Mit „głupiego Amerykanina” ma długą historię. W tym odcinku podcastu Ameryki dla Zaawansowanych analizujemy twarde dane, testy PISA i IQ, a także rozkładamy na części pierwsze stereotypy, by sprawdzić, jak naprawdę wypadają USA na tle świata. Poznasz historię testów Army Alpha i edukacyjnych nierówności w Bostonie, a także sukcesy amerykańskiej nauki – od Nobli po szczepionki mRNA. Wyjaśniamy, dlaczego Stany Zjednoczone nie są krajem mniej inteligentnym, lecz nierównym w dostępie do wiedzy....
Oct 15, 2025•49 min
Wolność prasy pod presją: pozwy za miliardy, śledztwa za „przecieki” i historia, która ostrzega przed ciszą. Ten odcinek to kronika nacisku na amerykańskie media: od aresztowania Judith Miller po sprawy, które zdefiniowały Pierwszą Poprawkę, czyli Sedition Act z 1798 r., zamknięcie „Chicago Times” w 1863 r. oraz przełomową sprawę „Pentagon Papers” w czasach Nixona. Pokazuję, jak prawo bywało bronią przeciw prasie oraz jak sądy rozbrajały zagrożenia; dziś narzędzia są subtelniejsze, ale skutki ró...
Oct 08, 2025•51 min
Wolność prasy w USA w 2025: co dzieje się z mediami, gdy polityka łączy dekrety, czystki kadrowe i presję prawną? W pierwszej części serii pokazujemy mechanizmy nacisku, od Project 2025 i decyzji FCC, przez spory o akredytacje w Białym Domu, po historyczne tarcze ochronne ustanowione przez Sąd Najwyższy jak Zenger i NYT v. Sullivan. W tle: cięcia w NPR/PBS, roszady w Voice of America/USAGM oraz ryzyko „pustyń informacyjnych”. W odcinku znajdziesz: • Jak działa presja prawna na redakcje i dzienni...
Oct 01, 2025•43 min
Przestępczość w USA, małe miasta Południa, statystyki zabójstw: w tym odcinku analizujemy Jackson (Mississippi), Birmingham (Alabama), Pine Bluff (Arkansas), East St. Louis (Illinois) oraz Gallup/Farmington (Nowy Meksyk). Wyjaśniamy, dlaczego wskaźniki przemocy są wyższe w konserwatywnych stanach oraz jak wpływają: bieda, broń palna, słabość instytucji i narkotyki. Omawiamy korupcję po huraganie w Lynn Haven (Floryda) i skalę przemocy domowej w Oklahomie. Pokazujemy też, co działa: zadaniowe wsp...
Sep 24, 2025•46 min
W pierwszym odcinku dwuczęściowej serii "Ameryki dla Zaawansowanych" o przestępczości zagłębiamy się w serce amerykańskich metropolii, by zdemaskować powszechne mity na temat przestępczości. Czy rzeczywiście liberalne miasta, takie jak Chicago, Nowy Jork czy Los Angeles, są symbolem chaosu i porażki? Cytujemy badania i opinie ekspertów, którzy przedstawiają szokujące statystyki i rzucają nowe światło na problem, z którym zmaga się całe społeczeństwo, a nie tylko jedna strona sceny politycznej. P...
Sep 17, 2025•54 min
(00:00:00) Wstęp. Jak woke, polityczna poprawność i cancel culture zmieniły debatę w USA (00:02:07) Woke. Od czarnego aktywizmu do politycznej pałki (00:10:16) Polityczna poprawność. Język włączania czy narzędzie kontroli? (00:17:46) DEI. Społeczny postęp czy polityczna propaganda? (00:27:27) Cancel culture. Czasem sprawiedliwość, czasem nagonka. (00:38:10) Krytyczna teoria rasy. Od studiów prawniczych do symbolu wojny kulturowej. (00:44:59) Wnioski z wojen kulturowych w USA. Wojny kulturowe to ...
Sep 09, 2025•48 min
(00:00:00) Prolog – Sobotni Exodus Kibiców (00:03:39) NCAA kontra NFL – Dwie Twarze Futbolu (00:06:16) Tradycje i Rytuały Futbolu Akademickiego (00:11:06) Korzenie NCAA – od Rutgers do Roosevelta (00:15:35) Narodziny Nowoczesnego Futbolu Akademickiego (00:18:55) Michigan Wolverines – Historia, Legenda i Heisman Trophy (00:24:16) Największe Skandale Futbolu Akademickiego (00:27:43) Futbol Akademicki jako Wielki Biznes NCAA (00:30:26) Cena Futbolu – Zdrowie i Bezpieczeństwo Zawodników (00:36:58) C...
Sep 04, 2025•47 min
Proud Boys wracają na ulice Waszyngtonu, Three Percenters ćwiczą w leśnych obozach, Boogaloo Boys szykują się na „drugą imprezę”, a Patriot Front maszeruje pod amerykańską flagą, niosąc ze sobą ideologię białego nacjonalizmu. W tle – ułaskawienia Donalda Trumpa, które w styczniu 2025 roku otworzyły nowy rozdział w historii amerykańskich milicji. To opowieść o grupach, które różni estetyka i taktyka, ale łączy wspólny cel: podważenie autorytetu państwa. Usłyszysz o skrywanych w internecie kodach ...
Aug 28, 2025•34 min
To nie jest zwykła opowieść o amerykańskich milicjach. To podróż przez dekady, w których strach, ideologia i gniew przeradzały się w realną, uzbrojoną siłę – od pierwszych powojennych Minutemanów, przez neonazistów z The Order, po buntowników na ranczu Bundy’ego i konspiratorów planujących porwanie gubernator Michigan. To również historia o tym, jak wybór Baracka Obamy, kryzys gospodarczy i internet dały drugie życie skrajnie prawicowym formacjom, prowadząc ostatecznie do 6 stycznia 2021 roku. W...
Aug 21, 2025•40 min
(00:00:00) Wstęp. Kim jest Ola Rakowicz? (00:01:19) Kulisy Nowego Jorku. O czym jest książka Oli? (00:03:29) Energia i codzienność w Nowym Jorku (00:06:16) Jakie cechy musi mieć mieszkaniec Nowego Jorku? (00:09:46) Rasizm i "ally", czyli kim jest sojusznik? (00:17:32) American Dream - mit czy rzeczywistość? (00:23:09) Nowy Jork kontra Miami (00:26:40) Największe mity Ameryki (00:29:39) Polityczna Polka w Ameryce (00:32:12) Jak zamienić hejt w internecie na motywację? Jak naprawdę wygląda życie w...
Aug 14, 2025•36 min
(00:00:00) Wstęp (00:04:23) Czaszki, cyfry i sterylizacja. Narodziny naukowego rasizmu (00:07:11) Laboratoryjny comeback. Renesans „nauki o rasie" (00:12:32) Genomy w służbie ideologii. XXI-wieczne fałszerstwo (00:17:26) Z laboratoriów do manifestów. Nienawiść w praktyce (00:23:50) Opór i nadzieja. Nauka broni się przed nadużyciami (00:27:22) DNA przemocy. Gen, który nigdy nie istniał (00:30:35) Rozdroże Ameryki. Między nauką a pseudonauką W kolejnym odcinku Ameryki dla Zaawansowanych niespodzie...
Aug 11, 2025•34 min
Oblicza się, że dziś w Stanach Zjednoczonych działa około 50 aktywnych milicji. Eksperci ostrzegają, że znaczna część z nich to niebezpieczne grupy ekstremistyczne, niechętne władzy federalnej i gotowe do przemocy. Ale skąd się wzięła ta amerykańska obsesja na punkcie uzbrojonych obywateli? Dlaczego prawo do posiadania broni od początku wiązało się z ideą obywatelskiej milicji? W pierwszej części dwuczęściowej opowieści przyglądamy się historii milicji od czasów kolonialnych po początki XX wieku...
Jul 31, 2025•38 min
(00:00:00) Co to znaczy być szczęśliwym w Ameryce? (00:05:49) Filozofowie za oceanem: korzenie szczęścia (00:14:54) Z deklaracji do konstytucji: szczęście jako prawo (00:20:44) Niewolnictwo, sufrażystki i równość: walka o szczęście dla wszystkich (00:26:47) Od cnoty do wolności osobistej: sądy i samostanowienie (00:36:46) Nowy Ład, Nowe Szanse: państwo a szczęście obywateli (00:40:40) Szczęście w XXI wieku: prawa, wskaźniki, tożsamość (00:52:00) Niedokończony projekt: szczęście jako obywatelskie...
Jul 04, 2025•59 min
W finałowym odcinku serii o due process zaglądamy tam, gdzie konstytucyjne zasady zderzają się z lękiem, uprzedzeniem i politycznym interesem. Opowiadamy o deportacjach imigrantów bez prawa do obrony, ignorowanych wyrokach Sądu Najwyższego i o tym, jak łatwo władza może ominąć prawo jeśli nikt jej nie powstrzyma. Przyglądamy się sprawie internowania Japońskich Amerykanów podczas II wojny światowej, zatrzymaniom w Guantánamo i najnowszym wyrokom, które potwierdzają: due process dotyczy wszystkich...
Jun 12, 2025•26 min
Kiedy Clarence Gideon napisał swoją apelację na pożółkłym papierze z więziennej celi, domagał się tylko jednego – adwokata, którego nie było go stać. Dostał coś więcej: zmianę prawa dla milionów. Ale to był dopiero początek. W drugiej części naszej opowieści o najbardziej niezrozumianej obietnicy Ameryki przyglądam się tej twarzy due process, która wywołuje największe emocje – twarzy merytorycznej. Co tak naprawdę znaczy „wolność” zapisana w Czternastej Poprawce? Czy rząd ma prawo zabronić używa...
May 21, 2025•26 min
Co łączy średniowiecznego króla Jana bez Ziemi, wyzwoleńca z czasów wojny secesyjnej i współczesnego imigranta w obliczu deportacji? Dla każdego z nich dwa słowa – due process – oznaczają walkę o godność i sprawiedliwość. Ale jak ta prosta idea, wpisana w Konstytucję USA, stała się jednym z najpotężniejszych i najbardziej wypaczanych narzędzi w amerykańskiej historii? W pierwszej części dwuodcinkowej serii odkryjemy, jak gwarancja „uczciwego procesu” przeszła drogę od Magna Carty do sądowych sal...
May 06, 2025•30 min
Waszyngton D.C. ma być znów „wielki, bezpieczny i piękny” – tak przynajmniej zapowiada Donald Trump. Ale co naprawdę oznacza jego nowy dekret? W tym odcinku przyglądamy się federalnej ofensywie na stolicę USA: zwiększeniu policyjnej obecności, usuwaniu murali i obozowisk bezdomnych, oraz próbom ograniczenia autonomii miasta, które w większości zamieszkują Afroamerykanie i Latynosi. Zastanówmy się jak pod pozorem „porządku” i „estetyki” może kryć się groźna gra polityczna. Ten odcinek to obowiązk...
Apr 11, 2025•48 min
W tym odcinku przeanalizujemy problem niewygodny dla zwolenników nieograniczonego prawa do posiadania broni, na który wielu ludzi nie zwraca uwagi w Stanach Zjednoczonych: kradzieże broni ze sklepów oraz od indywidualnych posiadaczy. Zastanowimy się jak wpływa to na przestępczość i bezpieczeństwo publiczne. Bo co jeśli powiem Wam, że paradoksalnie to właśnie praworządni obywatele przez swoją niefrasobliwość i lekceważenie stają się źródłem zaopatrzenia przestępców w broń palną? Zapraszam do wysł...
Dec 18, 2023•31 min
W tym odcinku odkrywamy złożoną historię Święta Dziękczynienia, analizujemy popularne mitom i omawianym zapomniane fakty dotyczące tego dnia. Jest tu co nieco o Pielgrzymach, ich podróży na pokładzie Mayflower, i roli Squanto - rdzennego Amerykanina, bez którego kolonia Plymouth prawdopodobnie nigdy by nie powstała. Naświetlimy historyczne niedokładności i aspekty tego ważnego wydarzenia, o których wielu Amerykanów wolałoby nie wspominać. Jeśli myśleliście, że o Święcie Dziękczynienia wiedzieliś...
Nov 22, 2023•28 min
W tym odcinku przyglądamy się, jak blackface wpisuje się w historię rasizmu i dlaczego malowanie sobie twarzy, aby udawać osobę czarnoskórą (nwet bez złych intencji) może być obraźliwe.Punktem wyjścia do dyskicji na ten temat jest incydent z programu '"Twoja Twarz Brzmi Znajomo", gdzie biały uczestnik udawał Kendricka Lamara, oraz komentarze jakie się później pojawiły. Analizujemy argumenty, które pojawiły się w podkaście "Zgrzyt" Revo i Gimpera. Rozważamy kulturowe i historyczne implikacje blac...
Nov 13, 2023•24 min
Za ten temat zabierałem się dość długo, kilka razy go zaczynałem i odkładałem na później. Wreszcie przyszedł luty - Black History Month i stwierdziłem, że nie ma co dłużej czekać. Chodzi o pojęcie rasy, bez którego nie da się zrozumieć współczesnej Ameryki. Wyjaśnijmy sobie co to znaczy, że rasa to konstrukt społeczny, jak bardzo różnimy się od siebie ze względu na kolor skóry i czy my naprawdę jesteśmy biali. Rozprawmy się z mitami, które pojawiają się w każdej dyskusji o dyskryminacji w Stanac...
Feb 15, 2022•22 min
Niektórzy mówią, że ten stan reprezentuje prawdziwego ducha Ameryki. Inni twierdzą, że jest zwyczajnie zacofany i tkwi w przeszłości. Zdecydowanie trudno być obojętnym, mówiąc o Teksasie. Porozmawiajmy więc o nim, porozmawiajmy o jego teraźniejszości, ale także o przeszłości, ponieważ moim dzisiejszym gościem jest nauczyciel historii z Texasu Cody Pouge.
Nov 26, 2021•23 min
Jeszcze dwa słowa o sprawie Kyle’a Rittenhouse’a, ale nie będzie to długi komentarz. Ale pogadajmy chwilę o tym czy chłopak jest rzeczywiście niewinny oraz czy standardy obrony koniecznej dla wszystkich są takie same. Spoiler alert numer 1: nie jest. Spoiler alert numer 2: nie są.
Nov 21, 2021•8 min
Przed kilkoma dniami rozpoczął się proces Kyle Rittenhouse’a, nastolatka z Illinois, który w ubiegłym roku podczas zamieszek w miejscowości Kenosha w Wisconsin, zastrzelił dwie osoby a jedną ranił. Siedemnastolatek uzbrojony w nielegalnie posiadany karabin AR-15 pojechał do Kenosha gdzie spotkał się innymi ludźmi jak on – vigilantes – samozwańczymi stróżami prawa. I na przykładzie Rittenhouse’a opowiem wam dziś o jednym z najsłynniejszych amerykańskich mitów, który stał się rzeczywistością - kul...
Nov 06, 2021•19 min
Wiecie, że wczoraj Donald Trump po raz pierwszy od czasu, kiedy wprowadził się do Białego Domu, musiał osobiście złożyć zeznania w sprawie z powództwa cywilnego cywilnym? I, że specjalna komisja Kongresu, która bada atak jego zwolenników na Kapitol straciła wreszcie cierpliwość dla współpracowników byłego prezydenta, którzy unikają składania zeznań i zaczęła kierować wnioski o areszt dla nich? Czy w śledztwach dotyczących podważania wyników wyborów dzieje się coś jeszcze, czy też utknęły one w m...
Oct 20, 2021•26 min
W drugi poniedziałek października to Stanach Zjednoczonych „Columbus Day” – Dzień Kolumba. To święto, choć jest dniem wolnym od pracy, z roku na rok obchodzi coraz mniej ludzi. Zastępuje je Indigenous Peoples’ Day – Dzień Rdzennych Amerykanów, który w tym roku Joe Biden proklamował świętem narodowym. O Kolumbie będzie mniej, ale jeśli chcecie się dowiedzieć, jak dziś żyją i z jakimi problemami borykają się rdzenni Amerykanie, a także jak wyglądają rezerwaty Indian Pamunkey oraz Mattaponi w Wirgi...
Oct 11, 2021•18 min
Po prowokacji Alexandrii Ocasio-Cortez, progresywnej kongreswoman z Nowego Jorku, która na ekskluzywny bal przyszła w sukience ze sloganem Tax The Rich – rozgorzała dyskusja o tym jak demokraci chcą zmienić Amerykę w kraj socjalistyczny zarzynając ją podatkami. Obecnie w Ameryce najwyższa stawka podatku dochodowego wynosi 37 procent. Prezydent Joe Biden chce ją podwyższyć o 2 punkty procentowe, aby sfinansować m.in. plany infrastrukturalne. Alexandria Ocasio-Cortez i inni progresywni politycy pr...
Oct 04, 2021•14 min
Tom Brady, legendarny rozgrywający futbolu amerykańskiego, dworuje sobie z Donalda Trumpa, a "audytorzy" z Arizony ogłaszają wstępne wyniki swojej kontroli wyborów w hrabstwie Maricopa. Zarówno pierwsza jak i druga historia sprowadzają się do żartu, przy czym o ile Tom Brady dobrze radzi sobie z opowiadaniem dowcipów, to audyt z Arizony jest raczej komedią pomyłek. I niestety nie widać końca tego serialu.
Jul 22, 2021•13 min
Trudno wyobrazić sobie miejsce bardziej odległe i bliskie za jednym razem niż nowojorski Greenpoint. Ewa Winnicka, autorka książki "Greenpoint, Kroniki Małej Polski", nazwała to miejsce "syropem Polski". Chcecie wiedzieć dlaczego? Zapraszam Was na nowy cykl Ameryki Dla Zaawansowanych - Rozmowy o Ameryce. Na początek proponuję Wam wysłuchanie rozmowy z Ewą o książce, w której farba drukarska ciągle jeszcze chyba do końca nie wyschła. To opowieść, która jest w pewnym sensie kompendium wiedzy o Pol...
Jul 16, 2021•41 min
Media alarmują, że drastycznie rośnie przestępczość w Stanach Zjednoczonych. Wstępne dane z ubiegłego roku wskazują, że wskaźnik zabójstw w amerykańskich miastach wzrósł średnio o 25%. Według prawicy winę ponoszą demokratyczne władze, które rzekomo przymykają oczy na przestępstwa popełniane przez mniejszości rasowe i etniczne oraz obcinają fundusze konieczne dla funkcjonowania policji. Demokraci wskazują, że przestępczość zaczęła rosnąć jeszcze w czasach rządów Donalda Trumpa i dowodzą, że winna...
Jul 10, 2021•19 min
