppen hebben ze voorkomen... Dat Hongarije dat weer zou voorkomen. De Oekraïnse steun. Dus eigenlijk er is een nieuwe weg gevonden. Die eigenlijk al eerder was bedacht natuurlijk. Om de Oekraïnse. Om de EU steun aan.

Oekraïne niet te laten dwarspomen door een aantal lidstaten. Dat is hoopvol. Ja, eens. Dan hou je natuurlijk nog steeds wel het risico dat... een Orbán of iemand anders, wel zogezegd zijn veto gebruikt. En dus niet even naar de wc gaat of zegt, nou ja, dan sta ik jullie toe om het...

Met de andere landen wel te doen. Er wordt gewoon om hem heen gewerkt. Er wordt gewoon continu om deze types heen gewerkt. En eigenlijk doen ze hetzelfde als de Amerikaanse president. Die beroep je namelijk op een emergency of een soort nood. Waardoor je er omheen kunt werken. Die regels uit het EU-verdrag worden op dit ogenblik toegepast. En er worden gewoon trucs toegepast. Bijvoorbeeld door...

Dat hebben we natuurlijk gezien met die 90 miljard... die beschikbaar is gesteld voor Oekraïne. Dat is gebeurd met allerlei trucs... waardoor uiteindelijk toch een eenheid van stemming kwam. Waarbij... Er geen enkel veto werd uitgesproken. Maar dat kwam omdat er weer toezeggingen werden gedaan... in de richting van bijvoorbeeld Hongarije. Dus er zijn allemaal trucs op dit ogenblik om er omheen te werken. En wat we eigenlijk zien...

vind ik het afgelopen jaar, en dat zal denk ik alleen maar doorgaan... is dat er in allerlei ad hoc coalities wordt gewerkt... en er worden allerlei trucs uitgehaald... om landen buiten de besluitvorming te houden. Dat werkt tot nu toe heel goed. En er komt ook Orbán heeft verkiezingen in dit jaar, 2026. En Maak een jaar staat voor. En dat is een meer redelijke man dan...

Orbán zelf. Ja, dan moet hij natuurlijk nog wel de overwinning gegund worden als hij hem daadwerkelijk heeft. Nou ja, nee, maar die signalen hoor ik ook wel uit mensen die daar wonen in Hongarije. Hij zal misschien wel iets bedenken waardoor uiteindelijk hij toch in staat is om weer het naar zich toe te trekken. Een Trumpje, een Trumpje. Gaan we naar Bernard van der Helm.

Die vraagt, even kijken. Als Ruslandse economie bijna ten gronde is... zal het Kremlin dan niet grijpen naar de nucleaire optie? Ofwel gaan we de atoombom in 2026 weer zien? Het is een populair dreigement van Poetin, natuurlijk. Ja, letterlijk en vruurlijk wel. Dus in eind 22 was het 50-50 dat hij hem wel of niet zou gaan gebruiken. Dat had te maken met de doorbraak die de Oekraïners... Toen hadden we helemaal in het zuiden. Dus in de buurt van Gerson.

En toen wilden ze doorstomen naar de Krim. En toen heeft Rusland eigenlijk overwogen onkenbaar bezin te zetten. Dus de grote vraag is, gaan ze dat nu weer doen... als er bijvoorbeeld toch op een of andere manier geen doorbraak wordt geforceerd? Want ik zou me kunnen voorstellen dat die Russen er ook langzamerhand zat van worden. En dat ze nou eindelijk wel eens een keer een echte doorwacht willen zien. En gaan ze dan die kernwapens weer proberen in te zetten. Ik bedoel, niets is te gek.

Zo langzamerhand. Maar in de richting van Europa, denk ik, loopt die dreiging op. We hebben natuurlijk in de nadagen van 2025 gezien... ...nucleaire raketten, althans duo-capable raketten... ...waarmee je zowel convention als nucleaire ladingen... ...de Orasnik kan inzetten. Die zijn nu bijvoorbeeld in Belarus gestationeerd. Dat is net gebeurd. En daarmee wordt de nucleaire dreiging ook in de richting van Europa vergroot.

Ja, dus ik bedoel, dat zal gewoon door blijven gaan. Ja, precies. Peter Hagendoorn die zegt... het echt grote geopolitieke drama is meins inziens... de totale digitale overheersing van Big Tech. Het is vrijwel onmogelijk de digitale spullen alsnog zelf te ontwikkelen. En de VS en China zetten met één druk op de knop Europa stil. Hoe worden we weer digitaal soeverein? Zo.

We hebben wel ASML. We hebben wel een Europese cloud. Als ik die mensen mocht geloven in ons publiek. Dan komt het er wel aan. Wordt aan gewerkt. Maar dan blijft dus wel... Ja, Big Tech heeft natuurlijk ook alles te maken met die zeldzame aarde. Zonder zeldzame aarde heb je dat niet. En die afhankelijkheid blijft nog wel enige tijd. Weet je, Arjan, de plannen liggen allemaal klaar in Brussel. Ja.

En ik bedoel, er wordt geïnvesteerd in digitale infrastructuur. Dat betekent Internet of Things, kwantencomputing, kunstmatige intelligentie, supercomputers. Dat wordt allemaal in... Daar wordt allemaal in geïnvesteerd. Research and development en innovatie... die wordt centraal gesteld in de economische ontwikkeling. Al die plannen ligt er. De grote vraag is, iedere keer gaan we die plannen ook echt uitvoeren?

Dat is het hele probleem. Maar we weten precies wat we moeten doen. Dat ligt er allemaal aan. Die analyses zijn allemaal gemaakt. De Chips Act is bijvoorbeeld bedoeld om ervoor te zorgen... dat de chipsindustrie hier wordt opgeperkt. Nou, dat kan allemaal. En er zijn afspraken gemaakt met TSMC, de grootste fabrikant op Taiwan, om in de buurt van Dresden het een en ander te gaan doen. Nou, dat kan allemaal. En de grote vraag is iedere keer, gaan de lidstaten?

En wat dan mijn grote probleem is, is dat ik vind dat er wel discussie is. Dat hebben we natuurlijk ook gezien over dat rapport Wenning. Wat een uitvloeisel is ook van Draki. Maar de grote vraag is natuurlijk... is er nou echt een gevoel van urgentie om dit te gaan doen, ja of nee? Ik vind dat er eerlijk gezegd nog steeds toch een vorm van urgentie ontbreekt. En dat vind ik problematisch. Dat vind ik ook. Je zag dus ook de reactie op het rapport Wenning.

Vanuit de Vartbond, maar ook anderen. Die gingen lopen zeuren dat bepaalde voorspellingen niet goed had. Dat was op de cijfers. Ja, dat was op de cijfers. Maar de porté van het rapporten gingen ze dan weer aan voorbij. En ja, daar moet natuurlijk wel echt wat gebeuren. Er is natuurlijk een enorme vrees, Arik Jan, dat de verzorgingstaat wordt ontmanteld. Ja, oh zeker. En dat is denk ik een enorme rem op een...

noodzakelijke economische verandering... juist om die verzorgingstaat overeind te houden... maar die veranderingen brengen zoveel onzekerheden met zich mee... dat er natuurlijke weerstand is om het te doen. Dus dat is de klassieke catch-22-situatie. En eigenlijk kan het dus ook alleen maar gebeuren... als je dat via gemeenschappelijke leningen doet. Want het afbouwen van de zorgingsstaat is ook zelfmoord. Ja, dat klopt. Dus die...

Ja, het kan. We hebben inderdaad, wat Peter Hagendoorn dus vraagt, het kan. De plannen liggen er. We hebben gewoon echt te weinig hardtechbedrijven in Europa. Spotify is volgens mij een van de weinige ASML heeft. Arianette genoemd. We zijn chantabel geworden. Zowel voor Amerika als voor China. Maar eigenlijk ook voor Rusland. Omdat het ook een exporteur is van belangrijke grondstoffen. Maar goed, het kan wel. Maar we moeten...

Dat is een belangrijke opgave voor politici voor 2026. De burger duidelijk maken dat die verandering ook opofferingen met zich meebrengt. Daar hangt een prijskaartje aan. En die zullen we met z'n allen moeten betalen.

Casper Gardeniers vraagt in hoeverre is het denkbaar en maakbaar dat er een herverdeling van de globale machtsblokken gaat ontstaan als gevolg van de nationale... veiligheidsstrategie van de VS. Denk hierbij aan een alliantie tussen de EU-lidstaten en China versus Rusland en de VS aan de andere kant.

Kan door een alliantie tussen de EU en China de Chinese dual-use hulp aan Rusland voor de oorlog in Oekraïne worden ingeperkt? Of is de militaire afhankelijkheid van de Europese NAVO-lidstaten ten aanzien van de VS te groot? Voor een renversement des Alliances. En komt de EU hierdoor in een machtsvracuum terecht? Arjan. Dat is een hele goede vraag. Het onderwerp waar we het heel veel over hebben. Er zijn hele goede argumenten om...

Voor Europa om wat dichter op China te varen. Want we zijn zeer afhankelijk van China. En we hebben van Trump niet zoveel meer te verwachten. De ellende is alleen dat het tot nu toe lukt het absoluut niet. Om de Chinese... niet erg transparante steun aan Rusland te stoppen. Kennelijk is het voor China toch heel duidelijk dat ze een andere wereldorde willen. En zijn ze bereid om...

Poetin daar dus ook als bondgenoot voor in te zetten. Maar dat de verwijdering tussen Trump en Europa groter wordt... lijkt mij voor de hand liggend. En dat betekent dus ook dat wij meer met China... Zullen moeten praten. Ik denk dat dat eigenlijk ook gebeurt nu. Ja dat gebeurt ook. Ja dat gebeurt ook wel. Alleen het probleem is natuurlijk dat China. Rusland steunt. En dat in wezen China dus gewoon.

voor ons aan de verkeerde kant van de lijn staat. En dat er heel weinig mogelijkheden zijn om druk op China uit te oefenen. Het enige wat je kan doen, en dat gebeurt op dit ogenblik... is je toegang tot je interne markt... die voor de Chinees ontzettend belangrijk is... om die te beperken. En dat zien we dus op dit ogenblik gebeuren... met effingen op bijvoorbeeld elektrische auto's. Nou, dat is een heel ingewikkeld... Evet.

Het vraagstuk van hoe ga je de groene regels voor de CO2-uitstoot veranderen. Dat gebeurt. Die zijn vandaag verkrachten geworden in de wereld. En dat betekent dus dat het eigenlijk gewoon heel duur wordt... voor een land als China om te gaan exporteren... bijvoorbeeld cement of staal naar Europa. Want daar moet je enorme heffingen op betalen.

Ja, en dat zal ongetwijfeld weer nieuwe reacties opwerpen in China. En dat hebben we natuurlijk al gezien. Ik heb al even eerder gezegd, de zuivelindustrie en de vleesindustrie... die worden op dit ogenblik ongenadig hard gepakt, want die doen... exporten in de richting van China. Dus ik denk eerlijk gezegd wat er gaat gebeuren is dat die machtsstrijd gaat gewoon door. Alle blokken die proberen zich te verenigen. Die proberen de schade zoveel mogelijk te brengen.

beperken met betrekking tot de exporten van China en de Verenigde Staten door weer tegenheffing op te leggen. Het eindresultaat is denk ik gewoon een rauwere wereld. Waarbij Europa steeds meer tot de conclusie komt... dat ze gewoon keiharde machtspolitiek moet... moet gaan bedrijven. En heel erg pragmatisch moet omgaan met zowel China als met de Verenigde Staten. Samenwerken als het mogelijk is onder onze voorwaarden. Anders gebeurt het gewoon niet.

Heb ik hier nog een goede glazen bolvraag van Hendrik Seip. Die zegt stel als China in 2026 verrassend Taiwan aanvalt en de VS daardoor massaal naar de Pacific verschuift. Zou Rusland dan kunnen profiteren met een snelle feta compli? aanval op de Baltics of de Suwalki-corridor. En kunnen frontlinielanden zoals Polen, VK, Duitsland, Nederland en de Scandinavische landen zo'n Russische blitz met eigen middelen en een keiharde reactie stoppen? Ook als de Amerikaanse munitie aanvoer...

hoe er beperkt blijft. Kijk eens even diep in de bol. Nou, in ieder geval klopt het... dat Rusland zou kunnen profiteren van een aanval op Taiwan. Dat klopt. Dat heeft niet direct militaire consequenties. Omdat Taiwan zoals bekend een eiland is. En als het om Europa gaat. Dan heb je vooral systemen nodig op land. Dat heb je dan niet nodig in Taiwan. Dat kun je in belangrijke mate... Amerika dat zou willen met de oorlogsschepen doen. Dus daar zit niet een directe relatie.

Maar wat wel het geval zou kunnen zijn... is dat de Amerikanen dan echt gewoon nog meer... dan dat ze nu al doen... ...hun aandacht gaan verschuiven in de richting van de Pacific dan wel China. Want dan is het volstrekt helder dat China de grote vijand is van Amerika. Kunnen wij dan, als dat leidt tot een Russische aanval op Europa... kunnen wij dan de boel hier staande houden? Nou, dat is maar zeer de vraag. Ik denk dat de Russen redelijk ver kunnen komen.

Maar ze zullen op een gegeven moment ergens in Polen wel stuk lopen op de conventionele strijdkrachten van...

van de NAVO, voor zover je nog van de NAVO kan spreken. Maar in ieder geval van die van Polen. En er zitten ook multinationale eenheden zitten daar. Dus dat betekent ook eigenlijk dat de Nederlanders mee gaan knokken... als dat gaat gebeuren. Maar ik denk dat zij in principe... wel in staat moeten zijn om met een behoorlijke knokpartij... zeker als de Amerikanen hun troepen zouden hebben teruggetrokken... de Baltische Staten wel eens een keer zouden kunnen innemen.

En dan vervolgens lopen ze vast op de schrijdrachten van de Europese landen in Polen. Dat zou me niet verbazen, zoiets. En weet je, die Solange Koro heeft geen strategische diepte. Ze kunnen dat eigenlijk betrekkelijk eenvoudig doen. Nou, wacht even. Arijan, de Zewalking Corridor is eigenlijk alleen maar de doorgang tussen Belarus en... Dus voor de... De strategische diepte, dat zit hem veel mee in de Baltische Staten.

Gewoon niet geschikt voor grootschalige manoeuvreoorlogsvoering. En voor Rusland speelt die Zowalki-corridor niet. Omdat ze gewoon van het grondgebied van de Belarus gebruik kunnen maken. Ja, en dan kunnen ze... Zo naar Kaliningraad optrekken. Weet je, het grote probleem dat daar speelt als ze daar wat pakken. Ja, naar Polen vooral. Als ze daar pakken en wij doen niet zoveel. Dat ze dan laten zien aan de wereld dat de NAVO niet zoveel voorstelt.

Dat klopt. En daar kunnen ze ontzettend voordeel van hebben. Ja, dat is zo. Het is moeilijk te zeggen, maar ik hoop niet dat zoiets... Uitbreekt. Want dat is een test die je liever niet wil doen op dit ogen. Of de Britten en Frankrijk. Die moeten onmiddellijk gaan dreigen met kernwapens. Dat zou nog een mogelijkheid zijn. En dat hangt dan weer van de persoonlijke leiders af. Ja. Iemand als Mertsen zou dan met de Fransen en de Britten samen... heel daadkrachtig zich moeten opstellen.

Dit is dus het angstaanjagend scenario kan je ronduit zeggen. Kan je daar ook niet van zeggen dat mocht Poetin dat graag willen. Dan moet hij daar misschien niet al te lang mee wachten. voordat de Europese wapenproductie op stroom is gekomen. Dat vind ik dus ook, ja. Je hoort iedere keer, maar binnen drie, vier, vijf jaar moeten we klaar zijn. Ja, dan zou ik zeggen van Poetin, doe het dan wat eerder. Want laat je niet, laat jouw tijdschema niet de keren door de Europeanen.

Dus die komende paar jaar blijven heel risicovol. Want dan hebben we het nog niet op orde. Ja, zeker. Misschien nog even Owen van Oers. Misschien nog iets optimistischer.

Ten slotte. Die wenst ons gelukkig nieuwjaar. En die vraagt. De Europese Unie moet terugduwen en zelfbewust zijn in de omgang met de VS onder Trump. Maar, zegt hij, ik doe hier even een ropje. Hoe dan? Oftewel. Wat kan de EU concreet doen en welke tegenmaatregelen verwachten jullie dan van de VS?

Ook de toegang tot de Europese markt, dat kan je dus gebruiken ten aanzien van China, maar dat kan je ook ten aanzien van Amerika gebruiken. Het probleem is, wij willen ook ontzettend graag toegang hebben tot de Amerikaanse markt. En het probleem is ook dat zelfs een bedrijf als ASML heeft een Amerikaans bedrijf dat Cirrus heet. Dat is onderdeel van de ASML. Dat kunnen ze dan dus gewoon afsluiten. We zijn vreselijk afhankelijk daarvan. Maar goed.

Als het echt heel erg gaat worden, dan moet het toch via die marktoegang gaan. Ik kan me niet scenario's voorstellen. Heb je ook gezien jongens dat de dollar als reserve bent nu echt terrein aan het verliezen. Nog verder gegaan. En Afrika wil het allemaal niet meer. En China is er zelf natuurlijk ook mee bezig. En Rusland ook. Ik kan me niet zo goed voorstellen dat Europa daarin meegaat. Het zou wel een monetair wapen zijn. Maar ik hoop niet dat het zover hoeft te komen.

Dan krijg je Armageddon. Nou ja, goed. Het punt is, het is allemaal een kwestie van tijd. Want ik heb al even opgelepeld wat de Europese Unie allemaal aan het doen is om de concurrentiekracht bijvoorbeeld te versterken. Ja, dat kost gewoon tijd om dat voor elkaar te krijgen. Dus uiteindelijk kan het. Maar wij zitten dus ook militair...

En dus economisch in een ontzettend zwakke periode. Waarin we bezig zijn met een grote transitie. Opbouw van Defensie en de verandering van je economie. Dat kost tijd en in die transities ben je ongelooflijk kwetsbaar. En daar kan een man als Trump gebruik van maken. En daar kan Poetin gebruik van maken. En daar kan Xi gebruik van maken. Dus het kan wel.

Maar het is een kwestie van timing en hoe snel kan dit gaan. Dus inderdaad, het ultieme instrument is inderdaad om de marktoegang te blokkeren voor Amerikaanse goederen. Dat kan, daar is ook wel eens over gesproken om dat te kunnen doen. Ik hoor je een instrument wat de Europese Unie heeft. Dus dat kan. Maar als je dat gaat doen. Dat komt de Europee Economische Oorlog voor. En dan worden ze allemaal arm. Maar dat geldt dan ook voor Trump. Nou.

Het lichtpuntje zat er niet echt in. Het lichtpuntje is dat de Europese Unie, en dat is het lichtpuntje wat Jan heeft genoemd, heel goed begrijpen wat er aan de hand is en dat er moet worden gehandeld. En als je gewoon kijkt wat er op dit ogenblik op Defensiegebied gebeurt, is dat enorm. Als je kijkt wat er gebeurt op...

Het gebied van het produceren van plannen. En de eerste aanzetten om je economie te gaan veranderen. Dan is het ook enorm. Alleen de vraag is, ben je op tijd? Dat is echt een grote vraag. En wat dat betreft wordt 2026... belangrijk jaar. Wat een antwoord moet geven op de vraag is in hoeverre voor die zwaktes van Europa en dus ook van de lidstaten

uitgebruikt door de types die ik net heb genoemd. En als dat niet gebeurt... zijn we dan in staat om megastappen voorwaarden te maken... die echt nodig zijn. 25 is het kanteljaar. 26 wordt het jaar waarin moet blijken of wij ons kunnen aanpassen, ja of nee. En wij gaan het weer volgen. Zo is het. Dit was weer Boekestein en de Wijk. Namens Agert-Jan Boekestein en Rob de Wijk. Dank voor het luisteren. Een fijn weekend. En een gelukkig 2026.

En leest wat er speelt. Maar wie stelt de vraag? Waarom gebeurt dit? BNR zoekt de feiten. De verbanden. De gevolgen voor jou. Is dit nou in het voordeel van de criminelen? We zitten boven op nieuws hier bij dit programma. Hoe gaat dat gesprek verlopen? Maar wij zijn hier om de vragen te stellen. Maar het is toch doorgestoken kaart? Wat er speelt en ook waarom live radio, video en podcast.